TURN OF THE TIDE
Saan ka nila ibabalik?
Sa Georgia.
'Yong bansa, di 'yong state.
May naiwan ka?
Asawa't anak ko.
May goldfish ako sa selda ko.
Red ang pangalan. Di ko puwedeng isama.
Kinukumpara mo sa isda ang pamilya ko?
Hindi, a. Kayang mabuhay ng asawa't anak mo nang wala ka.
Pero kung wala ako, 'yong isda...
hindi mabubuhay 'yon.
Pitong taon kang nakulong
sa paggamit ng mga pampasabog sa pagnanakaw.
- Yes, Your Honor. - May gusto ka bang sabihin?
Na-rehabilitate na ako.
Natuto na ako at masasabi kong nagbago na ako.
The Shawshank Redemption ba 'yang sinasabi mo, Mr. Cunha?
Gandang pelikula n'on.
Oo. Pero inosente siya, ikaw hindi.
- Ibabalik kita sa bansa mo. - Ito ang bansa ko, Your Honor.
Ipinanganak ka sa Portugal, Mr. Cunha.
Dito ka lang lumaki, kung saan gumawa ka ng krimen.
At pinagbayaran ko na 'yon.
Sanggol pa lang ako, nandito na ako. American ako.
Kung ibabalik mo ako sa Azores, parang habambuhay na sentensiya 'yon.
Susunod!
Eduardo, halika nga dito!
Ayokong pakalat-kalat 'tong panty ng syota mo sa sala ko.
Hindi ko syota si Silvia.
Di 'to kulungan ng baboy.
At lalong di 'to hotel.
Isa pa.
May gumalaw nito kagabi.
Wala akong ginagalaw, Uncle Joe.
Kayo, sinasabi ko sa inyo, ha!
Walang gagalaw ng sibat ko. Okay?
Para namang etits mo 'yan kung magsalita ka.
Ginamit ni Orson Welles 'to sa shooting sa Faial.
- Hindi nga? - Oo nga.
'Yong Barbed Water.
Sinibat ng lolo ko 'yong balyena d'on.
Nasa kasaysayan natin 'yon.
N'ong may mga tunay na lalaki pa sa Azores.
Hindi akin 'to.
Sorry.
'Tang inang 'yan.
Hoy, 'wag mong gawin 'yan!
Mamamatay 'yan.
- Kaunti lang. - Di kumakain ng tinapay ang goldfish.
Maiimpatso sila at mamamatay.
Sige, linisin mo 'yan.
Sumama ka. Mukhang kaya ng katawan mong magtrabaho.
Hindi lang trabaho.
Linisin mo 'tong kalat na 'to.
Masarap 'tong chorizo. Saan ka bumibili?
Gumagawa ako ng sarili ko, may special ingredient.
Ano'ng nilalagay mo? Ba't ganito kasarap?
Ipot ng manok.
Sarap, di ba?
Pucha.
Banda d'on ang America.
1900 nautical miles papuntang Boston.
Di pa rin ako makapaniwalang wala na si Rafael.
- At ang tatay ko... - Hindi mo tatay si Arruda.
Nabuntis lang niya nanay mo, wala siyang pakialam sa 'yo.
Balang araw, paglalamayan natin siya.
Napansin mo ba, lagi kang naghahanap ng solusyon?
Ayaw mo sa Rabo de Peixe kaya pupunta ka sa America.
Pinatay ni Arruda si Rafael kaya dapat mamatay din siya.
Hindi ko kailangan ng solusyon.
Kailangan ko lang ng makikinig sa 'kin.
Hindi lang ikaw ang nawalan.
Best friend ko si Rafael.
Hindi ko siya makakalimutan.
Tuloy lang ang buhay, di ba?
Magkakaiba tayo ng paraan sa pagharap sa sakit.
Paano kung pabigat pala at di solusyon 'yong mga drugs na dala natin?
Detective.
Baka makatulong ito para malaman ang nangyari.
May mga basyo ng bala at blood samples sa lighthouse.
May mga witness ba?
Walang mga witness.
Automated 'yong lighthouse. Taon nang walang nakatira dito.
Ang pinakamalapit na bahay,
dalawang kilometro pa.
Di ba sabi mo walang nangyayari sa São Miguel?
'Yon ang akala ko.
Ayokong magtagal ka dito.
Hindi ako marunong mag-alaga ng bata.
Di ko alam ang pinaggagagawa mo,
pero ayoko ng gulo.
May tanong ako, Uncle Joe.
- Sasama mo ba mama ko sa America? - Eduardo, doon ka muna.
'Wag mong pagalitan 'yong bata.
Anak ko siya.
At pamangkin ko siya.
Kung di ka tumakas ng America,
nasa maayos sanang ospital na may mga totoong doktor ang kapatid ko.
Naisip mo ba 'yon?
Hindi ako tumakas.
May pamilya ako dito. Pero wala lang 'yon sa 'yo.
Gusto kong pumunta sa America.
Matutulungan mo 'ko?
Masyado kang tutok sa America.
Akala mo ikaw lang?
Araw-araw, milyon-milyong tanga ang gustong makarating d'on.
Nangangarap mabago ang buhay sa America. Nakakatawa sana, ang tanga lang.
Bakit ang tanga?
Tumira nga kayo ni Papa d'on.
Ano'ng apelyido mo?
Melo.
'Yan ang unang dahilan, Portuguese ang pangalan mo.
- Nasa ibaba ka ng pyramid. - Anong pyramid?
Pyramid ng mga tanga na di magtatagumpay doon.
Amerikano ang turing ko sa sarili ko.
Pero ano'ng nakalagay sa passport ko? "Portuguese."
May daya ang laro. Simula pa lang talo na 'ko.
Kaya, bata, gumising ka.
Buwisit na mga ibon 'to.
Tama na!
Alis!
Patay na ba siya?
Ayos ka lang?
Tumabi kayo!
Tabi!
Parang 'yong lalaki sa The Matrix.
Grabe!
Sige, hihintayin ko siya dito.
Oo, 'wag kang mag-alala.
Bye, mahal.
Hoy, ano'ng ginagawa mo diyan?
Makinig ka.
Gusto mo ng sigarilyo?
Hoy!
'Wag mong sasabihin sa nanay mo, ha?
- Patahanin mo nga 'yan! Nakakarindi! - Wala kasing kuwenta tatay niya.
Oo na! Walang katahimikan sa bahay na 'to!
Napakalaking tulong mo!
Okay, kumalma ka.
Saan ka pupunta?
Mama mia!
Seafood spaghetti, sarap!
Ang galing mo talagang magluto.
Ang galing!
Kawawang bata. Puwede?
Halika rito. Kawawa naman. Tahan na.
Tahan na. Okay lang 'yan.
Pamilya ang pinakaimportante sa buhay ng isang lalaki.
Nakita mo? Tumahan na siya.
Best man ako, ha?
Ano?
Matagal mo na akong kaibigan. Di ba dapat lang na best man ako?
Irespeto natin si Rafael.
Di ka nagkulang ng pagrespeto sa kanya.
Masyado pang maaga.
Uy. Saan ka pupunta?
- Sa beach. - Ah.
Basta 'wag mo lang patagalin.
Nangako si Rafael na dadalhin niya ako dito.
Dalawang beses.
Wala siyang pakialam sa iniisip at nararamdaman ko.
O kung ano'ng mga pangarap ko.
Pang-display lang niya ako.
Ikaw ang pinakamagandang babaeng nakilala ko.
Wala ka naman masyadong kilala, e.
Di ka naman umaalis ng Rabo de Peixe. Saka tingnan mo.
Pati dito, ako lang ang babae.
Marami naman akong napanood.
Kung napakaganda ko,
bakit walang nag-propose sa akin?
Kayong mga lalaki, mga duwag kayo.
Sorry, Joe.
"A Change Is Gonna Come."
Unang kantang natutunan ko sa piano.
Champion ng karapatan dito sa isla.
Kahit saan may paghihirap, Joe. Walang pinipili.
Oo.
Ano'ng sa 'yo?
Para namang may pakialam ka sa paghihirap ko, sir.
Hulaan ko. Iba ka.
'Wag mo 'kong lokohin.
Hindi, a.
Madami na akong pinagdaanan.
Lumaki noong '60s. Naging tao n'ong '70s.
Pitong taon sa kulungan.
Nirerespeto ko kung sino ka.
Alam mo ba kung ba't nasa bahay 'tong sibat?
Dahil importante ring malaman natin kung sino tayo
at hindi tayo.
Kaya ang tanong...
tutunganga na lang ba tayo dito,
o makikinig tayo ng mga astig na kanta?
Kung magpo-propose ako ngayon, ano'ng isasagot mo?
Sira ulo ka.
Sigurado na sa pangatlo.
Girlfriend mo pala talaga siya.
E, ano naman?
Uncle Joe, nakikita mo 'to?
Nakabingwit ako.
Ito, o.
Sino'ng papakainin mo nito?
Walang kuwenta 'to. Masyadong matrabaho.
Mas maganda 'yong technique ko, okay?
May ketchup ka ba?
Di kami kumakain n'on.
Ano 'yong ketchup, Uncle Joe?
Isa sa pinakamagandang bagay sa mundo, pero di alam ng tatay mo.
Pa, puwedeng tumikim ng ketchup?
Padadalhan kita pagbalik ko sa America.
Kung ano-ano'ng tinuturo mo sa bata.
Para ketchup lang, e.
Alam ko kasama ako sa pyramid ng mga tanga.
Hindi 'yon, bata.
Ang totoo,
'yong pangarap mong makapunta sa America,
kasalanan ko rin 'yon.
Di mo ako pinadlhan ng ketchup.
Nakulong kasi ako.
Nagbabago ang mga priyoridad, tama?
- Alam mo 'yong isda mo, si Red? - Oo.
Nand'on lang siya sa aquarium.
Siyempre. Gusto niya 'yon. Goldfish siya, e.
Kung di ako aalis dito, walang mangyayari sa akin.
Para akong isdang nasa aquarium.
Sa America, maliit na isda ka lang sa malaking lawa.
At least dito, may pagkain at tirahan si Red.
Ayoko nang umuwi.
Ayaw mo o hindi puwede?
Kailangan mong umalis agad, bata.
Hahanapin nila 'to.
Lagi naman, e.
May camel!
Totoo, may nakikita akong camel.
Oo nga. Camel na may sampung humps. Nakikita mo?
High na high siya.
Baka ikaw diyan.
Maduduling ka kakalaro ng Snake.
Ganito?
Cute ba ako?
Uy, 'wag mong solohin 'yan.
Alam mo ba na kaya kang i-trace ng pulis gamit ang signal ng cell phone mo?
- Paano mo nalaman? - Nakita ko sa balita.
Seryoso ka ba?
Bye na, cute na ahas. Mami-miss kita.
Dagat na lang ang nakakaalam kung nasaan tayo!
Hoy!
Ito ang masarap!
Magiging tunay na lalaki ka diyan.
Makinig kayo sa akin.
Sino'ng gustong magpasabog?
Mas mabigat pa 'to sa dede ni Fafá de Belém.
Malay ko, di ko pa nahawakan 'yon.
Ibaba natin doon. Sa likod ka.
Sabay-sabay! Tulak!
Pucha!
Sige!
Ikaw na ang gumawa.
Galing!
Hoy! Teka, sandali!
Alam mo, bata?
Nakakagutom magpasabog.
- Ayaw mo talaga 'kong pakasalan? - Ayoko.
Ayaw mo?
- Di tayo magpapakasal sa America? - Oo ba.
Noon pa lang mahal na kita. Alam mo 'yon, di ba?
Nakakagawa ng magandang tugtog ang pag-ibig.
Pero di nito laging napagsasama ang magkaibang mundo.
'Yan ang paniwala ko.
Sinabi mo pa!
Na-in love ka rin ba sa isang Black Panther na wanted ng FBI?
Hindi, mas matindi!
Mukhang maganda 'yan, a! Sige, tuloy mo.
Doon sa pari sa Rabo de Peixe.
'Wag mong pagtawanan ang kamalasan ko.
Bakit malas?
Pari kasi siya.
Ako naman... Ito ako.
Di ba sabi mo di napagsasama ng pag-ibig ang magkaibang mundo?
Ano ba ang alam ko sa pag-ibig?
Mag-isa akong nakatira sa isla
sa gitna ng kawalan.
Pero isang importanteng bagay ang sigurado ako.
Iyon 'yon.
Kita mo?
Joe.
Itong importanteng bagay na sigurado ka. Ano 'yon?
Nakalimutan ko.
Nasaan ang anak mo?
Alam mong di ko sasabihin.
Puwede kitang buhayin.
Sinong ama ang gustong mabuhay kung wala na ang anak niya?
Handa na ako.
Ako rin.
Naririnig ko ang puso mo.
Pero di ko alam ang sinasabi nito.
Isa lang ang sinasabi nito.
Maraming taon na.
Hindi tayo ang sinasabi ko.
Ikaw ang sinasabi ko.
Sa school, ang tawag nila sa 'yo Submarine.
Na para bang maganda 'yon.
Pero tingin ko di maganda 'yon.
Parang lagi kang nagtatago o tumatakas.
Parang wala ka talaga dito.
Huwag kang tumakas.
Sabihin mo ang nasa loob mo.
'Yong totoo.
'Yong mama ko.
Ayaw niyang makita ko siya sa ganoong kalagayan.
Kaya nagtatago ako sa ilalim ng kama niya.
Ewan ko, pakiramdam ko napoprotektahan ko siya.
N'ong gabing namatay siya,
sabi niya sa papa ko puwede daw ako sa kama nila.
Hanggang ngayon iniisip ko...
sana binuksan ko ang mata ko.
Sana tumingin ako sa mama ko.
Para nakita ko siya sa huling sandali.
Detective, tingnan mo 'to.
Parang mahal masyado para sa isang mangingisda.
Walang may alam kung nasaan si Eduardo at ang mga kaibigan niya.
Malamang tumakas na sila.
Baka alam ni Detective Banha kung saan sila makikita. Hindi ba?
Di ko nga sila masyadong kilala.
Bruna, makinig ka.
Tatanggapin ko na di mo alam kung nasaan sila.
Pero sigurado akong marami kang alam.
At kailangan ko ng tulong mo.
Para arestuhin ang mga bata sa Rabo de Peixe?
Sasabihin ko sa 'yo ang nalaman ko mula n'ong dumating ako.
Lakas ng loob mong gawin 'to sa anak ko!
Nag-uusap lang kami.
Tapos na 'to! Halika na, Bruna.
Nasaan si Francesco Bonino?
Good morning!
Ba't fresh na fresh ka kahit marami kang nainom kagabi?
Lalaki kasi ako.
Alam mo ang maganda sa hangover? Pritong atay.
Sinusumpa ko, di na talaga ako iinom.
Oo, narinig ko na 'yan.
Pakikuha nga 'yong mga sulat ko.
Mailbox 36.
Ma.
Nasaan kang bata ka? Ikaw ang papatay sa akin.
Sorry po. 'Wag kang mag-alala. Ayos lang ako.
Hampasin kita ng ibon diyan, e.
Sabihin mo kung nasaan ka kundi magugutom 'yong mga ibon.
May masamang nangyari.
Eduardo.
Mag-usap tayo.
- Kailangan kong bumalik. - Eduardo!
- Di ka puwedeng bumalik. - Ililibing ko ang tatay ko!
Si Rafael nga di ko nilibing. Di ko alam nasaan siya, pero nandito ako.
Tama siya. Di ka puwedeng bumalik.
Sisirain mo ang plano.
Sinabi ko sa tatay mo na tutulungan kita.
Anong plano?
America. Di ba 'yan ang gusto n'yo?
Di mo sinabi sa 'kin?
Di na 'yon mahalaga ngayon, Silvia!
Di ka matatahimik hangga't di ka nakakalayo dito.
Di namatay ang tatay mo sa katandaan.
Alam ko. Wawasakin ko ang hayop na pumatay sa kanya.
- Eduardo! - Bata!
Bata!
Saan ka pupunta?
Bitawan mo 'ko!
Mafia sila.
Di mo sila papatayin. Ikaw ang papatayin nila.
Tutulungan kita, pero kailangan mong kumalma!
Naiintindihan mo?
'Yan, ganyan nga.
Hello, mga ibon.
Sige. Dahan-dahan lang.
Ang sarap!
Halika dito!
Diyos ko.
Halika dito. Kumain ka!
Diyos ko.
Hello. Sige, kain na.
Ito, o.
Ito na. Kain na.
Sa totoo lang,
hindi ko...
naisip na 'tong maliliit na ibon na 'to,
napakalambot pala.
Eduardo!
Narinig mo 'yon?
Nagsimula na.
- Ano'ng nangyayari? - Takpan mo 'yong aquarium ni Red.
May dalawang paraan para maayos natin 'to!
Pumasok ka.
Una, ibigay n'yo ang para sa akin
at aalis kami nang walang gulo.
Pangalawa...
- Hoy, tanda! - At sino ka?
Ako 'yong pangalawa, gago ka!
Uy, si Miyerkules!
Bibigyan kita ng pangatlo.
Isama mo 'yang mga alaga mo at umalis na kayo dito.
Di sa 'yo ang drugs.
Kumusta kang traydor ka?
Naloko mo 'ko, a.
Ikaw ang pinakamahina sa grupo, gago ka.
At least si Rafael may bayag.
- At pinatay mo siya! - Hindi, ikaw ang pumatay kay Rafael!
- Kilos na! - Pumasok ka!
Kilos na! Bilis!
Diyan ka lang!
Pasukin mo na!
Tanda, lumabas ka diyan!
Pasukin mo na!
'Tang ina!
Pasukin mo na!
Bilis!
Pasukin n'yo na! Bilis!
'Tang inang hayop na 'yon!
Lumabas...
'Tang ina!
Nasaan ang droga?
Pasasabugin ko 'yang ulo mo!
Nasaan ang droga?
Bitawan mo siya!
Mag-ingat ka diyan. Di 'yan air gun. Sumisipa 'yan.
- Umalis ka dito! - Relax lang. Ito, o.
Wala akong baril.
Muntik ka nang mamatay dahil sa cocaine.
Sino'ng nasa tabi mo? Sino'ng nag-alaga sa 'yo?
Ako.
Ang tatay mo. Anak, sabihin mo kung nasaan ang droga.
Tapos uuwi na tayong dalawa.
Ama mo ako. Anak kita.
Dapat magpatawaran tayo.
- Zinha? - Zinha mo mukha mo!
Traydor ka! Gusto mong patayin ang tatay mo?
Gan'on ba, ha? 'Tang ina!
'Tang ina!
Traydor kang hayop ka!
'Tang ina!
'Tang...
'Tang... ina.
Ikaw o siya, bata.
Mabuti at siya.
Paano na ngayon?
Ngayon buhay tayo.
Walang kapatawaran ang ginawa ko.
Pero hustisya 'yon.
Para kay Rafael at sa lahat ng ginawa ni Arruda.
Wala sa atin ang malinis ang konsiyensiya.
Walang pumilit sa ating kunin 'yong drugs.
Eduardo.
Laging may iba pang paraan.
Hindi.
Hindi palagi.
Minsan kailangang madumihan ang mga kamay natin.
Hindi lang si Arruda ang namatay ngayon.
Dadalhin ko 'to habambuhay.
Alam ko.
Huwag mong isasama ang ginto ng patay sa hukay.
Di na nila kailangan 'yan.
Maraming matututunan sa bilangguan.
Dapat gawan kita ng listahan.
Dahil baka bilangguan ang bagsak mo. O baka mapatay ka.
Di ka nakakulong, di ka rin patay.
Bilangguan 'to sa gitna ng dagat.
O sementeryo para sa mga buhay.
Hindi ako makukulong o ililibing.
Kung susundin natin ang plano, magiging maayos lahat.
- E, ang girlfriend mo? - Di ko nga siya...
Paano ang girlfriend mo?
Gusto niyang itapon 'yong drugs at umalis dito.
Napakatanga.
Gawin mo 'yan,
mabubuhay ka tulad ng tatay mo.
E, ano'ng gagawin ko?
Di ko maintindihan!
Matutulad ba ako sa 'yo o matutulad ako kay Papa?
Ano ba ang dapat kong gawin?
Walang tama sa dalawa.
Puwede kang bumalik,
at maging maliit na isda sa maliit na lawa buong buhay mo.
O makipagsapalaran ka para di ka mahuli o mapatay.
Makinig ka, bata.
Tayong dalawa, pareho tayo.
Di tayo pinanganak para mamuhay nang walang kuwenta.
Ganito lang 'yon, e.
Mabubuhay ka o mamamatay ka.
Kaya kumilos na tayo.
Dadalhin kita sa America. Pero may parte ako.
Siyempre.
Tagapagsalin ng Subtitle: Janice Ruth Geronimo