Tu Europa.
W Anglii miasto Coventry płonie.
Od sierpnia Luftwaffe zrzuciła tam 200 ton bomb,
mordując setki ludzi i raniąc jeszcze więcej.
Wczoraj w nocy Niemcy znów zaatakowali,
wyłączając media i podpalając miasto.
Znowu robisz to źle.
Bardzo to komplikujesz.
To naprawdę proste.
Ta szminka to jedyny sposób, by wnieść aparat do więzienia.
Prawie pięć miesięcy temu pojmano tych ludzi w Dunkierce.
- Wiem. - Naziści bombardują Wielką Brytanię.
Nie musisz mnie przekonywać do misji. Sama chciałam.
Spróbuj jeszcze raz.
Nałóż szminkę.
Użyj kompaktu, by ukryć dłoń, gdy klikniesz aparatem.
- Przy strażniku? - Powiedz, że musisz się odświeżyć.
Nic nie wiesz o szmince.
Zdziwiłabyś się.
No to proszę.
Źle ją trzymasz.
- Jak wciśniesz guzik? - Dasz mi chwilę?
- Nie! - Do diabła!
Rolka kliszy jest pod szminką. Mała soczewka jest na spodzie.
Wyceluj im w twarz i powiedz,
żeby na ciebie patrzyli.
Jest 12 klatek. Wykorzystałem jedną, więc zostało ci 11.
Dobra.
PRZEZ OCEAN
Monsieur Fry! Proszę usiąść. Właśnie o panu rozmawialiśmy.
To panny Aube.
Sześć rąk i dziurka od klucza to oczywisty przekaz.
Biedny, dobry panie Fry, jest pan tu całkiem sam.
Ale intryguje mnie oko w oknie.
Proszę zaczekać.
No tak. To ma sens.
Jest obcy sam sobie.
Te karty to dla pana wielka szansa.
Jesteśmy w tej willi od miesiąca.
Obserwujemy pana. Proszę zwrócić się do wewnątrz
i słuchać swoich pierwotnych impulsów, by się wyzwolić.
Ufność wobec wielkiego światła wyłoni się z przytłaczającej ciemności.
Myśli pan, że wszystkiego się dowie
z wiadomości w radiu, prawda?
Jako dziennikarz, chyba tak.
Wieści w radiu to już wczorajsze wiadomości.
Chcemy wiedzieć, co się dzieje teraz.
Jeśli jasno widzimy teraźniejszość, przyszłość nam nie grozi.
Czy te karty pokazują, gdzie mogę znaleźć Maxa Ernsta?
Chyba jest w basenie.
Bardzo dziękuję.
Panie Ernst!
Mam dla pana wieści.
Po sporych naciskach ze strony Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku
rząd nareszcie wydał panu wizę wjazdową.
Dziękuję.
Może pan z żoną legalnie wyemigrować do Stanów Zjednoczonych.
Z żoną? Marie-Berthe?
Nie. Niech spojrzę. Przepraszam.
Luise Straus-Ernst?
Rozwiedliśmy się w 1927 roku.
- Piszą tu, że jest w Marsylii. - Nie ze mną.
Czyli pojedzie pan z nią do Ameryki czy nie?
Pojechałbym. Mógłbym ponownie się z nią ożenić,
ale nie widziałem jej od lat i mam teraz inną żonę.
- Marie-Berthe. - Właśnie.
To skomplikowane.
Nigdy nie kochał pan więcej niż jednej osoby?
Mam tę samą żonę od dziewięciu lat.
A gdzie ona jest?
Panie Fry, chodzi o to,
że jestem w Marsylii załamany i samotny.
Nie zauważył pan?
Umieszczono mnie w obozie, a moja ukochana mnie opuściła.
To był jej szlafrok.
Ale nie była moją żoną. Była piękną angielską malarką.
Czuje pan?
Jest złamane.
Zatrzymam to.
Słyszałeś wieści?
Willkie prowadzi na północnym wschodzie.
Mówię o Coventry.
W radiu tylko o tym mówią. Luftwaffe go kompletnie zbombardowała.
Wiele ofiar cywilnych. Miasto płonie.
W końcu mówią na to blitzkrieg.
Dlaczego Churchill pozwala na rzeź tych ludzi?
Im szybciej Brytyjczycy zaakceptują tę sytuację,
tym lepiej dla wszystkich, w tym dla obywateli Coventry.
Myślisz, że Niemcy to wygrają.
Rozejrzyj się, Bingham. Opór słabnie.
Faszyści we Włoszech, Hiszpanii, Niemczech, teraz też we Francji.
Oto nowy porządek świata. My i oni.
Demokracja i faszyzm.
Dwie supermoce.
Jezu!
To nie komuniści. Przynajmniej wierzą w wolną przedsiębiorczość.
Henry Ford sprzedał ponad 60 000 modeli C w Niemczech przez pięć lat.
- Musimy z nimi pracować. - Proszę.
Dzięki, Steve.
Mówisz o interesach z nazistami.
Interesem Ameryki jest biznes, Bingham.
W przyszłości najrozsądniej będzie umocnić naszą pozycję w kraju
i chronić interesy za granicą. Byle uniknąć wojny.
Willkie to rozumie. Gdy wygra wybory za tydzień,
zobaczysz, że rząd USA zaśpiewa całkiem inną śpiewkę.
Victor, zabierz dzieła sztuki do domu. Nie zostawimy ich w aucie.
Halo?
Peggy?
Rany! Czy to nie pani Mary Jayne Gold z Chicago?
Kiedy to się ostatnio widziałyśmy? W Gstaad? Tak!
Zimą 1937 roku.
Co tu jeszcze robisz?
- Trwa wojna. - Naprawdę?
- Dokąd idziesz? - Do krawca.
Co u ojca?
Nie wiem.
A ja robię objazd przed powrotem do Nowego Jorku.
- Victor i ja wykupiliśmy dzieła Picassa. - Te są moje.
Marcel Duchamp powiedział mi, że Max Ernst tu mieszka. Czy to prawda?
- We własnej osobie. - A pan?
Ten pan się śpieszy. Jak miło cię widzieć, Peggy!
No dobrze.
Victor!
Towarzysze! Dzień dobry.
Patrzcie, kto tu jest. Kim była ta szczęśliwa kobieta?
Kobiety.
Dwie kobiety? Jak ci się udaje zadowolić obie?
Jestem ekonomistą. Większy popyt, większa podaż.
A co z panią Mary Jayne Gold? Widzę, jak na ciebie patrzy.
Patrzy na mnie tak, jak patrzy na psa.
Czy ona nie kręci z amerykańskim konsulem? Pattersonem?
- Co to w ogóle za pomysł? - Przyszedł po nią do lobby.
Gaduła z niego.
Czemu śledzisz jej życie prywatne?
Jestem konsjerżem w hotelu. Patrzę i słucham.
Śledzę wszystko. A ty musisz przestać się rozpraszać.
Cierpisz jak my wszyscy.
Ale to, co dają ci te kobiety, to tylko chwilowa ulga.
Musimy poświęcić całą naszą...
...energię rewolucji! Wiem! Codziennie wyprowadzam stąd ludzi.
Mówię o walce.
Broń?
Paul, nie.
Po demobilizacji francuskiej armii oddaliśmy broń i odeszliśmy.
W całym kraju muszą być zakopane stosy broni.
Musimy obmyślić plan i zrekrutować więcej ludzi.
Biegałam po Paryżu jak szalona, próbując ukryć swoją kolekcję.
Chciałam zacząć od podziemi Luwru,
ale kuratorzy tak martwili się o Monę Lisę,
że nie obchodziła ich moja sterta współczesnych obrazów.
W końcu udało mi się przekonać jakichś poślednich pracowników muzeum,
żeby mi je spakowali i wysłali.
Musieli napisać „artykuły domowe” na formularzach eksportowych.
Oby biurokraci z Vichy nie byli dość sprytni, by zajrzeć do środka.
Mam nadzieję, że przesyłka już płynie do Nowego Jorku.
Szczęśliwe obrazy.
Victor jest niezadowolony,
bo od lata namawiamy Alfreda Barra z MoMa,
by wydał oświadczenie o moralnym poparciu.
Może za niego wyjdę, żeby go stąd wydostać.
Nie śmiej się.
Daj mu czas, Victor. Wreszcie pomógł Maxowi w tym tygodniu.
- Szczęściarz z Maxa. - Nie tylko on czeka na wizę.
Barr jest przytłoczony wszystkimi prośbami o pomoc z Europy.
- Przytłoczony? - Pozwolił żonie przejąć stery.
- Wyobrażacie sobie? - Mardze?
To świetny pomysł. Znałem ją na Harvardzie. Jest natrętna.
To mi podsunęło dobrą myśl. Pomożesz mi tu?
Ja? Boże, nie.
A jeśli mnie aresztują albo, co gorsza, wypędzą?
Nie oszalałam, Varianie.
Może ty nie, ale ja jestem Żydówką.
Tydzień temu trafiłam na nalot w hotelu.
Uciekam stąd następnym samolotem.
Panno Guggenheim.
Jestem Peggy.
Cudowne.
I dziwne.
Jestem zachwycona.
Wezmę wszystko. Chcę to zabrać ze sobą do Nowego Jorku.
Peggy.
Jutro mam urodziny.
Musisz być moim prezentem urodzinowym.
To zróbmy przyjęcie urodzinowe!
W Kolonii, gdy byłem mały, zawsze wznosiliśmy toast o północy,
rozpoczynając przyjęcia urodzinowe.
Więc tak zrobimy.
To Camp des Milles.
Oto pierwszy fałszywy paszport. Pamiętasz nazwiska wszystkich więźniów?
Michael Bretherton...
Ian Canning, Dennie Williams.
Muszą się wymknąć z przymusowych prac.
Jeśli dotrą do willi, wyślemy ich do Anglii.
Mam im to przekazać jakimś szyfrem?
Angielski to szyfr.
Strażnicy raczej nie mówią po angielsku,
zwłaszcza jeśli mówisz szybko.
Dobra.
Mają lunch na zmianę. Wyczuj moment, a za każdym razem będzie inny strażnik.
Jeśli ktoś będzie tu węszył,
odjedź, pokrąż przez parę minut i wróć po mnie tutaj.
Nie umiem prowadzić.
Poważnie?
- Dzień dobry. - Dzień dobry.
Przyszłam do męża, Michaela Brethertona.
Mój mąż.
Bretherton?
Zobaczmy.
Tak.
Dowód tożsamości?
Gość do Brethertona w bloku D.
- Dziękuję. Otwórz! - Dziękuję.
Tak. Do zobaczenia.
Dziś robią przyjęcie urodzinowe Maxa Ernsta.
Dziękuję.
Będzie wielu artystów.
Duchamp, Chagall...
Chagall?
Masz szansę przekonać go do wyjazdu.
- A pierwsza żona Maxa Ernsta? - Ile ich ma?
Za dużo.
Okazuje się, że kobieta wymieniona na wizie do Stanów Zjednoczonych
rozwiodła się z nim w 1927 roku. Jest gdzieś w Marsylii.
- Znajdźmy ją. - Możemy spróbować. To Luise Straus.
A jeśli Stany nie wpuszczą go do kraju bez jego byłej żony?
Może podzielą wizę. Spytam Binghama.
MoMa miało kontakt z Pattersonem.
Musimy załatwić to przez niego.
Zajmę się tym.
Pomówisz z Pattersonem?
Czemu nie?
Chętnie to zrobię.
No dobrze.
No już! Szybciej! No już!
Twoja żona.
Nie mam żony.
Kochanie, jesteś takim samym żartownisiem
jak w dniu naszego ślubu.
Idź.
Cześć, kochanie. Przysłali mnie wspólni przyjaciele.
Zatrzymałam się w Villi Air-Bel na wschód stąd.
Spotkamy się tam, jak uciekniesz z pracy,
żebyśmy mogli jak najszybciej wysłać cię do domu. Rozumiesz?
Nie ruszaj się. Spójrz tutaj.
Mam zdjęcie.
Jeszcze dwa.
Cześć, kochanie. Miło cię widzieć.
Przepraszam. To szminka Elizabeth Arden.
Ten kolor został wycofany.
Dziękuję.
Kocham cię i będę się odzywać.
Przesuń się.
Niewiele brakowało. Jedźmy.
Jedźmy.
Przepraszam.
Gdzie ich trzymają?
Jak mówię, słyszałem, że w Splendide.
Ale teraz ich tam nie ma. Sam widziałem Waltera Benjamina.
Potem zniknął.
Dwa dni później znaleźliśmy jego ciało w Hiszpanii.
Naprawdę?
Tak. A teraz nic nie wiem.
Max Ernst, André Breton,
Hans Bellmer, Marcel Duchamp,
Alma Mahler, Franz Werfel,
Heinrich Mann, Golo Mann...
Wiemy, że pan Chagall nadal jest w swoim domku,
ale co z resztą?
Ten pański
Amerykański Komitet Pomocowy
ulokował się w nowym miejscu w Marsylii?
Dniem i nocą obserwujemy kolejki ludzi,
ale to zwykli ludzie.
Wszyscy ważni ludzie z listy pana Frya?
Zniknęli.
Może wylatują stąd balonami na ogrzane powietrze.
- Co? - Co z oczu, to z serca.
Proszę się cieszyć.
Nie, Niemcy się nie cieszą. Ja też się nie cieszę.
Odpowiada pan za tych Amerykanów, a oni robią ze mnie głupka.
Chcę się przyjrzeć tym,
którzy pracują teraz z panem w tym komitecie,
jednemu po drugim.
Tylko wezmę pióro.
To.
Ojciec Mary Jayne Gold to stary przyjaciel rodziny. Ma rozsądek.
Tak jak pan nie chce, by jego córka sprawiała kłopoty.
Czy pan Gold wie, że jego córka pracuje jako prostytutka?
Co?
Według akt policyjnych Mary Jayne Gold jest prostytutką.
Jasnowłosa Amerykanka z małym psem.
Sam czytałem akta. Chodzi po całym mieście.
Zaszło jakieś nieporozumienie.
Panna Gold to żądna przygód młoda kobieta.
Ale nie jest, wie pan...
Blondynką z małym psem?
Widział ją pan ostatnio?
Nie widziałem.
Proszę zamknąć drzwi.
Mogę w czymś pomóc?
- Czekałem na pana Pattersona. - Jest na spotkaniu.
Pracuję z panem Varianem Fryem w Komitecie Pomocowym.
Ale jest pan umówiony?
Nie, ale mam pilną wiadomość.
Chodzi o wizę dla niemieckiego artysty Maxa Ernsta.
Monsieur Ernst przebywa w Marsylii.
Pan Ernst wydaje dziś przyjęcie.
Chciałabym go poznać.
I proszę! Gotowe!
A jak ci idzie styl grzbietowy?
Musisz ćwiczyć. Chwileczkę.
Potrzebuje pan czegoś jeszcze? Wyjdę dziś wcześniej.
Jakaś okazja?
Właściwie tak. Idę na przyjęcie w zamku o nazwie Villa Air-Bel.
W prawdziwym zamku?
Będzie tam cała Marsylia! Max Ernst ma urodziny. Bonne soirée.
Bonne soirée.
Nie, to znaczy miłego wieczoru.
Tak, tata zna francuski.
Tak, znam. Tylko go nie lubię.
Dom wygląda pięknie.
Ty też nieźle wyglądasz.
Ilu gości oczekujemy? I ma być zespół.
Wiesz, że Vichy zabroniło jazzu.
Jak przyjdą tajniacy, skończymy w więzieniu?
Varian, to przyjęcie. Może chociaż spróbuj się zabawić.
Może masz rację.
Wielkie przyjęcie.
Będę tańczyć.
Będziemy tańczyć.
Dziś jest mój wieczór, bracie.
Czuję to w kościach.
Będę tupać tak mocno, że aż w Ouidah zatrzęsie się ziemia.
Powiedzą, że to Petit Co go dawno nie widział nikt
A teraz dorósł nam
I do kraju wrócił sam!
Lisa?
Przyszedłem wydobyć cię z kryjówki.
Nie, dzięki.
Podobno nieźle tańczysz.
Nie jestem w imprezowym nastroju.
Chodzi o pana Benjamina?
Nie tylko o pana Benjamina.
Nikt w tym domu nie ma czego świętować.
Max Ernst żyje.
Wszyscy żyjemy i myślę, że to dobry powód.
Nie ma planu na to, co tu robimy, Liso.
Staramy się robić to, co możemy.
Wmawiasz to sobie, żebyś mógł spać w nocy.
Skąd wiesz, że śpię w nocy?
Dziękuję.
Jedzenie.
Brawo!
Ten twój pan Fry potrafi zaskoczyć, co?
Ci uchodźcy nigdy nie będą chcieli opuścić Francji.
Podobno gdzieś na Lazurowym Wybrzeżu
jest obraz pędzla samego Churchilla.
- Churchill jest malarzem? - Czemu nie?
W radiu ten człowiek brzmi bardzo nudno.
W radiu wszyscy malarze brzmią nudno.
- Ale nie Chagall. - Kim jest ten człowiek?
Mój mąż jest ukochanym artystą we Francji.
Może i tak, droga Bello, ale Duchamp jest najważniejszy.
A Chagall jest Żydem.
Z amerykańską wizą, z której nie chce skorzystać, mimo moich starań.
Francja to mój dom.
W końcu naziści przyjdą po nas wszystkich, Marc. Nawet po ciebie.
Kurczak.
Brava!
Dziękuję, pani Nouget.
Dziękujemy!
Mój przyjaciel Victor Serge mawia,
że wśród uchodźców przed faszyzmem, którzy tkwią tu na wygnaniu,
mamy dość wybitnych umysłów, by ożywić cały naród.
- Tak jest. - Dziękuję, przyjaciele.
Ta mroczna podróż byłaby nie do zniesienia bez was.
Monsieur Fry, dziękuję za gościnność
i wielkie zaangażowanie w naszą sprawę.
Za to, że jest pan naszą Gwiazdą Polarną.
- Wygłoś mowę, Varian! - Nie.
- Mowa! - Mowa!
Tak.
Dziękuję, André.
To dla mnie wielki zaszczyt.
Kiedy byłem młody...
Wciąż jesteś młody.
Gdy byłem młodszy,
sztuka była moją Gwiazdą Polarną.
Moją najwierniejszą towarzyszką,
moją wybawicielką
w czasach wielkiego zamieszania i bólu.
To dla mnie ogromny zaszczyt:
móc się teraz odwdzięczyć artystom
i pisarzom, których twórczość dała mi tak wiele.
Dlatego dziękuję.
Proponuję, żebyśmy zamienili się miejscami przed kolejnym daniem.
- Jeśli takowe będzie, rzecz jasna. - Dobrze!
- Zróbmy to. - Chodźmy.
- Cześć. - Cześć.
Ty i Thomas chyba się zaprzyjaźniliście.
- Jesteś zazdrosny? - Nie.
Kim jest twoja partnerka?
Nie twoja sprawa.
Ale brawo.
Konsul USA.
Krążą pogłoski.
Krążą też pogłoski,
że spałeś z każdą ładną uchodźczynią w całej Marsylii.
Więc na szczęście dla ciebie
miasto jest pełne zdesperowanych kobiet.
Francuski policjant nazwał cię dziś prostytutką.
Dlaczego rozmawiałeś z francuskim policjantem?
Nie przeproszę za to, że robię, co tylko mogę,
by ratować ludzi.
Litości.
Panie i panowie, proszę o uwagę!
Dziesięć, dziewięć,
osiem, siedem...
sześć, pięć...
Stop!
Cztery, trzy,
dwa, jeden... Ja!
Wszystkiego najlepszego!
A ona?
Zbyt schludna. Jeśli już, to pracuje dla Gestapo.
A on?
Ma zaparcie?
Może...
Policja Państwowa.
Tak, policja.
Mary Jayne, który z twoich wytwornych przyjaciół
to brytyjski szpieg?
Skąd mam wiedzieć? Dlaczego?
Brytyjski wywiad finansuje lokalne komórki ruchu oporu.
Założę taką.
Naprawdę?
Wchodzę w to.
Powinieneś kogoś poznać. Snajpera w Camp des Milles.
Jestem pewna, że to sojusznik.
Może tu zwerbuję sojuszników.
Co wiesz o snajperach i komórkach ruchu oporu?
Brytyjczycy sami walczą z nazistami. Potrzebują pomocy.
Szybko, zabierz mnie do domu.
Mój szef tu przyjechał. Nie może mnie tu widzieć.
- Gdzie pracujesz? - W konsulacie USA.
Konsul Patterson jest tam.
O Boże. Co on tu robi?
- Nie udawaj. - Nie zaprosiłam go.
Nie?
Co ci odbiło?
Muszę się stąd wydostać.
Dobra, chodźmy.
Chodźmy.
Jezu...
Cześć.
Co taka ładna dziewczyna robi w takiej ruderze?
Tak się składa, że to z domu mody.
Chodź na drinka.
Varian!
- Lena! Szukałem cię. - Chodź.
- Patrz, kogo znalazłam. - Kto to?
Luise Straus.
Jestem Varian Fry. Pracuję w Komitecie Pomocowym.
Niesamowite. Mamy wizę z pani nazwiskiem.
- Max. - Przepraszam.
Luise.
Jesteś tu naprawdę?
Nie wiem.
Co tutaj robisz?
Teraz możecie się pobrać i wyjechać do Ameryki.
W tym momencie?
- Jeden ślub mi wystarczył. - Ale macie tę samą wizę.
Nie.
Jesteś matką mojego jedynego dziecka,
a ja dotrzymuję słowa.
Tak? Od kiedy?
Spokojnie, skarbie. Jeśli ona za ciebie nie wyjdzie,
ja to zrobię.
Na zdrowie!
Panie i panowie.
Na koniec tego wspaniałego wieczoru
pomyślcie życzenie.
Jedno życzenie.
Wyślemy je w kosmos.
Zapalcie świeczki...
jak ja.
I delikatnie popchnijcie je
po tafli jeziora.
Czego sobie życzyłeś?
Żeby skończyła się ta wojna.
I niczego więcej?
Jeszcze papierosa.
Nie palisz.
Nie?
A ty czego sobie życzyłeś?
Nie wierzę w życzenia.
Jeśli czegoś chcemy, musimy po to sięgnąć.
Czarno na białym widać twoją urodę.
Dobranoc, Liso Fittko.
Przepraszam. Ja...
Nie mogę tego powtórzyć.
Co?
Wiedziałeś, że urządzamy dziś przyjęcie?
Szpiegujesz mnie?
Nie schlebiaj sobie.
Musisz iść.
Pieprzona księżniczka.
Mademoiselle Letoret!
Czemu pan krzyczy?
Nadaj telegram do Departamentu Stanu.
- Dobrze. - Obserwuję Variana Frya. Stop.
Kontrowersyjne zachowanie. Stop.
Czy Komitet Pomocowy działa wbrew amerykańskim interesom? Stop.
Ci ludzie to banda wariatów.
To też ma być w telegramie?
- Jak tam wczorajsze przyjęcie? - Postanowiłam nie iść.
Teraz wychodzimy do przodu.
A teraz mówimy: „Witaj, słońce”.
Poczujcie słońce.
Teraz przybieramy pozycję wojownika.
Dziękuję za spotkanie tu, gdzie nikt nas nie słyszy.
Sprawdzą się idealnie. Wyrobię paszporty.
Niezła jest.
A Varian?
- Nie może być w to zamieszany. - Czemu nie?
Po prostu nie może.
Musimy wygrać wojnę.
Varian Fry już jest w to zamieszany, choć o tym nie wie.
PRZEZ OCEAN
NA PODSTAWIE POWIEŚCI JULIE ORRINGER
TO FIKCYJNY SERIAL, DLA KTÓREGO INSPIRACJĄ BYLI PRAWDZIWI LUDZIE I WYDARZENIA
Napisy: Joanna Rychlik