PRZEZ OCEAN
HOTEL SPLENDIDE MARSYLIA
Kolejną?
Nie, dziękuję.
Poproszę kawę.
Jestem żonaty.
Podziwiam pewność siebie,
ale nie próbuję pana uwieść.
Ponoć znalazł pan drogę ucieczki.
Wielu brytyjskich przyjaciół utknęło we Francji po Dunkierce.
Zbyt wielu.
Trzeba im pomóc.
Mam przemycać brytyjskich jeńców wojennych z Francji? Jestem z Ameryki.
Właśnie.
W Wielkiej Brytanii trwa wojna i oblężenie.
Trzeba nam sojuszników we Francji.
- Panno... - Jestem Margaux.
Margaux, mój kraj jest oficjalnie neutralny w tej wojnie.
Czytałam pana artykuły z Berlina w The New York Times, panie Fry.
Znam pana opinię o amerykańskiej neutralności.
To, co sugerujesz,
to zdrada stanu.
Panie Benjamin.
Przepraszam. Nie chcę przeszkadzać. Mam pytanie o pana pracę.
Czemu pan tu jest?
Z ciekawości.
Proszę posłuchać.
Jeśli aura wyjątkowych przedmiotów znika, gdy są produkowane masowo,
to gdzie znika?
Ciekawsze byłoby takie pytanie:
co się dzieje z aurą wyjątkowych przedmiotów,
które są rozproszone przez siły zła,
a świat, jaki znamy, ulega zniszczeniu,
rozbiciu na kawałki?
Ale pewnego dnia
z powrotem połączymy elementy jak puzzle.
Ten proces nazywa się tikkun olam.
Tikkun olam.
Właśnie.
Chcemy finansować takie komórki ruchu oporu jak pańska.
Komitet Pomocowy to organizacja humanitarna.
Pomagam ludziom uciekać przed przemocą, a nie ją szerzyć.
- Wydostanie pan naszych chłopców? - Nie.
Widzi pan tego człowieka? Tego w płaszczu, co idzie?
To komendant policji w Marsylii. Szykuje nalot na Splendide.
Kiedy?
- Za pięć, dziesięć minut. - Co?
Człowiek w kapeluszu, z włoską gazetą, to jeden z nich.
Tak jak tamci dwaj w szalikach, rozmawiający przy recepcji,
a także ten palący cygaro człowiek, któremu czyszczą buty.
Cała czwórka tylko czeka na sygnał dowódcy.
Niby skąd wiesz?
Za chwilę sam pan zobaczy.
Wie pan o ostatnim sukcesie Larbiego Benbarka?
- Kogo? - Larbiego Benbarka.
Czarnej Perły Marsylii. Nie jest pan fanem futbolu?
Nie.
Podobno w hotelu ma być nalot.
- Co? - Musimy wydostać naszych.
Pan Benjamin i inni jadą dziś pociągiem do Banyuls,
a w nocy idą przez Pireneje.
Weźmiesz go do Lisy? Mam pomysł, gdzie mogę zabrać resztę na jedną noc.
Mary Jayne jest na górze?
Świetne, prawda? Jak wszyscy przebiorą się za pracowników winnicy,
przejdą z Lisą przez Pireneje w biały dzień.
I są o wiele wygodniejsze
niż te stare buty, w których każdy się zjawia.
- Nie podobają ci się? - Po prostu są za małe.
Ja już nie chcę innych.
Tylko nie ucieknij w nich do Ameryki.
Nigdzie się nie wybieram.
Mimo że ojciec jest na mnie wściekły.
„Marsylia to nie miejsce dla Amerykanki takiej jak ty”.
Kim jest Amerykanka taka jak ty?
No wiesz.
Mało tu amerykańskich turystów.
Przepraszam, nie jestem turystką.
Nie.
Nie śmiej się. To nie jest zabawne.
Mam tu prawdziwe obowiązki. Niektórzy na mnie liczą.
Tak. Na przykład ja.
Kpisz sobie ze mnie?
Nigdy bym z ciebie nie kpił.
- Policja robi nalot na hotel. - Co...!
Policja!
Dokumenty!
O co chodzi?
- Pan tu rządzi? - Nie. Jestem Varian Fry.
Dyrektor Amerykańskiego Komitetu Pomocowego.
Wielu gości hotelowych jest pod naszą opieką.
Tak dużo już przeszli. Nikt tu nie łamie prawa.
To cudzoziemcy i kryminaliści.
To uchodźcy!
Co za różnica?
- Panie Benjamin, proszę się ubrać. - Czemu?
Szybko! Jest tu policja.
Policja!
Policja, otwierać!
Policja! Otwierać!
Policja!
Otwierać drzwi!
Wynocha! Ty zboczeńcu! Wynoś się stąd!
Wynoś się!
Spójrz! Zmieścimy tu co najmniej trzy osoby naraz.
Mogę je zabrać do windy.
- Można się tu ukryć? - Nie będziemy się ukrywać.
Szlag!
Espadryle!
Zaraz wracam.
Dobra. Proszę. To dla nich,
a resztę schowaj, dobrze?
- Dzięki. - To ja dziękuję. Co dalej?
Znajdę cię. Gdziekolwiek będziesz.
Dobrze.
- Dokąd idziemy? - Zobaczy pan.
Nie mogę iść.
Nie dokończyłem książki. Muszę pisać.
Panie Benjamin, pańskie pomysły są tutaj!
A pana życie jest cenniejsze niż jakiś rękopis. Jasne?
Tak.
Cholera.
Chodźmy.
Proszę za mną.
- Zaraz. Nic nie widzę. - Cicho!
Gdzie jesteśmy?
Witamy w prawdziwej Marsylii.
- Dziękuję. - Nie ma za co.
Chodźmy!
Hej.
Dzięki.
Walter Benjamin, Julius Berger. Lisa Fittko.
Proszę za mną.
Proszę.
André, Max, Jacqueline, zostańcie tu,
a ja wejdę pierwszy.
Co to za miejsce?
To tylko sen, Max.
Śniło mi się, że jestem walizką.
To nie był sen. Tak się właśnie stało.
Halo?
Cześć.
Varian...
Nie, przyszedłem prosić o przysługę. To nagły wypadek.
Nie jesteś tu sam?
Cześć! Jestem Mary Jayne Gold. Pracuję z Varianem.
Lovegrove. Thomas Lovegrove.
W naszym hotelu trwa nalot policji.
Nie mam dokąd zabrać uchodźców.
- To twój dom? - Na razie.
- Ile osób tu mieszka? - Jedna.
Jedna? Ile tu jest sypialni?
Dziesięć? Piętnaście?
- Albo więcej. - Przyjmiesz nas dziś?
Na ile chcecie.
Potrzebujemy tylko jednej nocy.
- Ile mamy zapłacić? - Chwileczkę...
Varianie, przemyśl to. Pomyśl, ilu ludzi możemy tu ukryć.
Bretonowie i Max Ernst są już z nami.
Zmieścimy tu Mahlerów, Mannów, Levine’ów i dzieci Fraibergów.
A z portu jedzie się tu tylko 20 minut.
Komitet nie ulokuje nas w prywatnej willi.
W Nowym Jorku nikt nie musi wiedzieć, gdzie śpimy.
Niektórych z nich szuka policja.
Z tego, co wiemy, my też jesteśmy już zbiegami.
Więc ukryjemy się na widoku. Ta willa jest dla nas idealna.
Nie narazimy Thomasa, który nie jest zaangażowany w naszą pracę.
Nie boję się być narażony.
- Nalegam, byście zostali. - Wspaniale.
- Oprowadzisz nas? - Ty przodem.
Przytul tępe, kłujące ciernie tam, nisko.
Ślimak w kapciach stracił zbroję,
ale znalazł skrzynkę na listy.
Deszcz pada do góry nogami.
Porywa go prąd, jak wstążki.
Szaro-czarne chmury odbijają się na skórze sardynek.
Oszukani, ogarnięci bólem w krzyżu!
Wszystko gra?
Nic ci nie jest?
- Skrzywdzili cię? - Nie.
Wszystko sprzątnęli.
Nie wszystko.
- Gotowe? - Wszyscy leżą w łóżkach.
- Mary Jayne. - Tak?
Chyba potrzeba nam jeszcze więcej pieniędzy, niż sądziliśmy.
Potrzebujemy nowego biura, transportu do i z miasta...
To nie problem.
- Na pewno? - Nie martw się.
- Zajmę się tym, Varian. - Dziękuję.
Cieszę się, że wszyscy śpią dziś w łóżkach,
więc dziękuję, Thomas.
A właściwie skąd wiemy, że nie jesteś informatorem Gestapo?
Ja? Wychowałem się w kibucu.
Wiesz, wróżka pojawiająca się z pustą willą w kryzysowym momencie
może okazać się wilkiem.
Nie, Thomas utknął w Europie, jak każdy po wybuchu wojny.
- Nie jest informatorem Gestapo. - Ale może być wróżką.
Nie, poważnie.
Znam go.
Skąd?
Skąd właściwie się znacie?
Pięć lat temu w Berlinie niewinnego Żyda
brutalnie zaatakowali naziści w barze. Tylko my próbowaliśmy pomóc.
Pił tylko piwo. Przebili mu dłoń nożem. Krew...
Opisałem to dla New York Timesa. Poszło do szuflady.
Wtedy zrozumiałem,
że ta wojna będzie inna
niż każda inna.
Mogę ci pomóc?
Nie, dziękuję. Usiądź.
Nieduże, ale wygodne.
Brakuje tylko obiadków naszej mamy.
Dziękuję, Paul.
Bracie, pokaż mu to, co najlepsze.
Masz za sobą długi dzień.
Tak lepiej.
Nie możemy tak dalej.
Bo masz żonę?
Nie. Eileen dobrze wie, kim jestem.
Chodzi o Mary Jayne i o wszystkich, którzy są tuż obok,
w sypialniach wzdłuż tego korytarza.
Muszę rozdzielić te dwie strony mojego życia.
Dwie strony ciebie?
Prywatną i zawodową.
Bo co by sobie pomyśleli?
Ściany są tu bardzo grube.
Mówię poważnie.
No dobrze.
Pani Gold, niestety pani saldo nie pokrywa kwoty,
którą chce pani wypłacić.
Co tydzień dostaję przelew z Drugiego Banku Narodowego w Chicago.
W tym tygodniu go nie było.
To na pewno nieporozumienie.
A nim to wyjaśnię, może mi pan wypłacić trochę gotówki?
Obawiam się, że to niemożliwe.
- Słucham? - Nie ma pani pieniędzy na koncie.
Od miesięcy jestem cenioną klientką tego banku.
Na razie to ostatnie z pani funduszy.
Proszę.
Dziękuję.
Jezu.
Znaleźli to, czego szukali?
Oby nie.
Tak.
- Pomożesz mi z tym? - Tak.
Po prostu...
Max Ernst.
Paszporty.
Lista?
Tak.
Kilka lat temu przejechaliśmy całą Riwierę koleją.
Pierwszą klasą. Kancelaria świetnie prosperowała.
Czułem się, jakbym był na szczycie. Kto by pomyślał, że wszystko może upaść?
Nie ja.
Zaproponowano mi pracę w Palestynie w 1933 roku,
ale odmówiłem. Nie chciałem żyć na pustyni.
Może to była zła decyzja.
Tyle złych decyzji doprowadziło nas do tego momentu.
Złe decyzje
błędnie rozumiane jako narracja postępu.
Nie chcę oglądać się za siebie.
A ja mogę patrzeć tylko wstecz.
Ale proszę iść do przodu!
Idąc do przodu, wszyscy zostawiamy tylko sterty gruzu.
Nic więcej.
Historia
to wiatr, który porywa nas do przodu, burząc wszystko na swojej drodze.
Chodźmy.
Pomogę panu.
Dziękuję.
Skąd jesteś?
- Z Berlina. - Aha, z Berlina.
Wyjechałem w 1933 roku.
Gdzie się udałeś?
Najpierw ze starszą siostrą Ursulą byliśmy w Paryżu,
potem w Trieście, Londynie, Sewilli
i z powrotem w Paryżu.
A reszta rodziny?
Ojciec zmarł tuż przed dojściem Hitlera do władzy.
A potem moja... Według ostatnich wieści
moja mama i siostrzyczka Eva jechały do Londynu.
Ale...
prawda jest taka,
że nie wiem, czy dojechały.
A do tego... Nie wiem, jak to sprawdzić.
I może nie chcę wiedzieć.
W tym tempie nie dotrzemy przed świtem.
Przepraszam. Nie mogę iść szybciej.
To może zawrócimy?
Aż do Banyuls?
Przenocujemy tam w kamiennym domu.
Minęliśmy go jakiś czas temu. To niedaleko.
Nie mogę tam wrócić. Wolę spędzić noc tutaj.
Tutaj?
Właśnie tutaj.
Przyjdziemy po pana o świcie.
Dobrej nocy.
Nigdy cię to nie dręczy?
Co?
Dziesięć metrów stąd na plaży śpią głodujący ludzie.
Ten kraj ma gównianą przyszłość, przepraszam za słowo.
Dlatego ojciec chce, byś wróciła.
W Chicago nie ma takiego szampana.
Dlatego zostałaś?
Rozmawiałeś z nim?
Jeszcze nie.
Co on na to, że nie wróciłaś?
Odciął mnie.
Porozmawiasz z nim? Proszę. Powiedz, że nie ma się czym martwić.
Problem w tym, że się z nim zgadzam.
Chcesz, żebym wyjechała, Graham?
- Ja? - Tak.
Nie będziesz za mną tęsknił?
Panie Benjamin.
Panie Benjamin?
Panie Benjamin!
O co chodzi?
Wziąłem trochę morfiny,
żeby łatwiej usnąć.
Powinien pan uważać z tym czymś.
Niech się pani nie martwi. Wiem, co robię.
Dzień dobry.
A zatem...
chodźmy.
Panie Benjamin...
Gdzie byłaś?
Pracowałam.
- Jak się tu dostałeś? - Z Varianem.
Wczoraj znaleźliśmy biuro.
Umeblowaliśmy je i w ogóle. Jest gotowe.
Już zaczęliśmy umawiać rozmowy. Wieści się rozchodzą.
Wspaniale.
- Tak. - Wejdziesz?
Mieszkasz tu, ale nie spędziłaś tu nocy.
Zostaję tutaj, Albercie. Ty też możesz tu zostać.
Tak. Jasne.
W willi, która jest pół godziny drogi od ludzi, którym pomagamy.
Może ja w takim miejscu czuję się lepiej niż ty.
Ten dom ma tylko 26 pokoi, a mój dom rodzinny ma 30.
MJ, hej.
Proszę. Mogłabyś...
Ja...
Przyjechałem się z tobą zobaczyć.
- Naprawdę muszę się teraz wykąpać. - Dobra. Jasne.
Poproszę wizy tranzytowe.
Coś jest nie w porządku.
Spokojnie.
Wczoraj rano zamknięto granicę. Jak się tu dostaliście?
Francuzi nas przepuścili.
Obok jest hotel. Zostańcie tam, póki tego nie wyjaśnimy.
Proszę odejść!
Boże, muszę zapalić.
Mogę jednego?
Dziękuję.
Jak ci minęła noc?
Nie wstydź się. Wyglądasz na współczesną kobietę.
Współczesną kobietę z prezbiteriańskim sumieniem.
Tata zamroził mi fundusze. Koniec pieniędzy.
- Czemu? - Żeby mnie zmusić do powrotu.
Aż tak za tobą tęskni?
Niespecjalnie. Nie. Martwi się o swoją reputację.
Boże broń, by jego córka chodziła po Marsylii z nieumytym plebsem.
Wiesz, co będzie, jak wrócę do domu?
Moja matka przeszuka dno jeziora Michigan,
by znaleźć jakiegoś trupa lub rozwodnika, który poślubi jej córkę, starą pannę.
A potem spędzę resztę życia
w klubie, grając w brydża.
Ale jeśli wrócę, ojciec odmrozi mi konto
i będę wysyłać Varianowi pieniądze z Chicago.
Pomogłabym opłacić nowe biura i wszystkich nakarmić.
Mogłabym kupić bilety na pociąg i...
Może Komitet Pomocowy potrzebuje pieniędzy bardziej niż mnie.
Nie byłbym tego taki pewien.
Nie mów Varianowi.
Obiecuję, że coś wymyślę i go nie zawiodę.
Może nie musisz.
Czego nie muszę?
Albo jechać do domu, albo kogoś zawieść.
Panie Benjamin.
Mój rękopis...
musi trafić do Ameryki.
Proszę pilnować mojej teczki.
Sam zabierze pan tę teczkę do Ameryki, panie Benjamin.
Ze mną czy beze mnie.
Obieca mi pani?
Obiecuję.
Jestem z Bułgarii, ale po liceum wyjechałem do Hamburga.
Poznałem w autobusie moją żonę, Janę.
Musiałam wyjechać z sąsiadami do Francji,
ale teraz nie wiem, gdzie są.
Urodziłem się z niczym.
W każdej pracy byłem najlepszy.
Potem zbudowałem własną fabrykę, a potem kolejną.
Traktowałem pracowników z godnością.
Płaciłem podatki.
Mieszkałam z siostrą. Pracowałam w domu.
Kiedyś usłyszałam, że po nas przyjdą.
Mój mąż i syn zginęli podczas inwazji nazistów.
Z jakiegoś powodu mnie nie zabito.
I wszyscy zginęli. Mój brat.
Moja siostra.
Moja mama.
Nie wiem, co się stało z moim bratem.
Jest pani zawodową artystką, politykiem albo naukowcem?
- Nie. - Jestem Europejczykiem. Jak my wszyscy.
Jestem krawcową.
Jestem matką.
Nasi rodzice nie żyją. Nie mam rodziny.
Pomoże mi pan?
Muszę być w USA.
Zrobię wszystko, by ratować swoich.
Pomoże mi pan?
- Pomoże mi pan? - Pomocy.
Potrzebuję schronienia, póki to szaleństwo się nie skończy.
Pomoże nam pan?
Jest pan zawodowym artystą, politykiem albo naukowcem?
Mogę pożyczyć ołówek?
Proszę.
Co pan na to?
Podoba mi się.
Robię nie tylko karykatury. Umiem narysować wszystko.
Nie wiem, czy mogę panu pomóc.
Proszę. Może ja pomogę.
Byłem najlepszy w klasie w szkole artystycznej.
Pozwoli pan, że zaraz wrócę?
Varian?
- Tak? - Dzwonił ktoś z konsulatu.
Patterson?
Jeden z jego zastępców.
Mówił, że to pilne.
To na pewno nie pułapka?
Hiszpanie nas puszczają.
Uciekajmy do pociągu, nim zmienią zdanie.
Gdzie pan Benjamin?
Panie Benjamin!
Pobudka! Wypuszczają nas.
Panie Benjamin, pobudka!
Panie Benjamin, wstajemy!
Walterze...
W sytuacji, z której nie ma wyjścia,
nie mam innego wyboru, tylko to zakończyć.
Do diabła!
Moje życie dobiegnie końca
w małej wiosce w Pirenejach, gdzie nikt nie wie, kim jestem.
Liso,
nasz pociąg.
Masz rację.
Panie Fry.
Poznaję pana.
Wicekonsul?
- Bingham. Hiram Bingham. - Aha.
Dziękuję, że się tu spotykamy.
Chciałem być pewny, że nikt nie usłyszy.
- Panie Bingham, mam dużo pracy. - Rozumiem.
Chciałem osobiście wyjaśnić naszą nową politykę.
Nową politykę?
Jezu, nie nadążamy za starą.
- Proszę mnie wysłuchać. - Mamy masę pracy.
Cieszę się tylko, że Walter Benjamin wczoraj uciekł.
To bardzo dobra wiadomość.
Pan Patterson nie wie, że tu jestem.
Nasza nowa polityka wizowa jest taka, że przychodzi pan do mnie.
Dlaczego?
Patterson nie popiera pana sprawy. Dziś rano powiedział mi, cytuję:
„Żadnych lewaków, brytyjskich jeńców i Żydów. Mam ci to przeliterować?”.
Nie wiem, co do pana dociera z Nowego Jorku.
Wiem, że przewóz dzieci do Anglii został odwołany.
W Stanach chęć przyjmowania dzieci uchodźców jest zerowa.
Moja żona była na imprezie w Waszyngtonie, gdzie jakaś dama żartowała z tego.
Tysiąc żydowskich dzieci?
Powiedziała: „Wyrośnie z nich tysiąc brzydkich dorosłych”.
Amerykański rząd celowo gra na zwłokę,
bo nie obchodzi ich, że świat się wali.
Musi pan wyciągnąć jak najwięcej ludzi.
Dobrze o tym wiem.
Dobrze, że w konsulacie wciąż mamy przyjaciół.
Nie przyjaciół, panie Fry.
Tylko mnie.
Nie denerwuj się.
Mój szef odpowie na twoje pytania.
Gdzie ten szef?
Tutaj.
Mary Jayne, poznaj Margaux.
Dobry wieczór.
- Pali pani? - Nie, dziękuję.
Szkoda.
Mam tego więcej.
Proponuję pani pracę.
Pracę?
W roli szpiega?
Nie przeszłam szkolenia.
Nie?
Umie się pani zakręcić wokół faceta,
by czuł się dobrze, w przeciwieństwie do pani.
Przepraszam, co takiego?
Dobrze pani wie, jak nie zajmować za dużo miejsca w pomieszczeniu.
Albo ukryć swoje uczucia, gdy są pani nie na rękę,
lub ugryźć się w język, gdy jest pani wściekła.
Pewnie pamięta pani, kiedy kto ma urodziny,
ich ulubione piosenki i inne szczegóły,
choć nikt o to nie prosił.
Mam rację?
Dziękuję.
A jeśli mi pani powie, że nie ukrywa pani swej inteligencji
w sytuacjach, w których może się wydawać groźna,
cóż...
nie uwierzę pani.
Myślę, że całe życie pani się do tego szkoliła, panno Gold.
Jak my wszystkie.
PRZEZ OCEAN
NA PODSTAWIE POWIEŚCI JULIE ORRINGER
TO FIKCYJNY SERIAL, DLA KTÓREGO INSPIRACJĄ BYLI PRAWDZIWI LUDZIE I WYDARZENIA
Napisy: Joanna Rychlik