A teraz wieści z Europy.
Po wycofaniu sił brytyjskich z kontynentu
naziści kontrolują kanał La Manche, wybrzeże atlantyckie
i północ Francji,
zmuszając tłumy ludzi do ucieczki z Paryża do wolnej strefy na południu.
PRZEZ OCEAN
W Marsylii, ostatnim wolnym porcie, roi się od uchodźców z całej Europy,
desperacko ubiegających się o wizy i środki na podróż do nowego świata.
MARSYLIA, 1940 R.
Przysłano to pani pocztą dyplomatyczną.
Nie ugryzie pani.
Ojciec żąda, żebym wróciła do Chicago.
Kupił mi bilet na jutro wieczorem.
Prosi o to grzecznie, odkąd naziści wkroczyli do Paryża.
Przestał być grzeczny. Nic więcej mi nie da.
Dziwi się pani? Jego jedyna córka pląta się po wojennej Marsylii
z wrogami Hitlera.
Próbuję ocalić im życie.
Pani Gold, proszę grzecznie wrócić do domu i wyjść za mąż, jak inne panie.
Pan jakoś nie wraca do domu.
Trzyma mnie tu praca.
Mnie też.
To wybitni Europejczycy, panie Patterson. Ameryka powinna ich chętnie przyjąć.
- Wie pani, co czyni Amerykę wspaniałą? - Słucham.
Młotek. W Stanach Zjednoczonych jest 50 rodzajów młotków.
- Pięćdziesiąt. - Pierwszy był zły?
Nie. Ale już pracują nad 51.
To amerykańska pomysłowość.
Intelektualiści z Europy widzą tylko siebie samych.
Według pana.
Aż tak chce pani pomóc? Proszę wysyłać pieniądze z Chicago.
Porozmawia pan z moim ojcem? Uważa pana za rozsądnego człowieka.
Być może.
A teraz przepraszam, muszę przypudrować nos.
Proszę. Weź ją. Kelner jej nawet nie dotknął.
Chcesz uciec z Marsylii?
A kto by nie chciał?
Oboje uciekliśmy z Paryża.
Pomogę ci wejść jutro na statek do Nowego Jorku. Na MS Rex.
Możesz zdobyć wizy?
Nie, ale jeśli przyjdziecie o szóstej rano,
będą ładować towar z tyłu statku.
Poproście Lionela. Pomoże wam wejść.
Mamy płynąć na gapę?
Tak.
Podróżuję z bratem.
Zapłacę Lionelowi za was oboje.
Dlaczego?
Mam pieniądze i możliwość. Czy liczy się powód?
Jeśli będziesz mnie potrzebować, znajdziesz mnie tutaj.
MARY JAYNE GOLD
Pracuję dla Komitetu Pomocowego
w Hotelu Splendide.
Jeśli się umyjesz, wyjdziesz na pokład, gdy statek wypłynie,
i nikt nic nie zauważy.
- Czy pani...? - Poprawiłam sobie włosy.
Ładnie mi?
- Dzień dobry. - Dzień dobry.
- Witaj, Paul. - Mary Jayne.
Przesyłka specjalna dla panny Gold!
Zanieś to Lionelowi do jutra rano.
Mam dwoje więcej na statek.
Oczywiście.
Dagobert.
- Dzień dobry. - Dzień dobry.
- Pański lunch. - Dziękuję.
Dziękuję.
Varian Fry.
- Tędy. - Dziękuję.
Jak tam wasz Komitet Pomocowy?
- Amerykański Komitet Pomocowy. - Rycerze w lśniącej zbroi.
Albo lśniący rycerze... Jakoś tak.
Widziałem dziś tę pannę Gold.
Panna Gold. Jest dla nas niezastąpiona.
To rozpieszczona panna, która nie zna życia.
Ale pieniądze jej taty są niezbędne. Oby wciąż je przysyłał.
Panie Patterson.
Czemu odmawia pan wizy panu Benjaminowi?
To sprawa życia i śmierci.
Jak zawsze.
Ten kontynent to pole walki od wojny trojańskiej.
Wtedy walczono dla miłości. Naziści kierują się nienawiścią.
Jest pan tu gościem, panie Fry.
USA zachowują neutralność w tej wojnie. Proszę o tym pamiętać.
Jesteśmy w ogarniętej wojną Francji na życzenie francuskich władz.
Większość Amerykanów by tu nie przyjechała. Jak moja żona.
A zatem
co pan tu naprawdę robi, panie Fry?
Nudzi się panu w domu?
Kłopoty z żoną?
Rujnują życie niewinnych ludzi, panie Patterson.
Niesłusznie ich więżą.
Nawet zabijają.
W zeszłym tygodniu zabiły się kolejne dwie osoby z mojej listy.
Ci uchodźcy potrzebują pomocy, a nikt inny nie kiwnie palcem.
To wystarczający powód.
Jako Amerykanin oczekuję od pana dobrego sprawowania w Marsylii.
Proszę o to zadbać, a pomyślę nad wizą Benjamina.
Dziękuję.
Proszę zostawić jedzenie na zewnątrz. Dziękuję.
Panie Benjamin, to ja. Mary Jayne.
Proszę mnie wypuścić z tego czyśćca.
Statek jest w porcie, gotowy, by zabrać pana do Nowego Jorku.
Co pani robi?
Panie Benjamin, śmierdzi tu haszyszem.
Jeśli Francuzi mnie tu znajdą, odeślą mnie do obozów.
Nie mogę tam wrócić.
Rozumiem.
Naprawdę.
Mój Berlin to był raj. Teraz go zniszczyli.
Proszę tego nie dotykać.
To jedyne, co mi zostało z przeszłości.
Ma pani szczęście.
Może pani wrócić do domu.
No nie wiem.
Chodźcie.
Chodźmy.
Podzielmy się moją challah.
Nie jesteście Żydami, jak każdy tutaj?
Jesteśmy.
Byliśmy. Po prostu nigdy...
Nasi rodzice porzucili zwyczaje.
Wasi rodzice porzucili zwyczaje,
a jednak dla Hitlera jesteście Żydami?
Tak.
Danke.
Dziękuję.
Córka tam na mnie czeka.
Chciała, bym opuścił z nią Niemcy.
Dwa lata temu.
Czemu pan nie wyjechał?
Przez głupotę.
Przez dumę.
Ma pan dokumenty podróżne?
Nie, jeszcze nie.
Ale mam niezachwianą wiarę i ufność w Boga.
I...
Wytrwałość.
Skoro Abraham przeżył dziesięć prób,
my też to przeżyjemy.
- Cześć. - O wilku mowa.
Rany, dzięki.
Gdzie twoja sukienka?
Co ty masz na sobie?
- Znów byłaś na plaży? - Nie.
Już mamy dość trudną pracę.
Znajdź 200 osób z listy zaakceptowanej przez Departament Stanu
i załatw im rejs do USA.
Podczas gdy amerykański rząd trzyma wszystkie wizy,
a my ukrywamy ile osób w tym hotelu?
Pan Benjamin jest na skraju załamania nerwowego.
Pracuję nad tym.
Muzeum Sztuki Współczesnej pomaga Ernstowi i Bretonowi.
Od jak dawna jesteś w Marsylii, Varianie?
Od dwóch miesiący?
A przez ten czas
ile osób z tej słynnej listy komitetu
oficjalnie uratowałeś?
Za mało.
Jedenaście osób. To wszystko.
Myślisz, że tego nie wiem?
Nie osiągnąłem jednej dziesiątej tego, co planowałem.
Żona chce, żebym wrócił do domu.
Przykro mi, ale port jest pełen zdesperowanych ludzi.
Nie tylko ciebie to martwi.
Ale tu nie ratujemy tłumu.
Skoncentrujmy nasze zasoby.
Czyli moje pieniądze.
Tak, twoje pieniądze.
Mój czas.
Czas Leny.
Albo skupimy się na ludziach, których chcemy uratować,
albo nigdy nic nie zdziałamy.
Wiesz, jak wygląda?
Lionel?
Lionel!
Przysłała nas pewna kobieta. Mary Jayne Gold.
Zapłaciła tylko za dwoje.
Słuchajcie!
Weźcie łódkę i szybko popłyńcie w stronę rufy.
Nasi ludzie pomogą wam się ukryć. Jasne?
Tak.
Pasażerowie wejdą na statek, gdy ten zawinie do portu.
Wy wejdziecie teraz, przed ładunkiem.
Zostańcie w ładowni, póki nie podniosą kotwicy. Jasne?
Nie płynie z nami?
Cholera.
O nie.
Nie!
O nie!
- Policja. - Nie zatrzymuj się.
Nie wolno wam wejść na pokład.
Jesteście aresztowani.
Ursulo, zeskoczmy!
Zdejmij płaszcz.
Albo będziesz za ciężka.
Umie pływać?
Szybko!
Ursula!
Albert!
Widzisz go?
- Nie widzę! - Zanurkuję. Zostań tu!
Albert?!
Chcieliście dopłynąć do Ameryki?
To łatwiejsze niż zdobyć wizę wyjazdową.
Przynajmniej przeżyłam.
Jeden staruszek utonął.
Pieczątki wyjazdowe, dokumenty wjazdowe,
wizy tranzytowe...
Naziści inspirowali się Kafką.
Dziękuję.
Jakaś Amerykanka próbowała nam pomóc, ale...
Amerykanka?
Daj spokój.
Musimy sami sobie pomóc.
Panie Benjamin, zapewniam, że wyciągniemy pana stąd.
Nie dało się tego przewidzieć...
Co się dzieje?
- Policja zrobiła łapankę na MS Rex. - Co?
Złapali dziesiątki pasażerów na gapę.
Statek skonfiskowano.
Możesz wziąć psa?
- Wybacz, muszę iść. - Mary Jane.
Umrę w tym zapomnianym przez Boga kraju.
Wystarczy?
Nie.
Proszę za mną.
Co się dzieje?
Po prostu idź.
Jak możemy sobie pomóc?
Powiedz mi.
Wrobiłaś nas?
Przysięgam, że nie. Myślałam, że się uda. Wpłaciłam za was kaucję.
Tak mi przykro.
Twój brat też powinien tu być.
Widział ktoś mojego brata?
Taki wzrost, niebieskie oczy.
Tak. Chyba wzięli go na bok, kiedy wychodziliśmy.
- Wciąż jest w środku? - Tak.
Mój brat wciąż jest w środku. Proszę, pomóż nam.
Znalazłam niestrzeżoną ścieżkę przez góry.
- Przez Pireneje? Pieszo? To niemożliwe. - Zaraz idę. Chodź, jeśli chcesz.
Pozwól, że ci to wynagrodzę.
Znalazła drogę przez góry do Hiszpanii.
Co?
Kto to jest?
Możesz mi zaufać. Chcę pomóc.
Droga zaczyna się tu. Koło Banyuls-sur-Mer.
Albert. Nie mogę...
- Nie mogę go zostawić. - Poczekam na niego.
- Zrobiłabyś to? - Chwila.
Możemy jej zaufać?
Pokaż jeszcze raz. Dopilnuję, by was znalazł.
Nie możemy na niego czekać.
Straż graniczna ma patrol o świcie. Zabijają ludzi.
Zrobię wszystko, żeby was dogonił. Obiecuję.
Zaraz za Banyuls-sur-Mer jest kamienny dom.
Niech skręci w prawo. Dobrze? Potem widać winnice...
Hirschman, proszę pana.
Stare niemieckie nazwisko.
Trudne.
Bo w każdym z pana paszportów jest pisane inaczej.
Który jest prawdziwy?
Czy wszystkie są fałszywe?
Walczył pan w Hannut?
Czy walczył pan w Hannut?
Tak.
Wciąż nie rozumiem, czemu sprawy tak szybko przybrały zły obrót.
Służyłem
we francuskiej cudzoziemskiej dywizji piechoty...
na wschodzie Paryża.
Stamtąd mam francuski paszport.
Generał Georges dał mi go osobiście.
Korzystałem z tego,
walcząc za republikanów w Hiszpanii.
Ten znów pozwolił mi dostać się do Włoch, by studiować ekonomię.
Póki faszyści mnie nie wywalili.
A ten...
pozwolił mi uciec z Niemiec w 1933 roku.
A jaka jest pana prawdziwa tożsamość?
Jeśli zapyta pan nazistów? Żadna.
Uważają, że nie zasługuję na tożsamość.
Amerykanka wpłaciła za pana kaucję.
Zatrzymałem pana za sfałszowanie dokumentów.
Ale nie widzę w panu fałszu.
Proszę pana...
Obiecał pan, że wyjdzie dwie godziny temu,
a teraz czekam tu i...
Przepraszam, Albert Hirschman?
- Jestem Mary Jayne... - Wiem. Amerykanka.
Gdzie moja siostra?
Muszę ci wiele wyjaśnić,
ale jesteśmy bardzo spóźnieni.
Nie uda ci się.
Co...
Mogę cię zawieźć. Zawiozę cię tam.
Nie musisz nigdzie być?
Ile masz lat?
Dwadzieścia pięć.
A ty?
Nieładnie o to pytać.
A co robisz?
Co robię?
Zawodowo.
Studiowałem ekonomię.
Ale uciekam przed nazistami od tak dawna,
że teraz chyba jestem zawodowym uchodźcą.
I Żydem.
Tak. Bycie Żydem nigdy nic dla mnie nie znaczyło.
A teraz to moja najważniejsza cecha.
A ty co robisz?
Robię, co mogę.
Mam samochód.
I to mercedesa.
Ludzie myślą, że nie mogą pomóc, więc nic nie robią.
Mało kto oczekuje, że bogate, piękne Amerykanki będą coś robić.
Spóźnię się na samolot do Chicago, wioząc cię do granicy z Hiszpanią.
Co jest w Chicago?
Nic.
Wyobrażenia ludzi o nas mogą się przydać, jeśli umiemy je wykorzystać.
O Boże.
Graj Amerykankę.
A ty co zrobisz?
Dzień dobry. Dokumenty.
Dobrze, proszę pana.
Przepraszam pana.
Śpieszymy się.
Śpieszymy się?
Skąd ten pośpiech?
Właśnie jedliśmy ostrygi.
Aha, ostrygi.
Wszystko w porządku.
- Dziękuję. - Proszę.
Przepuść ich!
Paul. Jakieś wieści?
Jeszcze nic.
Pana żona musi być rozmowna. Pisze co dnia.
Jesteś żonaty, Paul?
Jeszcze nie. Jest ze mną tylko Petit. I nasza matka w Ouidah.
- Czyli gdzie? - W Afryce Zachodniej.
Dla niektórych to Dahomej Francuski. Ale to dawne Królestwo Dahomeju.
Każe wam wracać?
- Cieszy się, że nie jesteśmy w wojsku. - Oszczędzam, by wrócić do domu.
On chce wracać.
Ale ja chcę skończyć studia. Mam wielkie plany.
Skąd to się wzięło? Nie ma znaczka.
Jakiś pan dostarczył to dziś rano. Mówił, że jest starym przyjacielem.
Masz mapę okolicy?
Oczywiście.
Proszę.
Dziękuję.
Myślę, że nie mogą być zbyt daleko,
bo już skróciłeś dystans o połowę. Widzisz?
Tak.
Ktokolwiek czeka na ciebie w Chicago, jutro będzie rozczarowany.
Dziękuję.
Thomas.
Witaj w Villi Air-Bel.
Czyj to dom?
Należy do dalekiego krewnego.
Mieszkasz tu?
Dopiero tu dotarłem.
Próbuję włączyć prąd.
Wysłałem list do twojego domu w New Jersey.
Twoja żona odpisała.
Ponoć ratujesz kwiat inteligencji Europy przed nazistami.
I jak idzie?
Bardzo dobrze. Dziękuję.
Wciąż kiepsko kłamiesz.
- Muszę wracać do pracy. - Teraz?
Robię tu coś naprawdę ważnego, może po raz pierwszy w życiu.
Mógłbym ci pomóc.
I co potem? Znowu zniknąć na pięć lat?
Myślałem, że cię złapano, Thomas.
Albo gorzej.
Thomas.
Nie możesz mnie rozpraszać.
Nigdy.
Jeszcze tylko kilka kroków do granicy z Hiszpanią.
- Tak dobrze? - Tak.
Pożegnaj się z Francją.
Stać.
Uciekamy!
Stać natychmiast!
Okażcie dokumenty!
Przed nami jest hiszpańska wioska!
Nie przejdziecie granicy bez francuskiej pieczątki.
Kim jesteście i co wyprawiacie?
Czemu porzuciliście stanowiska?
Szlaki na granicy z Hiszpanią
są pod kontrolą Geheime Staatspolizei.
- Geheime Staatspolizei? - Gestapo.
Wasza obecność tutaj to pogwałcenie rozejmu w Compiègne
pomiędzy naszymi krajami.
To nowa Francja, panowie oficerowie.
Wykonywanie obowiązków poza granicami waszej jurysdykcji
jest karalne. Rozumiecie?
- Tak. - Pamiętajcie o tym.
I biegnijcie z powrotem do biurek.
Uciekać! Natychmiast! Biegiem!
Hej.
Dziękuję.
Z Barcelony jedziemy autobusem do Lizbony?
Tak.
Chodź.
- Nie mogę. - Co?
Wracam.
- Nie. - Tak.
Ale ty chyba nie?
- Posłuchaj. - Wiedziałam.
Wielu ludzi czeka w Marsylii, by się wydostać.
Wiemy, jak im pomóc.
Raz byliśmy w szabat z tym starcem i zostałeś Mojżeszem?
Ursulo...
Oboje skończycie w obozie. Albo martwi.
Ursulo...
Obiecałeś, że ze mną zostaniesz.
Ursulo.
Proszę, zrozum.
Znajdę cię w Lizbonie. Słyszysz?
Wyślij wiadomość ze swoim adresem do Splendide. Słyszałaś?
Napisz do Splendide, gdzie trafiłaś!
Władze Marsylii ogłosiły, że przez rażące błędy w zarządzaniu,
serię aresztowań i kryzys nie do opanowania przez policję
żaden statek pasażerski płynący na zachód nie zacumuje w Marsylii.
- Zakaz obejmuje całe wybrzeże. - Cholera.
Obowiązuje do odwołania.
Wszystkie francuskie porty będą zamknięte dla statków pasażerskich
do czasu, aż ryzyko...
- Mogą ot tak zamknąć porty? - Właśnie to zrobili.
Rząd Vichy zalecił Policji Narodowej
egzekwowanie artykułu 19. układu o francusko-niemieckim zawieszeniu broni.
O czym jest artykuł 19.?
Wszyscy uchodźcy na francuskiej ziemi będą wydani na żądanie.
- Komu? - Rzeszy Niemieckiej.
Mówiłeś, że do tego nie dojdzie.
Myliłem się.
Chwila. Nie mogą deportować ludzi, prawda?
Mogą uniemożliwić wyjazd...
Już to uniemożliwili.
Ale odsyłać ludzi z powrotem? Teraz?
Proszę!
Słucham?
- Szukam panny Gold. - Co ty tu robisz?
To Lisa Fittko.
Zna trasę przez góry do Hiszpanii.
- Udało się? - Przeszliśmy wczoraj.
Pięć osób jest w drodze do bezpiecznej Lizbony.
Komisarz Frot!
Cieszę się, że pan przyszedł.
Chcę mieć absolutną pewność, że rozumie pan artykuł 19.
Tak, czytałem pańską depeszę.
Niepożądane osoby mają zostać oddane na żądanie miejscowej policji. Rosé?
W Marsylii roi się od uchodźców z całej Europy.
Jestem komendantem policji, więc moim zadaniem jest sprzątanie miasta.
Pan jest amerykańskim konsulem, panie Patterson.
Pana zadaniem jest zadbać o to, by Amerykanie nie sprawiali mi kłopotów.
Jasne.
A co z Amerykańskim Komitetem Pomocowym?
Wbrew moim rozkazom
wydał pan wizę dla niemieckiego pisarza Waltera Benjamina.
Mówił pan o niebezpiecznych pisarzach. Nie wspominał pan o Walterze Benjaminie.
Pisze o bzdurach. Jak może być niebezpieczny?
Jest na liście nazistów.
Jeśli ten człowiek opuści Marsylię na mojej warcie,
pociągnę pana do odpowiedzialności.
Na szczęście dla nas obojga jego statek skonfiskowano kilka dni temu,
więc pewnie nadal koczuje w Splendide.
Benjamin jest w Hotelu Splendide?
Słyszałem, że wszyscy tam są. Benjamin, Ernst, Breton.
Jak przekroczymy granicę nocą, nim przyjdą strażnicy,
mogę zabierać cztery osoby naraz, dwa razy w tygodniu.
To ponad 100 przed świętami.
I to bez francuskich pieczątek?
Jeśli będzie trzeba, kupimy podróbki. Proste.
To musi być czysta operacja.
Varian. To nasza szansa. Pomyśl, ilu ludzi możemy ocalić...
A jak francuska policja mnie uwięzi i skończy z tym?
Nie musisz nawet o tym wiedzieć.
Zostaw mi czarny rynek. Będziesz czysty.
- Podróbki kosztują. - Jak wszystko.
Ja się tym zajmę.
- Dojdą do tego bilety na pociąg. - Tak.
- Hotele? Jedzenie? - Stać mnie.
Żaden problem.
- No dobra. - Dobra!
Dobrze! No to załatwione.
Varian, pozostajesz twarzą operacji.
Lisa, jesteś mięśniami.
- Albert to przestępca. - O nie!
A ty jaką masz rolę?
Jestem tylko bankiem.
Musisz się bardziej cenić.
Proszę wejść.
A ty to kto?
Paul. Kandjo.
On jest mózgiem.
Mary Jayne, telegram.
Oszacujmy koszty.
Ile na osobę?
Ludzie chętnie będą dzielić pokoje.
Trudna jest ta trasa?
NIE WRACASZ DO DOMU? STOP.
RADŹ SOBIE SAMA. STOP. TATA
...jak będziesz gotowa. Tak, Mary Jayne?
Mary Jayne, wszystko gra?
Tak.
Wracajmy do pracy.
PRZEZ OCEAN
NA PODSTAWIE POWIEŚCI JULIE ORRINGER
TO FIKCYJNY SERIAL, DLA KTÓREGO INSPIRACJĄ BYLI PRAWDZIWI LUDZIE I WYDARZENIA
Napisy: Joanna Rychlik