Eta, orain, Europako albisteak.
Britania Handiko armada kontinentetik erretiratu da
eta Mantxako kanala, Atlantikoko kostaldea eta Frantziako iparraldea
nazien menpe geratu dira.
Askok Parisetik ihes egin behar izan dute hegoaldeko okupatu gabeko eremura.
Marseillako okupatu gabeko azken portua Mundu Berrira joateko bidaiatzeko bisak
eta dirua aurkitzeko irrikan dauden Europa osoko errefuxiatuz beteta dago.
MARSEILLA 1940
Hau nire baliza diplomatikoan zegoen.
Hartu. Ez zaitu jango.
Aitak Chicagora itzul nadin exijitu dit.
Bihar gauerako txartela erosi dit.
Naziak Parisen sartu zirenetik, hainbat alditan eskatu dizu adeitasunez.
Ja ez. Harremanak haustearekin mehatxatu nau.
Normala da. Bere alaba bakarra Hitlerren jopuntuan daudenekin dabil
Marseillatik gerra garaian.
Salbatu nahi ditut.
Gold andereñoa, zintzoa izan. Itzuli. Gizon on bat bilatu, besteek bezala.
- Zu ez zoaz etxera. - Lana dela eta nago hemen.
Baita ni ere.
Europako buru argienetarikoak dira, Patterson jauna,
eta AEBrentzat bikainak lirateke.
- Ba dakizu zerk egiten du AEB handi? - Zerk?
Mailuek. AEBn 50 mailu mota desberdin daude.
- 50. - Zer arazo zegoen lehenarekin?
Inolako arazorik ez. Eta 51.ean lanean dabiltza. Argitasun estatubatuarra.
Europako intelektualak egozentriko hutsak dira.
Zozoak beleari...
Benetan lagundu nahi al duzu? Bidali dirua Chicagotik.
Nire aitarekin hitz egingo duzu nire partez?
Zentzuko gizona zarela uste du.
Beharbada.
Barkatu, sudurra hautseztatu behar dut.
Tori, hartu.
Mutilak ez du ukitu.
Marseillatik irten nahi duzu?
Guztiok bezala, ezta?
Biok egin dugu ihes Parisetik.
New Yorkerako ontzian sar zaitzaketet bihar. MS Rex-ean.
Bisak lor ditzakezu?
Ez, baina 06:00etan bazoazte, ontziko atzealdean zama igotzen ibiliko dira.
- Lionel-ekin hitz egin, igoko zaituzte. - Polizoi gisa?
Bai.
Nebarekin noa.
Ba Lioneli biongatik ordainduko diot.
Zergatik?
Dirua dut. Egin dezaket. Axola dio zergatik?
Tori. Nirekin kontaktatu behar baduzue, hemen aurki nazakezue.
Larrialdiko Salbamendu Batzordean nabil lanean Splendide hotelean.
Zure burua apaintzen baduzu, bizkarrera igo ahal izango duzu
eta inor ez da konturatuko.
- Aldatu...? - A, ilea apaindu dut bakarrik.
Gogoko duzu?
- Egun on. - Egun on.
- Egun on, Paul. - Mary Jayne.
Entrega berezia Gold andereñoarentzat!
Emango al diozu hau Lioneli? Bi gehiago ditut ontzirako.
Arazorik gabe.
Dagobert.
- Egun on. - Egun on.
- Zure bazkaria. - Eskerrik asko.
Eskerrik asko.
Varian Fry.
- Sartu. - Mila esker.
- Zelan Salbamendu Batzordea? - Larrialdiko Salbamendu Batzordea.
Armadura distiratsuko zaldunak.
Edo zaldun distiratsuak...? Beti ahazten dut.
Gaur Gold andereñoa ikusi dut.
Gold. Ezinbestekoa da gure operaziorako.
Mundua ezagutzen ez duen gazte mimatu bat da,
baina aitaren dirua behar duzue. Bidaltzen jarrai dezala.
Patterson jauna.
Zergatik eragozten ari zara Benjamin jaunak bisa lortzea?
Hil edo biziko kontua da.
Beti bezala.
Kontinente honetan Troiako gerratik ibili dira elkar hiltzen.
Troiakoa amodioarengatik izan zen. Naziek gorrotoa baino ez dute.
Gonbidatua zara hemen.
Estatu Batuak neutralak dira gerra honetan. Ez ahaztu.
Gu biok Frantzian gaude gerra garaian Frantziako agintariek nahi dutelako.
Estatubatuar gehienak ez lirateke hona etorriko.
Nire emaztea ere ez da etorri.
Beraz,
zer zabiltza hemen, Fry jauna?
Etxean aspertzen zinen?
Zoritxarreko ezkontza?
Jende errugabeari bizitza hondatzen ari diote, Patterson jauna.
Jendea bidegabeki kartzelatzen ari dira.
Baita hiltzen ere.
Aurreko astean, zerrendako bi suizidatu ziren.
Errefuxiatuek laguntza behar dute, eta inork ez du ezer egiten.
Ez dut arrazoi hoberik behar.
Estatubatuarra zara, Marseillan ondo jokatzea espero dut.
Kasu egin, eta Benjaminen bisarena konponduko dut.
Eskerrik asko.
Utzi janaria kanpoan, mesedez. Eskerrik asko.
Benjamin jauna, ni naiz, Mary Jayne.
Mesedez, aska nazazu garbitoki honetatik.
MS Rexa portuan dago zu New Yorkera eramateko zain.
Mesedez, zer zabiltza?
Ez, Benjamin jauna. Haxix kiratsa dago gelan.
Frantsesek aurkitzen banaute, preso-esparruetara itzuliko naiz,
eta ezin naiz itzuli.
Ulertzen dut.
Benetan.
Berlin paradisu bat ohi zen. Orain suntsitu dute.
Mesedez, ez ukitu hori.
Nire iraganeko gauza bakarra da.
Zu zorionekoa zara.
Etxera itzul zaitezke.
Ba ez dakit nik.
Zatozte hona.
Zatoz.
Nire challah banatuko dut.
Zuek ere juduak zinetela uste nuen.
Eta bagara.
Ohi ginen. Baina ez dugu inoiz...
Gurasoek kontu hori utzi zuten.
Utzi zuten, baina Hitlerrentzat nahiko juduak dira oraindik?
Bai.
Eskerrik asko.
Alaba zain dut New Yorken.
Alemania harekin utz nezan nahi zuen.
Duela bi urte.
Zergatik ez zenuen utzi?
Ergeltasunagatik.
Harrokeriagatik.
Joateko agiriak dituzu?
Ez, oraindik ez.
Baina fede sendoa eta Jainkoagan uste osoa dut.
Eta...
Pertseberantzia.
Abrahamek hamar probak biziraun bazituen,
guk hau biziraun dezakegu.
- Kaixo. - Otsoa non aipa...
A, eskerrik asko.
Eta zure soinekoa?
Benetan, zer da arropa hori?
- Hondartzan egon zara berriro? - Ez.
Gure lana nahiko zaila da.
Estatu Sailak onetsitako zerrendako 200 pertsonak aurkitu
eta AEBrako ontzietan igo.
Gobernu estatubatuarra bisa guztiak pilatzen ari da
eta jende asko dago hotel honetan ezkutatuta.
Benjamin jauna izu-atake bat izateko zorian dago.
Haren kasuarekin nabil. MoMA Ernst eta Breton-en kasuekin dabil.
Zenbat denbora daramazu Marseillan, Varian?
Zenbat? Bi hilabete?
Eta Batzordearen zerrenda ospetsuko zenbat pertsona
salbatu ahal izan dituzu?
Ez nahikoa.
Hamaika pertsona bakarrik.
Uste al duzu ez dakidala?
Nire helburuen ehuneko hamarra baino ez dut bete.
Emazteak etxera itzultzeko dio.
Barkatu, baina portua... pertsona etsiez gainezka dago.
Zu ez zara kezkatzen den bakarra.
Ez da mafiaren operazio bat.
Baliabideak bildu behar ditugu.
Hau da, nire dirua.
Bai, zure dirua.
Nire denbora.
Lena-ren denbora.
Zerrenda honetan kontzentratzen ez bagara, ez dugu inoiz ezer lortuko.
Badakizu nolakoa den?
Lionel?
Lionel!
Emakume batek bidali gaitu, Mary Jayne Goldek.
Bigatik ordaindu du.
Entzun!
Igo txalupan eta zoazte ontziaren txopara ziztu bizian.
Gure gizonek esango dizuete non ezkutatu.
Ados.
Agiriak dituztenak ontzia porturatzerakoan igoko dira.
Zuek orain igoko zarete, zama baino lehen.
Zamategian geratu aingura jasotzen duten arte. Ados?
Ez dator gurekin?
Kaka!
Ez!
Geldi! Polizia!
Polizia! Geldi!
- Polizia. - Ez gelditu.
Ez duzue ontzian igotzeko baimenik.
Atxilotuta zaudete.
Polizia!
Salto egin behar dugu!
Kendu berokia.
Astunegia da.
Igerian daki?
Azkar!
Ursula!
- Atxilotuta zaudete! - Ursula!
Albert!
Ikusi al duzu?
- Ez dut ikusi! - Jaitsiko naiz. Geldi!
Albert?
Albert!
AEBraino igeri egin nahi zenuen?
Irteera-bisa lortzea baino errazagoa da.
Nik behintzat biziraun dut.
Agure bat saiatzen ito egin da.
Irteera-zigiluak, sarrera-agiriak,
igarotze-bisak...
Naziak Kafkarengan inspiratu ziren.
Eskerrik asko.
Estatubatuar bat guri laguntzen saiatu da, baina...
Estatubatuar bat?
Ahaztu ezazu.
Gure buruari lagundu behar diogu.
Benjamin jauna, hemendik aterako zaitugula hitzematen dizut.
Ezin genuen gertatu zena aurreikusi...
Zer gertatzen da?
- Poliziak sarekada egin du MS Rexean. - Zer?
Errefuxiatuak atzeman dituzte zamategian sartzen saiatzen.
Ontzia atxiki dute.
Hartu txakurra, mesedez.
- Joan behar dut. - Mary Jayne.
Herrialde madarikatu honetan hilko naiz.
Nahikoa da?
Ez.
Aurrera, andreak.
Zer gertatzen da?
Jarraitu ibiltzen.
Nola lagun diezaiokegu gure buruari?
Esan.
Egun on.
- Tranpa bat jarri zenigun? - Ez.
Ez, benetan. Funtzionatuko zuela uste nuen. Fidantza ordaindu dizuet.
Asko sentitzen dut.
Zure neba hemen egon behar du.
Ikusi duzue nire neba?
Altuera honetakoa, begi urdinak...
Bai. Irteten ari ginenean baztertu dutela uste dut.
- Barruan dago oraindik? - Bai.
Nire neba barruan jarraitzen du. Mesedez, lagundu.
Mendi arteko zaintza gabeko bide bat dago.
Pirinioak oinez gurutzatu behar ditugu? Ezinezkoa!
Ni banoa. Zatoz nahi baduzu.
Mesedez, utzidazu konpentsatzen.
Espainian sartzeko igarobide bat dago mendian.
- Zer? - Nor da bera?
Fida zaitezkete, mesedez. Lagundu nahi dut.
Bidea hemen hasten da, Banyuls-sur-Mer-en.
Ezin dut Albert...
- Ezin dut Albert utzi. - Nik itxarongo diot.
- Benetan? - Itxaron momentu bat.
Benetan fida gaitezke beraz?
Erakutsi mapa. Aurkitzen zaituela ziurtatuko dut.
Ezin diogu itxaron.
Goizaldean hasten dira muga zaintzen. Hiltzeko egiten dute tiro.
Ba zuen atzetik doala ziurtatuko dut, benetan.
Ongi. Banyuls-sur-Meretik aterata, harrizko etxe bat dago.
Eskuinera jo. Ados? Gero mahastiak ikusiko dituzue...
Hirschmann, jauna.
Abizen aleman zahar bat da.
Zaila da.
Agian pasaporte bakoitzean desberdin idatzita dagoelako.
Zein da benetakoa?
Edo guztiak dira faltsuak?
Hannut-en borrokatu zinen?
A, bai.
Ez dakit nola okertu zen dena hain azkar.
Ni egon nintzen...
etorkinen infanteria-dibisio frantsesean...
Pariseko ekialdean.
Horregatik dut pasaporte frantsesa.
Georges jeneralak berak eman zidan.
Hori erabili nuen...
Espainian errepublikanoen alde borrokatzeko.
Beste hori Italian Ekonomia ikasteko erabili nuen.
Faxistek bota ninduten arte.
Eta hori...
1933an Alemaniatik irteteko erabili nuen.
Beraz, zein da zure benetako nortasuna?
Naziei galdetzen badiezu, bat ere ez.
Ez dute uste nortasunik merezi dudanik.
Andre estatubatuar batek ordaindu dizu fidantza.
Agiriak faltsutzeagatik atxiki zaitut, baina...
ez dut faltsutasunik ikusten.
Jauna, mesedez,
duela bi ordu irtengo zela esan didazu
eta hemen itxaroten egon naiz eta...
Barkatu, Albert Hirschmann al zara?
Ni Mary Jayne...
Badakit. Estatubatuarra.
Eta nire arreba?
Gauza asko azaldu behar dizkizut,
baina... oso berandu goaz.
Ez zara iritsiko.
Zer...?
Autoz eraman zaitzaket.
- Eramango zaitut. - Ez duzu beste inon egon behar?
Zenbat urte dituzu?
Hogeita bost.
Eta zuk?
A zer galdera lotsagabea.
Zer egiten duzu?
Egin?
Zer den zure lana.
Ekonomia ikasi nuen.
Baina hain luze daramadanez naziei ihes egiten,
orain errefuxiatu profesionala naizela suposatzen dut.
Baita judua ere.
Bai. Ez diot inoiz judua izateari garrantzirik eman.
Orain niri buruzko garrantzitsuena da.
- Zer egiten duzu zuk? - Ahal dudana egiten dut.
Auto bat dut.
Mercedes bat, alajaina!
Jendeak uste du ezin duela lagundu, beraz, ez du ezer egiten.
Gehienek ez dute espero neska estatubatuar aberats ederrek ezer egitea.
Chicagorako hegaldia galdu dut zu Espainiako mugara eramateko.
Zer dago Chicagon?
Ezer ez.
Jendeak zuri buruz dituzten susmoak
erabilgarriak izan daitezke ondo erabiliz gero.
Ai ama.
- Neska estatubatuarraren papera egin. - Bai. Eta zuk?
Kaixo. Agiriak, mesedez.
Bai, jauna, jakina.
Barkatu, jauna.
Presa dugu.
Presa... Presa?
Zergatik?
Ostrak jan ditugu.
A, ostrak.
Dena ondo. Aurrera.
- Mila esker. - Ez horregatik.
Utzi pasatzen!
UNIBERTSITATE LIBREA
Paul. Berririk al duzu?
Oraindik ez.
Zure emazteak asko izango du esateko. Egunero idazten du.
Ezkonduta zaude, Paul?
Oraindik ez, jauna. Petit dut senide bakarra. Eta ama Ouidah-n.
- Non dago hori? - Mendebaldeko Afrikan.
Batzuek Dahomey Frantsesa dela diote, baina Dahomeyko erresuma ohi zen.
- Itzul zaitezten nahi du? - Armadan ez egotearekin...
Dena aurrezten ari naiz itzultzeko.
Berak itzuli nahi du. Nik ikasten amaitu nahi dut. Planak ditut.
Nondik atera da hau? Ez du zigilurik.
Gizon batek ekarri du gaur goizean. Aspaldiko laguna zela esan du.
Tokiko eremuko maparik al duzu?
Bai, jakina.
Tori.
Eskerrik asko.
Tira, ezin dira urrunegi egon,
jada bide erdia egin baituzu. Ikusten?
Chicagon zain duzuna oso desengainatuta egongo da bihar.
Eskerrik asko.
LA POMME GELTOKIA 16. LINEA
Thomas.
Ongi etorri Air-Bel etxera.
Noren etxea da?
Urruneko senide batena.
Eta zu hemen bizi zara?
Heldu berria naiz.
Oraindik saiatzen ari naiz argindarra pizten.
Gutun bat bidali nizun New Jersey-ra.
Zure emazteak erantzun zuen.
Europako intelektualak naziengandik salbatzen ari zarela esan zidan.
Nola doa hori?
Primeran doa, eskerrik asko.
Gezurti kaskarra zara oraindik.
- Lanera itzuli behar dut. - Orain?
Oso gauza garrantzitsua egiten ari naiz, nire bizitzan lehen aldiz agian.
Lagun diezazuket.
Eta gero, zer? Bost urtez desagertuko zara berriro?
Harrapatu zintuztela uste nuen, Thomas.
Edo zerbait txarragoa.
Thomas.
Ezin dizut ni distraitzen utzi.
Ez nuke egingo.
Espainiako mugatik oso gertu gaude.
- Ondo zaude? - Bai.
Esan agur Frantziari.
Geldi!
Korri!
Geldi, orain!
Geldi hor!
Erakutsi agiriak!
Hurrengo herria Espainiakoa da!
Ezin zarete mugara hurbildu irteera-zigilurik gabe!
Nor zarete eta zer demontre zabiltzate?
Zergatik utzi dituzue zuen postuak?
Mugako zaintza gabeko zatiak Geheime Staatspolizei-k kontrolatzen ditu.
- Geheime Staatspolizei? - Gestapo.
Gure bi gobernuen arteko Compiègne-ko Armistizioa
urratzen ari zarete hemen egonda.
Hau Frantzia berria da, agenteok.
Zuen eskumenetik kanpo dauden zereginak betetzea
zigorgarria da legediaren arabera. Ulertzen?
- Bai. - Legea bete.
Zoazte zuen idaztegietara, orain.
Tira! Ospa!
Kaixo.
Eskerrik asko.
GELTOKIA
Hemendik Bartzelonara eta handik Lisboara, ezta?
Hain zuzen.
Zatoz.
- Ezin dut. - Zer?
Itzuliko naiz.
- Ez. - Bai.
Zu ere ez zatoz?
- Entzun. - Banekien nik.
Marseillan... Ursula, Marseillan jende ugari dago irteteko zain.
Badakigu nola atera.
Sabbat-a behin ospatuz gero, Moises zarela uste duzu?
Ursula...
Esparru batean amaituko duzue. Edo hilda.
Ursula...
Elkarrekin geratu behar ginen.
Ursula.
Uler iezadazu, arren.
Lisboan elkartuko gara, ados?
Bidali zure kokapena Splendidera.
Ados?
Bidali zure kokapena Splendidera!
Marseillan, agintariek adierazi dute gestio zakarra,
hainbat atxiloketa eta poliziaren krisi kontrolaezinaren ondorioz,
oraingoz ez dela Marseillan, ezta Frantziako kostalde osoan ere,
- mendebaldera doan... - Arraioa.
...bidaiari-ontzirik porturatuko.
Ondorioz, Frantziako portu guztiak
bidaiari-ontzientzat itxita egongo dira mehatxua desagertu...
- Itxaron. Portuak itxi ditzakete? - Itxi dituzte.
Gobernuak Frantzia eta Alemaniaren arteko armistizioaren 19. atala
betearazteko agindu dio Polizia Nazionalari.
Zer dio 19. atalak?
Frantzian dauden errefuxiatuak entregatuak izan behar dutela.
- Nori? - Alemaniako Reich-ari.
Ez zuten neurri gogorrik hartu behar.
Oker nenbilen.
Itxaron. Ezin dute jendea deportatu, ezta? Irteteko traba handiak jar ditzakete...
Ezinezkoa da irtetea.
Baina orain deportatzea...
Aurrera!
Lagun diezazueket?
- Gold andereñoaren bila nabil. - Zer zabiltza hemen?
Hau Lisa Fittko da. Espainiarako bide seguru bat aurkitu du mendian.
- Funtzionatu du? - Atzo gurutzatu genuen.
Orain Lisboarako bidean dauden bost pertsonarekin.
Frot komisarioa!
Zer ondo zu etorri izana.
Ziurtatu nahi dut 19. atala ulertzen duzula.
Bai, zure telegrama irakurri dut.
Zital guztiak lekuko poliziari entregatu behar zaizkio. Ardo gorria?
Marseilla Europa osoko errefuxiatuz gainezka dago.
Ni polizia-burua naiz, beraz, nire lana da hiria garbitzea.
Zu AEBko kontsula zara, Patterson jauna.
Beraz, zure lana da estatubatuarrek nire lana eragozten ez dutela ziurtatzea.
Jakina.
Beraz, AEBko Larrialdiko Salbamendu Batzordea, zer?
Desobeditu didazu
eta Walter Benjamin idazle alemanarentzat eskatutako bisa egin duzu.
"Idazle arriskutsuak" esan zenuen.
Ez zenuen Walter Benjamin esplizituki aipatu.
Txorakeriei buruz idazten du. Nola da arriskutsua?
Nazien zerrenda beltzean dago.
Beraz, nik agintzen dudan artean Marseillatik irteten bada,
erantzule egingo zaitut.
Zorionez biontzat, haren ontzia atxiki zuten duela pare bat egun,
beraz, Splendidean jarraituko du.
Walter Benjamin Splendidean dago?
Guztiak omen daude han. Benjamin, Ernst, Breton...
Guardiak goizaldean agertu baino lehen gurutzatuz gero,
lau pertsona eraman nitzake astean bitan.
Gabonak heltzen direnerako, 100.
Frantziako irteera-zigilurik gabe?
Behar badituzte, faltsuak erosiko ditugu. Erraza da.
Operazio garbia izatea behar dut.
Gure aukera da. Pentsatu zenbat jende salba dezakegun...
Eta Frantziako poliziak jazartzen banau eta honekin amaitzen badu?
Ez duzu ezta jakin behar ere.
Neuk arduratuko naiz merkatu beltzaz.
- Ez dira merkeak. - Ezer ez da merkea.
Ni arduratuko naiz.
Tren txartelak ere beharko ditugu.
- Hotelak, janaria... - Dirua dut.
Arazorik ez.
- Ados. - Ados!
Ados! Ondo, erabakita dago, beraz.
Varian, operazioaren ageriko aurpegia izango zara.
Lisa, zu indarra izango zara.
- Albert kriminala da, jakina. - Ez!
Ondo, orduan, zer zara zu?
Bankua baino ez naiz.
Onartu meritua duzula.
Aurrera.
Nor zara zu?
Paul. Kandjo.
Bera burua da.
Telegrama, Mary Jayne.
Dirua behar dugu.
Zenbat bakoitzeko?
Gogo onez partekatuko dituzte gelak.
Ibilaldia erraza da?
EZ ZATOZ ETXERA? STOP.
JADA EZ DIZUT LAGUNDUKO. STOP. AITA.
...prest zaudetenean. Ezta, Mary Jayne?
Mary Jayne, dena ondo?
Bai.
Itzul gaitezen lanera.
JULIE ORRINGER-EN NOBELAN OINARRITUTA
TELESAIL HAU BENETAKO JENDEARENGAN ETA GERTAKARIETAN INSPIRATUTAKO FIKZIOA DA
Azpitituluak: Yara Prieto Ortiz