Paghihiganti.
Gusto ko 'yon.
Gusto ko 'yon. Kailangan ko 'yon.
Hinahanap-hanap ko iyon.
Nauupos ako sa sobrang pangangailangan doon.
Paghihiganti.
May mga panahon sa buhay mo na parang maayos ang lahat,
tapos, biglang liliko ka lang at boom,
may darating at guguluhin 'yon?
At hindi mo inasahan no'n dahil masyado kang abalang maging masaya.
At alam ko, ganoon ang buhay.
Nalilintikan talaga.
Kailangan mong magpakalalaki at hayaan na lang.
Pero babae ako, kaya wala akong paki!
Gusto kong maghalo ang balat sa tinalupan.
Gusto kong maghiganti.
At totoong paghihiganti 'to,
hindi 'yong "May habambuhay kang supply ng leaflet ng mga misyonero,"
kundi Shakespearean, madugo, masakit,
at makadurog-kaluluwang paghihiganti.
Hahanapin ko ang clarinet ko at tutugtog ng pampatay sa tabi ng bahay mo
nang magdamag.
Papasok ako sa basement mo at magpiprito ako ng isda.
Kakaibiganin ko ang nag-iisa mong anak at ipapakilala ko siya sa isang makata
at dadalo ako sa kasal nila at hahalakhak ako.
Paghihiganting mala-Medea ang sinasabi ko.
Punong-puno ako ng galit, at bakit?
Ang Apollo show!
Alam n'yo na kung bakit. Ang boring naman. Sige.
Oo, ako iyon.
Nakatayo sa tarmac, hindi nga pala sa Penn Station,
at hindi hawak ang maleta ko, nag-iisang maleta.
Kinder pa yata ako noong huli akong bumiyahe nang isa lang ang maleta.
Nakatayo ako roon, at pinanood ko ang paglipad ng eroplano
at napagtanto kong, muli,
pinasok na naman ng lalaki ang buhay ko at sinira iyon
at gaya lang noong unang pagkakataon,
maganda ang bihis ko noong ginawa niya iyon.
Paghihiganti!
-Saan tayo pupunta? -Pabalik ng siyudad.
-May nakalimutan siya? -Magmaneho ka lang.
-Ano'ng nangyayari dito? -Wala. Ano lang...
Seryoso, ano'ng nakakatawa?
Anong ginagawa mo? Sumbrero iyon! May price tag pa iyon.
Miriam, kailangan mo ng gamot?
-Uy! -Ayaw ko.
Kulang ang bihis mo 'pag wala 'yon. Tama na.
Ayaw ko ng kahit anong may kinalaman sa atin sa gabing ito sa kotseng ito.
-Ako na ba ang susunod? Ano? -Tigil! Itigil ang taxi!
Ano?
Gago ka!
Panalo ako.
Akala mo, matatalo mo ako, pero 'di mo kaya.
Oo, ipakita mo sa kanya.
Ngayong natuto na ang palda, bakit 'di ka na bumalik-- Miriam!
Okay, trabaho talaga iyan ng siyudad, pero--
Ang gabing 'to at ang damit na 'to at ang buong mundong 'to!
-Tigilan mo 'yan! -Ayaw ko sa taxi na 'to.
Dinala ako nito sa airport na kinamumuhian ko,
kung nasaan ang eroplanong kinamumuhian kong
-nasa tarmac. -Ano ginagawa niya?
Ayaw ko ng tugtog. Ayaw ko ng music stands.
Ayaw ko ng mic cords. Ayaw ko ng light cues.
Miriam, tama na!
Baliw siya.
Tama na!
Ikaw ang tama na!
-Nawala ka na ba sa katinuan? -Oo!
Pati ang isip ko, ang trabaho ko, ang career ko!
May career ka pa naman.
Kasama ko sa tour ang pinakamalaking star sa mundo tapos biglang...
ayaw na niya makipag-usap sa'kin.
-Akala ko, magkaibigan kami. -Sa showbiz?
Pumalpak ako.
Hindi mo kasalanan. Dapat nandoon ako,
hindi mo sana nakausap si Reggie.
-Kinausap sana kita. -Sinabi ko sanang "kumalma ka."
At kumalma sana ako.
'Di mo sana ginawa ang set na iyon at tinapos ang career mo.
-Tapos na ang career ko? -Inulit ko 'yong sinabi mo.
Sabi mo, 'di totoo iyon.
Hahampasin mo ulit ang sasakyan? Tingin mo, 'di na ako makakabalik?
Kung nandoon ako, 'di mo sana ginawa ang set na iyon.
Maganda ang set na iyon. Tumawa ang audience.
-Iba sana ang gagawin mo. -Pumalpak sana ako.
Oo at papunta ka sana ngayon sa Prague.
Pwede pa rin nila akong tanggalin sa tour.
Napahiya ka sana,
sumakay sa eroplanong iyon at pumalpak sa Prague.
-Ano? Bakit? -'Di tumatawa ang mga iyon.
Napatawa ko sana mga taga-Prague.
Ano namang sasabihin mo?
Mag-iisip ako. "Hello, Prague. Tanda n'yo ang mga Hudyo?"
Kailangan mo ng masasakyan?
Tingnan mo 'yan, gusto ka pa rin ng mga tao.
Ayoko ng bumalik sa Queens.
Hindi pa ako handang maging kabiguan.
Ayaw ko ring bumalik sa bahay ko.
Mag-i-install si Jackie ng crown molding. Uutot na naman nang uutot si Chester.
Sa puntong 'to, makakapagretiro na ako.
Punta ka lang sa Village.
Gusto mong dalhin 'yong sanga?
Hindi.
Kanina mo pa dala iyan?
Ayaw kong malasing ka at mabaliw.
Akin na nga iyan!
Lintik, kabibili ko lang nitong suot ko.
Ang lagkit ng sahig. Pinupunasan ba nila 'to?
Oo, dalawang beses araw araw. Tumatawag sila at ina-update ako.
-Nag-uusap kami ng ratio ng sabo't tubig. -Sige.
-Ang lagkit talaga. -Diyos ko.
-Ayos lang ba talagang nandito tayo? -Oo,
tumawag ako sa may-ari at inayos nila
at siniguro nilang ayos lang.
Okey.
Gusto ko 'yong bigla kang nag-alalang 'di makaistorbo ng iba.
Tinago ko ang mga ito noong huling nandito ako.
-Uy, may seltzer kayo? -Bakit?
Naisip kong subukang tanggalin 'to.
-Subukan mo ang gasolina. -Talaga?
Tapos silaban mo, tanggal talaga ang mantsa niyan.
Nakakatawa. Ikaw dapat mag-open para kay Shy Baldwin.
-Saan ang puwesto ko? -Kahit saan mo gusto.
-Ang totoo, kailangan kong matulog doon. -Okey.
Nagkabangungot ako nang matulog ako roon.
Ibang bangungot pero masama pa rin. Doon din.
Gusto kong matulog doon sa gitna, ayos lang ba?
Kahit hindi, matutulog ako sa gitna.
Pero kahit saan. Bahala ka.
Bale, ang choice ko ay sa mga lugar ng bangungot. Salamat.
Magdamag tayo rito.
Heto na tayo.
Kung saan nagsimula ang lahat.
Unang beses kitang nakita, nasa likod ka ng bar.
Kasal pa ako kay Joel.
Mag-i-stand-up siya. Nagdala ako ng brisket.
Tanda mo ang sinabi mo sa'kin?
Hindi. Pero sigurado akong may "gago" roon.
Sino'ng mag-aakalang wala pang dalawang taon,
mauuwi ako ritong lasing at nakapanloob lang ulit.
Ibang panloob.
Nakita mo lang ba 'yan sa sahig?
Oo.
Mukhang sumobra ako sa bagahe.
Dinaya mo ako ng 10 dyaryo ngayon? Araw-araw, kulang ng 10 o 15 dyaryo.
Oo. Tigilan mo ako.
2 LUXURY HOTELS PINASOK SA HAVANA
Niloloko mo ba ako?
Kung babasahin mo, bilhin mo.
Kulang na ako ng 15 hanggang 20 dyaryo.
Pasensya na. Parang may pera ako rito.
Hindi.
Hindi 'yan.
'Di sa'kin ang coat na 'to.
-Susie! -Anong ginagawa mo?
'Wag mong gisingin ang taong binabangungot.
Nakapila ako sa post office, at may tumawag pa sa empleyado.
Kailangan ko pera ko.
-Bakit suot mo ang jacket ko? -D-eight.
-Hindi ko-- -D-eight.
Pinalitan ako ni Jack Ballard.
Siya na ang magpapatuloy sa tour.
-Babasahin ko ba 'to? -Pinlano nila 'to!
Binigay nila 'to sa mga dyaryo kahapon at pinapunta pa rin nila tayo
para makita tayo roon na parang mga tanga.
Akala ko, patay na si Jack Ballard.
-Gusto nila tayong ipahiya. -Parang pumunta ako sa burol niya.
Nasa dyaryo na. Sasabog si Moishe.
-Sino si Moishe? -Biyenan ko.
-Mababasa at malalaman niya nasisante ako. -Eh ano?
Pinahiram niya ako ng pera para mabili ang apartment,
kolateral ko 'yong kontrata sa tour.
Sabik na sabik siya para sa Christmas special.
-Binili mo ang dati mong apartment? -Oo.
-Kailan? -Kahapon.
-Kasama kita kahapon. -Hindi buong araw.
Apat na oras lang kitang iniwan
sinira mo na career mo at bumili ng apartment.
-Sabi mo, hindi. -Bakit ka bumili ng apartment?
Wala kang pera!
Wala akong pera?
May pera ka naman.
Tinipid ko ang bawat sentimo no'n.
Alam ko, at iniipon ko para sa'yo.
Ano lang...
Bakit mo binili uli ang apartment mo?
Kasi ayaw ko nang makitira sa dati kong biyenan sa Queens.
Alam kong emosyonal ang pagbili ko, pero nabili ko na.
Kailangan kong makapagbigay sa kanya, para magkaroon pa ng oras.
Kaya kailangan ko ang pera ko.
-Kailan? -Ngayon.
Okey. Sige.
Ibibigay ko sa'yo ngayon.
Wala sa'kin ang ledger book ko.
Hahanapin ko muna ang ledger, para tiyaking nakatala ang lahat.
Okey. Sige.
At may mga gastos akong ibabawas sa pera mo.
-Mga gastos sa negosyo, lehitimo lahat. -Okey.
At bumili ako ng hairspray. Tanda mo?
-Pinabili mo ako ng hairspray. -Oo nga.
Titingnan ko ang ledger, pupunta sa bangko, kukunin ang pera,
-Tapos ang napakamahal mong hairspray. -Ayos! Salamat.
'Di ko alam kung para saan ang hairspray,
pero sa negosyo 'yon, kaya...
-Tatawag ka ba? -Ano?
-Pwede akong pumunta sa likod. -Hindi, 'di ako tatawag.
Dahil lumapit lang ako sa telepono?
Alam mo? Magpapahangin muna ako.
Mag-iinat-inat.
-May gusto ka? -'Yong pera ko lang.
Sige. Babalik ako agad.
-Uy, patawag sa telepono. -May sinusuyo akong dalaga.
-Uy. -Okay.
Ibinaba mo.
Kung maganda ang samahan n'yo, nandoon pa rin siya 'pag tumawag ka.
-Tess, ako 'to. -Susie?
-Sobrang aga pa. -May balita na ba sa insurance company?
-Teka! -Ano?
-Lintik! -Ano?
Akala ko kanina, patay na si Skint.
-Iyon na ang buhay ko. -Magpokus ka rito.
-Kailangan ko ang tseke. -Oo. Tumawag siya kahapon,
ang sabi, kunin na natin.
Ayos! Pumunta na tayo. Darating ako pagtapos ng isang oras.
Sige. Diyos ko.
Hi, may maitutulong ba ako?
Kasama mo ba...
Teka lang!
Nagiging matatas na ako.
Umorder ako ng tsaa at sabi sa tubero ayusin ang inidoro.
Nakakuha ako ng tsaa at inayos niya ang lababo, kaya lumalapit na tayo.
Heto na.
Hello.
Meron pa, ano lang...
Mayroon kang...
Basta, basta. Nasaan ang "basta?"
Teka, hahanapin ko.
Mayroon ka bang pwedeng...
Teka lang, limang minuto.
Sige na, susunod na ako.
'Di n'yo ako pinansin ng nanay mo.
Totoo 'yon. 'Di n'yo ako pinansin.
-Ang taas ng ginawa n'yong bar. -'Di ka nakikinig sa'kin.
Ang hirap makipag-usap sa inyo.
Lahat na ginawa ko, baka gusto n'yong sunugin ito.
Bakit hindi ko agad naisip 'yan?
Ano'ng inaasahan mong sasabihin ko?
'Di ka nakikinig. Wala kang pakialam sa iba.
Sarili mo lang ang iniisip mo.
Hindi 'yan totoo!
Nagpapakahirap ako para sa pamilyang 'to!
Ako ang lagi niyong pinapa--
Tumawag ka?
-Talaga? Pinasunod mo si Li Wei sa kanya? -Hinaan mo boses mo.
-Anong nangyayari? -'Di ko alam na ipapadala nila siya.
O na magkakasya siya sa pinto.
Dinig ko ang ganda ng takbo ng club mo ngayon.
Sabihin mo sa kanya.
-Sabi niya, mukhang ayos daw ang club mo. -Teka!
-Nagbibiro ka ba? -Dito na ang komunidad ko.
Inaaral kong magsalita sa wika n'yo.
Okey.
Ang lugar ko...
-Joel! Maikli lang ang buhay. -Oo nga!
Sabihin mong tagumpay ang club. Pinag-uusapan.
'Yong mga unang gabi, sold out.
Malakas ang club, laging puno.
At may malalaki akong plano para dito. Private events, specialty nights.
Inisiip kong magdagdag ng kitchen at magbenta ng pagkain.
Gusto niyang tumanggap ng mga private events, mga meals.
Pwedeng maging masaya kayo? May binebenta ako rito.
Hindi! 'Wag pagkain, 'wag private events, 'wag kusina!
Magkakaamoy ang pera sa pagkain!
Titigilan niyang magpakahusay o tumigil na lang siya!
Ano'ng sabi niya?
Hindi ko pwedeng sabihin sa kanya 'yan! Anong sinabi mo?
Sabihin mo na sa kanya!
-Ba't galit mga magulang mo? -'Di ko sila magulang.
Nakikinig siya dati sa'yo.
Hinayaan mo siyang mag-aral.
Batas iyon!
Parang tunog-magulang.
Masyado ka nang napalapit sa taong 'to. 'Di 'to ang dahilan ba't dinala ka rito!
Ginawa ko ang makakaya ko!
Binigay ko sa kanya ang jukebox na puro Chinese records lang ang laman!
Ilang buwan na iyon! Ngayon, balita ko, dinadalhan mo siya ng tissue!
Hindi na puwede!
'Di mo na kokontakin ang lalaking iyan.
Palayasin mo na siya!
Ngayon na!
Ano na?
Masyadong magaling ang club.
-Ganoong ang gusto ng ibang landlords. -'Di ko sinabing landlords sila.
Gusto nila ng negosyong mukhang lehitimo pero hindi maingay.
'Pag matamlay ang club, 'di mapapansin ang parlor.
'Pag matagumpay ang club, mas maraming mata.
-Akala nila, papalpak ang club mo. -Bakit?
Kasi Hudyo kang ex-plastics salesman
na bastang nagbukas ng club sa Chinatown na may dictionary na English-to-Chinese
Ako...
-Lintik. -Mababa lang ang inaasahan ko.
-Bakit sila galit sa'yo? -Dahil...
Sisiguruhin ko dapat na papalpak ka.
Kaya mo binigay sa'kin ang jukebox na pang-Intsik?
Hindi, regalo iyon.
Kung huhulaan ko,
'yong mga taong pwedeng magulang mo o hindi,
o pwedeng landlords ko o hindi,
-gusto nilang pumalpak ako o-- -Umalis.
Akala ko, "o mamatay," mas ayos nga ang umalis.
Uy, Mata Hari, nasaang side ka na.
Sa side mo. Pangako.
'Di ako sigurado kung makakatulong iyon sa'kin.
Salamat.
Walang anuman, pare.
-Bilis, bilis, bilis! -Tingnan mo!
Ethan, ang ganda niyan.
Noong bata ako, may medyas ako.
Iyon ang laruan ko.
Isinuot ko sa kamay at sinabing, "Nasaan ang mga daliri ko?"
Iyon ang laro. Tapos na. At walang may paki.
Mahusay, Moishe.
May knish ako rito, bagong luto.
-Ano'ng binabasa mo? -Libro.
-Peter Rabbit ba 'yan? -Hindi 'to Peter Rabbit.
-Nagbabasa ako ng Peter Rabbit. -Susunod, Proust.
Bakit may balahibo ka sa labi mo?
Bigote ang tawag diyan.
Parang gumagapang na higad!
-Hindi kaya! -Oo kaya!
-Parang gumalaw. -Kasi nagsasalita ako.
-Tigilan mo 'yan! -Ako na.
-Hindi, ako na. -Nakatayo na ako.
-Ako na. Rose! -Uy. Diyos ko.
Salbahe sila. Walang matatandang umaaksiyon para mahinto iyon.
-Naku po! -Hello, Maisel residence.
-Shirley, si Miriam 'to. -Miriam, hello!
Si Miriam!
-Saan ka tumatawag, sa Prague? -Oo. Nasa Prague ako.
Mag-picture ka nang marami at sabihing mahal mo si Hesus.
Parang ang saya-saya riyan. Ano'ng meron?
-Birthday ni Ethan. -Hindi.
Oo. Gumawa ako ng tatlong cakes.
Hindi kaarawan ni Ethan.
Bahala ka. Titingnan ko ang pork chop. Kausapin mo ang tatay mo.
Hello! Nasa Prague ka ba? Tiyakin mong ipasok si Hesukristo sa bawat usapan.
Bakit sinabi ni Shirley na may birthday party si Ethan?
-Sa Nobyembre pa ang kaarawan niya. -'Di na.
-Ano 'kamo? -Malas ang Nobyembre para sa atin.
Darating ang spring fabrics ni Moishe.
Dadalaw ang pinsan ni Shirley na si Yetta.
Ewan ko ano gagawin ng mama mo, pero malas din sa kanya iyon.
-May trabaho ako, Abe. -May trabaho raw ang nanay mo.
-Hindi pwede para sa aming lahat. -Ni-reschedule mo ang birthday ni Ethan?
Lima lang siya. Ano'ng alam niya?
-Papa! -Ano?
May tatlong cakes ang bata at dadalhin namin siya sa Coney Island.
-Pambihira! -Ano naman sa iyo?
-Wala ka naman dito. -Anong problema?
Ayaw ni Miriam binago natin kaarawan ni Ethan.
-Bakit? -Ewan ko.
'Di ka lang basta magbabago ng kaarawan ng bata!
Binago namin ang kaarawan ng kapatid mo, 'di naman niya nalaman.
Anong klase kayo? Hindi na makatao 'to.
Walang pakiramdam at-- Teka, binago n'yo ba ang kaarawan ko?
Hindi. Tatapusin na namin 'to para makapunta na sa Coney Island.
Ethan! Batiin mo ng happy birthday ang anak mo.
-Hindi niya-- -Ethan!
Hi, Mommy. May nagregalo ng fire truck, baril ng cowboy at baseball.
Sasakay kami sa Ferris wheel!
Anak, nakakatuwa lahat ng iyan, pero hindi mo talaga birthday--
-Happy birthday, baby! -Gusto ko ng cake!
Hi. Narito kami para sa Myerson check.
Ako si Susie, kapatid ko ito, si Tess.
-Kumusta? -Kailangan lang namin ng tseke namin.
Titingnan ko lang dito.
Kayo ang mga kliyente ni G. Frick.
-Oo, tama. -Maupo kayo at tatawagin ko siya.
-Pakisabi, dalhin ang tseke. -Sige!
-Mag-relax ka. -Magre-relax ako 'pag nakuha ko na.
Ang Myerson girls. Nakakatuwang makita kayo.
-Dooley ako. -Walang may paki.
Mr. Frick, narito kami para sa tseke.
Hindi para makita ako? Aray naman.
-Biro lang! Gusto n'yo ng kape? -Hindi.
-May mainit ba kayong tsokolate? -Gusto mo ng lobo?
-Kukunin ko lang ang tseke. -Sige.
Pero gustong mag-hello ni Mr. B.
-Sino? -Mabait 'yon. Tara.
Diyan lang kayo. Parating na siya.
Susie, hindi ako magaling magbasa ng sitwasyon,
-pero parang-- Iyon nga. -Nalintikan na.
Nasaan tayo?
-'Di ko sinasadyang takutin kayo. -'Di kami takot.
Mahilig kami sa secret rooms na walang handle ang pinto.
Ako si Mr. Bartosiewicz, pero pwede n'yo akong tawaging Mr. B.
-Ako si Susie, ito si Tess. -Kilala kita.
Maupo tayo?
Okey, tingnan natin.
Pumunta lang kami para kunin ang tseke gaya ng sabi ni G. Frick,
kaya narito kami.
Para kunin ang tseke.
-Makukuha n'yo ang tseke. -Ayos.
Kailangan ko muna ng mga sagot.
Nasaan kayo nang mabalitaan mo 'yon?
Mabalitaan ang ano?
Ang sunog.
Sa simbahan.
Simbahan?
Oo, madalas kami roon, sa simbahan o papunta sa simbahan,
pauwi mula sa simbahan.
At ikaw naman?
Syempre, sa simbahan din.
Okey. Parehas kayong nasa simbahan.
At noon kami nakita ng asawa ni Tess
para sabihing may sunog.
Salamat sa Diyos, nasa simbahan kami kung saan malungkot ang lahat.
At mapapatunayan ba 'to ng asawa mo, na nakita kayong dalawa sa simbahan?
Lasing siya no'n kaya malabo ang memorya niya.
-May ideya kayo paano nagsimula? -Ang paglalasing? Nasa lahi na.
-'Yong sunog. -May mga teorya ba kayo?
Siguro nakatulog si Mama na may yosi sa kamay.
Oo, nangyayari palagi iyon. Syempre, wala na ang nanay n'yo, kaya...
Oo nga pala. Patay na siya.
-Tess? -Problema sa kable!
-Ayos 'yon. Problema sa kable. -Problema sa kable. Pwede.
May imbestigasyon ba, o...
-Tinatrabaho lang ang kaso. -Kaso.
Bale, kaso iyon?
May mga kapitbahay na nakakita raw ng mga babaeng
nagsasagwan sa bangka.
Saan papunta ito?
Nag-iinuman daw sila, nagtatawan at nagkakantahan.
May ideya ba kayo kung sino ang mga babaeng iyon?
-Wala, wala kaming ideya. -Oo nga.
Sa kasamaang palad, marami pang mga tanong
na dapat masagot bago namin maibigay ang tseke,
pero tatawagan namin kayo.
-Walang tseke ngayon? -Wala,
pero nagdala si Denise ng kaunting coffee cake niya.
Baka pwede kayong makahingi.
Eh, kung kaunting down payment? Mga 10% bilang malasakit, ganoon?
-'Di ba ayos iyon? -Oo.
Pwede na kaming umalis?
Walang rason para 'di kayo umalis.
Nakakatuwang makilala ka, Tess.
-Mukha siyang mabait. -Mabait? Nakikinig ka ba?
-Alam nila ang ginawa natin, Tess. -Ano naman?
-'Di nila tayo bibigyan ng tseke? -Tatawag sila ng pulis.
-Para sa bahay na iyon. -Arson iyon.
-Pinamumukha mo namang masama. -Ano'ng gagawin natin?
Makukulong kaya tayo? Ayaw ko.
Sabihin na lang natin.
'Wag mo akong sungitan. Ginagawan kita ng pabor.
Alam ko. Alam ko.
At kailangan kong gawan mo ulit ako-- tayo, ng panibagong pabor.
Nakasalalay sa lalaking iyon ang kapalaran natin, at gusto ka niya.
Ako? Hindi kaya. Tingin mo?
Isa lang ang gusto niyang patungan doon.
Ayos iyon.
Dapat maging kakampi natin siya, okey?
Dapat makumbinsi siyang palampasin na napakasahol nating kriminal.
-May mas masahol naman yatang iba. -Kakayanin mo?
-Gagawin mo siyang kakampi? -Sa pamamagitan ng ano?
Gaya ng ginawa mo sa principal natin.
Kasal akong babae!
Kung may halaga iyon sa'yo, 'di kita papakiusapan.
Tingin mo, pokpok ako? Na lahat, gagapangin ko?
Nakita na kitang naglabas ng suso para makainom ng beer.
Imported beer iyon.
'Di ko sinasabing makipagyarian ka sa kanya.
Pero 'pag nakita mo siya, gusto kong isipin mo ang Heineken.
-Titingnan ko ang magagawa ko. -Sige, aalis na ako.
Ayos ka ba? Naka-shave at kung ano pa man?
-Alis na. Sige na! -Okay, ba-bye.
-Okey, ako ang bahala rito. -Ayos.
Anong nandito? Manny?
-Mga tea cup. -Wala akong mga tea cup, Manny.
-Tchotchkes? -Ano ako, lola mo?
Hindi ko gagalawin ang boxers mo.
-Buti naman. -Magyoyosi ako.
-'Di ka pwedeng magyosi rito, Manny. -Kahit tinulungan kitang magligpit?
At boxers ko 'to.
-Bakit ka nandito? -Pwedeng pumasok?
'Di ba't nagtu-tour ka? 'Di ka sumama kay Midge?
-Sumama, pero-- -Sige, pasok ka.
Nasaan si Midge? Nasa tour ba siya? Ayos lang siya?
-Ayos si Miriam. -Paanong ayos?
-Nasaan ang ayos? Linawin mo, Susie! -Kalma!
Diyos ko, ang wirdo ng relasyon n'yo.
Kailangan ko'ng pera ni Midge.
-Sabi mo, 'wag kong ibigay sa'yo. -Alam ko.
Sabi mo, kahit anong mangyari, 'di ko pwedeng ibigay sa'yo.
Alam ko, pero...
Isa pa, hindi mo naman talaga binigay sa akin ang pera ni Midge.
Ibibigay mo sana, pero wala akong natanggap.
'Di ko alam paano ibibigay sa'yo ang pera.
At kahit binigay mo, ang sabi mo, 'wag kong ibigay sa'yo.
-Anu't anuman, wala kang makukuha. -Okey.
-Ipautang mo na lang 'yong pera. -Ipautang--
Mas ayos kung tseke. Pero pwede rin namang cash.
Lilinawin ko lang.
'Di ko dapat ibigay sa'yo ang perang 'di mo binigay sa akin,
pero ibibigay ko sa'yo ang pera ko,
kahit na alam kong mawawala agad ang pera kapag binigay ko sa'yo.
Oo.
-Siesta na! -G. Maisel! G. Maisel!
May security breach tayo at naka-lockdown ang building.
Ang bagal mo.
'Wag na 'wag mong kakaligtaang pirmahan ang guest sheet ko!
-Narinig mo? -Nag-uusap nga kami.
-Magpatuloy na kayo. -Pribadong usapan iyon.
Iginalang ko sana iyon kung pumirma ka.
-Susie-- -Kailangan lang namin ng pera.
Simulan ko ulit?
-Paano kung may baril ako? -Wala.
May baril ako.
Dala mo? O tatakbuhin mo pa?
Anong nangyari sa perang dapat ipapasa mo sa'kin?
-Ang perang tinatago mo para kay Midge? -Kalimutan mo na.
'Wag mo lang sabihin kay Miriam na pumunta ako rito.
Nandito ba siya? Akala ko, nasa Prague siya.
-Aalis na ako. -'Di mo kailangang umalis.
Ayos ding kasama mo ang nanay mo, ha.
Ang sarap sampalin no'n.
Lintik!
Isa pa.
ABRIL, 1960
Alam mong Hunyo na.
Gusto namin ang litrato.
Ano'ng lalaruin natin? Mukhang nagsusugal ka.
Huhulaan ko ang card mo at may libreng inom ako.
-Lumayas ka! -Hindi, ayos 'to. Magugustuhan mo 'to.
-Sabihin mo sa kanya. -'Di kita kilala.
Sikat na sikat ako.
Nagtanghal na ako sa mga reyna't hari sa Europa,
at mga natitirang bahagi ng katawan nila.
Tinapatan ako ng Reyna ng inom--
Ang dulas ng upuan dito. 'Di ba't magandang kuwento iyon?
"Sanhi ng pagkamatay, madulas na upuan,"
'di nakakalalaki gaya ng paglaban sa giyera o nabulunan sa steak.
Diyos ko.
Pili ka ng card. Pacifist at vegetarian ako,
kaya hula ko, nakamamatay na upuan ang akin.
Ibalik mo!
-Boom, ito ba ang card mo? -Lintik, oo nga.
-Whiskey, walang yelo! -Linisin mo iyan.
Isip ka ng numero. 'Pag tama ang hula ko, ikaw maglinis.
-Ayaw ko ng mga magician. -Si Alfie lang 'yan.
Regular siya rito.
Kapag bumunot siya ng barya sa ilong ko, sasaksakan ko siya ng rabbit sa puwit.
Kuha ka ng card. 'Pag tama ang hula ko, ilibre mo ako.
-Sa susunod na lang. -Masamang araw.
-Magic ka. -Katuwaan lang, anong kamay?
-Ano ako, bata? -Katuwaan lang, para malibang ka.
Iyan. Nakita kong pinulot mo.
Anong kamay? Alam kong hirap kang humanap ng pera, tama?
-Ano? -Anong kamay?
-Dalawa sa tatlo. -Dalawa iyon sa tatlo.
Tatlo sa apat. 'Di kita hahayaang matalo, ha?
-Hoy, paano mo-- -Pili ka.
-Magkakamali ako! -Magtiwala ka naman!
Alfie, ano ba?
-Pinapanalo na kita. -Iba ang lokohin mo.
Hindi masayang umupo sa bar kapag nalulumbay ka.
Magsasalita pa siya.
Dapat nandoon ka sa lugar na makakapagpangiti sa'yo.
Saan mo gustong pumunta ngayon?
Kahit saan, puwera dito.
Ano ang kabaligtaran ng dito?
Eh, kung dito?
Anak ng?
-Anong nangyari? -Binilhan mo siya ng inumin.
Ayaw ko talaga ng magicians.
Magsama-sama ang lahat!
-Tingnan n'yo! -Hindi 'yan totoong sirena.
Binentahan niya kami ng pickles kanina. Tuloy lang!
Ang saya n'yo talaga!
Hindi dapat buong araw na outing 'to.
Ang kasunduan, sasakay lang sa Ferris wheel at uuwi na.
Hindi kasama ang buong Coney Island.
Dalawang oras na tayong papunta sa Ferris wheel.
Tumigil tayo sa mga laro at mga T-shirt
at mga nakakatawang picture natin sa mga cut-out
ng mga bodybuilder at cowboy.
Oras na para sa ipinunta talaga natin dito.
Tara na!
Nagsusumigaw ako Lahat kami sumigaw ng ice cream.
-Diyos ko po! -Para kina Jacob, at Petey,
at Moishe at Joely...
Nahinto na tayo rito.
At para kay Rose at para sa'kin.
Pwede tayong mamigay ng ice cream at maglakad nang sabay.
-Lola, Lola! -Ang birthday boy!
'Pag nakarating na tayo roon-- Wala akong ice cream?
Ayaw mo ng ice cream.
'Di ka kumakain kahit ano kinuhanan ka nya.
-Kailangan ko ng maiinom. -Mahihiwalay tayo sa kanila.
Babalik sila.
Binayo ko ang nanay mo sa ilalim ng daanang 'to.
Salamat.
Baka gusto mo ng kasaysayang pampamilya.
-Dalawa. -Heto.
-Ayos lang ba ang club? -Ayos lang.
Bakit mo nasabi iyan?
Ganyan ang hitsura ng mga lalaking Maisel 'pag may problema sa trabaho o sa ari.
Ano lang...
'Yong mga landlord ko, hindi sila natutuwa sa'kin.
Bakit?
Dahil masyadong napapansin ang club at ang iba nilang negosyo.
-Sa ibaba? -Oo.
'Di ko sila pwedeng kalabanin. Sa maraming kadahilanan.
-Kailangan bayaran mo sila. -Oo nga.
Hindi renta, tanga. Payola. Suhulan mo sila.
-Parang hindi iyon ang hanap nila. -Siyempre, 'yon.
'Di solusyon ang pera sa problema sa mundo.
Nagwala ang anak mo para mapanalunan ang manikang 'yon sa whack-a-mole game.
Tingin, magaling talaga siyang whack-a-mole player?
Katabing bata ang tinatamaan.
Binigyan ko ng limang dolyar 'yong tauhan. Biglang hari na ng whack-a-mole si Ethan.
-Nakuha ang laruan, anong natutunan natin? -Wala.
-Pati paglalaro ng whack-a-mole. -Aksidente iyon.
Sabi mo, namali tayo ng liko at wala kang sinabi.
Kinailangan nating bumalik doon sa Parachute Jump,
at kapag nasuka tayo sa taas, laglag sa ulo mo!
-Ang gandang kamero nito! -Buti nagustuhan mo. Ituloy mo!
May magaganda akong kuha ng daanan at ng karagatan
-at sasakyang kabayo. -Bilisan natin.
-Pwede tayong kumuha nang kumpleto? -Syempre, hindi.
Hello. Kailangan namin--
Nagdala ba kayo ng mga pera? Hindi.
Ayos, mukhang ako ang magbabayad.
Sabihin mo sa mga magulang mo, bibigyan ko sila ng 10%.
'Di ko sinabing mga magulang ko sila,
at hindi 'to panggigipit.
-Iyon ang kasunduan. -Magsasabi ako ng halaga at doblehin nila.
Mas matagumpay ka lang kasi talaga.
Ngayong tapos na ang misyon mo ng search and destroy--
Destroy lang.
Dadalaw ka pa rin ba?
Oo. Madalas.
Kung makakapagpagaan ng loob mo, napakababa ng renta.
-Ayos iyan. -Tataasan nila sa susunod na taon.
-Sobrang taas at 'di makatarungan. -Napakagaling.
-Kita tayo mamaya? -Sige.
Suot ko ang damit pangkolektor.
Kung may babagayan man iyon, sa'yo lang.
Kunin na ninyo ang mga pretzel ninyo.
Kulang sukli. May utang siya sa'kin.
-May utang kang isang dolyar! -Pumunta ka sa booth at magreklamo
o tanggapin mo na lang.
Pero kung pupunta ako roon, susunod kayong lahat,
at hindi ko na-- Itigil mo 'yan!
Hindi ko na maibabalik ang schedule.
-Sinong may gusto ng funnel cake? -Sabihin "cheese!"
Kukunin ko na ang kamera.
May tatawagan ako mamayang alas-tres.
Tapos na siguro tayo no'n o maghihintay tayo pagkatapos.
-Sinong tatawagan mo? -Potential client.
Matchmaking business na naman ba 'to?
'Di ko talaga maintindihan.
Ako lang ang dapat umintindi.
Gaano na katamad ang mga tao?
'Di na sila makahanap ng mapapangasawa nila?
-Hindi ka nakahanap. -Nakahanap ako.
Nakilala kita sa family friend nating si Sonja.
-Oo, si Sonja na matchmaker. -Mama!
May biglaang nag-birthday.
-Bakit ka nandito? -Sabi mo, nasa Prague ka.
-Oo nga. -Magpaliwanag ka mamaya!
Lahat kayo, sakay na, ngayon na!
-Wala ka sa tour? -Binago n'yo ang birthday niya?
-Wala akong kontrol doon. -Ako rin.
Sana sinabi mo, naiurong sana namin bukas.
Umaasa akong makausap ka tungkol sa nangyari.
-Wala nang oras! Rose, tabi. -Pero, Papa, na--
Miriam, kakausapin ka namin mamaya. Ethan, sige na!
Kung makakausap lang kita.
Pasensya na! Jacob, Petey, sige! Zelda, tara!
-Mananatili ako rito. -Papa, pakiusap!
Miriam, pasauli nga nito.
Pakisabing kulang siya ng dolyar. 'Di naman ako nananakot.
Pero kung may opisyal na pakalat-kalat,
magreklamo ka nang malakas.
Teka, teka!
-Gusto kong makausap-- -Tiket po.
-Pasensya na-- -Uy, ano sa tingin mo ang gagawin mo?
Mama, kailangan ko talagang...
Miriam! Hindi ko maintindihan.
Bakit ka nandito kung nasa Prague ka kaninang umaga?
-Napagpasyahan kong umuwi nang maaga. -Bakit?
Kasi sinabi nila sa akin.
-Ang Czechoslovakians? -Hindi!
-Nakansela ba ang tour? -Hindi, ako lang.
Ano?
May sinabi ako sa stage na hindi nila nagustuhan,
kaya sinisante nila ako. Nasisante ako.
-Hindi! -Ano? Anong sinabi mo?
-Ang sama naman! -Anong sinabi mo sa stage?
Mga biro lang, nakakatawang biro, na kailangan naman sa trabaho,
pero nagalit sila at binitawan ako sa tour sa mismong airport, sa tarmac.
Kung saan kita ka ng lahat? Nakakahiya 'yon.
-Nasisante ka 'kamo? -Oo, Moishe, nasisante ako.
Masamang balita 'yan, lalo na bilang nagpautang sa'yo.
-Alam ko, Moishe. -Anong sinabi mo?
-Paumanhin! -Sabi ba niya, "nagpautang sa'yo?"
-Babawi ako sa'yo! -Anong ibig sabihin no'n?
Ang kontrata ang kolateral mo. Alam mo kung ano iyon?
Alam ko, pero sasabihin mo pa rin naman.
Iyon ang ginamit mo para mabenta sa'yo ang apartment.
-Ano? -May halaga ang kontrata,
at may Christmas special kasama si Bob Hope!
Tanda mo 'yong Christmas special?
Walang Bob Hope doon, Moishe.
-Anong apartment? -Apartment natin?
Apartment natin? Binili mo ang apartment natin?
Oo, binili ko ang apartment natin.
Nanghiram ka ng pera sa tatay ko?
-Bakit, masama ba? -Hindi naman.
-Oo naman! -Hindi ko maintindihan.
-Anong binili niya? -Bumili siya ng apartment.
-Anong apartment? -Apartment natin, Abe.
-Wala kang apartment. -Ang luma nilang apartment, Abe.
'Di ako makapaniwalang nanghiram ka ng pera.
'Di ko na babanggiting
nakakainsulto ang tonong iyan.
-Bakit mo gagawin iyon? -Dahil mahal ko ang apartment na iyon.
Dahil masaya ako sa apartment na iyon.
Gusto kong lumaki ang mga bata sa apartment na iyon.
-Wala silang bakuran! -Alam ko, Shirley!
Pwedeng bumalik tayo sa katotohanang nainsulto at naloko ako?
Hindi ka naloko.
'Di kita ininsulto at 'di niya alam na masisisante siya.
-Dapat naisip niya! -Bakit?
Dahil 'di ka marunong magbiro.
Ilang beses ko nang sinabi sa'yo pero 'di ka nakikinig.
Tama. Hindi nga.
Maghahanap ako ng paraan para mabayaran ka.
-Magkano ang inutang mo? -Bakit?
-Si Midge kausap ko? -Gusto n'yo ng privacy?
-Baka matulungan ko siya. -Saan?
-Hindi matchmaker si Sonja. -Oo kaya.
Hindi. Bayad ang matchmakers. Walang nagbayad sa kanya.
Binayaran siya ng mama mo.
-Ano? -Abe, Diyos ko po!
Trenta ka na at walang asawa, tapos ganoon ka manamit.
Nagbigay sila ng savings bond
at Turkish ceremonial rifle set para sa papa ko.
-Doon niya nakuha iyon? -Kailangan ko ng ballpen.
Sinong may ballpen?
'Di ba't lagi dapat kayong handa?
-Boy Scouts iyon. -Kailangan kong mag-compute dito.
Hindi. Makukuha mo ang pera mo!
'Di ako naniniwala sa'yo!
Nagsinungaling ako sa pekeng birthday ng anak ko?
-Ano? -Apartment natin iyon.
-Dapat nag-usap tayo. -Bakit?
Nasabi ko sanang 'wag kang humiram sa tatay ko.
Bale, ako ang masama rito?
Bakit mo naisip na bilhin iyon?
Paano ako napunta sa hawla kasama sina Petey at Jacob?
Masarap ang funnel cake na 'to.
Ethan, masarap ba ang funnel cake mo?
Jacob! Masarap ba ang funnel cake mo?
Petey, masarap ba ang funnel cake mo?
-Uy, manahimik ka! -Manahimik ka!
-Hindi, ikaw ang manahimik. -Dalawang libong talampakan sa ere,
napakadelikadong taas nito para sabihin sa Hudyong naloko siya.
Ayos ba ang taas na 'to para sa Katoliko?
Iyon ang biro mo kaya ka nasisante?
-Makukuha mo ang pera mo! -Kung may barya ako--
-Ano? -Kung may barya ako.
Pero wala, kasi nasisante ka.
Sinong may gusto pa ng funnel cake?
'Di ko sinasadyang sabihin sa lahat nang ganito.
'Pag nakabalik tayo sa bahay, pwede tayong maupo at mag-usap
gaya ng mga normal at sibilisadong tao.
Ang saya.
Say "cheese!"
Araw-araw pag-uwi ko sa trabaho, may listahan siyang iniiwan.
"Itapon ang basura, ayusin ang lababo, ilakad ang aso."
-May aso ka? -"Nga pala, may aso na tayo."
Alam kong may kaunti kaming problema,
pero ginagawa ko pa rin lahat pero ayaw pa rin niya ng kompromiso.
Good night sa inyo, at kitakits sa susunod.
Lagi siyang nasa secretarial school,
kaya siguro laging propesyunal ang mga listahan niya.
-Lalabas kami ni Fletcher. -Nino?
'Yong aso. At naisip ko ang lahat at nagsimula na akong magalit.
Ipinasya kong harapin siya.
Umuwi siya
at nakatayo ako roon, handa na sa malamig at matigas
niyang titig na parang titig ng waitress.
Sabi ko, "Imogene, mag-usap tayo."
Sabi niya, sandali lang daw, pumasok sa kuwarto at lumbas uli.
-Nang hubo't hubad. -Si Imogene?
Natulala ako, wala akong masabi.
Tapos ngumiti siya at sinabing,
"Magpakasaya ka sa club. Pakisabi kay Joel, nag-hello ako."
At ganun-ganoon lang, tumalikod siya at umalis.
Sinabi niyang nag-hello siya?
Lintik!
Teka lang.
Ang una nating shakedown!
Opisyal na tayong nightclub.
Bukas ang bangko ngayon. Sumunod ka sa akin.
Maupo ka.
-Okey, ano'ng-- -'Wag kang magsalita.
-Kailangan ni Midge ang pera niya. -Alam ko--
Hindi. Pagsasalita 'yan.
Kailangan niya ng pera pambayad kay papa
para sa dati naming apartment na binili niya sa kanya.
-Alam mo ba 'yon? -Palihim niyang ginawa.
-Napakagaling na manager. -Wasak na ako, pare.
Okey. Kailangan niya ng pera niya.
Kaya bibigyan kita ng tseke.
Tapos bibigyan mo siya ng tseke mula sa tsekeng 'to,
at makukuha niya ang pera niya at hindi niya malalaman ang ginawa mo.
'Di ako makapaniwalang gagawin mo 'yan.
Hindi ka pala 'yong karamihan sa mga itinawag ko sa'yo noon.
Pero bago ko ibigay 'to sa'yo, mag-uusap tayo.
-Lintik! -Oo, "lintik." Mismo, lintik.
At sasabihin mo sa'kin ang lahat,
ano nangyari sa pera ni Midge, ano ginawa mo roon,
anong alam niyang ginawa mo roon.
-Gaano kalaking inumin ang gusto mo? -Mga ganito.
Masusunod.
May sasabihin ka? Sigurado ka? May gig dapat ako ngayong weekend.
Harry Corn, may mensahe ba siya tungkol sa isang gig?
Chip Glenn? Sa kanya?
Sinong may gig dito na pwede kong manakaw?
Gumana sa Boston, Philly, pero 'di sa Denver.
Birong east coast iyon.
May sandwich ako para sa bawat parte ng bansa.
-Sandwich na nakakatawa? -Hoagie.
Nakakatawa ang Hoagie
Itabi mo iyan. 'Pag may nakakita ng tseke, susundan ka nila.
Susundan ako pauwi? Ang layo no'n.
Bakit 'di na lang nakawin sa labas?
-Pwedeng mag-usap muna tayo? -Oo naman.
Kalimutan na natin ang nakaraan. Sino si Shy? Sinong nawalan?
-Gago siya! Kailangan ng game plan. -Tama.
Si Gng. Maisel pala ito.
Sabi ko nang 'wag gawin 'to.
Huminto lang ako para mag-hello sa kapwa ko komikero,
at tingnan mo! Nakita n'yo na 'to?
Nabasa namin 'yang Jack Ballard.
-Mas maganda 'to. -Ano?
Mapanirang tsismis tungkol sa isang Gng. Maisel.
Nagmula sa kawalan at biglang kaibigan na niya sina Lenny Bruce
at mag-o-open para kay Shy Baldwin. Puta siya.
At may litrato.
"Pero biglang ang kinagigiliwang babaeng ito
ay umuwing luhaan.
Ayon sa tsismis, bigla siyang iniwan ng grupo ni Baldwin
doon mismo sa track six ng Penn Station.
Iniwan siyang walang trabaho, yakap ang maleta--"
At least gusto niya ang puwit ko.
"Ganito rin ang nangyari kay Sophie Lennon.
Mahilig si Gng. Maisel sa mga ganitong trabaho."
"Pokpok siya."
"At mas mahusay sa pagtakas sa kanila.
Ano ang totoong kuwento sa hagikgik na 'to?
At ano mismo ang nangyari sa show na iyon sa Apollo?
Babalikan kita diyan."
-Tapos na trabaho ko rito. -Ang lungkot mo naman, Eugene!
-Oo, pero may mga sandali namang masaya. -Hindi, wala.
Sino ba 'tong lalaking 'to?
-L. Roy Dunham? -Ewan ko,
pero lagi siya napapanood sa Sweet Smell of Success.
Ang nakakabuwisit, maganda ang Apollo gig.
-Nagustuhan ako ng mga tao. -Alam ko.
Nagustuhan nila ang pasok ko at biglang pagsasalita.
-Nag-monolog lang ako. -Anong punto?
Sa ganoon ako palaging magaling, Susie.
Isipin mo 'yong magaganda ko talagang shows,
'di 'yong mga maayos at pulido, pero 'yong talagang malulupit.
'Yong unang gabi na lasing ako at nagpakita ng dibdib.
-Ang showcase kay Sophie Lennon. -Sakit pa no'n.
Pero malupit, 'di ba?
At ang pagpapabagsak kay Penny Pann.
Sinira niya ang kasal ko at ang tsansa ko ng kaligayahan.
-Ganda ng set. Detroit. -Kansas City.
Ang Apollo. Lahat ng shows na iyon, natatangi.
-Mga show na ako lang ang makakagawa. -Sang-ayon ako.
-Alam mo kung anong maganda sa akin? -Pagpapakumbaba mo?
Hindi. Kapag nagpapakatotoo ako.
Bakit ko hihintaying sabihing, "Gusto kong maging ako?"
-Paano kung 'di nila ako hayaan? -Hahayaan ka nila.
Gusto kong maging ako 'pag nasa entablado ako.
-Gawin mo 'yon! -Makinig ka.
Kung iiwan ko sina Esther at Ethan nang ilang linggo,
'di mapupuntahan ang birthdays nila, totoo at peke,
ang recitals at school plays nila,
'di ko gagawin iyon para sa mga lipstick joke.
Kung gagawin ko iyon,
sasabihin ko kung ano mismo ang nasa isip ko.
Bawat show, may sasabihin ako.
Oo. Sige.
Malinaw na iyon ang layunin,
pero kung mag-o-open ka sa gaya ni Shy Baldwin,
o Pat Boone, dapat makisama ka.
-'Di hindi na ako mag-o-opening act. -Ano?
Doon lang ako sa gigs kung saan masasabi ko ang gusto ko.
Iyon ang gagawin ni Lenny.
Si Lenny Bruce siya.
Gawin mo akong headliner.
-Paano, ni hindi nga kita mai-book? -Ewan ko.
Ikaw manager ko, i-manage mo ako.
Nauunawaan kita.
Pero alam mong hindi ganyan ang kalakaran sa negosyo.
'Di baguhin natin ang negosyo.
Alam n'yo, sabi sa'kin ng tatay ko,
"Kung magkakaboses ka, ingat ka sa sasabihin ng boses na iyon."
Anti-Semitic Nazis ang tinutukoy niya.
Lagi naman.
Pumasok sa bar ang 2 Nazi at sabi ng isa, "Sinong nagta-tax sa'yo?"
Pero ang boses-- Salamat.
Pero makapangyarihan ang boses.
Kaya nitong liwanagan ang anumang nagtatago sa dilim.
Kaya nitong mapaupo ang mga tao 'pag gusto na nilang umalis.
Oo, maupo ka!
Kaya nitong mabago ang isip ng mga tao,
na magbabago sa kilos nila,
pero wala 'tong magagawa kung mananatili kang tahimik.
Bueno, natuto na ako!
Salamat at magandang gabi.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Jessica Ignacio
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce