Khủng long thống trị hành tinh...
DAVID ATTENBOROUGH TƯỜNG THUẬT
...trong hơn 150 triệu năm.
Chúng ở hầu hết mọi nơi trên thế giới,
có hầu hết mọi hình dạng và kích thước ta có thể tưởng tượng.
Một số thực sự phi thường.
Ta biết khủng long bạo chúa bơi cực kì tốt,
Velociraptor là thợ săn lông lá xảo quyệt,
và một số loài khủng long có hành vi rất kì lạ.
Nhưng những khám phá mới được phát hiện hầu như mỗi ngày
cho ta biết thêm về sự sống trên hành tinh này 66 triệu năm trước.
Lần này, trong Hành Tinh Thời Tiền Sử,
chúng tôi tiết lộ những con vật mới...
và kiến thức mới về hành trình tìm bạn đời của chúng,
những thách thức phải đối mặt khi nuôi dạy một gia đình...
và những trận chiến vĩ đại của chúng.
Hãy du hành đến thời điểm khi thiên nhiên đang ở giai đoạn tuyệt vời nhất.
Đây là Hành Tinh Thời Tiền Sử 2.
HÀNH TINH THỜI TIỀN SỬ 2
BẮC MỸ
Bờ biển nội địa rộng lớn
gần như chia đôi Bắc Mỹ.
Ở phía nam này, khi thủy triều rút,
những con vật lớn kéo đến bờ biển.
Những con Alamosaur này cao hơn 30 mét
và nặng hơn 70 tấn.
Chúng là loài khủng long lớn nhất trên lục địa.
Lớn đến mức không kẻ săn mồi nào có thể đánh bại chúng.
Một số con sống rất lâu.
Con đực này khoảng 70 tuổi.
Nhiều con trong đàn có khả năng là con cháu của nó.
Nhưng cuộc sống lâu dài của nó sắp kết thúc.
Cơ thể to lớn của nó bắt đầu yếu đi.
Có thể nó sẽ không sống nổi qua đêm.
Bình minh.
Và những con điểu long răng khía đã đánh hơi được mùi.
Chúng nhanh nhẹn đi điều tra bất cứ gì mới lạ...
đặc biệt là nếu thứ đó đáng ăn.
Nhưng việc cắn xuyên qua lớp da dày bảy cm vượt quá khả năng của chúng.
Rất khó chịu.
Khủng long bạo chúa...
là kẻ săn mồi hàng đầu ở Bắc Mỹ.
Với chiếc răng dài hơn 15 cm,
xé nát lớp da cứng của Alamosaur chỉ là chuyện nhỏ.
Khủng long bạo chúa có thể bắt nạt điểu long răng khía,
nhưng một xác thú to thế này sẽ sớm thu hút những đối thủ đáng gờm hơn.
Quetzalcoatlus, một con thằn lằn bay khổng lồ.
Một trong số ít sinh vật có thể thách thức khủng long bạo chúa trưởng thành.
Một cú đánh từ cái mỏ dài gần hai mét của nó
có thể dễ dàng khiến khủng long bạo chúa mất một mắt.
Dù vậy, có vẻ như nó sẽ không lùi bước.
Nhưng sự xuất hiện của con Quetzalcoatlus thứ hai...
đã thay đổi tình thế.
Suy cho cùng, hai cái mỏ vẫn nguy hiểm hơn một.
Với khủng long bạo chúa, tình hình hiện giờ quá nguy hiểm.
Một số cuộc chiến không đáng để mạo hiểm.
Hiện tại, những kẻ khổng lồ bay đã chiến thắng.
Chúng nhanh chóng ăn tất cả những gì có thể.
Nhưng chắc chắn khủng long bạo chúa sẽ trở lại để lấy phần của mình
khi các đối thủ biết bay rời đi.
Ở vùng biển bao quanh Bắc Mỹ, có những kẻ săn mồi khổng lồ khác.
Nhưng chúng không có đối thủ.
Thương long.
Có thể chúng trông giống những con cá mập khổng lồ,
nhưng thực chất, chúng là một loại thằn lằn sống dưới nước.
Với kích thước, tốc độ và bộ hàm mạnh mẽ,
có rất ít sinh vật trong đại dương an toàn trước những thợ săn này.
Ở Vịnh Mexico, con Globidens thuộc họ thương long này đang tìm kiếm
một con mồi cụ thể.
Cúc đá hổ, Sphenodiscus.
Hàng năm, những đàn cúc đá cái lớn xuất hiện
từ vùng nước sâu và di chuyển về phía bờ biển.
Chúng đều mới giao phối và mỗi con đang mang hàng trăm quả trứng đã thụ tinh.
Trứng phải được đẻ ở vùng nước nông.
Và đó là nơi con thương long đang đợi.
Bản thân cúc đá hổ cũng là thợ săn.
Sự kết hợp của một cơ thể hợp lý và một ống hút mạnh mẽ cho phép chúng
bơi vun vút với tốc độ lớn.
Nhưng thương long cũng không kém cạnh.
Globidens có răng tròn và rộng, dễ dàng làm nứt vỏ cúc đá,
giải phóng không khí giữ cho chúng nổi.
Không có nó, chúng đành chìm xuống đáy biển.
Trước khi cúc đá có thể trốn thoát, thương long vô hiệu hóa càng nhiều con càng tốt.
Cuối cùng cũng đến giờ ăn.
Globidens có thể đã giết hàng tá con...
nhưng so với tổng số lượng cúc đá thì chẳng là bao nhiêu.
Phần lớn đàn đã sống sót
và tiếp tục hành trình đến nơi đẻ trứng.
Đáy biển đầy đá ở đây có nhiều vết nứt và kẽ hở,
những nơi lý tưởng để gắn các túi trứng quý giá của cúc đá.
Gắn xong, những con cái bỏ rơi chúng.
Nhưng khi được an toàn trong vườn ươm ven biển,
những quả trứng này sẽ tạo ra thế hệ tiếp theo.
Những vùng biển ven bờ này tràn đầy sinh vật sống.
Tuy nhiên, trên đất liền, và chỉ cách đó vài trăm cây số,
chỉ có sự hoang vắng.
Ở đây, những chuyển động mạnh mẽ sâu trong vỏ trái đất đang bắt đầu
nâng cao dãy núi Rocky.
Những thay đổi to lớn về địa hình đã cô lập hồ này với những con sông gần đó.
Nước ở đây bốc hơi trước gió mạnh và nắng hè gay gắt.
Và các khoáng chất hòa tan trong đó đang bắt đầu đạt đến mức độc hại.
Với hầu hết sinh vật, nước này quá độc hại để uống.
Mặc dù vậy, hàng năm nơi này vẫn được đủ loại động vật ghé thăm.
Các đàn Styginetta,
họ hàng nguyên thủy của loài vịt, dừng lại ở đây trong chuyến du hành của chúng.
Và chúng không đơn độc.
Khủng long cũng ở đây.
Một gia đình Pectinodon. Chúng có lông, nhưng không biết bay.
Và chúng được con bố dẫn dắt.
Những con khủng long này và đàn Styginetta đều bị kéo đến đây
bởi một lượng lớn thức ăn theo mùa kì lạ.
Ruồi.
Ấu trùng của những loài côn trùng này có thể lọc muối độc hại của hồ
và kết quả là chúng phát triển với số lượng khổng lồ.
Giờ chúng đang nở thành ruồi trưởng thành...
với số lượng đến hàng triệu.
Chúng là nguồn cung cấp protein phong phú, dồi dào cho tất cả những con vật đến hồ.
Pectinodon là loài khủng long đặc biệt thông minh.
Chúng không mất nhiều thời gian để tìm ra cách bắt ruồi tốt nhất.
Nhưng bố của chúng đã để mắt đến con mồi lớn hơn.
Pectinodon không chỉ thông minh,
mà còn là những thợ săn rất khéo léo.
Đàn Styginetta không biết nó đang đến.
Thành công rồi.
Bữa ăn dinh dưỡng hơn nhiều cho gia đình,
và vậy cũng tốt.
Lũ ruồi sẽ không nán lại lâu.
Và gia đình khủng long sẽ buộc phải tìm thức ăn ở nơi khác.
Xa hơn về phía bắc,
dãy núi Rocky vẫn đang từ từ cao lên.
Và khi đó, chúng tạo ra những địa hình cao hơn, mát mẻ hơn
nơi rừng thông bạt ngàn sinh sôi.
Xuân đến, những tiếng kêu lạ vang vọng qua những tán cây.
Mùa giao phối đã đến
cho một trong những loài khủng long được vũ trang nặng kí nhất Bắc Mỹ.
Khủng long ba sừng.
Hàng năm, số lượng lớn những kẻ khổng lồ này tập trung tại các bãi đất trống.
Những con cái đã đến để chọn bạn đời.
Những con đực năm tấn rưỡi chiến đấu và thể hiện sức mạnh.
Con đực trẻ này có vẻ đang ở lúc sung sức.
Nó khoe cặp sừng dài cả mét phi thường...
và cái diềm đầy màu sắc của mình.
Sừng của nó có vẻ hoàn hảo.
Chưa bị hư hại bởi chiến trận.
Tuy nhiên, đối với con cái,
việc không có tổn thương nào có thể là dấu hiệu của một điểm yếu nghiêm trọng.
Sự thiếu kinh nghiệm.
Mấy cuộc tụ họp này là sự kiện quan trọng trong cuộc sống của khủng long ba sừng.
Chúng cung cấp cơ hội tốt nhất trong năm để các con trưởng thành trở thành cha mẹ.
Và không chỉ có những khủng long trẻ hy vọng thế.
Một con đực 30 tuổi nặng gần chục tấn.
Nếu có một thứ mà nó có nhiều
thì chính là hàng thập kỉ những vết thương.
Nó có thể già,
nhưng nó vẫn đủ khỏe để thách thức một đối thủ trẻ tuổi, dù khỏe đến đâu.
Rủi ro rất cao,
và không con nào sẵn sàng lùi bước.
Chiến binh dày dạn có lợi thế về cân nặng gần bốn tấn...
và kĩ năng chiến đấu tốt.
Sừng của con non không còn hoàn hảo nữa.
Khả năng chiến đấu của con đực già
thật sự đã gây ấn tượng với con cái này.
Đối với kẻ thua cuộc, mùa giao phối đã kết thúc.
Tuy nhiên, những vết sẹo chiến đấu mới có có lẽ sẽ đủ để nó thu hút một con cái
vào lần tiếp theo cả đàn tụ tập ở đây để giao phối.
Đối với khủng long ăn thực vật như khủng long ba sừng,
những khu rừng rộng lớn bao phủ phần lớn Bắc Mỹ cung cấp nhiều thức ăn
quanh năm.
Nhưng đối với những con sống ở vùng cực bắc lạnh giá của Châu Mỹ,
thức ăn khó kiếm hơn nhiều.
Ở Vòng Bắc Cực,
trong ba tháng trong năm, mặt trời hầu như không mọc.
Khi hơi ấm cuối cùng cũng trở lại sau mùa đông dài...
Ornithomimus có lông nhanh chóng tận dụng thời cơ.
Những kẻ du hành nhanh nhẹn này là một trong những khủng long chạy nhanh nhất.
Chúng có thể chạy quanh một khoảng xa để tìm kiếm thảm thực vật tươi.
Chúng rất nhanh nên khó mà bị những kẻ săn mồi bắt được.
Sau một mùa đông khắc nghiệt,
con Nanuqsaur cái này cần phải sớm săn con mồi nào đó.
Họ hàng nhỏ hơn của khủng long bạo chúa, nhưng lanh hơn, và cái chính là nhanh hơn.
Không có chỗ nào để trốn, nên tấn công bất ngờ là bất khả thi.
Thay vào đó, nó dùng đến cách tạo hoảng loạn.
Nó cần chọn ra một mục tiêu duy nhất...
và bám theo.
Tốc độ nhanh chóng của Ornithomimus vừa cho chúng lợi thế.
Mỗi lần đi săn thất bại làm tốn nhiều năng lượng quý giá hơn...
khiến nó càng đói hơn.
Có thể giờ là mùa xuân,
nhưng ở vùng cực bắc này, gió lạnh có thể nhanh chóng khiến nhiệt độ giảm xuống.
Những cơn mưa tuyết và mỏm đá có thể mang đến cơ hội thứ hai cho con Nanuqsaur.
Bây giờ nó khó phát hiện hơn.
Mỗi bước về phía trước đưa nó đến gần hơn với thành công.
Nó chọn mục tiêu.
Phần thưởng này không chỉ dành cho nó.
Nó là một người mẹ.
Thịt tươi cho các con của nó.
Có lẽ là lần đầu tiên sau nhiều tuần.
Nếu muốn đàn con phát triển,
nó sẽ phải lặp đi lặp lại thành công ngày hôm nay.
Cho đến khi con nó đủ lớn để cùng nó đi săn,
và có thể tự bảo vệ mình.
Ở đây, vùng biên giới xa xôi và có lẽ là khắc nghiệt nhất
của lục địa Bắc Mỹ,
66 triệu năm trước.
HÀNH TINH THỜI TIỀN SỬ: KHÁM PHÁ
TẠI SAO KHỦNG LONG BA SỪNG CÓ DIỀM?
Đây là một trong số hộp sọ ấn tượng nhất từ hành tinh thời tiền sử của chúng ta.
Nó thuộc về một loài khủng long ăn thực vật tên là khủng long ba sừng.
Ta có thể nhận ra nó ngay lập tức
từ cái diềm lớn ở phía sau đầu nó.
Nhưng 140 năm sau khi hóa thạch đầu tiên được tìm thấy,
các nhà khoa học vẫn thắc mắc,
"Cái diềm để làm gì?"
Đây là những cấu trúc khổng lồ,
nên đó là khoản đầu tư khổng lồ vào xương và mô...
GIÁO SƯ PAUL BARRETT BẢO TÀNG LỊCH SỬ TỰ NHIÊN
...cũng như cơ bắp để cấu trúc này đứng vững.
Tất cả những khoản đầu tư này nghĩa là những chức năng này rất quan trọng
với lối sống của con vật.
Nhưng như thế nào?
Bằng chứng về thương tích trên hóa thạch cho thấy
diềm rất quan trọng trong phòng thủ và chiến đấu.
Ta có thể thấy những vết thương trên hộp sọ...
TIẾN SĨ SUSANNAH MAIDMENT BẢO TÀNG LỊCH SỬ TỰ NHIÊN
...là những vùng mà hộp sọ đã bị tổn thương và được chữa lành.
Ta cũng có thể thấy chỗ mà kẻ săn mồi đã cắn một phần diềm.
Điều đó cho thấy có thể đây là dạng cấu trúc phòng thủ.
Nhưng câu chuyện không kết thúc ở đó.
Một khả năng khác là cái diềm được sử dụng để thu hút bạn tình tiềm năng.
Ta thấy điều này ở những động vật sống
mà các cấu trúc sừng cho thấy chúng khỏe mạnh như thế nào
và con nào có triển vọng sinh nhiều con.
Với nai sừng tấm,
việc có gạc lớn khiến con đực hấp dẫn hơn.
Yếu tố quan trọng khi nó đến tuổi trưởng thành về mặt tình dục.
Có phải diềm của khủng long ba sừng cũng vậy?
Nếu chỉ để phòng thủ,
vậy thì nó sẽ phát triển đến cùng độ lớn
ở con thiếu niên lẫn con trưởng thành, nhưng không phải vậy.
Ta thấy chúng nhỏ hơn nhiều ở những con non
và không thật sự phát triển thành các cấu trúc lớn
cho đến rất lâu sau đó ở tuổi trưởng thành.
SỰ PHÁT TRIỂN HỘP SỌ CỦA KHỦNG LONG BA SỪNG
Đây không phải bằng chứng duy nhất
cho thấy chúng được sử dụng để thu hút bạn tình.
Các bề mặt của diềm có nhiều rãnh.
Những rãnh này có thể mang dây thần kinh và mạch máu
cung cấp cho lớp da mọc trên những cái diềm đó.
Nó có thể có màu sắc rất rực rỡ,
một diện tích bề mặt lớn để con vật thể hiện với bạn tình tiềm năng.
Các nhà khoa học giờ đây tin rằng
bộ phận nổi tiếng nhất của khủng long ba sừng có nhiều mục đích.
Rất hữu ích cho việc tấn công và phòng thủ...
nhưng cũng lý tưởng để thu hút bạn đời.
Đó sẽ là một cảnh tượng khiến bạn lẫn thù kinh ngạc.
Biên dịch: Gió