ไดโนเสาร์เคยครองโลก...
(พิธีกร) (เดวิด แอทเทนโบโรห์)
เป็นเวลานานกว่า 150 ล้านปี
พวกมันอยู่กันแทบจะทุกมุมโลก
มีกันในทุกรูปแบบและทุกขนาด เท่าที่จะจินตนาการได้
บางพันธุ์ดูแล้วช่างมหัศจรรย์
ตอนนี้เรารู้แล้วว่าที. เร็กซ์ว่ายน้ําได้แข็งมาก
เวโลซิแรปเตอร์เป็นนักล่ามีขนที่เฉลียวฉลาด
และไดโนเสาร์บางพันธุ์ มีพฤติกรรมประหลาดล้ําที่สุด
แต่เรายังค้นพบองค์ความรู้ใหม่ๆ เกือบทุกวัน
ทําให้เรารู้เรื่องของชีวิตสัตว์บนดาวโลก เมื่อ 66 ล้านปีก่อนมากขึ้น
ในรายการ Prehistoric Planet ซีซั่นนี้
เราจะเผยให้เห็นสัตว์โลกชนิดใหม่...
และความรู้มุมใหม่ในการพยายามหาคู่...
อุปสรรคขวากหนามในการเลี้ยงครอบครัว...
และการประลองกําลังขนาดยักษ์
มาร่วมเดินทางสู่ช่วงเวลาซึ่งธรรมชาติ จัดละครฉากยิ่งใหญ่อลังการให้เราชม
นี่คือ Prehistoric Planet 2
(อเมริกาเหนือ)
ชายฝั่งทะเลขนาดมหึมาในแผ่นดินใหญ่
ซึ่งเกือบแบ่งทวีปอเมริกาเหนือออกเป็นสองผืน
ที่ทางตอนใต้นี้ เมื่อน้ําลง
เหล่ายักษ์ก็พากันมาที่ชายฝั่ง
เจ้าอลาโมซอร์เหล่านี้ แต่ละตัวยาวกว่า 30 เมตร
และมีน้ําหนักกว่า 80 ตัน
พวกมันเป็นไดโนเสาร์ขนาดใหญ่ที่สุดในทวีป
ใหญ่เสียจนไม่มีนักล่าตัวใดกล้าเล่นงาน
บางตัวใช้ชีวิตยืนยาวมาก
คุณปู่ตัวนี้อายุประมาณ 70 ปี
แทบทุกตัวในฝูงน่าจะเป็นลูกหลานของมัน
แต่ตอนนี้ ชีวิตอันยืนยาวของมันมาถึงจุดจบแล้ว
ร่างอันมหึมาเริ่มล้มเหลวไปทีละส่วน
มันอาจไม่มีชีวิตรอดเกินคืนนี้
รุ่งเช้า
และเจ้าทรูโอดอนทิดพวกนี้ก็ได้กลิ่นตามลม
เจ้าตัวพวกนี้ไวมาก ในการเข้าสํารวจสิ่งที่มาใหม่...
โดยเฉพาะถ้านั่นเป็นของที่อาจจะกินได้
แต่จะกัดแผ่นหนังหนาเกือบแปดเซนติเมตรให้ขาด ก็เกินแรงพวกมันไปหน่อย
ชวนให้หัวร้อนมาก
ไทรันโนซอรัส เร็กซ์...
นักล่าอันดับหนึ่งของอเมริกาเหนือ
ด้วยเขี้ยวยาวกว่า 15 เซนติเมตร
การกัดทึ้งหนังหนาๆ ของอลาโมซอร์ให้ขาด ก็ไม่ใช่ปัญหาอะไรเลย
ที. เร็กซ์อาจตัวใหญ่จนขู่ทรูโอดอนทิดได้
แต่ซากไดโนเสาร์ใหญ่ขนาดนี้ ไม่นานก็ล่อตาล่อใจคู่แข่งที่แกร่งกว่านั้น
เควทซอลโคแอทลัส เจ้าเทอโรซอร์พันธุ์ยักษ์
หนึ่งในสัตว์ไม่กี่ชนิด ที่จะกล้าท้าชนกับไทรันโนซอร์เต็มวัย
หากโดนจะงอยปากยาวเกือบสองเมตร จิกเพียงครั้งเดียว
อาจทําให้ที. เร็กซ์ตาบอดได้ง่ายๆ
ถึงอย่างนั้นก็ดูเหมือนมันไม่ยอมถอยง่ายๆ
แต่การมาถึงของเควทซอลโคแอทลัสตัวที่สอง
เปลี่ยนสถานการณ์เลยทีเดียว
เพราะไม่ว่าอย่างไร สองปากก็จิกได้โหดกว่าปากเดียว
สําหรับเจ้าที. เร็กซ์ สถานการณ์ตอนนี้อันตรายเกินไปแล้ว
ศึกบางครั้งก็ไม่คุ้มที่จะเสี่ยง
และตอนนี้ เจ้ายักษ์บินได้ชนะไปก่อน
ทั้งคู่รีบกินให้มากที่สุดเท่าที่กินได้
แต่อีกไม่ช้า เจ้าที. เร็กซ์จะต้องกลับมากินส่วนของมัน
เมื่อศัตรูบินได้คู่นั้นจากไปแล้ว
ในน่านน้ํารอบทวีปอเมริกาในยุคนั้น ยังมีนักล่ายักษ์พันธุ์อื่น
แต่เจ้าพวกนี้ไม่มีคู่แข่ง
โมซาซอร์
หน้าตารูปร่างอาจดูเหมือนฉลามยักษ์
แต่ที่จริงพวกมันเป็น สัตว์เลื้อยคลานชนิดหนึ่งซึ่งอยู่ในน้ํา
เมื่อมีทั้งขนาดใหญ่ เคลื่อนที่ได้เร็ว และขากรรไกรทรงพลัง นั่นก็แปลว่า
แทบไม่มีสัตว์อะไรในมหาสมุทร ปลอดภัยจากนักล่าพันธุ์นี้ได้
ในอ่าวเม็กซิโก เจ้าโกลบิเดนส์โมซาซอร์นี้กําลังตามหา
เหยื่อแบบหนึ่งโดยเฉพาะ
แอมโมไนต์ลายเสือ สฟีโนดิสคัส
ทุกปี จะมีตัวเมียฝูงใหญ่
ขึ้นมาจากห้วงน้ําลึก เพื่อจะเดินทางไปยังชายฝั่ง
ทุกตัวเพิ่งผสมพันธุ์มา แต่ละตัวอุ้มไข่ที่ผสมแล้วเป็นร้อยๆ ฟอง
มันต้องวางไข่ในที่น้ําตื้น
และนั่นคือจุดที่โมซาซอร์ซุ่มรออยู่
แอมโมไนต์ลายเสือเองก็เป็นนักล่า
รูปร่างเปลือกที่ผอมเพรียว และท่อพ่นน้ําทรงพลังทําให้พวกมัน
พุ่งตัวในน้ําได้ด้วยความเร็วสูง
แต่เจ้าโมซาซอร์ก็เร็วเหมือนกัน
โกลบิเดนส์มีเขี้ยวที่กว้างและทื่อ สามารถขบเปลือกของแอมโมไนต์ได้ง่ายๆ
เจาะอากาศที่ทําให้พวกมันลอยน้ําได้ออกไป
เมื่อไม่มีอากาศ พวกมันก็ต้องจมสู่ก้นทะเลโดยทําอะไรไม่ได้
ก่อนที่ฝูงแอมโมไนต์จะหนีได้พ้น เจ้าโมซาซอร์ก็เล่นงานให้ได้จํานวนมากที่สุด
ในที่สุดก็ถึงเวลาอาหาร
โกลบิเดนส์อาจฆ่าแอมโมไนต์ไปหลายสิบตัว
แต่นั่นก็ยังแทบไม่มีผล ต่อจํานวนแอมโมไนต์โดยรวม
ฝูงแอมโมไนต์ส่วนใหญ่ยังรอดไปได้
และเดินทางต่อไปยังพื้นที่วางไข่
ก้นทะเลที่เต็มไปด้วยหินและซากปะการัง มีซอกแตกและร่องต่างๆ มากมาย
เหมาะที่สุดที่จะวางถุงไข่อันมีค่า ของเจ้าแอมโมไนต์เหล่านี้
จากนั้น ตัวเมียทั้งหลายจะทิ้งไข่ไป
แต่ในจุดปลอดภัยอนุบาลชายฝั่ง
ไข่เหล่านี้จะเกิดมาเป็นรุ่นต่อไป
ทะเลแถบชายฝั่งทวีปนั้นเต็มไปด้วยชีวิต
แต่บนแผ่นดินที่ห่างไปไม่กี่ร้อยกิโลเมตร
กลับมีแต่ความแห้งแล้งลําเค็ญ
ที่นี่ การเคลื่อนไหวของแผ่นเปลือกโลก
กําลังจะเริ่มยกตัวขึ้นเป็นเทือกเขาร็อคกี้
การเปลี่ยนสภาพภูมิศาสตร์ครั้งใหญ่ ทําให้ทะเลสาบถูกตัดขาดจากแม่น้ํา
น้ําที่มีอยู่ก็ระเหยไปกับ ลมแรงและแสงอาทิตย์ฤดูร้อนอันร้ายกาจ
และแร่ธาตุที่ละลายอยู่ในน้ํา ก็เริ่มงวดเข้มข้นจนเกือบถึงระดับที่เป็นพิษ
สําหรับสัตว์ส่วนใหญ่ น้ําที่นี่เป็นพิษเกินจะดื่มได้
ถึงอย่างนั้นก็มีสัตว์ทุกรูปแบบ มารวมตัวในพื้นที่นี้ทุกปี
ฝูงสตีจิเนตตา
บรรพบุรุษรุ่นดึกดําบรรพ์ของเป็ด ก็แวะมาพักที่นี่ระหว่างอพยพ
พวกมันไม่ได้อยู่ตามลําพัง
ไดโนเสาร์ก็มาตรงนี้ด้วยเหมือนกัน
นี่คือเพคทิโนดอนฝูงหนึ่ง เป็นไดโนเสาร์มีขนแต่บินไม่ได้
นําโดยเจ้าตัวพ่อ
ทั้งเจ้าไดโนเสาร์ฝูงนี้กับสตีจิเนตตา ล้วนมาที่นี่เพราะตั้งใจมาหา
ขุมอาหารประจําเทศกาลอันไม่เหมือนใคร
แมลงวัน
ดักแด้แมลงเหล่านี้ สามารถกรองเกลือพิษในทะเลสาบได้
ผลที่เกิดขึ้นคือพวกมันเจริญเติบโตได้ดี เป็นจํานวนมหาศาล
ตอนนี้ พวกมันลอกคราบเป็นตัวเต็มวัย
นับล้านๆ ตัว
นี่เป็นแหล่งอาหารอุดมโปรตีนมหาศาล สําหรับผู้มาเยือนทะเลสาบทุกตัว
เพคทิโนดอน เป็นไดโนเสาร์พันธุ์ที่ฉลาดกว่าใครเพื่อน
ไม่ต้องคิดนาน น้องก็หาวิธีกินแมลงที่มีประสิทธิภาพสุดได้
แต่ตัวพ่อเล็งอาหารที่จะหนักท้องกว่านั้นแล้ว
เพคทิโนดอนไม่เพียงแต่ฉลาด
แต่ยังเป็นนักล่าที่เก่งมากอีกด้วย
ฝูงสตีจิเนตตาไม่รู้ตัวเลยว่ามันกําลังซุ่มเข้าหา
สําเร็จ
เป็นอาหารที่จะอิ่มท้องทุกตัวได้มากกว่า
นั่นก็ดีแล้ว
เพราะแมลงวันจะไม่อยู่ตรงนี้นาน
และครอบครัวไดโนเสาร์ครอกนี้ จะจําเป็นต้องไปหาอาหารที่อื่น
ห่างขึ้นไปทางเหนือ
เทือกเขาร็อคกี้ยังค่อยๆ ยกตัวสูงขึ้นต่อเนื่อง
ผลที่ตามมาคือเทือกเขาทําให้ เกิดภูมิประเทศสูงอากาศเย็นขึ้น
ซึ่งทําให้ป่าสนงอกงามเป็นวงกว้าง
เมื่อถึงฤดูใบไม้ผลิ เสียงร้องประหลาดก็ดังก้องไปทั่วป่า
ฤดูสืบพันธุ์เริ่มต้นขึ้นแล้ว
สําหรับไดโนเสาร์หุ้มเกราะหนักที่สุดพันธุ์หนึ่ง ในทวีปอเมริกาเหนือ
ไตรเซราทอปส์
ทุกปี เจ้ายักษ์เหล่านี้จะมารวมตัวกันในทุ่งโล่ง
ตัวเมียก็มาเพื่อเลือกคู่
ส่วนตัวผู้ขนาดหกตันก็มาสู้ แสดงศักยภาพความแข็งแกร่ง
ตัวผู้หนุ่มตัวนี้ดูแล้วอยู่ในยุคทองของชีวิต
มันอวดเขาโง้งงามที่ยาวเป็นเมตร
และแผงเกราะบนหัวที่มีสีสันงดงาม
เขาของมันดูยังไร้ที่ติ
ยังไม่มีร่องรอยเสียหายจากการต่อสู้
แต่ในสายตาของตัวเมีย
เขางามไร้รอยขีดข่วนใดๆ อาจเผยให้เห็นจุดอ่อนสําคัญ
การขาดประสบการณ์นั่นเอง
การรวมตัวตามฤดูกาลเช่นนี้ เป็นหมุดหมายสําคัญในชีวิตของไตรเซราทอปส์
นี่เป็นโอกาสดีที่สุดของปีที่ตัวเต็มวัยจะได้มีลูก
และที่นี่ก็ไม่ได้มีแค่หนุ่มสาวที่หวังจะได้คู่
นี่คือตัวผู้อายุ 30 ปี น้ําหนักมากกว่าสิบตัน
หากจะมีอะไรที่มันพกมาเต็มที่
นั่นคือร่องรอยประสบการณ์หลายสิบปี
มันอาจจะอายุเยอะ
แต่ยังแข็งแรงพอที่จะท้าสู้กับคู่แข่งวัยหนุ่ม ไม่ว่าจะสดใหม่แค่ไหน
เดิมพันครั้งนี้สูงมาก
ไม่มีตัวไหนคิดจะถอย
ตัวใหญ่เจนศึกน้ําหนักมากกว่าถึงสี่ตัน
และมีทักษะในการใช้ข้อได้เปรียบนั้นด้วย
เขาของตัวหนุ่มไม่ได้สวยไร้ที่ติแล้ว
พลังในการศึกของไดโนเสาร์ตัวผู้นั้น
ทําให้ตัวเมียตัวนี้ประทับใจได้แน่
สําหรับผู้แพ้ ฤดูจับคู่ปีนี้จบลงแล้ว
แต่แผลจากการศึกที่เพิ่งได้มาสดๆ ร้อนๆ อาจพอที่จะดึงดูดใจสาว
ในครั้งหน้าที่ฝูงไตรเซราทอปส์มารวมตัวหาคู่กัน
ในชีวิตของไดโนเสาร์กินพืชอย่างไตรเซราทอปส์
ป่ากว้างใหญ่ปกคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ในอเมริกาเหนือ มีอาหารให้กินเหลือเฟือ
ตลอดปี
แต่สําหรับไดโนเสาร์พันธุ์อื่นที่อาศัยอยู่ ทางตอนเหนือแสนยะเยือกของทวีปอเมริกา
อาหารเป็นสิ่งที่หาได้ยากกว่านั้นมาก
ในจุดที่อยู่ในอาร์คติกเซอร์เคิลนี้
มีช่วงเวลาปีละถึงสามเดือนที่แทบไม่มีแสงอาทิตย์
เมื่อความอบอุ่นกลับฉายขึ้นมาอีกครั้ง หลังจากฤดูหนาวอันยาวนาน
เจ้าออร์นิโธไมมัสขนยาว ก็รีบฉวยโอกาสให้เป็นประโยชน์
ไดโนเสาร์นักเดินทางฝีเท้าฉกาจนี้ เป็นหนึ่งในพันธุ์ที่วิ่งได้เร็วที่สุด
สามารถวิ่งระยะทางไกลๆ เพื่อหาผักสดกินได้
มันวิ่งเร็วเสียจนนักล่าแทบไม่อาจไล่จับได้ทัน
หลังจากฤดูหนาวแสนโหด
นานูคซอร์ตัวเมียนี้ต้องหาเหยื่อให้ได้เร็วๆ
นี่เป็นญาติสายพันธุ์เล็กของที. เร็กซ์ แต่คล่องแคล่วกว่าและเร็วกว่ามากทีเดียว
ที่นี่ไม่มีมุมไหนจะซ่อนได้ ดังนั้นจะให้ซุ่มโจมตีจึงไม่มีหวัง
มันจึงเลือกใช้วิธีสร้างความปั่นป่วนในฝูงแทน
มันต้องเลือกเหยื่อแค่ตัวเดียว...
และตามต่อให้ติด
จังหวะเร่งความเร็วของออร์นิโธไมมัส ทําให้มันได้เปรียบ
การล่าที่ล้มเหลวแต่ละครั้ง ยิ่งเปลืองพลังงานที่เหลือเพียงน้อยนิด
ทําให้มันใกล้จะขาดอาหารตายมากขึ้น
นี่อาจนับเป็นฤดูใบไม้ผลิ
แต่เมื่ออยู่เขตเหนือขนาดนี้ ลมเยือกแข็งยังพัดจนอุณหภูมิเย็นลงได้ง่ายๆ
หิมะที่ตกปรอยๆ กับภูมิประเทศหินผา อาจมอบโอกาสให้เจ้านานูคซอร์อีกครั้ง
เพราะตอนนี้มันพรางตัวได้เนียนขึ้น
แต่ละก้าวที่คืบหน้าไป ยิ่งทําให้ใกล้ความสําเร็จ
มันเลือกเหยื่อได้แล้ว
รางวัลแห่งความพยายามนี้ ไม่ใช่ของมันเพียงตัวเดียว
มันเป็นแม่
นี่จะเป็นเนื้อสดให้ลูกๆ ได้กิน
อาจจะเป็นมื้อแรกในรอบหลายสัปดาห์
หากจะให้ลูกๆ รอดชีวิตต่อไป
จะต้องล่าให้สําเร็จอย่างวันนี้อีกครั้งแล้วครั้งเล่า
จนกว่าลูกๆ จะโตพอมาร่วมล่าด้วยกัน
และป้องกันหาเลี้ยงตัวเองได้ในที่สุด
ณ ที่นี่ ในพื้นที่ห่างไกล และอาจจะอยู่ยากลําบากที่สุด
บนทวีปอเมริกาเหนือ
เมื่อ 66 ล้านปีก่อน
(Prehistoric Planet: ค้นพบ)
(แผงคอของไตรเซราทอปส์มีไว้ทําไม)
นี่คือกะโหลกซึ่งโดดเด่นที่สุดหัวหนึ่ง ที่พบจากโลกยุคดึกดําบรรพ์
เป็นหัวของไดโนเสาร์กินพืช พันธุ์ไตรเซราทอปส์
ทุกคนจําไดโนเสาร์พันธุ์นี้ได้แทบจะในทันที
จากแผงคอขนาดใหญ่ที่ส่วนท้ายของหัว
แต่พบฟอสซิลชิ้นแรกมาแล้ว 140 ปี
นักวิทยาศาสตร์ก็ยังตั้งคําถามว่า
"แผงคอนั้นมีไว้ทําไม"
นี่เป็นโครงสร้างใหญ่มาก
เท่ากับต้องลงทุนมวลกระดูกและเนื้อเยื่อต่างๆ
(ศาสตราจารย์พอล บาร์เรตต์) (พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา)
และยังต้องสร้างกล้ามเนื้อที่จะ ยึดค้ําโครงสร้างเหล่านี้ไว้
การลงทุนขนาดนี้ต้องแปลว่า อวัยวะชิ้นนี้เป็นสิ่งสําคัญมาก
ต่อวิถีชีวิตของสัตว์ชนิดนั้นๆ
แต่สําคัญอย่างไรกัน
หลักฐานอาการบาดเจ็บที่พบ บนฟอสซิลไตรเซราทอปส์ทําให้สรุปได้ว่า
แผงคอนั้นมีความสําคัญ ในการป้องกันตัวและการต่อสู้
เราจะเห็นรอยแผลในกะโหลก
(ดร.ซูซานนาห์ เมดเมนท์) (พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา)
ในบริเวณที่กะโหลกเคยบาดเจ็บและหายแล้ว
เรายังพบจุดที่สัตว์นักล่ากัดแผงคอออกไปส่วนหนึ่ง
นั่นอาจชี้ให้เห็นว่ามันคือ โครงสร้างการป้องกันตัวรูปแบบหนึ่ง
แต่เรื่องไม่ได้จบแค่ตรงนั้น
ความเป็นไปได้อีกทางหนึ่งคือการที่แผงคอนั้น มีประโยชน์เพื่อดึงดูดใจคู่มาผสมพันธุ์
เราพบเรื่องแบบนี้ในสัตว์ทุกวันนี้
ซึ่งโครงสร้างอย่างเขา จะเป็นเครื่องบ่งชี้สุขภาพของมัน
และดูได้ว่าตัวไหนจะมีโอกาสผลิตลูกได้มากกว่า
ในหมู่กวางมูส
การมีเขาใหญ่ๆ ทําให้ตัวผู้ดึงดูดใจตัวเมียได้มากกว่า
ซึ่งสําคัญมากเมื่อมันโตถึงวัยเจริญพันธุ์
แผงคอของไตรเซราทอปส์ นับเป็นแบบเดียวกันได้หรือเปล่า
ถ้าแผงคอเอาไว้ป้องกันตัวอย่างเดียว
เราก็ควรจะเห็นว่ามันมีพัฒนาการเท่ากัน
ไม่ว่าจะเป็นในเด็กหรือตัวโตเต็มวัย แต่เราไม่เห็น
เราเห็นว่า แผงคอในไดโนเสาร์เด็กจะเล็กกว่ามาก
และไม่มีการพัฒนาขึ้นมา จนกลายเป็นโครงสร้างที่ใหญ่มาก
ที่เห็นจากตัวเต็มวัย จนกระทั่งหลังจากนั้น
(พัฒนาการกะโหลกไตรเซราทอปส์)
นี่ไม่ใช่หลักฐานเดียว
ที่บ่งชี้ว่าแผงคอใช้ในการดึงดูดใจเพศตรงข้าม
พื้นผิวของแผงคอมีร่องชัดเจนมาก
ร่องแบบนั้นน่าจะ เคยเป็นส่วนเส้นประสาทและเส้นเลือด
ซึ่งหล่อเลี้ยงผิวหนังที่คลุมแผงคอนั้นอยู่
ตรงนี้อาจเป็นสีสันที่สดใสมากๆ
เป็นพื้นผิวขนาดใหญ่ ที่ใช้ดึงดูดใจตัวอื่นมาจับคู่ได้
ตอนนี้ นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า
คุณสมบัติที่โด่งดังที่สุดของไตรเซราทอปส์ มีประโยชน์หลายด้านอย่างแท้จริง
มีประโยชน์ในการโจมตีและป้องกันตัว...
แต่ก็เหมาะสําหรับการใช้ดึงดูดใจคู่ด้วย
นั่นคงเป็นภาพที่ชวนอัศจรรย์ใจ ไม่ว่าจะในสายตาของมิตรหรือศัตรู
คําบรรยายโดย ปัทมวรรณ บูรณมาตร์