Khủng long thống trị hành tinh...
DAVID ATTENBOROUGH TƯỜNG THUẬT
...trong hơn 150 triệu năm.
Chúng ở hầu hết mọi nơi trên thế giới,
có hầu hết mọi hình dạng và kích thước ta có thể tưởng tượng.
Một số thực sự phi thường.
Ta biết khủng long bạo chúa bơi cực kì tốt,
Velociraptor là thợ săn lông lá xảo quyệt,
và một số loài khủng long có hành vi rất kì lạ.
Nhưng những khám phá mới được phát hiện hầu như mỗi ngày
cho ta biết thêm về sự sống trên hành tinh này 66 triệu năm trước.
Lần này, trong Hành Tinh Thời Tiền Sử,
chúng tôi tiết lộ những con vật mới
và kiến thức mới về hành trình tìm bạn đời của chúng,
những thách thức phải đối mặt khi nuôi dạy một gia đình,
và những trận chiến vĩ đại của chúng.
Hãy du hành đến thời điểm khi thiên nhiên đang ở giai đoạn tuyệt vời nhất.
Đây là Hành Tinh Thời Tiền Sử 2.
HÀNH TINH THỜI TIỀN SỬ 2
ĐẠI DƯƠNG
Đại dương.
Môi trường sống lớn nhất hành tinh thời tiền sử...
và là nhà của một trong những kẻ săn mồi lớn nhất từng sống...
một con thương long khổng lồ.
Nhưng không phải con thương long nào cũng là con quái vật hung dữ dài 15 mét.
Ẩn náu trong rạn san hô là Phosphorosaurus.
Nó cũng là một con thương long.
Một trong những con nhỏ nhất, dài chưa đến ba mét.
Ban ngày thì nó trốn tránh nguy hiểm.
Nhưng một hoặc hai lần mỗi tiếng, nó phải ngoi lên mặt nước để lấy hơi.
Giống như tất cả đồng loại, nó thở bằng không khí.
Nó lép vế trước những con thương long lớn nhất.
Nhưng nó cũng là kẻ săn mồi sát thủ...
và không phải lúc nào nó cũng trốn trong bóng tối.
Đến thời điểm thích hợp, nó sẽ trở thành thợ săn.
Và thời điểm đó là khi mặt trời lặn.
Khi đêm xuống, thế giới dưới nước của nó biến đổi.
Giờ đây, hàng tỷ sinh vật từ vực sâu sẽ bắt đầu trỗi dậy
để kiếm ăn gần bề mặt.
Cuộc di cư hàng loạt lớn nhất Trái đất xảy ra trong bóng tối gần như tuyệt đối
và chỉ có thể được nhìn thấy bằng máy quay có tầm nhìn ban đêm đặc biệt.
Những vị khách ban đêm phi thường nhất là một loại cá đèn lồng.
Ánh sáng yếu ớt, kì lạ của chúng được tạo ra bởi phản ứng hóa học bên trong cơ thể.
Tia sáng phát quang sinh học này có thể được dùng để khiến kẻ săn mồi bối rối.
Và khi nhìn từ bên dưới, ánh sáng cho phép chúng hòa mình
và ẩn mình trước ánh trăng rọi xuống mặt biển.
Nhưng chúng không thể trốn Phosphorosaurus.
Tuy kích thước nhỏ, nhưng nó là loài thương long có đôi mắt lớn nhất...
cho phép nó nhìn xuyên qua ảo ảnh và chọn con mồi.
Khi bình minh đến,
bãi di cư một lần nữa lại chìm xuống vực sâu.
Và Phosphorosaurus cũng phải trở về nơi ẩn náu ban ngày của mình.
Những con thương long lớn nhất đã quay lại săn mồi.
Nó phải đợi đến khi đêm xuống để có thể đi săn lại một cách an toàn.
Ban ngày, đại dương thời tiền sử mang đến cơ hội
cho một loại thợ săn rất khác.
Ở những vùng biển nông, ấm áp của Bắc Mỹ,
số lượng cá gần như bằng với bãi cá đèn lồng về đêm.
Và chúng thu hút con Hesperornis dài 1,8 mét.
Hesperornis không bay được, nhưng nó thích nghi rất tốt với đời sống đại dương.
Bàn chân lớn, mạnh mẽ giúp nó bơi rất nhanh.
Một khi đã bị bắt bởi cái mỏ đầy răng sắc này
thì không có lối thoát cho bất kì con cá kém may mắn nào.
Con Hesperornis không thể độc chiếm bãi cá quá lâu.
Xiphactinus, còn được gọi là cá X.
Cơ hội kiếm ăn nhanh chóng thu hút một số lượng cá lớn đến.
Với chiều dài cỡ 5 mét, chúng là một trong những loài cá lớn và nhanh nhất đại dương.
Với cái miệng khổng lồ, Xiphactinus có thể đớp nhiều con cá cùng một lúc,
và thậm chí có thể nuốt chửng con mồi có kích thước bằng nửa nó.
Lúc đầu, có rất nhiều thức ăn cho tất cả.
Nhưng khi số lượng cá giảm dần, cá X chuyển sự chú ý sang nơi khác.
Kẻ săn mồi sắp trở thành con mồi.
Hesperornis chỉ có một lựa chọn: bơi thục mạng.
Xiphactinus nhanh hơn.
Hesperornis thì linh hoạt hơn.
Nhưng trong con mắt của cá X, bất cứ thứ gì cũng là thức ăn...
kể cả đồng loại.
Trong vòng vài phút, bữa tiệc đã tàn...
và những kẻ săn mồi di chuyển tiếp.
Nguy hiểm trong đại dương không chỉ đến từ những thợ săn sát thủ.
Nó còn đến từ chính biển cả.
Ở đây, quanh những hòn đảo của châu Âu thời tiền sử,
chính sức mạnh của thủy triều tạo ra những thử thách cho cuộc sống.
Nhất là với những sinh vật nhỏ bé nhất.
Đây là những quả trứng cúc đá.
Hàng nghìn quả trứng.
Chúng đã bị cuốn vào bờ...
đến các hồ đá.
Ở đây, chúng có cơ hội phát triển mà không gặp nguy hiểm.
Những quả trứng rất nhỏ, mỗi quả chưa đến hai xăng-ti-mét.
Giờ là lúc những con non bên trong thoát ra ngoài.
Chúng di chuyển bằng lực đẩy phản lực.
Nhưng để thành thạo các kĩ năng bơi mới không phải chuyện dễ dàng.
Cho đến giờ, những hồ bơi này đã cho chúng một vườn trẻ.
Nhưng khi thủy triều rút, chúng trở nên cô lập.
Những loài khác có thể trốn thoát.
Nhưng đối với cúc đá yếu ớt,
vườn trẻ của chúng có thể nhanh chóng trở thành cái bẫy tử thần.
Giữa trưa nắng, nước trong hồ bắt đầu bốc hơi.
Nếu nước khô cạn, bọn chúng sẽ chết hết.
Nhưng chưa hẳn là đã mất hết hy vọng.
Đàn cúc đá con có thể làm nên kì tích.
Mỗi con đều tự cố tìm lấy tự do, và chúng hợp sức lại.
Hợp sức nghĩa là chúng di chuyển hiệu quả như một thể.
Mỗi con đều được mang đi bởi làn thủy triều sống nhỏ bé này,
được những con ở sau đẩy qua tảng đá trơ trụi...
và cuối cùng thoát ra vùng nước sâu hơn.
Giờ chúng chờ thủy triều lên.
Nhưng không phải con nào cũng thoát.
Vô số con bị mắc kẹt...
làm thức ăn cho động vật ăn xác thối, như những con Pyroraptor non này.
Số còn lại được dòng chảy mạnh mang đi xa khỏi đảo hàng cây số.
Thậm chí là xa đến tận đây, ngay trung tâm của Thái Bình Dương.
Những đảo san hô khổng lồ và đầm phá ở trung tâm
là nơi trú ẩn duy nhất trong vòng hàng nghìn cây số.
Ở nơi hiếm thấy này, Tuarangisaurus, một loại Elasmosaur, tìm thấy nơi trú ẩn.
Nhưng bên ngoài những vùng nước nông này lại là một câu chuyện khác.
Mỗi ngày, lũ Elasmosaur phải dấn thân vào vùng nước sâu hơn.
Các hẻm vực trong rạn san hô vòng dẫn từ vùng nước nông đến các nơi kiếm ăn màu mỡ.
Vùng nước sâu này thu hút không chỉ những con Elasmosaur đói,
mà cả những kẻ săn mồi đang truy lùng chúng.
Con lớn nhất đại dương.
Con Mosasaurus dài 15 mét.
Các chất dinh dưỡng được đưa lên từ đáy đại dương đảm bảo nguồn cá dồi dào.
Cơ thể được cấu tạo hợp lý và bốn chân chèo mạnh mẽ
cho Elasmosaur khả năng cơ động tuyệt vời.
Nhưng cách kiếm ăn hằng ngày giúp một thợ săn thông minh và kiên nhẫn
dự đoán được chuyển động của chúng.
Mosasaurus là kẻ săn mồi phục kích.
Loài vật khổng lồ này dùng đuôi khổng lồ để tăng tốc với tốc độ đáng kinh ngạc.
Nhưng lần này không may mắn.
Trên thực tế, hầu hết các cuộc săn đều thất bại.
Nhưng vì ở đây có rất nhiều Elasmosaur,
chẳng mấy chốc lại có cơ hội khác.
Ngụy trang theo nền hẻm vực tối tăm, thương long có thể tiếp cận mà không bị...
phát hiện, chờ đợi con mồi trẻ, thiếu kinh nghiệm.
Nạn nhân lý tưởng.
Mosasaurus có thể tấn công con mồi với lực mạnh đến mức
chỉ cần tác động thôi cũng có thể giết chúng.
Tấn công quá nhanh, gần như chắc chắn là Elasmosaur không thể ngờ được.
Cuộc sống dưới đại dương nguy hiểm không chỉ vì những con vật khổng lồ.
Trong số những con cúc đá nhỏ thoát khỏi các hồ đá,
sau vài tháng trên biển, chưa đầy 1% sống sót.
Nhưng số ít này đặc biệt may mắn.
Các dòng hải lưu đã đưa chúng đến nơi sinh sống lý tưởng:
thảm cỏ biển ngoài khơi châu Âu.
Tại đây, có nhiều đàn cúc đá với nhiều kích cỡ và hình dạng...
khác nhau không ngờ.
Sinh vật khổng lồ kì lạ dài 1,8 mét này là Baculites,
kiếm ăn gần đáy biển.
Với kích cỡ gần bằng nó,
Diplomoceras có hình dạng như chiếc kẹp giấy khổng lồ.
Tất cả đều phát triển mạnh ở đây nhờ nguồn thức ăn dồi dào.
Sinh vật phù du. Giáp xác nhỏ. Một số thậm chí còn ăn cá.
Những con non này đang bắt đầu phát triển
hình dạng phi thường mà chúng sẽ có khi trưởng thành.
Vòng xoắn ốc nhô ra cho ta biết chúng là những con Nostoceras non.
Đây là Nostoceras trưởng thành.
Chúng thích đáy biển ở vùng nước sâu hơn.
Cúc đá đã phát triển mạnh trong các đại dương thời tiền sử này
gần 400 triệu năm.
Chúng có hàng nghìn loài.
Một trong những nhóm động vật đông đúc nhất từng sống...
và phát triển mạnh ở vùng biển ôn đới, và cả những vùng nước lạnh nhất ở hai cực.
Giống như ở đây, ở vùng biển đóng băng quanh Nam Cực.
Sau mùa đông gần như chìm trong bóng tối, mặt trời xuống thấp bắt đầu làm tan băng...
giúp một vị khách khổng lồ theo mùa một lần nữa có thể tiến vào.
Morturneria, một loài Elasmosaur kì lạ.
Chúng là loài máu nóng,
với lớp mỡ dày giúp giữ nhiệt trong cơ thể.
Chúng là một trong những loài động vật bí ẩn và khó tìm thấy nhất thế giới.
Con này đã di cư gần 3.200 km từ Nam Mỹ
để đến đây kịp mùa xuân.
Đây là lần đầu tiên lứa con non của năm nay gặp phải băng biển.
Nó có thể gây nguy hiểm cho loài bò sát thở bằng không khí.
Chúng chỉ có thể hít thở không khí qua những khoảng trống trên băng.
Các con trưởng thành phải điều hướng cẩn thận để tìm các khoảng trống,
và các con non phải ở sát bên.
Vùng nước lạnh này là môi trường tuyệt vời cho món ăn ưa thích của loài khổng lồ này.
Bùn ở vùng cực đầy những sinh vật nhỏ.
Cứ mỗi 0,3 mét vuông dưới đáy biển có thể có hàng trăm loài động vật nhỏ bé.
Tách những thứ có thể ăn được ra khỏi bùn là một thách thức.
Nhưng chúng có một giải pháp hay.
Đớp một miếng đầy rồi ngậm một phần hàm,
tạo ra một cái sàng khổng lồ để lọc thức ăn.
Đây là loài động vật duy nhất có răng tiến hóa để kiếm ăn theo cách này.
Con Morturneria sẽ kiếm ăn ở đây suốt mùa hè,
cho đến khi nước đóng băng trở lại vào mùa đông vùng cực.
Ở vùng nước ấm hơn, chúng sẽ phải đối mặt với những thách thức khác.
Nhưng những con vật tháo vát nhất sẽ luôn tìm thấy cơ hội
trong các đại dương rộng lớn của hành tinh thời tiền sử.
HÀNH TINH THỜI TIỀN SỬ: KHÁM PHÁ
THƯƠNG LONG NHANH CỠ NÀO?
Khủng long cai trị các vùng đất của hành tinh thời tiền sử.
Nhưng các vùng biển bị thống trị bởi một nhóm bò sát rất khác:
những con thương long.
Và đây là hộp sọ của một trong số chúng.
Thương long là loài thằn lằn biển.
Hãy nghĩ đến một con rồng Komodo khổng lồ, biết bơi, có kích thước bằng cá voi.
TIẾN SĨ MICHAEL HABIB ĐẠI HỌC CALIFORNIA
Mõm thon, da sần sùi, bốn vây thay vì tứ chi bình thường
và một cái đuôi dài trông rất giống đuôi cá mập nhưng lộn ngược.
Là con thương long đó.
Thương long lớn nhất là Mosasaurus Hoffmanni.
Nó là kẻ săn mồi phục kích.
Nhưng bí quyết thành công của nó là gì?
Chúng có thể từ trạng thái đứng yên, không hề di chuyển...
ĐẠI HỌC NAM CALIFORNIA
...chuyển sang tốc độ đáng kinh ngạc ngay trước mắt ta.
Ở thế giới hiện đại, chúng ta thấy khả năng này ở loài bò sát như cá sấu.
Cơ bắp của chúng có thể bộc phát sức mạnh rất lớn trong thời gian ngắn.
Vì Mosasaurus là bò sát và thằn lằn,
nên có lẽ cơ bắp cũng có khả năng tương tự.
Chúng cũng có một cách thích nghi khác
có thể làm tăng yếu tố bất ngờ.
Một trong những điều khó khăn khi bơi là
cần một loại động lực đặc biệt để nhanh chóng bắt đầu,
giống với việc một vận động viên chạy nước rút từ từ tăng tốc.
Và một trong những cách tốt nhất để làm điều đó là uốn mình thành hình chữ C
rồi đẩy mình khỏi mặt nước bằng một bên cơ thể.
Loài cá ngày nay sử dụng kĩ thuật này.
Được gọi là cách khởi động chữ C,
cho phép chúng tăng tốc từ trạng thái dừng sang tốc độ tối đa ngay lập tức.
VẬN TỐC - GIA TỐC - ĐỒNG HỒ
Thương long có khả năng làm điều tương tự,
nhưng tất nhiên là ở quy mô lớn hơn nhiều.
Chính xác thì kẻ khổng lồ như Mosasaurus Hoffmanni bơi nhanh cỡ nào?
Để tìm hiểu, đội ngũ làm phim đã thực hiện một nghiên cứu khoa học độc đáo.
Cho đến gần đây, không ai thực sự cố gắng ước tính
các con số hiệu suất này một cách chi tiết.
Công trình của chúng tôi là một trong những nỗ lực đầu tiên
để thực sự đánh giá khả năng của những con vật này.
Và kết quả chúng tôi nhận được thực sự khá ấn tượng.
CHIỀU DÀI CƠ THỂ
Chúng tôi đã tính toán bốn lần...
12 TẤN - 12,8 MÉT
...để đảm bảo kết quả đúng.
CHIỀU DÀI ĐUÔI
Cả bốn thử nghiệm khác nhau đều có cùng một kết luận tổng thể.
Những con vật này có thể tạo ra gia tốc lớn.
Con thương long này có thể bơi quãng đường bằng 75% chiều dài cơ thể
chỉ trong một giây.
Nghĩa là, nếu một con thương long ở cách bạn 17 mét,
nó sẽ đến gần bạn hơn 75% chỉ trong một giây.
Và trong giây thứ hai, nó sẽ vượt qua bạn
và có lẽ ăn thịt bạn luôn rồi.
Bị một con Mosasaurus tông phải giống như
bị chiếc xe bán tải cỡ lớn đâm phải.
Chỉ riêng việc va chạm với con vật thôi, chứ chưa nói đến vết cắn sau đó,
sẽ giết rất nhiều con mồi ngay lập tức.
Thương long có thể đạt tốc độ 48 km/giờ
chỉ trong một giây.
Đây là điều khiến chúng được cho là kẻ săn mồi dưới biển vĩ đại nhất mọi thời.
Biên dịch: Gió