Dinosaurussen hebben ruim 150 miljoen jaar over onze planeet geheerst.
Ze bevolkten bijna elke uithoek van de aarde...
...en hadden de meest uiteenlopende vormen en maten.
Sommige waren werkelijk buitengewoon.
Inmiddels weten we dat de T. rex uitstekend kon zwemmen...
...dat velociraptors sluwe, gevederde jagers waren...
...en dat sommige dinosaurussen uiterst bizar gedrag vertoonden.
Maar nog steeds doen we dagelijks nieuwe ontdekkingen...
...die ons meer vertellen over het leven op deze planeet 66 miljoen jaar geleden.
In dit seizoen van Prehistoric Planet laten we nieuwe dieren zien...
...en delen we nieuwe inzichten in hun zoektocht naar een partner...
...hun opvoedkundige uitdagingen...
...en hun titanengevechten.
Reis af naar een tijd waarin de natuur haar meest indrukwekkende show opvoerde.
Dit is Prehistoric Planet 2.
OCEANEN
De oceaan.
De grootste habitat op onze prehistorische planeet...
...en de leefomgeving van een van de grootste roofdieren ooit:
een enorme mosasaurus.
Maar niet alle mosasaurussen zijn meedogenloze monsters van 15 meter lang.
Hier in het rif leeft de Phosphorosaurus.
Zij is ook een mosasaurus.
Met haar lengte van drie meter is ze een van de kleinste.
Overdag schuilt ze voor gevaar.
Maar één of twee keer per uur duikt ze naar de oppervlakte om adem te halen.
Net als haar soortgenoten haalt ze haar zuurstof uit de lucht.
Ze valt in het niet bij de grootste mosasaurussen.
Maar zij is ook een gevreesd roofdier...
...en ze houdt zich niet altijd verscholen.
Wanneer de tijd rijp is, gaat ze op jacht.
Die tijd breekt aan als de zon ondergaat.
Als het donker wordt, verandert haar onderwaterwereld van gedaante.
Miljarden wezens komen nu uit de diepte omhoog...
...om zich aan het oppervlak te voeden.
De grootste massamigratie op aarde voltrekt zich in bijna totale duisternis...
...en is alleen zichtbaar met speciale nachtzichtcamera's.
De meest spectaculaire nachtgasten zijn een soort lantaarnvissen.
Hun mysterieuze licht is het resultaat van een chemische reactie in hun lichaam.
Met een flits van deze bioluminescentie kunnen ze roofdieren in de war brengen.
En van onderaf gezien zorgt hun licht ervoor dat ze opgaan...
...in het wateroppervlak dat door de maan wordt verlicht.
Maar ze kunnen zich niet verschuilen voor de Phosphorosaurus.
Haar ogen zijn relatief groter dan die van andere mosasaurussen...
...waardoor ze zo door de illusie heen kijkt en haar prooi kan uitkiezen.
Bij dageraad is de trekkende school weer in de diepte verdwenen.
Ook de phosphorosaurus trekt zich weer terug in haar schuilplaats voor overdag.
Nu gaan de grootste mosasaurussen op jacht.
Pas als het donker wordt, is het weer veilig voor haar.
Overdag grijpt een heel ander soort jager z'n kans.
In de warme, ondiepe zeeën van Noord-Amerika...
...evenaart het aantal vissen bijna dat van de nachtelijke school lantaarnvissen.
En de Hesperornis van 1,80 meter kan deze school niet weerstaan.
De Hesperornis kan dan wel niet vliegen, maar is goed gebouwd op het oceaanleven.
Grote, sterke poten duwen hem met souplesse voort.
Geen vis ontkomt meer als die de pech heeft...
...te worden gevangen door deze bek vol vlijmscherpe tanden.
De Hesperornis hebben de school niet lang voor zichzelf.
De Xiphactinus, ook wel bekend als de X-fish.
Deze kans op een maaltje trekt ze al snel in groten getale aan.
Deze dieren van ruim vijf meter lang zijn een van de grootste en snelste vissoorten.
Met zijn enorme bek kan de Xiphactinus meerdere vissen tegelijk vangen...
...en hij kan zelfs prooien half zo groot als hijzelf heel doorslikken.
Aanvankelijk is er genoeg voor iedereen.
Maar als het aantal vissen afneemt, verleggen de X-fish hun aandacht.
Deze jager staat op het punt een prooi te worden.
De Hesperornis kunnen maar één ding doen: zwemmen voor hun leven.
De Xiphactinus is sneller.
De Hesperornis behendiger.
Maar een X-fish is niet kieskeurig als het op eten aankomt.
Zelfs soortgenoten staan op het menu.
Binnen enkele minuten is het feestmaal voorbij...
...en trekken de roofdieren verder.
Niet alleen roofdieren vormen een bedreiging in de oceaan.
De zee zelf kan ook gevaarlijk zijn.
Hier, rond de eilanden van het prehistorische Europa...
...stelt de kracht van de getijden alles wat leeft op de proef.
Vooral de allerkleinsten.
Dit zijn ammonieteneitjes.
Duizenden.
Ze zijn richting de kust gesleurd...
...rotspoelen in.
Hier kunnen ze zich in alle veiligheid ontwikkelen.
De eieren zijn klein, misschien nog geen centimeter groot.
Het is nu tijd voor de baby's om uit hun ei te komen.
Ze bewegen met een soort straalaandrijving.
Maar zwemkunsten krijg je niet zomaar onder de knie.
Tot nu toe hebben deze poelen als veilige kraamkamer gefungeerd.
Maar wanneer het water zich terugtrekt, raken ze afgescheiden.
Anderen kunnen nog ontsnappen.
Maar voor de ammonieten kan hun kraamkamer nu zomaar levensgevaarlijk worden.
In de middagzon begint het water in de poel te verdampen.
Als die volledig opdroogt, zullen ze allemaal sterven.
Maar er is nog hoop.
Baby-ammonieten kunnen iets heel bijzonders.
Elk van hen doet een ontsnappingspoging, waardoor ze worden samengedrongen.
Door hun gezamenlijke inspanning bewegen ze nu als geheel.
Ze voeren elkaar mee op hun eigengemaakte levende golf.
Ze duwen elkaar over de rotsen...
...en komen uiteindelijk in dieper water terecht.
Nu wachten ze tot het vloed wordt.
Maar niet iedereen kon ontsnappen.
Velen zijn gestrand...
...en eindigen als voedsel voor aaseters, zoals deze baby-pyroraptors.
De sterke stromingen voeren de rest kilometers ver de zee op.
Soms zelfs helemaal hierheen, het midden van de Grote Oceaan.
Deze enorme atollen en de lagunes in het midden...
...bieden duizenden kilometers lang de enige beschutting.
Dit is een zeldzame veilige plek voor de Tuarangisaurus, een soort elasmosaurus.
Maar buiten dit ondiepe water is het een heel ander verhaal.
Elke dag moeten de elasmosaurussen zich in het diepe wagen.
Canyons in de atolwanden leiden van het ondiepe naar een rijk foerageergebied.
Dit diepe water trekt niet alleen hongerige elasmosaurussen aan...
...maar ook de roofdieren die op hen jagen.
De grootste in de oceaan.
De Mosasaurus van 15 meter lang.
Voedingsstoffen die van de bodem omhoog komen, zorgen voor een overvloed aan vis.
Gestroomlijnde lijven en vier krachtige vinnen...
...maken de elasmosaurussen uiterst wendbaar.
Maar hun dagelijkse uitstapjes maken hun bewegingen voorspelbaar...
...voor deze intelligente, geduldige jager.
De Mosasaurus valt aan vanuit hinderlagen.
Deze reus gebruikt zijn enorme staart om verbluffend snel weg te schieten.
Geen geluk deze keer.
Zijn meeste pogingen mislukken.
Maar er leven hier zoveel elasmosaurussen...
...dat hij ongetwijfeld snel nog een poging kan wagen.
De mosasaurus valt niet op op de donkere bodem en kan ongemerkt dichterbij komen.
Hij wacht op een jong, onervaren exemplaar.
Het perfecte slachtoffer.
De Mosasaurus kan zijn prooi met zo'n kracht raken...
...dat de klap al dodelijk kan zijn.
De aanval ging zo snel, dat de elasmosaurus hem onmogelijk zag aankomen.
Het leven onder water kan gevaarlijk zijn, maar niet alleen vanwege de reuzen daar.
Van de baby-ammonieten die uit de rotspoelen zijn ontsnapt...
...heeft nog geen één procent een paar maanden in de zee overleefd.
Maar enkele hebben erg veel geluk gehad.
De oceaanstromen hebben ze naar de perfecte woonplek gebracht:
...zeegrasvelden voor de kust van Europa.
Hier komen scholen van ammonieten voor in de meest uiteenlopende maten...
...en vormen.
Dit bijzondere gevaarte van 1,80 meter lang is de Baculites...
...die zich vlak boven de zeebodem voedt.
En bijna even groot...
...de Diplomoceras, die de vorm heeft van 'n enorme paperclip.
Ze gedijen hier allemaal prima, dankzij een overvloed aan voedsel.
Plankton. Kleine schaaldieren. Sommige eten zelfs vis.
Bij deze jonkies wordt hun buitengewone vorm langzaam zichtbaar.
We kunnen deze jonge Nostoceras herkennen aan hun uitstekende spiraal.
Dit zijn volwassen Nostoceras.
Zij houden vooral van de zeebodem in dieper water.
Ammonieten hebben bijna 400 miljoen jaar in deze prehistorische oceanen gedijd.
Er zijn duizenden soorten.
Ze vormen een van de succesvolste diergroepen ooit.
Ze gedijden in warmere gematigde streken en zelfs in het ijskoude poolwater.
Zoals hier, in de bevroren zee rond Antarctica.
Na een winter van bijna totale duisternis, smelt het lentezonnetje het ijs...
...waardoor 't water weer toegankelijk wordt voor een seizoensgast van formaat.
De Morturneria, een merkwaardige soort elasmosaurus.
Ze zijn warmbloedig...
...en hebben een dikke vetlaag die ervoor zorgt dat ze warm blijven.
Ze zijn een van de meest geheimzinnige en ongrijpbare dieren ter wereld.
Deze groep heeft net zo'n 3000 kilometer afgelegd vanuit Zuid-Amerika...
...om precies voor de lente hier te zijn.
De jongen die dit jaar geboren zijn, zien nu voor het eerst zee-ijs.
Riskant voor een reptiel dat zuurstof uit de lucht haalt.
Gaten in het ijs zijn hun enige kans om lucht te happen.
De volwassen dieren moeten die zien te vinden...
...en de jongen moeten in de buurt blijven.
Dit koude water is een fijne leefomgeving voor 't lievelingshapje van deze giganten.
Poolmodder vol kleine beestjes.
Op elke vierkante meter zeebodem kunnen wel duizenden diertjes zitten.
Het is best lastig om het eetbare spul uit de kleverige modder te vissen.
Maar daar hebben ze een oplossing voor.
Als ze een hap opscheppen, sluiten ze hun kaken gedeeltelijk...
...waardoor een reusachtige zeef ontstaat om het voedsel eruit te filteren.
Alleen deze dieren hebben tanden ontwikkeld die dat mogelijk maken.
De Morturneria doen zich hier de hele zomer tegoed...
...tot het water weer bevriest in de poolwinter.
In het warmere water komen ze weer voor andere uitdagingen te staan.
Maar de meest vindingrijke dieren weten zich altijd weer te redden...
...in de grote oceanen van de prehistorische planeet.
PREHISTORIC PLANET: ONTHULD
HOE SNEL WAS EEN MOSASAURUS?
In de prehistorie werd het land beheerst door de dinosaurussen.
Maar de zeeën werden beheerst door een heel andere groep reptielen:
...de mosasaurussen. En dit is de schedel van een daarvan.
Mosasaurussen waren zeehagedissen.
Stel je een enorme, zwemmende komodovaraan ter grootte van een walvis voor.
Een spitse snuit, een ruwe huid, vier vinnen in plaats van normale ledematen...
...en een lange staart die veel op een haaienstaart lijkt, maar dan op z'n kop.
Dan heb je een mosasaurus.
De grootste was de Mosasaurus hoffmanni.
Die viel aan vanuit hinderlagen. Maar wat was de sleutel tot zijn succes?
Ze kunnen in 'n mum van tijd van stilstand naar zeer hoge snelheden toewerken.
Tegenwoordig zien we dit bij reptielen zoals krokodillen.
Hun spieren kunnen korte, krachtige stoten van energie leveren.
Aangezien de Mosasaurus een reptiel of hagedis was...
...konden zijn spieren waarschijnlijk hetzelfde.
Ze hadden nog een adaptatie die het verrassingseffect versterkte.
Het lastige bij het zwemmen is...
...dat je een bepaalde beweging nodig hebt om snel weg te komen, zoals sprinters.
En de beste manier om dat te doen, is jezelf in een C-vorm buigen...
...en je met je zijkant tegen het water af te zetten.
Vissen doen dat ook.
Zo'n zogeheten C-start...
...stelt ze in staat om vanuit stilstand razendsnel op volle snelheid te komen.
SNELHEID - TIJD
Mosasaurussen deden waarschijnlijk hetzelfde, maar op veel grotere schaal.
Dus hoe snel kon een reus als de Mosasaurus hoffmanni dan zwemmen?
Om daarachter te komen, lieten we 'n uniek wetenschappelijk onderzoek uitvoeren.
Tot voor kort had niemand ooit geprobeerd...
...om die prestatiewaarden nauwkeurig in te schatten.
Dit was een van de eerste pogingen om hun vermogens in cijfers uit te drukken.
En de resultaten zijn enorm indrukwekkend.
LICHAAMSLENGTE
Er is voor de zekerheid vier keer getest.
STAARTLENGTE
We kwamen steeds weer tot dezelfde conclusie.
Deze dieren konden bizar snel accelereren.
Deze mosasaurus kon 75 % van z'n lichaamslengte afleggen...
...in één seconde.
Dus als die mosasaurus 17 meter bij je vandaan is...
...is hij in één seconde 75 % dichterbij.
En nog een seconde later is hij je voorbij en heeft hij je waarschijnlijk opgegeten.
Geraakt worden door een mosasaurus...
...is net zoiets als geraakt worden door een vrachtwagen.
Alleen al de klap van het dier, laat staan de beet die daarop volgt...
...zou de meeste prooien op slag doden.
Mosasaurussen bereikten binnen 'n seconde 'n snelheid van 50 km/u.
Dit maakt ze misschien wel de meest geduchte zeeroofdieren ooit.
Vertaling: Nikki van Leeuwen