Khủng long thống trị hành tinh...
DAVID ATTENBOROUGH TƯỜNG THUẬT
...trong hơn 150 triệu năm.
Chúng ở hầu hết mọi nơi trên thế giới,
có hầu hết mọi hình dạng và kích thước ta có thể tưởng tượng.
Một số thực sự phi thường.
Ta biết khủng long bạo chúa bơi cực kì tốt,
Velociraptor là thợ săn lông lá xảo quyệt,
và một số loài khủng long có hành vi rất kì lạ.
Nhưng những khám phá mới được phát hiện hầu như mỗi ngày
cho ta biết thêm về sự sống trên hành tinh này 66 triệu năm trước.
Lần này, trong Hành Tinh Thời Tiền Sử,
chúng tôi tiết lộ những con vật mới,
và kiến thức mới về hành trình tìm bạn đời của chúng,
những thách thức phải đối mặt khi nuôi dạy một gia đình,
và những trận chiến vĩ đại của chúng.
Hãy du hành đến thời điểm khi thiên nhiên đang ở giai đoạn tuyệt vời nhất.
Đây là Hành Tinh Thời Tiền Sử 2.
HÀNH TINH THỜI TIỀN SỬ 2
ĐẦM LẦY
Vùng đầm lầy rộng lớn ở Đông Bắc Á.
Trong lãnh thổ ngập nước thấp này, có vô số hòn đảo.
Bao quanh mỗi đảo là dòng nước chảy chậm...
khiến chúng trở thành nơi ẩn náu tiềm năng cho sự sống mới.
Một con thằn lằn bay non, thuộc loài Azhdarchid. Mới vài giờ tuổi.
Sống trên đảo nghĩa là
nó có thể tập đi những bước đầu tiên một cách an toàn.
Sau khi làm quen với môi trường, đã đến lúc dùng thử đôi cánh.
Phải tập luyện thì mới bay tốt được.
Mặc dù mới chỉ cao 30 cm,
nó sẽ phát triển thành kẻ khổng lồ với sải cánh dài cỡ chín mét.
Để được vậy, nó cần rất nhiều thức ăn...
mà hòn đảo nhỏ bé này thì không thể cung cấp.
Nó sẽ phải ra đi
để kiếm ăn ở những khu rừng đầm lầy bao quanh đảo.
Các chuyến bay đầu tiên luôn khó khăn, nhất là khi bay trên mặt nước thoáng.
Hôm nay có gió nhẹ.
Gió sẽ cho chúng thêm ít lực đẩy.
Nhưng con non này vẫn chưa đủ mạnh.
Shamosuchus. Kẻ săn mồi dài 4,5 mét.
Hòn đảo này có thể mang lại sự an toàn,
nhưng các vùng nước xung quanh chắc chắn là không.
Nếu bước cất cánh không hoàn hảo thì rất khó để bay lên cao.
Và như thế này thì chưa đủ cao.
Một số con bay tốt hơn
sắp đến được nơi an toàn của khu rừng.
Những con khác vẫn đang cố gắng.
Một pha tẩu thoát kì diệu.
Và giờ nó đã có cơ hội thu chiến lợi phẩm.
Những khu rừng đầm lầy màu mỡ này có tất cả thức ăn mà nó cần.
Ở vùng đất ngập nước này của Nam Mỹ,
những ngày hè dài đang tích trữ một bữa tiệc lớn hơn.
Những đầm lầy này có rất nhiều loại động vật.
Và thợ săn đang tụ họp.
Con cá kình hung dữ dài 91 cm.
Bữa trưa của khủng long Austroraptor khổng lồ.
Chúng là họ hàng của Velociraptor, nhưng lớn hơn rất, rất nhiều.
Cao khoảng sáu mét từ đầu đến đuôi và nặng khoảng 360 kí.
Với hàm răng không khác mấy so với cá sấu,
những con khủng long này rất giỏi trong việc bắt cá.
Phần lớn thời gian trong năm, chúng là những thợ săn đơn độc.
Nhưng khi số lượng cá tăng lên trong mùa hè,
số lượng Austroraptor cũng vậy.
Những con lớn nhất cố gắng giữ lại điểm bắt cá tốt nhất cho riêng mình.
Chúng không tha thứ cho đối thủ.
Với những con chưa đến tuổi trưởng thành, đây là thời điểm đầy thử thách trong năm.
Con đực trẻ này, vẫn mang màu lông của con non,
có rất ít hy vọng giành được nơi tốt để bắt cá.
Tuy nhiên, ở đây có nhiều cách khác để kiếm ăn.
Vì ở đây có rất nhiều thức ăn nên các con lớn ăn uống rất lãng phí.
Chúng thường chỉ ăn những phần ngon nhất của cá.
Còn với con non, cứ có thức ăn thừa là ngon rồi.
Nhưng lại rủi ro.
Để thành công, nó phải thật lén lút.
Bầm dập và trắng tay.
Nhưng những con lớn quanh nó vẫn đang ăn,
nên có thể có cơ hội khác.
Hai con lớn tranh nhau chỗ bắt cá tốt nhất.
Đã đến lúc con non hành động...
và đã đến lúc rời đi.
Thành công.
Và không chỉ có chút thức ăn thừa.
Một bài học kinh nghiệm.
Và khi điều kiện tốt trở lại vào năm tới,
có lẽ nó có thể giành được điểm bắt cá của riêng mình.
Ở phía bắc Madagascar, điều kiện thời tiết đã thay đổi.
Cơn mưa đầu tiên trong nhiều tháng đang hồi sinh vùng đất khô cằn.
Khi các bể và kênh rạch đầy nước trở lại, các loài vật quay về.
Và không chỉ có khủng long.
Ẩn mình trong những vũng bùn này...
là một con quái vật.
Beelzebufo, cóc quỷ.
To đến mức có thể nuốt chửng cả một con khủng long nhỏ.
Nhưng con đực này không ở đây để săn mồi.
Nó đang tìm bạn đời.
Cóc quỷ cái rất kén chọn, vì vậy nó cần tìm một chỗ tốt.
Chỉ khi đó, nó mới có thể thu hút chúng.
Những tiếng kêu trầm của nó lan đi xa và rộng.
Không hề như hy vọng của nó.
Khủng long Rapetosaur cao 15 mét.
Chúng đến đây với kì vọng sẽ được tắm bùn.
Với cóc Beelzebufo, thời điểm này không đúng lúc chút nào.
Mấy cái vũng nước của nó giờ đang nằm dưới con Sauropod nặng 70 tấn.
Không có nhiều thời gian.
Cóc quỷ cái chỉ giao phối vào đầu mùa mưa.
Nó cần một vũng nước mới.
Có một cái rồi.
Đến được đó khá là nguy hiểm.
Cuối cùng, nó cũng đến nơi...
nhưng nó đã bị chú ý.
Đâu phải vô cớ mà nó được gọi là cóc quỷ.
Đã đến lúc thử hát tiếp...
nhưng nó không thể hát đủ to để lấn át tiếng kêu mãn nguyện của Sauropod.
Thật may cho nó,
có một thứ mà Rapetosaur còn thích hơn ngâm mình trong bùn...
đó là thức ăn.
Bầy thú đói bụng đi tiếp...
nhưng không phải là không để lại thứ gì hữu ích phía sau.
Hàng chục dấu chân khổng lồ, đầy nước.
Nơi lý tưởng để Beelzebufo tiếp tục hành trình tìm bạn đời.
Cóc quỷ chỉ có thể sinh tồn ở đây
vì mưa trái mùa làm ngập đất ở đây mỗi năm.
Tuy nhiên, có những nơi mà khí hậu thay đổi
nghĩa là ít chắc chắn sẽ có mưa hơn.
Lưu vực nội địa ở Bắc Mỹ này trước đây nằm sâu dưới nước chừng một mét.
Nhưng sau một thập kỉ hạn hán, giờ nó trở nên khô cằn.
Tuy nhiên, một số loài khủng long vẫn còn nán lại ở đây.
Một đàn Pachycephalosaur,
những sinh vật kì dị với hộp sọ dày, hình vòm.
Chúng thích ăn trái cây và lá cây...
nhưng giờ lại buộc phải chấp nhận rễ cây và côn trùng.
Một con đực lớn dẫn đầu đàn.
Nó giữ trật tự để các con khác yên tâm kiếm ăn.
Nhưng rắc rối đang nảy sinh trong đàn.
Con đực trẻ này đang ra oai.
Đã đến lúc con đực thống trị cho nó biết thân biết phận hoặc đuổi nó đi.
Nó khoe phần đầu đầy màu sắc...
để dọa con nhỏ hơn.
Nhưng con trẻ không lùi bước dễ dàng như vậy.
Hộp sọ dày 25 cm giúp chúng sống sót sau những va chạm trực diện mạnh mẽ.
Con đực lớn nặng hơn,
nhưng con đực trẻ nhanh nhẹn hơn và có sức chịu đựng cao hơn,
và điều đó cho nó lợi thế lớn hơn.
Tiếng gầm của kẻ chiến thắng.
Nhưng quá sớm rồi.
Kẻ thua cuộc phải trả giá đắt.
Bị đày ải.
Chỉ có một mình, tự sinh tồn là thử thách lớn.
Nhưng cuộc sống ở đây cũng sẽ không dễ dàng cho kẻ chiến thắng
trừ khi nước quay trở lại vùng đất này sớm.
Khắp lục địa rộng lớn này,
có hơn 250 nghìn km vuông đầm lầy...
và phần lớn bị ngập lụt quanh năm.
Ở đây vào mùa xuân,
sự phát triển của thực vật mới tạo ra nơi kiếm ăn tuyệt vời cho các đàn gia súc.
Nhưng nơi nào có số lượng lớn loài ăn thực vật...
thì cũng có những thợ săn giỏi.
Khủng long bạo chúa...
những kẻ săn mồi trên cạn mạnh nhất quả đất.
Chúng thường phục kích con mồi...
nhưng với rất nhiều cặp mắt đang dõi theo...
giờ không phải là thời điểm tấn công thích hợp.
Khi đêm xuống,
một số con trong đàn đang gặm cỏ ngoài trời
rút vào rừng để trú ẩn.
Giờ thì lợi thế thuộc về thú săn mồi.
Khủng long bạo chúa có đôi mắt to nhất trong số các loài khủng long,
giúp chúng có tầm nhìn rất tốt trong điều kiện ánh sáng yếu.
Và chúng có thể di chuyển trong rừng một cách gần như im lặng,
nhờ các miếng đệm ở chân.
Một nhóm Edmontosaur.
Chúng không có lớp giáp,
nhưng to bằng khủng long bạo chúa và nhanh gấp đôi.
Cần có sự tinh ranh mới bắt được một con.
Từng thợ săn cẩn thận di chuyển vào vị trí.
Sau đó, một con cố tình gây ồn ào.
Các con Edmontosaur đã được báo động.
Chúng biết lũ thợ săn đang ở gần,
nhưng không biết chính xác chúng đang ở đâu.
Đã đến lúc giăng bẫy.
Một con khủng long bạo chúa lao ra.
Đàn hoảng sợ và chạy trốn đến nơi khủng long bạo chúa khác đang phục kích.
Một kế hoạch được thực hiện hoàn hảo...
bởi một trong những kẻ săn mồi vĩ đại nhất từng sống trên cạn...
trong đầm lầy của hành tinh tiền sử của chúng ta.
HÀNH TINH THỜI TIỀN SỬ: KHÁM PHÁ
PACHYCEPHALOSAUR CÓ THỰC SỰ THÍCH HÚC ĐẦU?
Đây là hộp sọ của Pachycephalosaur,
một loài ăn thực vật cao gần năm mét.
Dù đã trải qua nhiều năm nghiên cứu,
nhưng chúng tôi vẫn đang cố tìm hiểu vì sao đầu của nó có hình thù kì dị này.
Tất nhiên, điểm đặc biệt nhất của Pachycephalosaur...
TIẾN SĨ SUSANNAH MAIDMENT BẢO TÀNG LỊCH SỬ TỰ NHIÊN
...là hình vòm kì lạ trên đầu chúng.
Xung quanh nó là một loạt các mấu, nốt sần và chỗ lồi rất kì lạ.
Trông khá giống rồng.
GIÁO SƯ PAUL BARRETT BẢO TÀNG LỊCH SỬ TỰ NHIÊN
Lần đầu tiên nhìn thấy những hộp sọ hình vòm rất dày này,
những cái vòm có thể dày tới 30 cm,
ta tưởng rằng chúng rất mạnh.
Rằng có lẽ khủng long sử dụng chúng để húc đầu vào nhau
trong các cuộc tranh giành thứ bậc.
Ngày nay, những động vật như cừu sừng lớn húc đầu theo cách này.
Hộp sọ dày giúp bảo vệ não của chúng khỏi va đập.
Nhưng điều này có giải thích đầy đủ cho cái đầu vòm của Pachycephalosaur?
Một số nhà cổ sinh vật học nghĩ ta nên nhìn vào bên trong hộp sọ.
Họ cắt một số đầu vòm của Pachycephalosaur,
và khi cắt, họ phát hiện ra rằng có lẽ nó không đủ mạnh
để chịu được những tác động lên đầu.
Tuy nhiên, họ đã phát hiện ra một thứ khác cho thấy đầu vòm có mục đích sử dụng khác.
Bề mặt có một lưới các sợi nhỏ.
Có lẽ để tôn làn da sáng màu,
được dùng để thu hút bạn đời.
Giả thuyết mới này được chấp nhận cho đến năm 2013,
khi có một khám phá mới.
Một con Pachycephalosaur được tìm thấy
với các dấu vết cho thấy nó đã sống sót sau nhiều vết thương trên đỉnh đầu,
và không chỉ có một trường hợp đó.
Họ quay lại và xem qua các bộ sưu tập ở bảo tàng lịch sử
và phát hiện ra thực sự có rất nhiều bằng chứng của những tổn thương này
ở một nơi tương tự trên một loạt các con Pachycephalosaur khác nhau.
Đây là bằng chứng tốt cho thấy có lẽ chúng đã húc đầu vào nhau.
Vậy rốt cuộc là các hộp sọ đủ mạnh
để bảo vệ não của con Pachycephalosaur?
Để tìm hiểu, các nhà khoa học đã chuyển sang công nghệ quét mới nhất.
Ta có thể sử dụng máy quét CT để xây dựng mô hình ảo của xương,
sau đó có thể đưa vào các bài kiểm tra kĩ thuật khác nhau
giống như cách ta làm với một bộ phận máy bay hoặc hông nhân tạo.
Điều này cung cấp bằng chứng cuối cùng.
Những gì chúng cho thấy là đầu vòm của Pachycephalosaur
thực sự có thể chịu được một lực khổng lồ.
Đó là loại lực các cầu thủ bóng bầu dục Mỹ phải chịu
khi họ đâm vào nhau.
Bây giờ chúng tôi tin rằng Pachycephalosaur đã sử dụng đầu của chúng
để vừa làm vũ khí lợi hại...
vừa có màn trình diễn đầy màu sắc.
Hai cách để chứng minh ai là trùm trong thế giới tiền sử của chúng.
Biên dịch: Gió