Dinosaurussen hebben ruim 150 miljoen jaar over onze planeet geheerst.
Ze bevolkten bijna elke uithoek van de aarde...
...en hadden de meest uiteenlopende vormen en maten.
Sommige waren werkelijk buitengewoon.
Inmiddels weten we dat de T. rex uitstekend kon zwemmen...
...dat velociraptors sluwe, gevederde jagers waren...
...en dat sommige dinosaurussen uiterst bizar gedrag vertoonden.
Maar nog steeds doen we dagelijks nieuwe ontdekkingen...
...die ons meer vertellen over het leven op deze planeet 66 miljoen jaar geleden.
In dit seizoen van Prehistoric Planet laten we nieuwe dieren zien...
...en delen we nieuwe inzichten in hun zoektocht naar een partner...
...hun opvoedkundige uitdagingen...
...en hun titanengevechten.
Reis af naar een tijd waarin de natuur haar meest indrukwekkende show opvoerde.
Dit is Prehistoric Planet 2.
MOERASSEN
Het uitgestrekte moerasgebied van Noordoost-Azië.
In dit laaggelegen overstroomde gebied liggen talloze eilandjes.
Elk eilandje wordt omringd door langzaam stromend water...
...en dat maakt ze tot potentiële toevluchtsoorden voor jong leven.
Een jonge pterosauriër, een azhdarchid, van pas een paar uur oud.
Op dit eiland kan ze haar eerste wankele stapjes veilig zetten.
Nu ze stevig staat, is het tijd om haar vleugels uit te proberen.
Ze heeft duidelijk wat oefening nodig.
Ze is pas 30 centimeter groot...
...maar zal uitgroeien tot een reus met een spanwijdte van negen meter.
En daar zal ze heel wat te eten voor nodig hebben...
...en hier op dit kleine eilandje vindt ze dat niet.
Ze moet op pad, op zoek naar voedsel in de moerasbossen rondom haar eiland.
Eerste vluchten zijn altijd lastig, vooral als die over het water zijn.
Er staat vandaag een zacht briesje. Dat helpt om hoger te kunnen vliegen.
Maar dit kleintje is nog niet sterk genoeg.
Shamosuchus. Roofdieren van bijna vijf meter lang.
Dit eiland mag dan veilig zijn...
...maar dat geldt absoluut niet voor het water eromheen.
Als het opstijgen niet perfect gaat, is het lastig om hoogte te winnen.
En dit is niet hoog genoeg.
Een aantal betere vliegers hebben bijna het veilige bos bereikt.
Anderen moeten hun poging nog wagen.
Dat was op het nippertje.
Dan is het nu tijd voor haar beloningen.
Hier in de weelderige moerasbossen ontbreekt het haar niet aan voedsel.
Hier in het Zuid-Amerikaanse drasland...
...is er tijdens de lange zomerdagen genoeg om van te smullen.
In deze moerassen wemelt het van de diersoorten.
En de jagers komen bijeen.
Deze venijnige geep is bijna een meter lang.
Hij dient als lunch voor een enorme austroraptor.
Een verwant van de Velociraptor, maar vele malen groter.
Hij is zo'n zes meter lang en weegt meer dan 350 kilo.
En met tanden die een beetje op die van krokodillen lijken...
...zijn deze dinosaurussen erg goed in het vangen van vis.
Het grootste deel van het jaar jagen ze alleen.
Maar als er in de zomer meer vissen rondzwemmen...
...verschijnen er ook meer austroraptors ten tonele.
De grootste van hen eisen de beste visstekken op.
Van rivalen moeten ze niks hebben.
Voor de jongere austroraptors is dit een uitdagende tijd van het jaar.
Dit jonge mannetje, dat zijn juveniele kleed nog heeft...
...kan een degelijke visstek wel vergeten.
Gelukkig zijn er ook andere manieren om aan eten te komen.
Met zo'n overvloed aan voedsel verspillen de volwassen dieren nogal wat.
Ze eten vaak alleen de lekkerste stukken vis.
En dit jong zou genoegen nemen met elk restje.
Maar het is wel riskant.
Hij moet stiekem te werk gaan.
Daar zit hij dan, verslagen en hongerig.
De volwassen dieren zijn nog niet klaar, dus wie weet krijgt hij nog een kans.
Twee volwassen austroraptors strijden om de beste visstek.
Tijd voor het jong om z'n slag te slaan...
...en om zich weer uit de voeten te maken.
Gelukt.
Hij heeft meer gescoord dan restjes.
Weer wat geleerd.
En als deze tijd volgend jaar aanbreekt...
...kan hij misschien wel een visstek voor zichzelf bemachtigen.
In het noorden van Madagaskar veranderen de weersomstandigheden al.
De eerste regen in maanden verkwikt het uitgedroogde land.
En nu alle poelen en geulen zich weer vullen, keren de dieren terug.
En niet alleen maar dinosaurussen.
In deze modderpoelen ligt iets op de loer.
Een monster.
De Beelzebufo, of 'duivelspad'.
Hij is zo groot dat hij een kleine dinosaurus in z'n geheel kan doorslikken.
Maar dit mannetje is niet op jacht.
Hij is op zoek naar een partner.
De vrouwtjes zijn kieskeurig, dus hij moet 'n goede plek zien te vinden.
Alleen dan kan hij ze verleiden.
Zijn diepe gekwaak is van heinde en verre te horen.
Dit is niet helemaal waarop hij had gehoopt.
Rapetosaurussen van 15 meter lang.
Zij komen op het vooruitzicht van een modderbad af.
Voor de Beelzebufo is dit nogal een slechte timing.
Zijn poelen zijn nu volledig gevuld met 70 ton aan sauropoden.
Hij heeft niet eeuwig de tijd.
De vrouwtjes paren alleen aan het begin van het regenseizoen.
Hij heeft een nieuwe poel nodig.
Daar is er een.
Maar er komen, is niet zonder risico.
Eindelijk is hij er aangekomen...
...maar niet ongezien.
Hij staat niet voor niets bekend als duivelspad.
Hij zet nog een lied in...
...maar hij wordt overstemd door het geluid van voldane sauropoden.
Gelukkig vinden de rapetosaurussen één ding nog lekkerder dan modder...
...en dat is voedsel.
De hongerige kudde trekt verder...
...maar laat iets heel waardevols achter.
Tientallen enorme voetsporen die zich met water vullen.
De perfecte plek voor de Beelzebufo om verder te zoeken naar een partner.
De duivelspad kan hier alleen overleven...
...omdat het land elk jaar onder water komt te staan tijdens het regenseizoen.
Maar er zijn plekken waar het door klimaatveranderingen...
...niet meer zo regelmatig regent.
In dit gesloten bekken in Noord-Amerika stond ooit zo'n meter water.
Maar na tien jaar zonder neerslag is het er nu kurkdroog.
Toch lopen hier nog steeds dinosaurussen rond.
Een kudde pachycephalosaurussen...
...vreemde wezens met dikke, koepelvormige schedels.
Ze eten het liefst fruit en bladeren...
...maar nu moeten ze het met wortels en insecten doen.
De kudde wordt aangevoerd door een groot mannetje.
Hij handhaaft de orde, zodat iedereen in alle rust naar voedsel kan zoeken.
Maar er heerst onrust binnen de kudde.
Een jong mannetje loopt stoer te doen.
De leider moet hem op z'n plaats te zetten of hem uit de groep schoppen.
Hij pronkt met z'n kleurrijke hoofdbedekking...
...om de jongeling te intimideren.
Maar zo makkelijk geeft hij het niet op.
Met hun schedel van 25 cm dik kunnen ze keiharde kopstoten incasseren.
Het oudere mannetje is zwaarder...
...maar de jongste is behendiger en heeft meer uithoudingsvermogen...
...en daar plukt hij de vruchten van.
Dat moet gevierd worden.
Hij heeft te vroeg gejuicht.
De verliezer betaalt een zware tol.
Verbanning.
Hij zal het niet makkelijk krijgen in z'n eentje.
Maar de winnaar staat hier ook voor een uitdaging...
...tenzij er heel binnenkort weer wat regen valt.
Dit uitgestrekte continent...
...heeft ongeveer 250.000 vierkante kilometer aan moerasland...
...en het grootste deel daarvan staat het hele jaar onder water.
In het voorjaar komen kuddes hier samen om zich met de nieuwe planten te voeden.
Maar waar veel planteneters zijn...
...zijn ook roofdieren aanwezig.
T. rexen...
...de machtigste landroofdieren ooit.
Normaal besluipen ze hun prooi...
...maar met zoveel blikken op ze gericht...
...is dit niet het juiste moment om aan te vallen.
Als het donker wordt...
...trekken sommige kuddes die op open plekken graasden...
...zich terug om in het bos te schuilen.
Nu zijn de roofdieren in het voordeel.
Tyrannosaurussen hebben de grootste ogen van alle dinosaurussen...
...waardoor ze uitstekend kunnen zien in 't donker.
En ze bewegen zich vrijwel geruisloos door het bos...
...dankzij de kussentjes onder hun voeten.
Een groep edmontosaurussen.
Ze hebben geen pantser...
...maar zijn net zo groot als de t. rexen en wel twee keer zo snel.
Om ze te vangen, is er een plan nodig.
De jagers nemen voorzichtig hun positie in.
Dan maakt er één opzettelijk geluid.
Het maakt de edmontosaurussen onrustig.
Ze weten dat er jagers in de buurt zijn, maar ze weten niet precies waar.
Tijd om ze in de val te lokken.
Eén t. rex snelt op ze af.
De kudde raakt in paniek en vlucht in de richting van de andere t. rex.
Een perfect uitgevoerd plan...
...door een van de machtigste landroofdieren die ooit bestaan heeft...
...in de moerassen van onze prehistorische planeet.
PREHISTORIC PLANET: ONTHULD
GAF DE PACHYCEPHALOSAURUS ECHT KOPSTOTEN?
Dit is de schedel van een pachycephalosaurus...
...een planteneter van bijna vijf meter lang.
Ondanks jarenlang onderzoek...
...weten we nog steeds niet precies waarom zijn kop zo'n bijzondere vorm had.
Hun meest opvallende kenmerk is natuurlijk die rare koepel op hun hoofd.
Daaromheen zit een hele verzameling vreemde uitsteeksels.
Ze zagen er een beetje uit als draken.
Toen die dikke, koepelvormige schedels werden ontdekt...
...die soms wel 30 centimeter dik zijn, werd gedacht dat ze erg sterk waren.
Er werd vermoed dat ze ze gebruikten om kopstoten te geven...
...in dominantiegevechten.
Tegenwoordig geven dikhoornschapen zulke kopstoten.
Een verdikte schedel beschermt hun brein tegen de schokken.
Maar verklaart dit de koepelvormige kop van de Pachycephalosaurus volledig?
Een aantal paleontologen wilde in de schedels kijken.
Dus ze hebben een aantal schedels in plakken gesneden...
...en ontdekten dat die misschien niet sterk genoeg waren...
...om bestand te zijn tegen zulke harde kopstoten.
Ze ontdekten wel iets anders dat een ander nut van de koepel impliceert.
Het oppervlak bleek voorzien van een netwerk van kleine vezels.
Wellicht was hun hoofdhuid felgekleurd om een partner te lokken.
Dit was de heersende theorie tot 2013...
...toen er iets nieuws werd ontdekt.
Er werd een pachycephalosaurus gevonden...
...met sporen waaruit bleek dat hij verwondingen aan zijn hoofd had overleefd.
En dat was niet de enige.
Ze hebben oude museumcollecties opnieuw bekeken...
...en vonden meer van dat soort letsels...
...op vergelijkbare plekken, bij meerdere pachycephalosaurussen.
Dus waarschijnlijk gaven ze wel kopstoten.
Waren de schedels toch sterk genoeg om de hersenen te beschermen?
Om dat uit te zoeken, gebruikten wetenschappers een nieuwe scantechnologie.
Met CT-scans kunnen we virtuele modellen van de botten maken...
...en die vervolgens op verschillende manieren testen...
...zoals we dat bijvoorbeeld ook met vliegtuigonderdelen of kunstheupen doen.
Dit vormde het laatste stukje bewijs.
Blijkbaar konden de koepels een enorme kracht weerstaan.
Zoals de kracht die door de spelers van Amerikaans football gaat bij contact.
We geloven nu dat ze hun hoofd gebruikten als krachtig wapen...
...en als kleurrijk lokmiddel.
Twee manieren om te laten zien wie de baas was in hun prehistorische wereld.
Vertaling: Nikki van Leeuwen