Οι δεινόσαυροι κυριαρχούσαν στον πλανήτη...
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΤΕΪΒΙΝΤ ΑΤΕΝΜΠΟΡΟ
για πάνω από 150 εκατομμύρια χρόνια.
Είχαν κατακλύσει σχεδόν κάθε γωνιά της υφηλίου
και έβγαιναν σε κάθε πιθανό σχήμα και μέγεθος.
Κάποιοι ήταν καταπληκτικοί.
Ξέρουμε ότι ο Τ-Ρεξ ήταν δεινός κολυμβητής...
οι βελοσιράπτορες ήταν πονηροί κυνηγοί με πούπουλα
και κάποιοι δεινόσαυροι είχαν τις πιο παράξενες συμπεριφορές.
Όμως νέες ανακαλύψεις γίνονται σχεδόν κάθε μέρα,
που μας λένε περισσότερα για τη ζωή σε αυτόν τον πλανήτη πριν 66 εκατ. χρόνια.
Αυτήν τη φορά, στο Προϊστορικός Πλανήτης
αποκαλύπτουμε νέα ζώα
και νέες πληροφορίες για την αναζήτηση συντρόφου
τις οικογενειακές δυσκολίες...
και τις τιτάνιες μάχες τους.
Ένα ταξίδι στον χρόνο, τότε που η φύση έδινε την ωραιότερη παράσταση.
Αυτό είναι το Προϊστορικός Πλανήτης 2.
ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ 2
ΕΡΗΜΟΤΟΠΟΙ
Εδώ βρίσκουμε τη μεγαλύτερη έκταση λάβας που κατέκλυσε τη Γη πριν 100 εκατ. χρόνια.
Το Ντέκαν, στην κεντρική Ινδία,
είναι ένα κολασμένο μέρος
και σίγουρα δεν θα περίμενες να βρεις δεινόσαυρους εκεί.
Κι όμως, κάποιοι γίγαντες ρισκάρουν τη ζωή τους για να φτάσουν εδώ.
Ισίσαυροι.
Κι είναι όλοι θηλυκοί.
Η λάβα κυλάει στο Ντέκαν τόσο καιρό,
που σε κάποια σημεία έχει πάχος 1,5 χλμ.
Κάθε άνοιξη, τα θηλυκά αφήνουν την ασφάλεια του δάσους
για να κάνουν ένα επικίνδυνο ταξίδι στους ερημότοπους.
Επιλέγουν μια ασφαλή διαδρομή πάνω από την κρύα, σκληρή λάβα...
αλλά υπάρχουν κι άλλοι κίνδυνοι.
Πέρα από τον καπνό, ένα φονικό μείγμα διοξειδίου του άνθρακα και υδρόθειου
ξεπηδά από τις ηφαιστειακές οπές.
Στον κρύο αέρα πριν την αυγή,
αυτά τα βαριά αέρια βυθίζονται
δημιουργώντας μια σχεδόν αόρατη κουβέρτα που προκαλεί ασφυξία.
Λίγες μόνο βαθιές ανάσες μπορούν να επιφέρουν τον θάνατο.
Οι ισίσαυροι, όμως, έχουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα.
Ο ψηλός λαιμός τους κρατά το κεφάλι πάνω από αυτές της αναθυμιάσεις.
Μπροστά τους, όμως, απλώνεται ένας τόπος όπου αυτό θα είναι δύσκολο να γίνει.
Μπαίνουν σε μια πεδινή περιοχή,
όπου τα φονικά αέρια είναι πολύ πυκνά.
Για αυτά τα θηλυκά κάτι ήδη πάει στραβά.
Κι ακόμα χειρότερα, καθώς ξημερώνει κι ο ήλιος ζεσταίνει τον αέρα,
τα αέρια ανεβαίνουν όλο και ψηλότερα.
Ο μακρύς λαιμός δεν μπορεί πια να προστατεύσει το κοπάδι.
Πρέπει να καταφύγουν σε ψηλότερα εδάφη, και μάλιστα γρήγορα.
Η ανάβαση είναι απότομη, αλλά θα τους φέρει σε καθαρό αέρα.
Ανακούφιση, επιτέλους.
Μπροστά τους, ο τελικός προορισμός.
Ένα ηφαιστειακό νησί στον ουρανό,
που υψώνεται πολύ πάνω από τον επικίνδυνο ερημότοπο.
Ο τεράστιος κρατήρας, η καλντέρα, παρέχει μια ασφαλή φωλιά.
Η θάλασσα από δηλητηριώδη αέρια κρατά μακριά τους θηρευτές...
και η ενσωματωμένη γεωθερμική θαλπωρή κάνει το μέρος ιδανικό εκκολαπτήριο.
Κάθε μητέρα σκάβει μια τάφρο δύο μέτρων στη ζεστή άμμο,
που θα κρατήσει πάνω από 20 αυγά σε μέγεθος πεπονιού.
Τα αυγά είναι ασφαλή στην καλντέρα για τώρα,
αλλά είναι μόνο η αρχή της ιστορίας τους.
Σε λίγους μήνες,
εκατοντάδες μωρά θα εκκολαφθούν και θα έρθουν αντιμέτωπα με τον ερημότοπο.
Αν κάποια επιβιώσουν,
θα χρειαστούν τον απολύτως τέλειο συγχρονισμό στην αλλαγή συνθηκών.
Οι ερημότοποι του προϊστορικού πλανήτη
δοκιμάζουν τα όρια των δεινοσαύρων.
Αυτό το παράξενο ανάγλυφο,
που έχει δημιουργηθεί από το όργωμα του ανέμου και τα αρχαία ποτάμια,
φαίνεται έρημο από ζωή.
Εδώ, όμως, στην Ασία,
κρυμμένη σε αυτά τα στενά φαράγγια...
είναι μια νέα οικογένεια βελοσιράπτορων.
Τα μικρά είναι λίγων εβδομάδων.
Μπορεί να φαίνεται πως σε αυτόν τον ξερότοπο το μέλλον τους είναι αβέβαιο.
Η επιβίωσή τους εξαρτάται από ένα παράξενο συμβάν πολύ μακριά από εδώ.
Στην άλλη άκρη της καυτής ερήμου υπάρχει ένα δάσος παγιδευμένο σε θάλασσα άμμου.
Η αλλαγή των εποχών φέρνει ακριβοθώρητο νερό σε αυτήν την περιοχή.
Τεράστιες συστάδες με λεύκες
σηματοδοτούν την άφιξή του με άφθονα θρεπτικά φύλλα.
Ένας μαγνήτης που προσελκύει πολλά πεινασμένα ζώα.
Νεμεγκτόσαυροι με μακρύ λαιμό, μογγολικοί τιτανόσαυροι...
και πολύ μικρότεροι πρηνοκέφαλοι.
Ένα πράγμα μπαίνει εμπόδιο στον δρόμο τους.
Το αχανές υψίπεδο.
Ο μόνος τρόπος να φτάσουν στο δάσος είναι μέσα από τον λαβύρινθο φαραγγιών.
Καθώς μπαίνουν εκεί, το κοπάδι γίνεται νευρικό.
Είναι καλό σημείο για ενέδρα.
Οι βελοσιράπτορες περιμένουν.
Αλλά δεν μπορούν να νικήσουν έναν τιτανόσαυρο.
Η επιτυχία θα εξαρτηθεί από άλλους κυνηγούς που ψάχνουν λεία.
Ταρμπόσαυροι.
Η ασιατική εκδοχή του τυραννόσαυρου ρεξ.
Οι θηρευτές πλησιάζουν, σκορπίζοντας πανικό.
Μόνο οι πρηνοκέφαλοι μπορούν να ξεφύγουν σε ψηλότερα εδάφη.
Αυτό περίμεναν οι βελοσιράπτορες.
Τώρα μπορούν επιτέλους να εξαπολύσουν την επίθεσή τους.
Επιτέλους.
Με τη συνεργασία, εξασφάλισαν ένα γεύμα για όλη την οικογένεια.
Κι ο ταρμπόσαυρος είχε επιτυχία.
Για τους θηρευτές, είναι μια εποχή αφθονίας.
Για τους βελοσιράπτορες είναι ιδανική στιγμή να κάνουν οικογένεια.
Οι έξυπνοι και στοργικοί γονείς βοηθούν τα μικρά στην αρχή της ζωής τους.
Στους ερημότοπους της Ασίας
υπάρχουν κι άλλοι, πιο αφοσιωμένοι γονείς από αυτούς.
Μια αποικία κορυθοράπτορων.
Πριν λίγες μέρες, τα θηλυκά γέννησαν τα αυγά τους σε αυτά τα βουναλάκια.
Αλλά η ευθύνη να τα κλωσήσουν βαραίνει τα αρσενικά.
Δεν είναι εύκολη δουλειά.
Εκτεθειμένα στον ήλιο του μεσημεριού, τα αυγά σύντομα θα ψηθούν.
Οι πατεράδες, όμως, με τη μεγάλη ουρά και τα φτερά τους
κρατούν τη φωλιά στη σκιά.
Και πληρώνουν βαρύ τίμημα.
Αντέχουν ατελείωτες ώρες κάτω από την αφόρητη ζέστη.
Επιτέλους, η βραδινή δροσιά επιτρέπει στα αρσενικά να αναζητήσουν τροφή.
Αυτά είναι τα καλά της ομαδικής φωλιάς.
Αντί να φύγουν όλοι μαζί, οι κορυθοράπτορες κάνουν βάρδιες.
Υπάρχει πάντα ένας γείτονας που έχει τον νου του για πιθανό κίνδυνο.
Αλλά ακόμα και αυτή η περιπολία γειτόνων δεν μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλειά τους.
Ένα θηλυκό κούρου κούλα, συγγενής του βελοσιράπτορα.
Είναι πολύ πεινασμένη, αλλά επιφυλακτική
με τα δυνατά ράμφη και νύχια του κορυθοράπτορα.
Έχει, όμως, ένα βασικό πλεονέκτημα.
Η νυχτερινή της όραση είναι καλύτερη από των κατόχων της φωλιάς.
Αν κάνει ησυχία, μπορεί να τρυπώσει στην αποικία χωρίς να την αντιληφθούν.
Επιλέγει τον στόχο της προσεκτικά.
Τώρα είναι η ευκαιρία της.
Όχι για να επιτεθεί.
Αυτός ο θηρευτής είναι και κλέφτης.
Θα φάει όσο περισσότερα αυγά μπορεί όσο πιο γρήγορα μπορεί.
Τέλος χρόνου. Την ανακάλυψαν.
Ένα τελευταίο αυγό για τον δρόμο.
Τώρα μπορεί να απολαύσει το κλεμμένο αυγό με την ησυχία της.
Αυτή η κλέφτρα, όμως, μοιράζεται τα λάφυρά της.
Με αυτό το γουργουρητό καλεί τα μικρά της.
Δεν πάει καιρός που και τα δικά της μωρά ήταν σε φωλιά.
Πρέπει να μάθουν ότι αυτό το παράξενο νέο αντικείμενο είναι φαΐ.
Και να ανακαλύψουν πώς θα το σπάσουν.
Ίσως με το ράμφος ή με τα νύχια.
Επιτυχία. Αν και περισσότερο από τύχη παρά από ικανότητα.
Παρ' όλα αυτά, είναι καίριο μάθημα για αυτήν τη νέα γενιά αυγοκλεφτών.
Στους ερημότοπους, η ανακούφιση της δροσερής νύχτας
δίνει πολύ γρήγορα τη θέση της στη δυνατή ζέστη των ακτίνων του ηλίου.
Η θερμοκρασία στην επιφάνεια της άμμου ξεπερνά τους 70 βαθμούς Κελσίου.
Οποιοδήποτε ίχνος νερού απορροφάται ή εξατμίζεται σε δευτερόλεπτα.
Είναι από τα πιο ξηρά μέρη της Γης.
Χωρίς νερό, κανένα ζώο δεν επιβιώνει.
Κι όμως εδώ ζουν αυτά τα νεαρά τάρχια.
Είναι αγκυλόσαυροι της ερήμου...
με πολύ βαριά θωράκιση και ουρά ρόπαλο.
Σκουρόχρωμα καλύμματα προστατεύουν τα μάτια του από τον δυνατό ήλιο.
Αυτός είναι ο ήχος του συστήματος κλιματισμού των τάρχια.
Η μεγάλη τους μύτη παγώνει τον αέρα που βγαίνει από το σώμα
ψύχοντας και, άρα, διατηρώντας πολύτιμο νερό με κάθε ανάσα.
Τους επιτρέπει να επιβιώνουν μεγάλα διαστήματα χωρίς να πιουν νερό
όσο αναζητούν τροφή.
Οι υψηλές θερμοκρασίες δημιουργούν δυνατούς ανέμους,
που γλύφουν τα βράχια, δίνοντάς τους εκπληκτικά σχήματα.
Παίρνουν, όμως, και όλο το χώμα από το έδαφος.
Κάποια φυτά, ωστόσο, καταφέρνουν να ριζώσουν σε σχισμές στα βράχια.
Αξίζει να διεκδικήσεις κάθε μπουκιά.
Κάθε λεπτό ο ήλιος ανεβαίνει όλο και πιο ψηλά.
Σύντομα, κάθε σκιά θα χαθεί.
Ακόμα κι αυτοί οι άρχοντες της ερήμου καλοδέχονται λίγο νερό πού και πού.
Όπως πολλοί νομάδες,
τα τάρχια έχουν χαραγμένο στο μυαλό τον χάρτη της ερήμου
και ταξιδεύουν σε άδεια εδάφη αλάνθαστα και με ακρίβεια.
Θυμούνται τα ελάχιστα σημεία όπου υπάρχουν φυσικές πηγές.
Οάσεις της ερήμου σαν αυτή.
Σωτήριες για τα ζώα που μπορούν τις βρουν.
Πρηνοκέφαλοι.
Η ένταση συχνά αυξάνεται κοντά στην όαση...
αλλά η επίδειξη δύναμης μπορεί να αποτρέψει μια επικίνδυνη μάχη.
Εδώ που τα λέμε, οι πρηνοκέφαλοι είναι λίγο εκνευριστικοί.
Αλλά ένα ενήλικο τάρχια είναι άλλο θέμα.
Ειδικά όταν έχει το διπλάσιο βάρος από το νεαρό.
Κραδαίνει ένα ρόπαλο που ζυγίζει σχεδόν 23 κιλά.
Αν οδηγηθούν σε μάχη, ο μικρός δεν θα νικήσει.
Αλλά έρχονται ενισχύσεις.
Το ζευγάρι επανενώνεται.
Τώρα υπάρχουν διπλάσια ρόπαλα να αντιμετωπίσει το ενήλικο.
Αποφασίζει πως ίσως υπάρχει αρκετό νερό εδώ για όλους.
Το νεαρό τάρχια πίνει επιτέλους με την ησυχία του.
Αλλά μπορεί να μην καταφέρουν να απολαύσουν για πολύ την ηρεμία.
Στους ερημότοπους, οι συνθήκες αλλάζουν αστραπιαία.
Οι υψηλές καλοκαιρινές θερμοκρασίες φορτίζουν ηλεκτρικές καταιγίδες
έκτασης εκατοντάδων χιλιομέτρων.
Στο Ντέκαν, αυτές οι εποχικές καταιγίδες φέρνουν αλλαγή στην κατεύθυνση του ανέμου.
Και γύρω από την καλντέρα,
όπου οι θηλυκοί ισίσαυροι άφησαν τα αυγά τους πριν μήνες,
τα δηλητηριώδη αέρια έχουν πια διαλυθεί,
προσφέροντας ένα κρίσιμο χρονικό περιθώριο.
Παράξενοι ήχοι ακούγονται κάτω από την άμμο.
Τα μωρά φωνάζουν το ένα το άλλο μέσα από το αυγό τους.
Αυτό βοηθά να συγχρονίσουν την επώαση.
Τα μωρά είναι σχετικά μικρά, έχουν μήκος κάτω από 30 εκατοστά.
Δεν υπάρχει τίποτα να φάνε εκτός από την κοπριά των μαμάδων τους.
Παραδόξως,
είναι πολύ θρεπτική και ποικιλοτρόπως σημαντική για τα νεογνά.
Εισάγει υγιή βακτήρια στα σπλάχνα τους
και περιέχει φερομόνες που θα τα βοηθήσει να βρουν το κοπάδι της μαμάς τους.
Θα τα οδηγήσει στην ασφάλεια του δάσους.
Αλλά το ταξίδι δεν είναι εύκολο.
Οι άνεμοι μπορεί να άλλαξαν υπέρ τους,
αλλά πολλοί κίνδυνοι καραδοκούν για τα νεαρά ισισαυράκια.
Καυτές πηγές και πισίνες υγρής λάσπης, που κοχλάζουν.
Θανάσιμη παγίδα.
Μετά από δύο μέρες πεζοπορίας,
τα αποθέματα ενέργειας των μωρών μειώνονται...
αλλά οι μαμάδες τους θα τα σώσουν και πάλι.
Μικρά φυτά έχουν ριζώσει στις χαραμάδες της λάβας,
από σπόρους που βρίσκονταν στην κοπριά των μαμάδων τους.
Αλλά ένας νέος κίνδυνος πλησιάζει.
Ο άνεμος σκόρπισε τα τοξικά αέρια, ανοίγοντας τον δρόμο για τους θηρευτές.
Ένας ρατζάσαυρος.
Με τόσα μωρά εκεί έξω, μπορεί να γίνει γιορτή.
Οι ρωγμές στη λάβα είναι η μόνη πιθανή κρυψώνα.
Έρχονται κι άλλοι ρατζάσαυροι.
Παρά τους κινδύνους, εκατοντάδες μωρά καταφέρνουν να φτάσουν στο δάσος.
Εδώ θα ζήσουν όλα μαζί, κρυμμένα μέσα στη χαμηλή βλάστηση για πολλά χρόνια.
Μέχρι, επιτέλους, να μεγαλώσουν αρκετά για να πάνε να βρουν τις μαμάδες τους.
Με λίγη τύχη, τα θηλυκά θα ξαναγυρίσουν στον κρατήρα
τα επόμενα χρόνια για να αφήσουν τα δικά τους αυγά.
Όπως για πολλά ζώα που ζουν σε τόσο αφιλόξενα μέρη,
οι κίνδυνοι θα είναι μεγάλοι.
Αλλά υπάρχουν και μεγάλες ευκαιρίες στους ερημότοπους του προϊστορικού πλανήτη.
ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ: ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ
ΗΤΑΝ ΚΑΛΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΟΙ ΔΕΙΝΟΣΑΥΡΟΙ;
Αυτό είναι το απολιθωμένο αυγό ενός γιγάντιου δεινόσαυρου.
Ενός τιτανόσαυρου.
Όταν γεννήθηκε, θα ζύγιζε γύρω στο ενάμισι κιλό.
Το κέλυφός του έχει πάχος περίπου δύο χιλιοστά.
Αν και τα αυγά ήταν σκληρά,
έπρεπε να διατηρηθούν ζεστά και ασφαλή.
Πώς φρόντιζαν οι δεινόσαυροι τα αυγά τους;
Για να προστατέψουν τα αυγά από θηρευτές
και να τα κρατήσουν ζεστά, ανέπτυξαν μια σειρά από στρατηγικές.
ΔΡ ΝΤΑΡΕΝ ΝΑΪΣ
Μία από αυτές ήταν να χτίζουν φωλιά
και να κάθονται πάνω της.
Ξέρουμε σίγουρα ότι κάποιοι αυτό έκαναν,
γιατί έχουμε απολιθώματα δεινοσαύρων που κάθονταν πάνω σε φωλιές.
Αυγά που βρέθηκαν στις φωλιές περιέχουν μωρά από το ίδιο είδος
με τους ενήλικες,
παρέχοντας την πρώτη ένδειξη
ότι κάποιοι δεινόσαυροι φρόντιζαν τα μικρά τους.
Παρόλο που αυτό πρόσφερε προστασία και καταφύγιο από τα στοιχεία της φύσης,
υπήρχε ένα μειονέκτημα σε αυτόν τον τρόπο επώασης.
Το να κλωσήσεις ένα αυγό και να το φροντίσεις
σήμαινε ότι αφοσιωνόσουν σε αυτό
όσο θα διαρκούσε η ανάπτυξή του,
μέχρι τη στιγμή της εκκόλαψης.
Για κάποιους δεινόσαυρους αυτή η αφοσίωση άξιζε τον κόπο.
Άλλοι, όπως τα σαυρόποδα, αντιμετώπιζαν άλλες προκλήσεις.
Μπορεί κάποιοι να μην κλωσούσαν ποτέ.
Εξάλλου, πολλά από αυτά τα ζώα ζύγιζαν τόνους...
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΟΛ ΜΠΑΡΕΤ
και θα διέλυαν τα αυγά πριν προλάβουν να εκκολαφθούν.
Ποια ήταν η λύση τους;
Υπάρχουν κάποιες συστάδες αυγών σαυρόποδων
όπου τα θηλυκά έσκαβαν τάφρο με τα πίσω πόδια.
Μετά, γέμιζαν την τάφρο με χώμα αφού γεννούσαν όλα τα αυγά.
Αυτήν τη συμπεριφορά τη βλέπουμε και σήμερα.
Οι χελώνες θάβουν τα αυγά τους για να τα προστατεύσουν από θηρευτές,
ενώ η ζεστή άμμος τα κρατά σε ιδανική θερμοκρασία.
Κάποιοι δεινόσαυροι είχαν άλλο κόλπο για να κρατούν τα αυγά ζεστά.
Πιστεύουμε ότι κάποιοι δεινόσαυροι συγκέντρωναν εσκεμμένα
και στοίβαζαν σάπια βλάστηση.
Στην ουσία δημιουργούσαν έναν σωρό από λίπασμα πάνω από τη φωλιά.
Η αυστραλιανή γαλοπούλα χρησιμοποιεί αυτήν τη φοβερή τεχνική.
Καθώς διασπάται η βλάστηση,
απελευθερώνει αρκετή ζέστη για να επωαστούν τα αυγά της
για περίπου επτά βδομάδες.
Αλλά μια ανακάλυψη το 2010
φανέρωσε ότι κάποιοι δεινόσαυροι είχαν έναν ακόμα πιο ασυνήθιστο τρόπο
να κρατούν ζεστά τα αυγά.
Χρησιμοποιούσαν τη ζέστη της ίδιας της γης.
Σε ένα σημείο της Αργεντινής
όπου ανακαλύφθηκαν πολλά αυγά σαυρόποδων,
είναι ακριβώς δίπλα σε γεωθερμικές πηγές.
Τα σαυρόποδα χρησιμοποιούσαν την ηφαιστειακή δραστηριότητα
για να είναι ζεστά τα αυγά τους.
Άλλη μια περιοχή, το Ντέκαν στην Ινδία,
μια από τις πιο ηφαιστειακές περιοχές κατά την κρητιδική περίοδο
παρέχει περισσότερα στοιχεία.
Υπάρχουν πάρα πολλές στρώσεις λάβας
και ανάμεσά τους βρίσκουμε αυγά δεινοσαύρων.
Δεινόσαυροι έρχονταν εδώ,
ακόμα και με έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα,
χρησιμοποιώντας τον χώρο ως φωλιά για αιώνες.
Οι δεινόσαυροι είχαν πολλούς τρόπους να εξασφαλίσουν τα αυγά τους...
αλλά για ένα είμαστε σίγουροι.
Οι μέθοδοί τους ήταν πολύ αποτελεσματικές
και τους βοήθησαν να κυριαρχούν στον κόσμο για πάνω από 150 εκατομμύρια χρόνια.
Υποτιτλισμός: Άννυ Ζερβού