Khủng long thống trị hành tinh...
DAVID ATTENBOROUGH TƯỜNG THUẬT
...trong hơn 150 triệu năm.
Chúng ở hầu hết mọi nơi trên thế giới,
có hầu hết mọi hình dạng và kích thước ta có thể tưởng tượng.
Một số thực sự phi thường.
Ta biết khủng long bạo chúa bơi cực kì tốt,
Velociraptor là thợ săn lông lá xảo quyệt,
và một số loài khủng long có hành vi rất kì lạ.
Nhưng những khám phá mới được phát hiện hầu như mỗi ngày
cho ta biết thêm về sự sống trên hành tinh này 66 triệu năm trước.
Lần này, trong Hành Tinh Thời Tiền Sử,
chúng tôi tiết lộ những con vật mới...
và kiến thức mới về hành trình tìm bạn đời của chúng,
những thách thức phải đối mặt khi nuôi dạy một gia đình...
và những trận chiến vĩ đại của chúng.
Hãy du hành đến thời điểm khi thiên nhiên đang ở giai đoạn tuyệt vời nhất.
Đây là Hành Tinh Thời Tiền Sử 2.
HÀNH TINH THỜI TIỀN SỬ 2
ĐẢO
Cửa sông ở Nam châu Âu 66 triệu năm trước.
Sau một cơn bão nhiệt đới, rác đang trôi dạt về phía hạ lưu.
Và giữa đống đổ nát, những mảng thực vật bị xé toạc khỏi mặt đất.
Đối với con thằn lằn bay mệt mỏi, đây có thể là một nơi nghỉ ngơi tốt...
nhưng không hề an toàn.
Một con thương long khổng lồ, thợ săn chết người dưới nước,
đang tìm kiếm bữa ăn dễ dàng.
Như con khủng long Zalmoxes nhỏ này.
Ở lại đây quá mạo hiểm.
Nó cần chiếc bè lớn hơn, và nhanh hơn.
Không có nhiều lựa chọn ngoài việc bơi về phía nó.
Nó không phải con đầu tiên đến đây.
Một kẻ trôi dạt khác.
Một con cái.
Bè của chúng đang trôi ra biển.
Đôi khi, những kẻ bị trôi dạt trên những chiếc bè như thế này
bị dạt vào bờ biển của các hòn đảo xa xôi.
Nếu rất may mắn, cặp đôi này có thể trở thành những kẻ tiên phong.
Chúng có thể thiết lập quần thể mới, rồi trở thành một loài mới...
mà chưa từng có ai nhìn thấy.
Một hòn đảo bị cô lập càng lâu
thì các động vật sống ở đó càng trở nên khác biệt hơn.
Những hòn đảo nhỏ ở phía nam châu Âu
là nhà của một con Hadrosaur kì lạ và khá nhút nhát.
Đang ăn giữa những cây thông non này là khủng long Tethyshadros.
Chỉ bằng 1/4 kích thước của họ hàng trên đất liền,
nó không cao hơn con người.
Với chiếc mỏ răng cưa độc đáo, nó có thể kiếm ăn giữa những thảm thực vật cứng cáp.
Những thợ săn như khủng long bạo chúa chưa bao giờ đến hòn đảo nhỏ này,
nên đây là nơi an toàn để con mẹ nuôi đàn con của mình.
Nhưng không hẳn thế.
Hatzegopteryx.
Thằn lằn bay săn mồi khổng lồ.
Cơ hội trốn thoát tốt nhất là dưới tán những cây cao hơn.
Những con non này đã bị bỏ lại giữa những cây non.
Mẹ và con bị chia tách.
Hatzegopteryx là loài thằn lằn bay rất thông minh.
Không còn yếu tố bất ngờ nên chúng thay đổi chiến thuật.
Dàn ra khắp khoảng đất trống,
chúng cố dụ bất kì con mồi nào có thể còn ở lại ra.
Hy vọng tốt nhất của những con non là phải ở yên một chỗ...
và không chạy.
Hai con này may mắn được về với mẹ.
Những con thằn lằn bay chuyên đổi đảo tiếp tục thử vận may ở nơi khác.
Lũ Hadrosaur có thể quay lại kiếm ăn.
Đảo Madagascar đã bị tách ra
khỏi lục địa châu Phi 80 triệu năm rồi.
Lâu đến nỗi hầu hết các loài động vật của nó bây giờ rất khác
so với động vật ở nơi khác.
Đây là Simosuchus.
Nó không phải khủng long mà là họ hàng thu nhỏ của cá sấu.
Một loài sống gần như hoàn toàn trên cạn
và chỉ ăn chay.
Simosuchus có cơ thể bọc thép cứng rắn, giúp chúng khỏi bị tấn công
bởi những kẻ săn mồi trên đảo.
Vì vậy, đôi lúc, chúng có thể...
để mất cảnh giác.
Majungasaurus, thợ săn hàng đầu của Madagascar.
Riêng con cái này bị mù một bên mắt,
nên nó gặp khó khăn trong việc săn mồi, và giờ đang rất đói.
Simosuchus có một mạng lưới các lối thoát hiểm
dẫn chúng đến các hang dưới mặt đất.
Khi vào bên trong, chúng chặn lối vào bằng tấm lưng bọc thép nặng nề của mình.
Con đực nhỏ này thật xui xẻo.
Nhưng nó không bất lực.
Tấn công ngược, vụt đuôi và đá một cách hung hãn.
Mõm của thợ săn quá rộng để có thể thò sâu vào bên trong.
Nhưng để đảm bảo an toàn, Simosuchus đào sâu hơn nữa.
Với con Majungasaurus, lại thêm một cuộc săn thất bại.
Simosuchus không phải loài tiến hóa kì lạ duy nhất phát triển mạnh ở Madagascar.
Hòn đảo này cũng là nơi sinh sống của một nhóm động vật rất khác thường khác.
Động vật có vú.
Đây là con Adalatherium cái.
Nó dài chưa đến 60 cm.
Nhưng dù vậy, nó vẫn là một trong những động vật có vú lớn nhất chưa tiến hóa.
Lúc thức, nó dành phần lớn thời gian để tìm kiếm thức ăn.
Ở cuối đường hầm này, có những quả trứng...
có khả năng là nguồn protein phong phú.
Nhưng nó không ăn tổ trứng này.
Đây là trứng của chính nó.
Và đây là hang của nó.
Trứng đang bắt đầu nở.
Con non chưa mở mắt,
nhưng theo bản năng, chúng hướng về mẹ để bú sữa.
Nó tạo ra sữa từ các tuyến mồ hôi biến đổi trên bụng,
và tạm thời, chúng chỉ cần mỗi sữa.
Hai tháng sau, kích thước đàn con đã tăng gấp bốn lần.
Để có đủ sữa cho chúng,
con mẹ phải ăn rất nhiều.
Vì vậy, mỗi đêm, nó phải rời khỏi cái hang an toàn để kiếm ăn.
Giống như nhiều loài vật đào hang khác, thị lực của nó
không nhạy cảm cho lắm.
Thay vào đó, nó dựa vào thính giác nhạy bén của mình.
Và nếu nghe thấy gì đó có vẻ nguy hiểm,
nó sẽ hoàn toàn bất động.
Đã tránh được rắc rối.
Nó lại tiếp tục tìm kiếm rễ và hạt trong lòng đất.
Đàn con đang lớn nhanh và sự thèm ăn của chúng cũng vậy.
Con cái giờ phải tìm kiếm thức ăn gần như không ngừng nghỉ.
Vì vậy, đàn con của nó không được bảo vệ trong nhiều giờ liền.
Masiakasaurus.
Một thợ săn.
Và một loài đặc biệt thích nghi tốt để bắt con mồi biết đào hang.
Với cái cổ dài và đầu hẹp,
nó có thể kiểm tra bất kì lỗ nào có thể chứa bữa ăn.
Nhưng thợ săn có thể trở thành con mồi.
Madtsoia, một con rắn dài gần tám mét siết chặt con mồi đến chết.
Khu vực này giờ đã trở nên khá nguy hiểm.
Khi đêm xuống, con mẹ lần đầu tiên dẫn con ra khỏi hang.
Ít nhất vào lúc này, chúng phải ở gần nhau.
Ở cực nam của hành tinh, trên các hòn đảo của bán đảo Nam Cực,
mùa đông mang lại nhiều tháng nhiệt độ đóng băng.
Ở đây cũng vậy, là thành viên của một gia đình thì sẽ có lợi.
Một máy ảnh nhiệt cho thấy một nhóm các cơ thể phát sáng.
Imperobator.
Những thợ săn.
Giống như hầu hết các loài khủng long, chúng là loài máu nóng.
Nhưng để giữ ấm, chúng cần rất nhiều thức ăn.
Vì vậy, chúng phải giết chóc vài ngày một lần nếu có thể.
Tuyết mới làm nhỏ đi tiếng bước chân của chúng,
cho phép chúng di chuyển trong rừng mà không bị phát hiện để tìm kiếm con mồi.
Một con Morrosaurus.
Một loài ăn thực vật mà chắc chắn đang gặp khó khăn trong mùa đông.
Loài Imperobator chuyên săn những con mồi như vậy.
Còn Morrosaurus nhanh hơn kẻ đang đuổi theo nó.
Nhưng nó bị áp đảo về số lượng.
Chiếc đuôi dài đầy lông của Imperobator cho chúng khả năng vận động vượt trội.
Cuộc rượt đuổi đã ra đến tận bìa rừng.
Ngoài kia là hồ nước đóng băng, rộng 800 mét.
Không gian thoáng đãng có thể là lợi thế của con Morrosaurus nhanh nhẹn hơn.
Nhưng bề mặt đóng băng khá nguy hiểm.
Con Imperobator đang đến gần, không còn nhiều lựa chọn nữa.
Một bước đi sai lầm.
Cơ hội để con Morrosaurus chạy xa khỏi tầm với của kẻ săn mồi.
Nhưng đây là một hòn đảo,
nên thợ săn và con mồi gần như chắc chắn sẽ gặp lại nhau.
Một số hòn đảo rất nhỏ
nên không có cư dân sống trên đất liền lớn.
Dù vậy, vẫn có khách viếng thăm.
Hatzegopteryx.
Con đực này mang theo xác chết 18 kg của con Tethyshadros đến.
Phần thưởng từ một cuộc săn gần đây.
Nó cao gần năm mét, với sải cánh dài hơn chín mét.
Hatzegopteryx là kẻ săn mồi hàng đầu ở châu Âu.
Nhưng con đực này đến để bộc lộ một mặt khác trong tính cách của nó.
Nó có màn trình diễn để bất kì con cái nào bay qua trên đầu cũng thấy rõ
nó đang tìm bạn tình.
Nhưng có thể nó phải đợi rất lâu mới nhận được phản hồi.
Cuối cùng cũng có một con cái.
Nó có vẻ có hứng thú,
nhưng vẫn cần thuyết phục thêm một chút.
Và nó cần phải cẩn thận.
Một cú mổ chuẩn xác từ mỏ của con cái
có thể nhanh chóng kết thúc cả mùa giao phối của nó.
Màn trình diễn của nó phải chứng minh nó có gen tốt
mà con non của con cái có thể kế thừa.
Con khủng long chết cho thấy nó là thợ săn giỏi
và việc cái xác được mang đến đây chứng tỏ nó bay khỏe.
Nhưng nếu con cái thấy ấn tượng thì nó vẫn chưa thể hiện.
Đã đến lúc đưa ra một số bằng chứng mới về khả năng của nó.
Nó ngửa đầu, mời con cái đến gần hơn.
Giờ thì con cái cho nó chút sự động viên.
Một điệu nhảy đồng bộ tạo ra sự tin tưởng giữa chúng.
Một con đực khác.
Trẻ hơn nhiều, nhưng vẫn có thể là đối thủ của nó.
Nó đã bị đuổi đi.
Thật tai hại. Con cái đã bỏ đi.
Có thể nó đã đánh mất cơ hội của mình.
Con cái đã trở lại.
Việc đuổi đi một đối thủ tiềm năng thậm chí có thể là lợi thế khác của nó.
Nó tiếp tục việc còn dang dở.
Lời nhắc nhở cuối cùng về sức mạnh của nó.
Và đây là đóng góp duy nhất của nó vào việc làm bố.
Tất cả kết thúc chỉ sau vài giây.
Nhưng đó là sự khởi đầu của thế hệ thợ săn bay khổng lồ tiếp theo.
Những hòn đảo như thế này có thể nhỏ,
nhưng cũng như vô số đảo khác trên khắp thế giới,
chúng chứng kiến những khoảnh khắc quan trọng
trong cuộc sống của vài sinh vật khác thường nhất
trên Hành Tinh Thời Tiền Sử.
HÀNH TINH THỜI TIỀN SỬ: KHÁM PHÁ
THẰN LẰN BAY CÓ THỰC SỰ SĂN ĐƯỢC TRÊN ĐẤT KHÔNG?
Trong thời kì khủng long,
bầu trời bị thống trị bởi loài bò sát biết bay được gọi là thằn lằn bay.
Có hơn 250 loài...
và một số trong số chúng rất lớn.
Một trong những loài thú vị nhất, vì chúng kì lạ nhất,
là loài thằn lằn bay Azhdarchid.
TIẾN SĨ MARK WITTON NHÀ KHỦNG LONG HỌC & CỔ SINH VẬT HỌC
Việc cố mô tả
thằn lằn bay Azhdarchid trông như thế nào là rất khó.
Chúng cao như hươu cao cổ.
Chúng có những cái đầu dài đến hai mét,
sải cánh dài mười mét.
Chúng là một trong những loài kì lạ nhất từng tiến hóa trên Trái đất.
Dù to lớn, những kẻ khổng lồ này thích nghi tốt với việc bay.
Vậy tại sao ta lại nghĩ chúng săn mồi trên mặt đất?
Cánh của Azhdarchid là một màng da...
TIẾN SĨ DARREN NAISH TRƯỞNG BAN CỐ VẤN KHOA HỌC
...được hỗ trợ hoàn toàn bởi ngón tay thứ tư siêu to.
SẢI CÁNH
Màng da này kéo dài từ đầu ngón tay thứ tư khổng lồ đó
đến tận đầu chân sau.
Azhdarchid được tối ưu hóa để bay một khoảng cách lớn
nhưng chúng không phải là loại động vật biết uốn éo và xoay chuyển
và có các chuyển động nhanh nhẹn thực sự khi bay.
Điều này sẽ khiến Azhdarchid gặp khó khăn
trong việc bắt các động vật bay khác.
Chúng phải có cách khác để săn mồi.
Một trong những ý tưởng phổ biến nhất về cách thằn lằn bay Azhdarchid ăn
là sử dụng cơ chế kiếm ăn kì lạ được gọi là hớt bọt.
Ngày nay, những loài chim như chim xúc cá đen kiếm ăn theo cách này.
Đó là cách kiếm ăn lố bịch nhất mà ta có thể tưởng tượng.
Nó đẩy hàm dưới xuống nước
và va vào thức ăn.
Cổ của chim xúc cá được tạo ra để hấp thụ các tác động đột ngột.
Nhưng hóa thạch tiết lộ Azhdarchid không có những bộ phận như vậy.
Trên thực tế, chúng gần như chắc chắn sẽ bị gãy cổ khi chỉ cần gắng sức
đẩy hàm dưới của chúng xuống nước.
Con Azhdarchid không có lựa chọn nào khác.
Hẳn nó phải xuống đất để kiếm ăn.
Nhưng nó có thể đi đủ nhanh để săn mồi không?
Các nhà khoa học cần bằng chứng để tin rằng
chúng có thể làm nhiều hơn là chỉ đi lạch bạch.
Bằng chứng đó đến từ dấu chân 66 triệu năm tuổi.
Đường đi của thằn lằn bay lớn nhất thế giới đã được tạo ra
bởi một Azhdarchid khổng lồ đi bộ.
Nó không chỉ thú vị,
mà còn cho ta biết nhiều điều về việc chúng đi giỏi thế nào.
HÀN QUỐC
Những dấu chân này cho thấy
chúng giữ chân tay của mình ngay dưới cơ thể,
tạo một tư thế đứng thẳng.
Chân chúng có lớp lót.
Và không giống như những con thằn lằn bay nhỏ,
đôi chân dài giúp chúng bước sải lớn.
Mặc dù Azhdarchid có vẻ ngoài kì dị,
chúng di chuyển rất nhanh.
Azhdarchid kết hợp khả năng đi bộ trên mặt đất thành thạo này
với khuôn mặt khổng lồ dài như con cò.
Chúng gần như chắc chắn là loại động vật ăn thịt
vừa đi loanh quanh, vừa cúi xuống bắt con mồi.
Tuy nhiên, ta phải nhớ
kích thước cổ họng của nó rộng nửa mét.
Bằng chiều rộng của vai tôi.
Nếu giờ chúng còn sống thì ta sẽ thành bữa trưa của chúng.
Thằn lằn bay sẽ là cảnh tượng đáng kinh ngạc trên trời.
Nhưng những kẻ khổng lồ này thậm chí còn ấn tượng và đáng sợ hơn trên mặt đất.
Biên dịch: Gió