Dinosaurussen hebben ruim 150 miljoen jaar over onze planeet geheerst.
Ze bevolkten bijna elke uithoek van de aarde...
...en hadden de meest uiteenlopende vormen en maten.
Sommige waren werkelijk buitengewoon.
Inmiddels weten we dat de T. rex uitstekend kon zwemmen...
...dat velociraptors sluwe, gevederde jagers waren...
...en dat sommige dinosaurussen uiterst bizar gedrag vertoonden.
Maar nog steeds doen we dagelijks nieuwe ontdekkingen...
...die ons meer vertellen over het leven op deze planeet 66 miljoen jaar geleden.
In dit seizoen van Prehistoric Planet laten we nieuwe dieren zien...
...en delen we nieuwe inzichten in hun zoektocht naar een partner...
...hun opvoedkundige uitdagingen...
...en hun titanengevechten.
Reis af naar een tijd waarin de natuur haar meest indrukwekkende show opvoerde.
Dit is Prehistoric Planet 2.
EILANDEN
De monding van een rivier in Zuid-Europa 66 miljoen jaar geleden.
In de nasleep van een tropische storm drijven er brokstukken stroomafwaarts.
En tussen die brokstukken drijven losgerukte vlotten van vegetatie.
Dit lijkt deze vermoeide pterosauriër een welkome plek om uit te rusten.
Maar veilig is het niet.
Een enorme mosasaurus, een dodelijke jager onder water...
...heeft trek in een snel hapje.
Zoals dit kleintje, de Zalmoxes.
Het is te riskant om hier te blijven.
Hij heeft een groter vlot nodig, en vlug.
Zijn enige optie is ernaartoe zwemmen.
Hij is hier niet de eerste.
Nog 'n schipbreukeling.
Een vrouwtje.
Het vlot drijft de zee op.
Soms drijven schipbreukelingen op dit soort vlotten...
...naar de kusten van afgelegen eilanden.
Als ze geluk hebben, worden deze twee pioniers.
Wie weet beginnen ze een nieuwe populatie, die uiteindelijk een nieuwe soort wordt...
...die compleet uniek is.
Hoe langer een eiland geïsoleerd is...
...hoe afwijkender de dierlijke bewoners kunnen zijn.
Op deze kleine eilandjes in Zuid-Europa...
...leeft een merkwaardige, nogal schuwe hadrosaurus.
Hij foerageert tussen deze dennenboompjes. De Tethyshadros.
Hij is vier keer zo klein als z'n familieleden op 't vasteland.
Daarmee is hij niet groter dan een mens.
Met z'n unieke gekartelde bek foerageert hij moeiteloos tussen de taaie vegetatie.
Jagers zoals de T. rex hebben dit eilandje nooit bereikt...
...dus het zou een veilige plek moeten zijn om kroost groot te brengen.
Maar niets is minder waar.
De Hatzegopteryx.
Gigantische vleesetende pterosauriërs.
Onder het bladerdak van de hogere bomen hebben ze de beste kans om te ontkomen.
Deze jonkies zijn achtergebleven tussen de dennenboompjes.
Moeder is gescheiden van haar kroost.
Hatzegopteryx zijn uiterst intelligente pterosauriërs.
Nu het verrassingselement weg is, veranderen ze van tactiek.
Door zich te verspreiden, proberen ze alle prooien te verjagen die er nog zijn.
De jonkies kunnen het best zo stil mogelijk blijven zitten.
Wegrennen zou niet slim zijn.
Deze twee zijn gelukkig weer met hun moeder herenigd.
Deze eilandhoppende pterosauriërs gaan elders hun geluk beproeven.
De hadrosaurussen kunnen weer verder met eten.
Het eiland Madagaskar heeft zich afgescheiden...
...van het Afrikaanse vasteland. Tachtig miljoen jaar geleden al.
Zo lang dat de meeste dieren daar nu heel anders zijn...
...dan alle andere dieren op aarde.
Dit is de Simosuchus.
Het is geen dinosaurus, maar een klein familielid van de krokodil.
Hij leeft vrijwel uitsluitend op het land...
...en eet strikt vegetarisch.
Hun sterke, gepantserde lichamen beschermen ze tegen aanvallen...
...van lokale roofdieren.
Dus ze kunnen best wat minder op hun hoede zijn...
...zo af en toe.
De Majungasaurus, de beste jager van Madagaskar.
Dit vrouwtje is blind aan één oog...
...dus een prooi vangen is lastig voor haar. En ze rammelt van de honger.
De simosuchus hebben een netwerk van vluchtroutes...
...die naar hun ondergrondse holen leiden.
Eenmaal binnen blokkeren ze de ingang met hun zwaar gepantserde ruggen.
Dit mannetje heeft pech.
Maar weerloos is hij niet.
Achterwaartse aanvallen, staartslagen en agressieve trappen.
De snuit van deze jager is te breed om naar binnen te reiken.
Maar voor de zekerheid graaft de simosuchus zich nog wat dieper in.
De zoveelste jacht van deze majungasaurus is op een mislukking uitgelopen.
De Simosuchus is niet de enige vreemde snuiter op Madagaskar.
Op het eiland komt nog een andere groep ongewone dieren voor.
Zoogdieren.
Dit is een vrouwelijke Adalatherium.
Ze is amper 'n halve meter lang...
...maar toch is ze een van de grootste zoogdieren tot nu toe.
Ze is het grootste deel van haar dag op zoek naar voedsel.
Onderaan deze tunnel liggen eieren...
...een rijke bron van eiwitten.
Maar deze eieren eet ze niet op.
Dit zijn haar eigen eieren.
En dit is haar hol.
De eieren beginnen uit te komen.
De ogen van de jongen zijn nog niet open...
...maar instinctief zoeken ze hun moeder op om melk te drinken.
Die produceert ze uit aangepaste zweetklieren op haar buik.
En meer hebben ze op dit moment niet nodig.
Twee maanden later zijn de jongen ruim vier keer zo groot.
Om genoeg melk voor ze te produceren, moet hun moeder zelf heel wat eten.
Dus elke nacht verlaat ze het veilige hol om zichzelf van voedsel te voorzien.
Haar gezichtsvermogen, zoals dat van veel holbewoners...
...is niet erg gevoelig.
In plaats daarvan vertrouwt ze op haar scherpe gehoor.
En als ze iets hoort dat gevaarlijk zou kunnen zijn, blijft ze muisstil zitten.
Narigheid afgewend.
Ze gaat weer op zoek naar wortels en zaden in de aarde.
De welpjes groeien snel, net als hun eetlust.
Het vrouwtje moet nu bijna dag en nacht op zoek naar voedsel.
Dus haar welpjes worden urenlang aan hun lot overgelaten.
De Masiakasaurus.
Een jager.
En eentje die bijzonder goed is uitgerust voor het vangen van holendieren.
Met zijn lange nek en smalle kop...
...kan hij elk hol afspeuren op een potentieel maaltje.
Maar soms worden jagers zelf de prooi.
De Madtsoia, een slang van ruim zeven meter, knijpt haar prooi dood.
Deze buurt is nogal onveilig geworden.
Als de avond valt, leidt de moeder haar jongen voor het eerst uit het hol.
Voorlopig moeten ze dicht bij elkaar blijven.
In het verre zuiden, op de eilanden van het Antarctisch Schiereiland...
...vriest het in de wintermaanden flink.
Ook hier is het voordelig om deel uit te maken van een familie.
Een warmtebeeldcamera laat een hoopje gloeiende lichamen zien.
Imperobators.
Jagers.
Ze zijn warmbloedig, zoals de meeste dinosaurussen.
Maar om warm te blijven, hebben ze veel voedsel nodig.
Dus ze moeten elke paar dagen iets zien te vangen.
Verse sneeuw dempt het geluid van hun voetstappen...
...waardoor ze onopgemerkt op zoek kunnen gaan naar een prooi in het bos.
Een morrosaurus.
Een planteneter die het steevast moeilijk heeft in de winter.
De imperobators weten wel raad met deze prooi.
De morrosaurus is sneller dan z'n achtervolgers.
Maar hij is in de minderheid.
Dankzij hun lange, gevederde staarten zijn de imperobators bijzonder wendbaar.
Ze komen aan bij de rand van het bos.
Daarachter ligt een bevroren meer van bijna een kilometer breed.
De open ruimte zou in het voordeel van de snellere morrosaurus kunnen zijn.
Maar 't bevroren oppervlak is verraderlijk.
Nu de imperobators dichterbij komen, moet hij echter wel.
Een verkeerde stap.
Een kans voor de morrosaurus om aan de jagers te ontkomen.
Maar dit is een eiland...
...dus jagers en prooi komen elkaar geheid nog eens tegen.
Sommige eilanden zijn zo klein dat ze geen grote landbewoners hebben.
Maar bezoekers krijgen ze wel.
De Hatzegopteryx.
Dit mannetje heeft een Tethyshadros-karkas van zo'n 18 kilo bij zich.
De buit van z'n laatste jacht.
Hij is 4,5 meter groot en heeft een spanwijdte van ruim 9 meter.
In Europa stond de Hatzegopteryx bovenaan de voedselketen.
Maar dit mannetje komt een heel andere kant van zichzelf laten zien.
Met zijn uitstalling wil hij aan overvliegende vrouwtjes duidelijk maken...
...dat hij op zoek is naar een partner.
Maar dit kan weleens lang wachten zijn voor hem.
Eindelijk. Een vrouwtje.
Ze lijkt geïnteresseerd, maar is nog niet helemaal overtuigd.
Hij moet voorzichtig zijn.
Eén rake uithaal van haar snavel...
...kan het einde van zijn paarseizoen betekenen.
Met zijn uitstalling wil hij laten zien dat hij goede genen heeft...
...die het waard zijn om door te geven.
De dode dinosaurus laat zien dat hij een bekwame jager is...
...en dat hij 'm hierheen heeft gedragen dat hij goed kan vliegen.
Maar ze lijkt nog niet enorm onder de indruk.
Tijd om met nieuw bewijs te komen dat hij geschikt is.
Door z'n hoofd op te heffen, vraagt hij haar dichterbij te komen.
Ze begint hem voorzichtig aan te sporen.
Een synchrone dans schept vertrouwen tussen de twee.
Nog een mannetje.
Hij is een stuk jonger, maar zou toch een rivaal kunnen zijn.
Dat was dat.
Wat een drama. Het vrouwtje is vertrokken.
Misschien is zijn kans verkeken.
Ze is terug.
Met het afschrikken van zijn rivaal heeft hij zelfs nog een punt gescoord.
Hij gaat verder waar hij was gebleven.
Hij herinnert haar nog één keer aan z'n kracht.
En dit is zijn enige bijdrage aan het vaderschap.
Het duurt maar een paar seconden.
Maar dit is het begin van een volgende generatie reusachtige vliegende jagers.
Dit soort eilandjes zijn maar klein...
...maar zoals talloze andere over de hele wereld...
...herbergen ze belangrijke momenten...
...in het leven van de meest ongebruikelijke schepsels...
...op de prehistorische planeet.
PREHISTORIC PLANET: ONTHULD
KONDEN GROTE PTEROSAURIËRS ECHT OP DE GROND JAGEN?
In het dinosaurustijdperk...
...werd de lucht geregeerd door vliegende reptielen genaamd pterosauriërs.
Er waren meer dan 250 soorten...
...en sommige daarvan waren reusachtig.
Een van de boeiendste, omdat ze zo bizar zijn...
...zijn de azhdarchide-pterosauriërs. En die zijn bijna niet te beschrijven.
Ze zijn zo groot als giraffen.
Hun hoofd was misschien wel 2 meter lang en hun spanwijdte was 10 meter.
Een van de meest absurde wezens die ooit hebben bestaan.
Ondanks hun omvang konden ze goed vliegen.
Waarom denken we dan dat ze op de grond jaagden?
De vleugel van de Azhdarchid is een huidvlies...
...dat volledig wordt ondersteund door een supergrote vierde vinger.
SPANWIJDTE VLEUGELS
Dit huidvlies liep van de top van die reusachtige vierde vinger...
...tot aan het uiteinde van de achterpoot.
Azhdarchids konden uitstekend grote afstanden afleggen...
...maar ze waren niet heel wendbare dieren in de lucht.
Dat maakte het lastig voor ze om andere vliegende dieren te vangen.
Er moet een andere manier geweest zijn.
Een gangbaar idee over hoe azhdarchids zich gevoed zouden hebben...
...is met een bizarre foerageermethode dat je met afromen kunt vergelijken.
Vogels zoals zwarte schaarbekken voeden zich op deze manier.
Je kunt je echt geen gekkere manier bedenken.
Ze duwen hun ondersnavel door het water tot ze op eten stuiten.
De nek van een schaarbek kan plotselinge schokken opvangen.
Maar aan fossielen zien we dat dat bij azhdarchids niet 't geval was.
Sterker nog, ze zouden hun nek al breken als ze zo door het water zouden snijden.
Er was geen andere optie.
Er moest worden geland voor voedsel.
Maar konden ze wel snel genoeg lopen om te jagen?
Wetenschappers hadden bewijs nodig waaruit bleek...
...dat ze meer konden dan alleen waggelen.
En dat bewijs werd gevonden in voetsporen van 66 miljoen jaar oud.
Het grootste pterosauriërspoor ter wereld is van een wandelende azhdarchid.
Dat is niet alleen gaaf om te hebben, maar laat ook zien hoe handig ze liepen.
ZUID-KOREA
Hieruit blijkt dat ze hun ledematen recht onder hun lijf hielden...
...waardoor ze rechtop stonden.
Hun voeten hadden kussentjes.
En in tegenstelling tot de kleine pterosauriërs...
...konden ze grote stappen zetten met hun lange benen.
Azhdarchids zien er apart uit, maar bewegen op een efficiënte manier.
Azhdarchids hadden een prima loopvermogen en een lange, ooievaarachtige kop.
Het moeten roofdieren geweest zijn...
...die rondliepen en naar beneden reikten om hun prooi te grijpen.
Vergeet niet dat hun keel een doorsnee had van een halve meter.
Zo breed zijn mijn schouders.
Als ze nog leefden, zouden wij ook op het menu staan.
Pterosauriërs waren een adembenemend gezicht in de lucht.
Maar deze reuzen waren nog indrukwekkender en angstaanjagender op de grond.
Vertaling: Nikki van Leeuwen