Her yıl birkaç kısa ay boyunca
Okavango Deltası tatlı suyla dolar.
Ve küçük bir fil ailesi için…
…kusursuz bir yuva yaratır.
Ailenin iki yavrusu için de oyun alanıdır.
Bosigo…
…ve bebek kuzeni Metsi.
Bosigo ve Metsi'nın su aşkı yeni başladı.
Ama şu andan itibaren
bütün hayatları suya bağlı olacak.
Bu değerli molekülü…
…Dünya'mıza gönderen…
…evrende gerçekleşen hayret verici güçlerdi.
Ve bu sayede gezegenimizi…
…yaşam için…
…elverişli kıldı.
SU GEZEGENİ
OKAVANGO DELTASI, BOTSVANA
Yaz geldi.
Ve bir zamanlar cennet olan yer artık öyle değil.
Deltayı dolduran tatlı su…
…sadece birkaç ay kalır.
Su birikintileri yok oluyor.
Hem de hızla.
Burada yaşayan binlerce fil için bunun tek bir anlamı var.
Yola koyulma vakti.
Metsi ve Bosigo buradan başka yuva görmedi.
Ama birkaç hafta içinde burada hiç su kalmayacak.
O yüzden aileleriyle birlikte deltadan ayrılmalılar.
Dişilerden oluşan sürüde
kardeşler, teyzeler ve kuzenler var.
Sürüye liderlik eden de
büyükanneleri Pula.
Diğer binlerce aileyle birlikte bir yolculuğa çıkıyorlar.
Çöle doğru gidecekler.
Suyun peşindeler.
Gelecek sekiz ay boyunca
su birikintisinden su birikintisine göç edecekler…
…ve nesiller boyunca aktarılarak
Pula'ya kadar ulaşan bilgileri kullanıp
antik fil yollarından geçecekler.
Bu yolculuk hepsi için riskli olacak.
Ve tehlikelere göğüs gerebilmek için tüm olağanüstü duyularını kullanacaklar.
Bu yolculuğu keyiften yapmıyorlar.
Su olmazsa ölürler.
Bizimki gibi mavi bir gezegende bile
tatlı su bulmak zordur.
Ve gezegenimizin ötesinde ararsak…
…daha da zorlaşır.
Dünya'da bulunan en kurak çöl bile
Güneş Sistemimizin kalanıyla kıyaslanamaz.
Soğuk dış bölgelerde…
…tek yer üstü suyu buzdur.
Örneğin Satürn'ün donmuş uyduları…
…uzaya doğru kilometrelerce buz püskürtür.
Güneş'e daha yakın olan Mars'ta,
şiddetli Güneş rüzgârları bütün suyu yok etmiştir.
Ve Venüs'te
su tamamen buharlaşır.
Bildiğimiz kadarıyla
yüzeyinde sıvı hâlde su bulunan tek bir gezegen var.
Soluk mavi bir nokta.
Evimiz.
Ve şu anda su,
bir aileyi hayatta kalma arayışına itiyor.
Deltadan ayrıldıktan sadece bir ay sonra
geriye sadece çamurlu gölcükler kaldı.
Onlar da her geçen gün azalıyor ve araları açılıyor.
Ailesini su birikintisine götürmek için, Pula müthiş hafızasını kullanıyor.
Onlarca yıl sonra bile
tüm güzergâhı hatırlıyor.
Bütün gün yürüdüler
ve hepsi de su içmek için can atıyor.
Ama Botsvana'da yaşayan diğer yüz otuz bin fil de aynı durumda.
Kurak mevsim, uzaklardan gelen sürüleri…
…bu su birikintisine çekti.
Hepsi de aynı azalan kaynağın peşinde.
Yetişkinler, gençlere akıllıca hayat dersleri veriyor,
en tatlı suyu elde etmek için çamuru sıyırmak gibi.
Ya da çamuru güneş kremi olarak kullanıp ferahlamak gibi.
Fillerin kırışık derileri, suyu hapsetmek ve serinlemek için idealdir.
Ama Metsi ve Bosigo çamurlu gölcüklerin…
…sadece su içme yeri olmadığını öğrendi.
Su parkı da oluyor.
Çok fazla susuz fil olduğundan
su birikintisi kurudu.
Pula'nın ailesi yola devam etmeli…
…ve yakıcı güneş onu kurutmadan bir sonraki su birikintisine ulaşmalı.
Güneş ve kavrulmuş toprak arasında gerçekleşen mücadele,
Dünya doğduğundan beri devam ediyor.
Mavi gezegenimizin hiç mavi olmadığı zamandan beri.
Dört buçuk milyar yıl önce…
…Dünya emekleme çağındaydı.
Erimiş kayadan oluşan bir ateş topuydu.
Kurak, çorak bir gezegen olmaya mahkûmdu.
Ama milyonlarca kilometre uzakta, Güneş Sistemi'nin en soğuk yerlerinde…
…toz zerrecikleri üzerinde
su kristalleri oluşmaktaydı.
Zamanla toz taneleri kümelenmeye başladı ve asteroitlere dönüştü.
Hem de milyonlarcasına.
Onlar da Asteroit Kuşağı'nı oluşturdu.
Uçsuz bucaksız bir alanı kaplayan buzlu kayalar.
Yine de Dünya'nın ulaşamayacağı bir yerdeydiler.
Ama neyse ki
harekete geçen bir dev vardı.
JÜPİTER 4,5 MİLYAR YIL ÖNCE
Genç Jüpiter.
Muazzam boyutlarda bir gezegen.
Çalkantılı İç Güneş Sistemi'ndeki güçler
onu yavaşça Güneş'e doğru çekiyordu.
Bu da Jüpiter'i Asteroit Kuşağı'yla
çarpışma rotasına soktu.
Asteroitlerin içinden müthiş bir güçle geçerken…
…devasa kütleçekim gücüyle kayaları her yöne dağıttı.
Yine de tüm bu kaos ve yıkım,
en büyük kozmik armağanla sonuçlandı.
Su içeriği zengin olan buzlu kayalar Dünya'ya doğru yöneldi.
Ve yaşam ihtimalini bir adım daha yaklaştırdı.
Milyarlarca yıl boyu,
asteroitler oluşum aşamasındaki Dünya'nın içine işledi.
Jüpiter'in yol açtığı kargaşaya yakalanıp…
…asteroitler yoluyla Dünya'nın derinliklerine girseler de
su moleküllerinin yolculuğu hiç kolay olmadı.
Ve önlerinde hâlâ uzun bir yol vardı.
Milyonlarca yıl boyunca
Dünya'nın erimiş çekirdeğinde mahsur kaldılar…
…ve kendilerini kurtaracak…
…yeni bir mucize beklediler.
Günümüzde Dünya'daki suyun çoğu hâlâ yer altındadır.
Filler de onu bulmak için özel yetenekler geliştirmiştir.
Artık çamurlu gölcükler de boş.
Kurak mevsim tam bir kuraklığa dönüştü.
Ama Pula'nın bir süper gücü var.
İnanılmaz hortumu
milyonlarca duyu alıcısıyla dolu…
…ve suyun kokusunu kilometrelerce öteden alıp…
…yerin derinliklerindeki su kaynağını saptayabilir.
Ama önce kazmak gerek.
Metsi iyi bir kazıcı değil.
Ama Bosigo doğuştan yetenekli.
Ve Metsi'ye de barda bir yer teklif edildi.
Birkaç yudum onlara fazla yetmeyecek.
Ama su, yerin altında hapsolmamış olsaydı
içecek su olmazdı.
Filler olmazdı.
Yaşam olmazdı.
Asteroitler tarafından taşınan
ve Dünya tarafından tüketilen su…
…gezegenin derinlerindeki kayalara…
…kristal formunda hapsoldu.
Büyük bir magma denizinin altında
milyonlarca yıl gömülü kaldı.
Dünya yavaş yavaş soğuyana…
…ve yüzeyi sertleşip kalın bir kabuk olana dek.
Ve sonunda içeride kaynayan maddeler dışarı çıktı.
Devasa yanardağlar
kilometrelerce yükseğe gaz ve buhar püskürttü.
Su molekülleri nihayet serbest kaldı.
Ve ilk bulutları oluşturdu.
Milyonlarca yıl boyunca büyüyüp geliştiler
ve su yüklü hâle geldiler.
Ve sıcaklıklar yeterince düştüğünde…
…ilk yağmur damlası da…
…bulutlarda oluşup yere indi.
Ardından gelen ise…
…binlerce yıl süren bir tufandı.
Su birikintileri nehirlere dönüştü.
Göller deniz oldu.
Ve Dünya'nın yüzeyini büyük okyanuslar kapladı.
Ve burada su, büyülü bir şeye yol açtı.
İlk yaşam.
Tüm canlıların kaynağı
bu ilk hücrelerdi.
Dünya üzerinde yer alan
her canlının her hücresinin temel bileşeni sudur.
Ve şu an sürü…
…bu kadim suyu hâlâ içinde taşıyor.
Su, besin ve oksijen taşır.
Her kalp atışına güç verir.
Ve her nefesin ardındadır.
Yaşam su sayesinde evrilmiştir.
Bu yüzden hiçbir canlı susuz yaşayamaz.
Botsvana'da kuraklık daha da kötüleşiyor.
Fillerin dünyası yanıyor.
Yanan ormandan kaçmayı başaran sürü…
…yeni bir tehditle karşı karşıya.
Bu kuraklıkta herkesin derdi aynı.
Susuzluk ve açlık.
Ve yavru filler sayesinde aslanlar ikisini de giderebilir.
Yetişkinler Metsi ve Bosigo'nun etrafını sarıyor.
Tehdidi uzak tutmak için yeterli.
Ama aslanlar sabırlı yaratıklardır.
Ve bir sonraki su birikintisinden önce sürünün aşması gereken…
…acımasız bir çorak arazi var.
Tutunacak bir dala ihtiyaç duyuyorlar.
Ve Dünya bu dalı…
…hiç beklenmedik bir yerde sağlıyor.
Akasya ağacı umut ışığı saçar.
Ve her türden canlıya sığınak sunar.
Uzun kökleri, bir filin kazabileceğinden
çok daha derine ulaşır.
Suyu dallarına…
…ve yapraklarına çeker.
Devam etmelerine yetecek kadar su var.
Özellikle de hâlâ yavrusunu emziren…
…Metsi'nin annesi için önemli.
Ama bu ağaç yerel bir vahadan çok daha fazlası.
Suyun sonsuz döngüsündeki hayati bağlantı.
Akasya ağacı yerle göğü birbirine bağlar.
Havaya oksijen ve buhar salar.
Bulutları besler ve suyun gezegendeki yolculuğunu güçlendirir.
Yağmur ilk yeşil filizleri beslediğinden…
…ve ilk ağaca hayat verdiğinden beri…
…bitkiler, gezegenimizi yaşanabilir bir hâle getirdi.
Bir zamanlar çorak olan kaya topu onlar sayesinde canlandı.
Ama evren bahşettiği armağanları
geri de alabilir.
Çok uzun zaman önce,
yüzeyi sıvı suyla kaplı bir gezegen daha vardı.
MARS 3,5 MİLYAR YIL ÖNCE
Bizimki gibi bir su gezegeni.
Dünya'ya su getiren güçler
Mars'a da su getirdi.
Atmosferin de etkisiyle
bulutlar oluştu.
Yağmur yağdı.
Nehirler aktı.
Ve gezegen yüzeyinde bir okyanus kabardı.
Olasılıklarla dolu bir dünyaydı.
Yaşam potansiyeli vardı.
Ama uzun ömürlü olmadı.
Çünkü biraz ötede azgın bir nükleer cehennem vardı.
Güneş'imiz.
Gezegenleri mahvetmeye yetecek kadar güçlü ve ölümcül olan…
…yüksek hızlı parçacıklar salar.
Güneş rüzgârı uzay boyunca…
…saniyede 400 kilometre hızla yol alır.
Mars'ın atmosferini yarıp geçerek
su moleküllerini parçalayan da buydu.
Güneş'in öfkesi,
milyonlarca yıl boyunca
gezegenin koruyucu tabakasını yavaş yavaş eritti.
Sonunda okyanusu buharlaştı…
…ve bütün suyu uzaya karıştı.
Mars eski hâliyle alakası olmayan ıssız, donmuş bir gezegen oldu.
Toz fırtınaları gezegeni ele geçirdi.
Karmaşık yaşam ihtimali sonsuza dek kayboldu.
Bizim hikâyemiz de böyle olabilirdi.
Ama su ve yaşam,
Dünya'da bir şekilde tutunmayı başardı.
Botsvana'da, yakıcı güneşin altında geçen 200 günün ardından…
…hâlâ ortada su yok.
Şiddetli rüzgârlar kavrulmuş toprakta toz fırtınalarına yol açıyor.
Ve fillerin mücadelesini fark edenler var.
Yetişkinler gün ışığında yavrularını genellikle koruyabilir.
Ama gece olduğunda…
…işler değişir.
Aslanlar kaos ve karmaşada ustadır.
En savunmasız hedefi seçerler.
Sürü hâlinde avlanırlar.
Ve sonunda kaçacak yer kalmaz.
Sürünün koruması olmayınca
aslanlar avlarını alt etmeyi başardı.
Kuraklık ve bitmek bilmeyen yiyecek ve su arayışı,
Bosigo'nun sonunu hazırladı.
Filler derin duygusal bağlar kurar.
Bütün aile Bosigo'nun yasını tutuyor.
En çok üzülen Metsi'yi teselli etmek için
bütün sürü bir araya geliyor.
Hiç bitmeyen hayatta kalma mücadelesi her yıl tekrarlanır.
Okavango boyunca…
…gezegenimiz boyunca…
…ve onun da ötesinde.
Ama hayatta kalma mücadelesinde
Dünya'nın şansı yaver gitti…
…çünkü kendisini koruyan gizli bir muhafızı var.
Dünya'nın derinlerinde…
…gezegenin erimiş çekirdeği şiddetli şekilde yanıp köpürerek…
…güçlü bir manyetik alan oluşturur.
Bu alan, gezegenin kalbinden başlayıp…
…Güneş'e doğru 65 bin kilometre boyunca uzanır.
Dünya'yı koruyan hayati bir güç kalkanı.
Bizi, Mars'ın tüm suyunu yok eden
şiddetli Güneş rüzgârlarından korur.
Atmosferimize ulaşamadan onları savuşturur.
Temel ihtiyacımız olan suyu korur.
Gezegendeki her damlaya sıkıca sarılır.
Bu yüzden soluk mavi noktamız başka hiçbir yere benzemez.
Yaşam burada gelişebilir.
Filleri de rahatlatır.
Her yıl yağmur yağmasını sağlar.
Uzaklarda fırtına bulutları oluşuyor.
Filler gök gürültüsünün yol açtığı düşük frekanslı sesi
240 kilometre öteden algılayabilir.
Ve bu ses Okavango'ya dönme vaktinin geldiğini söylüyor.
Su, Angola'nın dağlık bölgelerinden
Botsvana'ya doğru ilerliyor.
Hayat öpücüğü vererek…
…deltayı yeniden canlandırıyor.
Sürüyü yuvaya yaklaştıran her adım…
…çok daha büyük bir kozmik yolculuğun devamı.
Jüpiter'in ötesindeki tozun üzerinde yolculuk yapan minik moleküllerden…
…erken Dünya'nın müthiş sıcağına dayanmaya.
Gezegenin çekirdeğinde hapsolmaya…
…ve yaşam tohumlarını ekmek için serbest kalmaya.
Her su damlası müthiş bir hikâyeye sahip.
Her molekül, kesintisiz bir zincirin halkası
ve bu döngü on binlerce yıldır devam ediyor.
Hava…
…okyanuslar…
…kayalar…
…ve filler yoluyla.
Yüzlerce kilometre süren sekiz aylık bir yolculuktan sonra,
Metsi ve ailesi
nihayet deltanın hayat veren sularına ulaştı.
Vakit çoktan geldi, artık su içecek…
…oyun oynayacak…
…ve biraz daha su içecekler.
Bir de ailenin en yeni üyesine…
…delta hayatını öğretecekler.
Metsi ve yeni bebek kuzeni,
suyun gezegene mucizevi gelişinden faydalanan
çok uzun bir soyun en yeni üyeleri.
Bu büyülü bileşeni gezegenimize sunan
ve onu koruyup, değerini bilmemizi sağlayan evrene…
…hayatlarının sonuna dek bağlı olacaklar.
Evrenin hikâyesinin son bölümünde,
şu ana dek gördüğümüz her şeyi bir araya getiren gücü ele alıyoruz.
Kozmosun büyük heykeltıraşı,
kütleçekim.
Gezegenimizi de oluşturan çekim gücü.
Ayrıca Güney Kutbu'nda iki pengueni bir araya getireceğiz.
Ama kütleçekim, etkisini göstermeye ne zaman başladı?
Nasıl hem düzen hem de kaos yaratıyor?
Ve neden yaşam ve sevgi için en kusursuz gezegeni…
…bizimki yapıyor?
Alt yazı çevirmeni: Can Rendeci