‎Lúc chập tối…
‎LOẠT PHIM TÀI LIỆU NETFLIX
‎…thể hiện sự kết nối ‎của hành tinh với vũ trụ.
‎Một ngôi sao băng.
‎Tảng đá cổ xưa từ sâu trong không gian…
‎rơi xuống Trái Đất.
‎Bên trong nó là các nguyên tố hóa học ‎đã tạo nên vũ trụ của chúng ta.
‎Qua vô số thế hệ,
‎rùa biển đã lang thang trên đại dương,
‎thu thập các nguyên tố vũ trụ ‎trong thức ăn của chúng.
‎Và như chúng đã làm ‎trong hàng trăm triệu năm,
‎mọi thế hệ mới
‎đều tái chế cùng loại bụi sao này…
‎để sinh ra thế hệ tiếp theo.
‎Sinh ra trong Vụ Nổ Lớn
‎được tôi rèn ở tâm của những ngôi sao,
‎90 nguyên tố hóa học đã tạo ra tất cả.
‎Được tái chế và tái định hình không ngừng
‎trong suốt lịch sử của vũ trụ.
‎Và giờ,
‎cũng sử dụng các nguyên tố đó,
‎mỗi con rùa mới nở bắt đầu một vòng đời…
‎phản chiếu cuộc sống của các vì sao.
‎NGUYÊN TỐ
‎Trên rạn san hô Great Barrier Reef của Úc,
‎một điều kỳ diệu đã xảy ra.
‎Sau 50 ngày dưới cát,
‎các nguyên tố hóa học ‎từ khắp vũ trụ đã tạo ra sự sống.
‎Kết hợp để tạo thành ‎thế hệ rùa biển xanh tiếp theo.
‎Những quả trứng giờ đã dùng hết ‎các nguồn nguyên tố nuôi sống chúng.
‎Và hôm nay, những chú rùa con ‎lần đầu tiên biết thế nào là không khí.
‎Và khi các anh chị em của nó ‎tranh nhau bò xuống nước,
‎một chú rùa cái…
‎được nở cuối cùng.
‎Để lớn lên,
‎nó phải thu thập các nguyên tố hóa học ‎từ bên kia đại dương.
‎Đó là hành trình nguy hiểm…
‎với hiểm nguy rình rập mọi nơi.
‎Nhưng với rùa con,
‎tiếng gọi của đại dương ‎có sức hút không thể cưỡng lại.
‎Từ một tổ 100 con,
‎đôi khi chỉ có một con sống sót.
‎Đôi khi là không con nào.
‎Nhưng bất chấp rủi ro,
‎con cái này biết ‎nó nhất định phải xuống được biển.
‎Nó phát hiện ra một dịp tốt…
‎và chớp lấy cơ hội.
‎Hôm nay,
‎nó là chú rùa may mắn.
‎Chú rùa mới nở sẽ không ngừng bơi ‎đến khi nó bỏ xa rạn san hô.
‎An toàn vượt xa động vật ăn thịt ‎tụ tập ở vùng nước nông ven biển,
‎nó sẽ biến mất vào đại dương mênh mông…
‎để dành thời thơ ấu ăn các nguyên tử.
‎Những nguyên tử, có nguồn gốc ‎từ thời bắt đầu cả sự sống vũ trụ.
‎Vào thời sơ khai của vũ trụ chúng ta.
‎VỤ NỔ LỚN
‎Mở rộng từ hư vô ‎thành mọi thứ trong tích tắc.
‎Vũ trụ của chúng ta ‎được sinh ra trong Vụ Nổ Lớn.
‎Ban đầu,
‎nó chỉ là sương mù nóng, dày đặc.
‎Nhưng khi nó tiếp tục mở rộng,
‎sương mù bắt đầu nguội.
‎Và ở quy mô nhỏ nhất có thể tưởng tượng,
‎một điều đáng kinh ngạc bắt đầu xảy ra.
‎Những nguyên tử đầu tiên ‎ngưng tụ từ sương mù.
‎Nguyên tử hydro.
‎Nguyên tố đầu tiên trong vũ trụ.
‎Và trong đại dương,
‎rùa nhỡ đang săn lùng nó.
‎Khi chúng nổi lên từ biển
‎để kiếm ăn ‎ở vùng nước nông của rạn san hô.
‎Đây là Stella.
‎Một trong những con rùa may mắn ‎đã vượt qua bãi biển và xuống đại dương.
‎Trọng lượng của nó ‎đã lớn gấp 2.000 lần so với lúc mới nở
‎và đang lớn nhanh.
‎Ăn những sinh vật trôi dạt ‎mà nó tìm thấy dưới biển khơi.
‎Nó thu hoạch được một nguyên tố ‎nhiều hơn bất cứ nguyên tố nào.
‎Hydro.
‎Nó chiếm hơn một nửa ‎số nguyên tử trong những thứ mà nó ăn.
‎Và là nguyên tố dồi dào nhất ‎trong mọi sinh vật.
‎Từ cá
‎tới động vật không xương sống.
‎Hải quỳ và san hô.
‎Nguyên tử hydro hình thành ‎từ thời sơ khai của vũ trụ
‎đã được truyền từ sao tới hành tinh,
‎từ hành tinh tới động vật,
‎và từ con mồi tới kẻ săn mồi.
‎Điều đó có nghĩa là với Stella,
‎vùng nước xung quanh rạn san hô ‎đầy nguy hiểm.
‎Cá mập hổ, cũng thèm các nguyên tử đó,
‎săn rùa biển từ khi chúng trưởng thành.
‎Biện pháp phòng thủ chính của Stella ‎là bộ giáp đáng tin cậy của nó.
‎Xương của nó cứng ‎nhờ có can-xi và phốt-pho.
‎Các nguyên tố ‎có từ một thời điểm then chốt khác…
‎trong sự sống của vũ trụ.
‎13,5 TỈ NĂM TRƯỚC
‎Trong 300 triệu năm đầu tiên ‎sau Vụ Nổ Lớn,
‎không có hành tinh hay ngôi sao nào.
‎Thời đại đen tối của vũ trụ.
‎Bị phủ trong
‎những tua khí hydro lờ mờ khổng lồ ‎đan chéo khắp vũ trụ
‎Và rồi, thật khó tin,
‎khi chúng bị hút vào nhau bởi trọng lực,
‎những ngôi sao đầu tiên ra đời.
‎Đây là bình minh vũ trụ.
‎Khoảnh khắc ánh sáng xuất hiện.
‎Và sâu trong những ngôi sao đầu tiên,
‎một quá trình tuyệt vời đã bắt đầu.
‎Nhiệt độ và áp suất lớn…
‎đến mức các nguyên tố mới được tạo ra.
‎Các nguyên tử hydro ‎bị ép lại với nhau để tạo ra heli.
‎Khi chúng hợp nhất, ‎năng lượng được giải phóng.
‎Tạo ra một phản ứng dây chuyền ‎sinh ra các nguyên tố ngày càng nặng.
‎Kể cả những nguyên tố ‎thiết yếu cho sự sống.
‎Ba nguyên tử heli kết hợp ‎để tạo ra carbon.
‎Nguyên tố mà mọi sự sống đều dựa trên đó.
‎Carbon và heli tạo ra oxy.
‎Không khí ta hít thở.
‎Các nguyên tử oxy ‎kết hợp để tạo ra phốt pho.
‎Rồi đến silicon và can-xi.
‎Các nguyên tố tạo nên mọi sinh vật
‎được tạo ra ở trung tâm ‎của những ngôi sao đầu tiên.
‎Với Stella,
‎một số nguyên tố quan trọng
‎đến mức nó sẽ vượt muôn trùng khơi ‎để tìm ra chúng.
‎CÁCH QUÊ HƯƠNG 300 KI-LÔ-MÉT
‎Vùng nước nông, ấm áp ‎giữa Úc và Papua New Guinea
‎là thiên đường của cỏ biển rực rỡ.
‎Các thảo nguyên của đại dương.
‎Stella đã đi đến tận đây để tiếp cận ‎các nguyên liệu kỳ diệu của chúng.
‎Khi nó phát triển,
‎cỏ biển hấp thụ ‎các nguyên tố ngoài không gian
‎đã tìm đường đến đáy đại dương.
‎Cây lá lược đang đâm chồi ‎giàu canxi và phốt pho
‎đem đến cho Stella ‎đúng khoáng chất mà nó cần
‎để tạo ra và duy trì ‎lớp mai bảo vệ của mình.
‎Củng cố lớp áo giáp ‎để chuẩn bị cho các thử thách phía trước.
‎Stella sẽ dành những năm ‎sắp sang thời kỳ trưởng thành
‎để tìm kiếm dưới đại dương
‎các nguyên tử sinh ra trong các ngôi sao.
‎Hành trình đến sự trưởng thành của nó…
‎song song với câu chuyện ‎về vũ trụ của chúng ta.
‎Bởi vì ba tỉ năm sau Vụ Nổ Lớn,
‎vũ trụ cũng sắp đến tuổi trưởng thành.
‎Nó đang bước vào ‎giai đoạn hình thành sao cực kỳ tích cực.
‎Khi chúng lớn dần,
‎các ngôi sao được kéo lại với nhau ‎thành những thiên hà rộng lớn.
‎Như Dải Ngân Hà của chúng ta.
‎Và trong các thiên hà đó,
‎các nguyên tố hóa học ‎mà mỗi ngôi sao tạo ra,
‎được biến thành ‎các hành tinh và mặt trăng.
‎Sau hàng tỉ năm,
‎các nguyên tố hóa học đã hoàn thiện ‎vào Trái Đất mà chúng ta biết ngày nay.
‎CÁCH QUÊ HƯƠNG 2.000 KI-LÔ-MÉT
‎Stella giờ đã trưởng thành hoàn toàn.
‎Dài hơn một mét,
‎có cái mai dày ‎được bao phủ bởi tảo xanh.
‎Lớp ngụy trang lý tưởng ‎để du ngoạn qua các rạn san hô.
‎Giờ nó hòa làm một với đại dương.
‎Nguyên tử từ các vì sao…
‎thích nghi hoàn hảo với sự sống dưới biển.
‎Chỉ là một ví dụ về sự sống trên Trái Đất…
‎được hình thành thật tinh tế từ vũ trụ.
‎Stella đã sẵn sàng ‎cho giai đoạn tiếp theo của cuộc đời.
‎Vì chính nó cũng sắp làm mẹ.
‎Bên trong cơ thể,
‎nó đang mang một ổ 100 trứng.
‎Ổ trứng đầu tiên nó mang trong đời.
‎Chuyến hàng từ bụi sao ‎quý giá của riêng nó.
‎Trên khắp rạn san hô,
‎các nguyên tử đang được hợp lại ‎thành sự sống mới.
‎Tạo ra một trong những ‎hệ sinh thái phong phú nhất trên Trái Đất.
‎Nhưng hành tinh của chúng ta…
‎là một ngoại lệ.
‎Trong phần còn lại của hệ mặt trời,
‎chính những nguyên tố đó
‎đã tạo ra những thế giới ‎không hề phù hợp với sự sống.
‎SAO THỦY
‎Gần mặt trời nhất,
‎sao Thủy là hành tinh giàu carbon.
‎Nhưng thay vì tạo ra sự sống…
‎430 ĐỘ C
‎…carbon được nung vào lớp vỏ của nó.
‎Trên một thế giới ‎bị thiêu đốt bởi ánh sao.
‎Khi ở vùng xa nhất của hệ mặt trời,
‎nhiệt độ đóng băng của sao Hải Vương
‎khiến carbon và hydro ‎tạo thành các đám mây khí metan.
‎Thứ khí gây ngột ngạt này ‎khiến nó có màu xanh rực rỡ.
‎Và kể cả trên sao Hỏa,
‎một hành tinh có ‎tất cả các thành phần giống Trái Đất,
‎việc thiếu bầu khí quyển giàu oxy
‎nghĩa là sự sống phức tạp ‎không thể tồn tại ở đây.
‎Chỉ có điều kiện trên Trái Đất ‎mới phù hợp.
‎Nhưng cả ở đây, cuộc cạnh tranh để có ‎các nguyên tố cũng khốc liệt.
‎Và nguy hiểm…
‎luôn cận kề.
‎May mắn thay, ‎Stella đã trở thành chuyên gia trốn tìm.
‎Tạm thời an toàn,
‎Stella đối mặt ‎với thử thách lớn nhất trong đời.
‎Trở về Great Barrier Reef,
‎hòn đảo nơi nó sinh ra,
‎để đẻ trứng của chính nó trong cát.
‎Nhưng cả đời lang thang trong đại dương
‎nghĩa là nó đã ở xa 2.000 ki-lô-mét.
‎Cách Stella tìm đường về
‎là một trong những điều kỳ diệu ‎của thế giới tự nhiên.
‎Sâu trong Trái Đất,
‎lõi hành tinh chúng ta tạo ra từ trường…
‎giúp mọi nơi trên bề mặt của nó ‎có một đặc điểm từ tính độc đáo.
‎Khi nó nở,
‎đặc điểm hòn đảo của nó ‎in sâu vào não của Stella.
‎Và để tìm đường về,
‎nó sẽ dựa vào một nguyên tố hóa học khác.
‎Thứ kết nối nó với lõi hành tinh.
‎Một nguyên tố ‎chỉ được tạo ra khi các ngôi sao chết đi.
‎Ở phần gần đó của thiên hà,
‎hai triệu rưỡi năm trước,
‎một thay đổi mạnh mẽ đã xảy ra ‎trong lõi của một ngôi sao khổng lồ.
‎Trong suốt vòng đời, nó được cung cấp ‎năng lượng bởi phản ứng tổng hợp hạt nhân.
‎Năng lượng được giải phóng
‎tạo ra các nguyên tố ngày càng nặng.
‎Cho đến khi lõi quá nóng,
‎nó bắt đầu tạo ta
‎sắt.
‎Điều đó gây ra một sự thay đổi cơ bản.
‎Vì việc tạo ra sắt ‎không giải phóng năng lượng.
‎Nó tiêu thụ năng lượng.
‎Khi càng nhiều kim loại này được tạo ra,
‎nó lan khắp lõi như một căn bệnh.
‎Hấp thụ nhiệt lượng của ngôi sao.
‎Lấn át nó.
‎Không có nguồn nhiệt để duy trì.
‎Từ lúc này trở đi,
‎ngôi sao đã chết.
‎Vụ nổ do nó gây ra tạo lượng ánh sáng ‎bằng mười tỉ mặt trời.
‎Một siêu tân tinh ‎đẩy bụi chứa nhiều sắt đi khắp thiên hà.
‎Đến tận hành tinh của chúng ta.
‎Và cả bây giờ,
‎mỗi ngày có 100 tấn bụi sao ‎rơi xuống khí quyển Trái Đất.
‎Một số là phần còn sót lại ‎từ quá trình hình thành hệ mặt trời.
‎Một số bị thổi đến ‎từ các siêu tân tinh xa xôi.
‎Một mối liên kết trực tiếp ‎giữa hành tinh của chúng ta và các vì sao.
‎Và chính sắt trong bụi này
‎cho phép Stella tìm đường.
‎Vì người ta cho rằng sâu trong não nó…
‎có các tế bào chuyên biệt ‎chứa các tinh thể ma-nhê-tít.
‎Một loại khoáng chất giàu sắt ‎tự điều chỉnh theo từ trường Trái Đất.
‎Một chiếc la bàn,
‎chỉ nó đi đúng hướng.
‎Cho phép Stella tìm ra ‎đặc điểm từ tính độc nhất của quê hương.
‎Vậy là một nguyên tố ‎được tạo ra trong một siêu tân tinh…
‎sẽ dẫn đường cho nó qua ‎hàng ki-lô-mét đại dương mông lung.
‎Trở lại hòn đảo…
‎nơi nó sinh ra.
‎Nhưng có những sinh vật khác ‎cũng có khả năng tìm về nhờ từ tính.
‎Cá mập hổ cũng có.
‎Và nó đang dẫn chúng về cùng hòn đảo đó.
‎Vì trong vài tháng mỗi năm,
‎hàng ngàn con rùa cái đến đây để đẻ trứng.
‎Đây là nơi rùa biển xanh tập hợp đông nhất ‎so với bất cứ đâu trên hành tinh này.
‎Và khi chúng gần tới bờ,
‎cuộc săn mồi bắt đầu.
‎Stella phải đợi thời điểm thích hợp…
‎để tìm một cơ hội
‎và tránh cuộc tấn công dữ dội.
‎Khi nguy hiểm qua đi,
‎cuối cùng, nó cũng bơi vào bờ.
‎Sau một hành trình ấn tượng,
‎Stella xuất hiện trên bãi cát
‎mà nó chạm vào lần cuối khi mới nở.
‎Những nguyên tố ‎nó dành cả đời để thu thập…
‎giờ đã được đưa vào cát một cách an toàn.
‎Nhiệm vụ của Stella đã hoàn thành ‎và nó trở lại đại dương…
‎để một lần nữa lại thu thập bụi sao.
‎Vòng đời của nó…
‎phản ánh chu trình vĩ đại nhất.
‎Sự tồn tại và tàn lụi của các vì sao.
‎Vì xa xôi khắp thiên hà,
‎tro của vô số siêu tân tinh
‎đã kết hợp lại để tạo thành ‎một tinh vân khổng lồ.
‎Một đám mây bụi sao ‎dài hàng chục năm ánh sáng.
‎Và chôn vùi trong nó ‎là những nơi mà thế hệ sao tiếp theo
‎đang bắt đầu hình thành.
‎Gọi là các proplyd.
‎Chúng như những quả trứng vũ trụ khổng lồ.
‎Mỗi quả lớn hơn hệ mặt trời của chúng ta.
‎Bên trong lớp vỏ khí ‎được ion hóa của chúng,
‎trọng lực đang kéo bụi sao lại với nhau.
‎Và bụi sao bên trong trứng của Stella…
‎cũng bắt đầu hình thành.
‎Khi các nguyên tố nó thu thập được ‎đang biến đổi…
‎thành một thứ bắt đầu giống ‎một sinh vật nhỏ bé.
‎Và bên trong proplyd,
‎các khí như hydro và heli…
‎đang nuôi dưỡng ‎một ngôi sao còn phôi thai.
‎Và thứ từng là một phôi thai…
‎giờ là một chú rùa nhỏ xíu
‎với mai, chân chèo và mỏ.
‎Các nguyên tố được tái tạo…
‎cho một sự sống dưới biển.
‎Trong proplyd,
‎sự phát triển của ngôi sao mới ‎cũng sắp hoàn thành.
‎Tái sinh từ tro của thế hệ trước,
‎ánh sáng của nó cho thấy
‎sẽ có một cụm hành tinh ‎đang phát triển trong quỹ đạo.
‎Những thế giới mới.
‎Nhưng có lẽ, ‎cả những khả năng mới cho sự sống.
‎Và bên dưới lớp cát,
‎cũng là bụi sao đó.
‎Truyền qua vô số thế hệ sao và rùa…
‎sẽ bắt đầu một cuộc hành trình nữa.
‎Mỗi sự sống mới
‎kết nối trực tiếp ‎với nguồn gốc của vũ trụ.
‎Mỗi câu chuyện mới ‎bắt đầu ở cuối câu chuyện trước.
‎Và như vậy, ‎câu chuyện về vũ trụ của chúng ta tiếp nối
‎với nguồn tài nguyên ‎quý giá nhất của Trái Đất,
‎nước.
‎Và một gia đình voi ‎với nhiệm vụ nguy hiểm để tìm nó.
‎Mỗi bước trên hành trình của chúng ‎cũng phi thường
‎như hành trình của nước qua ‎vũ trụ rộng lớn đến hành tinh chúng ta.
‎Nhưng tại sao Trái Đất ‎là thế giới duy nhất trong hệ mặt trời
‎có bề mặt được nước lỏng bao phủ?
‎Và tại sao nó lại thiết yếu ‎với sự sống đến vậy?
‎Biên dịch: Nhung Vũ