Gece…
…gezegenimizin evrenle bağlantısını ortaya çıkarır.
Kayan bir yıldız.
Uzayın derinliklerinden Dünya'ya düşen…
…antik bir kaya.
İçinde evrenimizi oluşturan kimyasal elementler var.
Deniz kaplumbağaları
sayısız nesillerdir okyanusta gezerek
kozmik elementler içeren yiyecekler tüketiyor.
Ve yüz milyonlarca yıldır yaptıkları gibi…
…her yeni nesil…
…aynı yıldız tozunu geri dönüştürüp…
…bir sonraki nesli yaratıyor.
Büyük Patlama'yla doğan
ve yıldızların kalbinde dövülen…
…90 kimyasal element her şeyi yarattı.
Evrenin tarihi boyunca
sonsuz şekilde geri dönüştürülüp yeniden şekillendirildiler.
Ve şimdi…
…her yeni kaplumbağa,
aynı elementlerle yaşam döngüsüne başlıyor.
Yıldızların yaşamına benzer bir döngüye.
ELEMENTLER
Avustralya'nın Büyük Set Resifi'nde…
…büyülü bir şey gerçekleşti.
Kumun altında geçen 50 günün ardından,
kozmosun dört bir yanından gelen kimyasal elementler hayat yarattı.
Yeşil deniz kaplumbağalarının yeni neslini oluşturmak için birleştiler.
Yumurtalar, hayat veren element stoklarını tüketti.
Ve bugün, yavru kaplumbağalar ilk kez açık havaya çıkacak.
Kardeşleri suya ulaşmak için mücadele verirken…
…küçük bir dişi…
…en sona kaldı.
Yetişkinliğe ulaşmak için,
okyanus boyunca kimyasal element toplaması gerek.
Her anı güvensiz olan…
…tehlikeli bir yolculuk.
Ama yavru kaplumbağalar,
okyanusun çağrısına karşı koyamaz.
Yüz kişilik bir yuvadan
bazen sadece bir kaplumbağa hayatta kalır.
Bazen hiçbiri kalamaz.
Ama riske rağmen…
…küçük dişi, suya ulaşmanın şart olduğunu biliyor.
Bir boşluk fark ediyor…
…ve şansını deniyor.
Bugün…
…şans ona güldü.
Yavru, resifi geride bırakana kadar yüzmeye devam edecek.
Sığ kıyı sularında toplanan yırtıcılardan güvenle uzaklaşacak
ve açık okyanusun büyük boşluğunda kaybolup…
…atomlarla beslendiği bir çocukluk geçirecek.
Kökleri kozmosun doğumuna dek uzanan atomlar.
Evrenimizin emekleme döneminde olduğu zamana ait atomlar.
BÜYÜK PATLAMA
Hiçliği bir anda her şeye eviren…
…Büyük Patlama ile evrenimiz doğdu.
Başlangıçta
sadece sıcak ve yoğun bir sisti.
Ama genişlemeye devam ettikçe…
…sis de soğumaya başladı.
Ve aklın alabileceği en küçük ölçekte
şaşırtıcı bir şey olmaya başladı.
Sisin içinden ilk atomlar yoğunlaştı.
Hidrojen atomları.
Evrendeki ilk element.
Ve okyanusta
maviliklerden çıkan genç kaplumbağalar…
…resifin sığ sularında
hidrojen avındalar.
Karşınızda Stella.
Sahilden çıkıp okyanusa ulaşan şanslılardan biri.
Yumurtadan çıktığı hâlinden en az 2.000 kat daha ağır
ve hızla büyüyor.
Açık okyanusta sürüklenirken bulduğu canlılarla besleniyor.
Ama bir elementi diğerlerinden daha fazla tüketti.
Hidrojen.
Hidrojen, yediği yiyeceklerdeki atomların yarısından fazlasını oluşturur…
…ve tüm canlılarda en çok bulunan elementtir.
Balıklardan
omurgasızlara.
Anemonlara ve mercanlara.
Evrenin doğuşunda oluşan hidrojen atomları
yıldızdan gezegene,
gezegenden hayvana…
…ve avdan avcıya geçer.
Bu da Stella için
resif çevresinin tehlikeli olduğu gösterir.
Aynı atomlara aç olan kaplan köpek balıkları,
yetişkin hayatları boyunca deniz kaplumbağalarını avlar.
Stella'nın ana savunması, güvenilir zırhıdır.
Kemiği kalsiyum ve fosforla sertleşmiştir.
Bu elementlerin kökeni de…
…evrende önemli bir ana dayanır.
13,5 MİLYAR YIL ÖNCE
Büyük Patlama'dan sonraki 300 milyon yıl boyunca…
…hiçbir gezegen ve yıldız yoktu.
Evrenin karanlık çağları.
Karanlığın içinde,
kozmosu çaprazlamasına kaplayan dev hidrojen gazı dalları saklıydı.
Sonra inanılmaz bir şekilde
kütleçekimle birleşmeye başladılar…
…ve ilk yıldızlar doğdu.
İşte kozmik şafak.
Işıkların yanmaya başladığı an.
Ve ilk yıldızların derinliklerinde…
…olağanüstü bir süreç başladı.
Sıcaklıklar ve basınç o kadar yüksekti ki…
…yeni elementler oluştu.
Hidrojen atomları birleşerek helyumu meydana getirdi.
Atomlar birleştikçe enerji açığa çıktı.
Ortaya çıkan zincirleme reaksiyon, daha ağır elementleri üretti.
Yaşam için gerekli olanlar da dâhil.
Üç helyum atomu birleşerek karbonu oluşturdu.
Yani tüm yaşamın dayandığı elementi.
Karbon ve helyum, oksijeni oluşturdu.
Yani soluduğumuz havayı.
Oksijen atomları birleşerek fosforu oluşturdu.
Sonra silikon ve kalsiyum geldi.
Tüm canlıları oluşturan elementler,
ilk yıldızların kalbinde doğdu.
Stella için
bazı elementler öyle önemli ki…
…onları bulmak için uzun mesafeleri aşıyor.
TORRES BOĞAZI
EVDEN 300 KİLOMETRE UZAKTA
Avustralya ve Papua Yeni Gine arasındaki sıcak ve sığ sular,
gür deniz çayırlarıyla kaplıdır.
Okyanusun kırları.
Stella büyülü içeriklerine ulaşmak için buraya kadar geldi.
Deniz çayırı büyüdükçe
okyanus tabanına ulaşmayı başaran
dış uzay elementlerini emer.
Kalsiyum ve fosfor açısından zengin yapraklar,
koruyucu kabuğunu yaratmak ve ayakta tutmak için
Stella'ya gerekli olan mineralleri sağlar.
Gelecek maceralar için zırhını güçlendirir.
Stella'nın ergenlik yılları,
okyanus boyunca gezip
yıldızlarda doğan atomları arayarak geçecek.
Yetişkinliğe giden yolculuğu…
…evrenimizin hikâyesiyle de paralellik gösterir.
Çünkü Büyük Patlama'dan üç milyar yıl sonra…
…evren de olgunluğa erişti.
İnanılmaz derecede aktif bir yıldız oluşumu evresine adım atıyordu.
Büyüyen yıldızlar
bir araya gelip devasa galaksiler oluşturdu.
Samanyolu galaksimiz gibi.
Ve bu galaksilerde
her bir yıldızın ürettiği kimyasal elementler…
…gezegenlere ve uydularına dönüştü.
Milyarlarca yılın ardından
kimyasal elementler olgunlaşarak bugün bildiğimiz Dünya'yı yarattı.
EVDEN 2.000 KİLOMETRE UZAKTA
Stella artık tamamen büyüdü.
Boyu bir metreyi geçti
ve yeşil su yosunu kaplı kalın bir kabuğu var.
Mercan resiflerinde gezmek için ideal bir kamuflaj.
Artık okyanusla bütünleşti.
Yıldızlardan gelen atomlar…
…denizdeki yaşama kusursuz uyum sağladı.
Kozmosun Dünya üzerindeki yaşama…
…nasıl zarifçe şekil verdiğine bir örnek.
Stella, hayatının bir sonraki aşamasına hazır.
Çünkü kendisi de anne olmak üzere.
Vücudunun içinde…
…100 adet yumurta taşıyor.
Ömrü boyunca daha pek çok kez yumurtlayacak.
Yıldız tozundan oluşan değerli bir kargo.
Resifin her yerinde
atomlar yeni hayatlara dönüşür.
Ve Dünya üzerindeki en zengin ekosistemlerden birini yaratır.
Ama gezegenimiz…
…uç bir örnektir.
Güneş Sistemi'nin kalanında,
aynı elementler
yaşama hiç elverişli olmayan dünyalar yaratmıştır.
MERKÜR
Güneşe en yakın olan Merkür, karbon açısından zengin bir gezegendir.
Ama karbon hayat yaratmak yerine…
430 SANTİGRAT
…pişerek yer kabuğuna dönüşmüştür.
Yıldız ışığının kavurduğu bir dünya.
Güneş Sistemi'nin en uzak yerlerinde ise
Neptün'ün dondurucu sıcaklıkları,
karbon ve hidrojenin metan bulutları oluşturmasına yol açar.
Gezegene parlak mavi rengini veren de bu boğucu gazdır.
Mars bile,
Dünya'yla aynı içeriğe sahip olmasına rağmen…
…atmosferi oksijen açısından zengin olmadığından
karmaşık yaşama elverişli değildir.
Sadece Dünya'da koşullar uygundur.
Ama burada bile
elementler için kıyasıya bir rekabet var.
Ve tehlike…
…hep bir adım uzakta.
Neyse ki Stella saklambaçta uzmanlaştı.
Şimdilik güvende olan Stella…
…hayatının en zorlu mücadelesiyle karşı karşıya.
Büyük Set Resifi'ne
ve doğduğu adaya dönerek…
…kuma kendi yumurtalarını bırakmalı.
Ama ömrü okyanusta dolaşarak geçtiğinden
şu an 2.000 kilometre uzakta.
Stella'nın eve dönüşü de
doğal yaşamın harikalarından biri.
Dünya'nın derinliklerinde
gezegenimizin çekirdeği manyetik bir alan yaratır…
…ve yüzeyde bulunan her yer için manyetik bir imza oluşturur.
Stella yumurtadan çıkınca
adanın imzası beynine kazındı.
Dönüş yolunu bulmak için de
başka bir kimyasal elemente güvenecek.
Onu gezegenin çekirdeğine bağlayan bir element.
Sadece yıldızların ölümüyle oluşan bir element.
Galaksinin yakın bir bölgesinde,
iki buçuk milyon yıl önce
dev bir yıldızın çekirdeğinde ciddi bir değişim yaşandı.
Yıldız, hayatı boyunca nükleer füzyonla beslenmişti.
Açığa çıkan enerji…
…giderek daha ağır elementler yarattı.
Sonunda çekirdek o kadar ısındı ki yeni bir element ortaya çıktı.
Demir.
Bu da köklü bir değişime sebep oldu.
Çünkü demir yaratmak enerji açığa çıkarmaz.
Enerji tüketir.
Ve giderek daha fazla üretilen metal,
çekirdeğin her yerini hastalık gibi sardı.
Yıldızın ısısıyla beslendi.
Isıyı azalttı.
Ona destek olacak bir ısı kaynağı yoktu.
Bu noktadan sonra…
…yıldızın sonu gelmişti.
Ortaya çıkan patlama, on milyar güneşin parlaklığına denkti.
Oluşan süpernova, bolca demir içeren tozu galaksinin her yerine yaydı.
Ve toz, gezegenimize kadar ulaştı.
Şu anda bile
her gün 100 ton yıldız tozu Dünya atmosferine giriyor.
Bazıları Güneş Sistemi'nin oluşumundan kalma.
Bazıları da uzak süpernovalardan geliyor.
Gezegenimiz ve yıldızlar arasında doğrudan bir bağlantı.
Stella'nın yolu bulmasını sağlayan da
bu tozun içinde yer alan demir.
Çünkü beyninin derinliklerinde…
…manyetit kristalleri barındırdığı sanılan özel hücreler var.
Dünya'nın manyetik alanına ayarlı, demir açısından zengin bir mineral.
Bir pusula…
…doğru yönü ona gösteriyor.
Böylece Stella, yuvasına ait manyetik parmak izini bulabilir.
Bir süpernovada dövülmüş olan element…
…şimdi ona bomboş okyanusta kilometreler boyu yol gösterecek.
Ve doğduğu adaya…
…dönmesini sağlayacak.
Ama manyetik yön bulma yetenekleri olan başka canlılar da var.
Örneğin kaplan köpek balıkları.
Ve onlar da aynı adaya dönüyor.
Çünkü her yılın birkaç ayı,
binlerce dişi kaplumbağa buraya yumurtlamaya gelir.
Dünya üzerinde toplanan en büyük yeşil deniz kaplumbağası topluluğudur.
Ve onlar kıyıya geldiğinde
beslenme de başlar.
Stella doğru anı beklemeli…
…ve bir açıklık bulup…
…saldırıdan kaçmalı.
Tehlike geçtiğinde…
…nihayet kıyıya yüzüyor.
Destansı bir yolculuktan sonra…
…Stella en son yavruyken dokunduğu kuma
yeniden adım atıyor.
Ömrü boyunca topladığı elementleri…
…nihayet güvenle kuma aktarıyor.
Stella'nın görevi tamamlandı
ve yıldız tozu toplamak için…
…yeniden okyanusa dönüyor.
Onun yaşam döngüsü…
…en görkemli döngüyle benzerlik gösteriyor.
Yıldızların yaşam ve ölüm döngüsüyle.
Çünkü galaksinin çok uzaklarında,
sayısız süpernovaya ait küllerin
bir araya gelip oluşturduğu dev bir bulutsu var.
Onlarca ışık yılı genişliğinde bir yıldız tozu bulutu.
Ve içinde, yeni nesil yıldızların oluşmaya başladığı
bazı yerler var.
İyonlaşmış öngezegen diskleri.
Devasa kozmik yumurtalar gibiler.
Her biri Güneş Sistemimizden daha büyük.
İyonlaşmış gazdan oluşan kabuklarının içinde…
…kütleçekim gücü yıldız tozlarını bir araya toplar.
Stella'nın yumurtalarında bulunan yıldız tozu da…
…şekillenmeye başlıyor.
Topladığı elementler dönüşmeye başlayıp…
…küçük bir canlıya benzeyen bir şey meydana getiriyor.
Öngezegen diski içinde de…
…hidrojen ve helyum gibi gazlar…
…embriyonik bir yıldızı besliyor.
Ve bir zamanlar embriyo olan canlı…
…şimdi kabuğu, yüzgeçleri…
…ve gagası olan minik bir kaplumbağa.
Denizdeki bir yaşam için…
…elementler yeniden bir araya geldi.
Öngezegen diskinde,
yeni yıldızın gelişimi de tamamlanmak üzere.
Önceki neslin küllerinden doğan ışığı,
yörüngesinde büyüyen gezegen ailesini gözler önüne seriyor.
Yeni dünyalar.
Ve belki de yaşam için yeni olasılıklar.
Kumun altında da
aynı yıldız tozu var.
Yıldızların ve kaplumbağaların sayısız nesilleri boyunca aktarıldı…
…ve yeni bir yolculuğa daha başlayacak.
Her yeni yaşam,
evrenin doğumuyla doğrudan bağlantılıdır.
Her yeni hikâye, bir öncekinin bitişiyle başlar.
Evrenin hikâyesine devam ederken…
…Dünya'daki en önemli kaynağa geliyoruz.
Su.
Ve bir fil ailesi, su bulmak için tehlikeli bir göreve atılıyor.
Onların yolculukları da…
…suyun uçsuz bucaksız uzaydan, gezegenimize yolculuğu gibi olağanüstü.
Ama neden Güneş Sistemi içinde
sadece Dünya sıvı suyla kaplı?
Ve neden yaşam için su bu kadar önemli?
Alt yazı çevirmeni: Can Rendeci