Zmierzch…
NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY
ujawnia związek naszej planety z wszechświatem.
Spadająca gwiazda.
Pradawna skała z głębin kosmosu
leci na Ziemię.
Kryją się w niej pierwiastki chemiczne, które zbudowały nasz wszechświat.
Od niezliczonych pokoleń
żółwie morskie przemierzają oceany,
zbierając kosmiczne pierwiastki w swoim pożywieniu.
Od setek milionów lat
każde nowe pokolenie
przetwarza ten sam gwiezdny pył,
by stworzyć następne.
Dziewięćdziesiąt pierwiastków,
zrodzonych w Wielkim Wybuchu
i wykutych w sercach gwiazd, stworzyło wszystko, co znamy.
Ulegały ciągłemu przetwarzaniu i konfiguracjom
przez całą historię wszechświata.
A teraz,
wykorzystując te same pierwiastki,
każdy młody żółw rozpoczyna swój cykl życiowy…
będący odbiciem życia gwiazd.
PIERWIASTKI
Na Wielkiej Rafie Koralowej
wydarzyło się coś magicznego.
Po 50 dniach pod piaskiem
pierwiastki chemiczne z całego kosmosu stworzyły nowe życie.
Połączyły się, by ukształtować kolejne pokolenie żółwi zielonych.
Jaja wyczerpały już zapasy życiodajnych pierwiastków.
Dziś maleńkie żółwie po raz pierwszy zaczerpną powietrza.
Bracia i siostry spieszą w stronę wody.
Ta maleńka samica
przychodzi na świat ostatnia.
Aby doczekać dorosłości,
będzie potrzebowała pierwiastków chemicznych
z drugiego końca oceanu.
To niebezpieczna podróż.
Wszędzie kryją się pułapki.
Ale dla maleńkich żółwi
zew oceanu jest nie do odparcia.
Czasem spośród stu żółwi
przeżywa zaledwie jeden.
Czasem żaden.
Ale pomimo ryzyka
młoda samica wie, że musi dotrzeć do wody.
Droga wolna.
To dla niej szansa.
Dziś
miała szczęście.
Maleństwo płynie, aż pozostawi za sobą rafę.
Omija drapieżniki czające się w płytkich przybrzeżnych wodach
i znika w bezkresie otwartego oceanu.
Przez całe dzieciństwo będzie się karmić atomami.
Atomami, których początki sięgają zarania całego kosmosu.
Czasów, gdy nasz wszechświat sam dopiero się narodził.
WIELKI WYBUCH
Z niczego w ogrom, w jednej chwili.
Nasz wszechświat narodził się w Wielkim Wybuchu.
Na początku
był zaledwie gorącą, gęstą mgłą.
Ale w miarę rozszerzania się
mgła zaczęła stygnąć.
Wtedy, w niewyobrażalnie małej skali,
zaczęło dziać się coś zdumiewającego.
Z mgły powstały pierwsze atomy.
Atomy wodoru.
Pierwszego pierwiastka we wszechświecie.
W oceanie
polują na niego młode żółwie.
Wyłaniają się z błękitu,
by żerować w płytkich wodach rafy.
Oto Stella.
Jedna ze szczęściarzy, którzy zdołali uciec z plaży do oceanu.
Jej masa od wyklucia wzrosła już ponad 2000 razy
i nadal rośnie.
Stella żywi się stworzeniami dryfującymi w oceanie,
które dostarczają jej szczególnie jednego pierwiastka.
Wodoru.
Atomy wodoru stanowią ponad połowę wszystkich w jej pożywieniu.
To najliczniejszy pierwiastek w istotach żywych.
Od ryb
po bezkręgowce.
Ukwiały i koralowce.
Atomy wodoru powstałe u zarania wszechświata
przechodziły z gwiazdy na planetę,
z planety na zwierzę
i z ofiary na drapieżnika.
Co oznacza, że w wodach rafy koralowej kryje nie niebezpieczeństwo.
Żarłacze tygrysie łakną tych samych atomów
i nieustannie polują na dorosłe żółwie.
Podstawową obroną Stelli jest jej zaufana skorupa.
To kość wzmocniona wapniem i fosforem.
Pierwiastkami pochodzącymi z innej ważnej chwili…
historii naszego wszechświata.
13,5 MILIARDA LAT TEMU
Przez pierwsze 300 milionów lat po Wielkim Wybuchu
nie było planet ani gwiazd.
Była to mroczna epoka wszechświata.
W ciemności kosmosu
krzyżowały się ogromne gazowe macki wodoru.
Wtedy stało się z nimi coś niewiarygodnego:
grawitacja połączyła je,
powodując narodziny pierwszych gwiazd.
To kosmiczny świt.
Chwila, w której zapaliły się światła.
W głębi tych pierwszych gwiazd
rozpoczął się niezwykły proces.
Temperatura i ciśnienie były tak wysokie,
że powstały nowe pierwiastki.
Łączące się atomy wodoru stworzyły hel…
uwalniając przy tym energię.
Wywołało to reakcję łańcuchową
i powstawanie coraz cięższych pierwiastków.
W tym tych niezbędnych dla życia.
Trzy atomy helu połączyły się, tworząc węgiel.
Pierwiastek, na którym opiera się całe życie.
Węgiel i hel utworzyły tlen.
Powietrze, którym oddychamy.
Atomy tlenu łączyły się, tworząc fosfor.
A następnie krzem i wapń.
Pierwiastki, z których składa się każda istota,
powstały w sercach pierwszych gwiazd.
Dla Stelli
pewne pierwiastki są tak ważne,
że pokonuje długie dystanse, by je znaleźć.
CIEŚNINA TORRESA
300 KILOMETRÓW OD DOMU
Ciepłe, płytkie wody między Australią a Papuą-Nową Gwineą
są rajem porośniętym gęstą trawą morską.
Oceanicznymi preriami.
Stella pokonała kawał drogi, by dobrać się do ich magicznych składników.
Rosnąca trawa morska wchłania kosmiczne pierwiastki,
które dotarły na dno oceanu.
Kiełkujące źdźbła trawy morskiej bogate w wapń i fosfor
dostarczają Stelli minerałów, których potrzebuje
do rozwoju i zdrowia swojej ochronnej skorupy.
Żółwica wzmacnia swoją zbroję przed czekającymi ją bitwami.
Stella spędzi swoje młodzieńcze lata,
szukając w oceanie
atomów zrodzonych z gwiazd.
Jej podróż ku dojrzałości
to odbicie historii wszechświata.
Trzy miliardy lat po Wielkim Wybuchu
wszechświat także dojrzewał.
Wchodził w niezwykle aktywną fazę formowania się gwiazd.
Rosnące gwiazdy zaczęły gromadzić się w olbrzymich galaktykach.
Jak nasza Droga Mleczna.
W galaktykach
pierwiastki wytworzone przez każdą z gwiazd
przemieniały się w planety i księżyce.
Po miliardach lat
pierwiastki chemiczne ukształtowały znaną nam dziś Ziemię.
2000 KILOMETRÓW OD DOMU
Stella jest już dorosła.
Ma ponad metr długości
i grubą skorupę pokrytą zielonymi algami.
To idealny kamuflaż do krążenia po rafach.
Zjednoczyła się z oceanem.
Atomy z gwiazd…
przystosowały się do życia w morzu.
To tylko jeden przykład ziemskiej istoty
ukształtowanej z kosmicznych składników.
Stella jest gotowa na kolejny etap swojego życia.
Niedługo zostanie matką.
W jej ciele
kryje się setka jajeczek.
To pierwszy z jej wielu lęgów.
Cenny ładunek gwiezdnego pyłu.
Na całej rafie
atomy formują nowe żyjące istoty.
Tworzą jeden z najbogatszych ekosystemów na Ziemi.
Ale nasza planeta…
stanowi wyjątek.
W innych częściach Układu Słonecznego
te same pierwiastki stworzyły światy o wiele gorzej przystosowane do życia.
MERKURY
Najbliżej Słońca
znajduje się bogaty w węgiel Merkury.
Ale zamiast tworzyć życie…
430 STOPNI CELSJUSZA
…pierwiastek wtopił się w rozgrzaną skorupę.
To planeta spalona Słońcem.
Tymczasem w najdalszych zakątkach Układu Słonecznego
ziąb Neptuna tworzy obłoki metanu z węgla i wodoru.
Ten duszący gaz nadaje planecie błękitną barwę.
Nawet na Marsie,
planecie o składnikach identycznych z ziemskimi,
brak atmosfery bogatej w tlen
nie pozwoliłby przetrwać życiu.
Tylko na Ziemi panują idealne warunki.
Ale nawet tutaj
rywalizacja o pierwiastki jest zacięta.
A niebezpieczeństwo
czai się wszędzie.
Na szczęście Stella stała się mistrzynią zabawy w chowanego.
Stella umyka zagrożeniu
i mierzy się z największym wyzwaniem w swoim życiu.
Musi wrócić na Wielką Rafę Koralową
i wyspę, na której się wykluła,
by złożyć w piasku własne jaja.
Ale lata wędrówki po oceanie
oddaliły ją o 2000 kilometrów od domu.
To, jak odnajduje drogę,
jest jednym z cudów świata natury.
Głęboko we wnętrzu Ziemi
jądro planety wytwarza pole magnetyczne,
które nadaje każdemu miejscu na jej powierzchni
unikalną sygnaturę magnetyczną.
Gdy Stella się wykluła,
sygnatura jej wyspy zapisała się w jej mózgu.
Aby wrócić do domu,
musi polegać na kolejnym pierwiastku,
łączącym ją z jądrem planety.
Pierwiastek ten powstaje tylko w czasie śmierci gwiazdy.
W pobliskiej części galaktyki,
dwa i pół miliona lata temu,
w jądrze olbrzymiej gwiazdy zaszła drastyczna zmiana.
Gwiazdę od zawsze zasilały reakcje termojądrowe.
Uwolniona energia
tworzyła coraz cięższe pierwiastki.
W końcu jądro tak się rozgrzało,
że zaczęło wytwarzać…
żelazo.
Spowodowało to fundamentalną zmianę.
Tworzenie żelaza nie uwalnia energii.
Pochłania ją.
Powstający metal
rozrastał się w jądrze niczym choroba.
Pożerał ciepło gwiazdy.
Dławił ją.
Gwiazda utraciła źródło ciepła.
Od tej chwili
była skazana na zagładę.
Jej eksplozja zajaśniała blaskiem równym dziesięciu miliardom Słońc.
Supernowa posłała żelazny pył na krańce galaktyki.
Aż do naszej planety.
Do teraz
sto ton gwiezdnego pyłu wchodzi codziennie w atmosferę Ziemi.
Część to pozostałości po powstaniu Układu Słonecznego.
Część posłały do nas odległe supernowe.
To bezpośrednie połączenie między naszą planetą a gwiazdami.
To właśnie żelazo z tego pyłu
pozwala Stelli znaleźć drogę.
Wedle naszej wiedzy…
wyspecjalizowane komórki w jej mózgu zawierają kryształy magnetytu,
bogatego w żelazo minerału, związanego z polem magnetycznym Ziemi.
To kompas
wskazujący jej właściwy kierunek.
Dzięki niemu Stella potrafi odnaleźć magnetyczny wskaźnik swojego domu.
W ten sposób pierwiastek wykuty w supernowej…
prowadzi żółwicę przez kilometry bezkształtnego oceanu.
Na wyspę…
na której przyszła na świat.
Ale nie tylko żółwie mają zdolności naprowadzające.
Żarłacze tygrysie też je posiadają.
A teraz wracają na tę samą wyspę.
Bo co roku, przez kilka miesięcy,
tysiące samic żółwia przypływają tu, by złożyć jaja.
To największe skupisko zielonych żółwi
na całej planecie.
Gdy zbliżają się do brzegu,
zaczyna się uczta.
Stella musi poczekać na odpowiedni moment,
by się prześlizgnąć
i uniknąć ataku.
Gdy niebezpieczeństwo mija,
wypływa w końcu na brzeg.
Po niewiarygodnej podróży
Stella wychodzi na piasek,
po którym stąpała zaraz po wykluciu.
Pierwiastki, które zbierała przez całe życie,
trafiają bezpiecznie do piasku.
Misja Stelli dobiegła końca.
Żółwica wraca do oceanu,
by znów zacząć zbierać gwiezdny pył.
Jej cykl życiowy
odzwierciedla najwspanialszy cykl.
Życie i śmierć gwiazd.
Na drugim końcu galaktyki
pył niezliczonych supernowych
utworzył ogromną mgławicę.
Obłok o średnicy kilkudziesięciu lat świetlnych.
W jej wnętrzu kryją się miejsca, gdzie zaczyna się kształtować
kolejne pokolenie gwiazd.
Nazywamy je proplydami.
Przypominają olbrzymie kosmiczne jaja.
Są większe od Układu Słonecznego.
Pod skorupą zjonizowanego gazu
grawitacja kompresuje gwiezdny pył.
Tymczasem gwiezdny pył w jajach Stelli
także zaczyna nabierać kształtów.
Zbierane przez żółwicę pierwiastki zmieniają się…
w coś, co zaczyna przypominać maleńkie stworzenie.
We wnętrzu proplydu
gazy, takie jak wodór i hel,
zasilają embrionalną gwiazdę.
Tymczasem niegdysiejszy zarodek
zmienił się w maleńkiego żółwia.
Ma skorupę, płetwy i dziób.
Pierwiastki przetworzone…
do życia w morzu.
Proces rozwoju w proplydzie także dobiega końca.
Światło gwiazdy zrodzonej z popiołów poprzedniego pokolenia
pada na rodzinę planet rosnących na jej orbicie.
To nowe światy.
I kto wie? Może i nowe szanse dla powstania życia.
Pod piaskiem kryje się ten sam gwiezdny pył.
Przechodził przez niezliczone pokolenia gwiazd i żółwi,
a teraz rozpocznie kolejną podróż.
Każde nowe życie
łączy się bezpośrednio z powstaniem wszechświata.
Każda nowa historia zaczyna się na końcu poprzedniej.
Historia naszego wszechświata toczy się dalej
wraz z najcenniejszym zasobem Ziemi:
wodą.
Rodzina słoni poszukuje jej, mierząc się z wieloma zagrożeniami.
Ich podróż jest równie niezwykła,
co wędrówka wody przez kosmos, aż do naszej planety.
Ale dlaczego Ziemia jako jedyna w Układzie Słonecznym
jest pokryta wodą w stanie ciekłym?
I dlaczego woda jest niezbędna do życia?
Napisy: Aleksandra Basińska