1
00:00:14,160 --> 00:00:15,120
<i>Zmierzch…</i>

2
00:00:15,200 --> 00:00:17,720
NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY

3
00:00:19,240 --> 00:00:22,880
<i>ujawnia związek naszej planety</i>
<i>z wszechświatem.</i>

4
00:00:28,160 --> 00:00:29,560
<i>Spadająca gwiazda.</i>

5
00:00:31,200 --> 00:00:34,480
<i>Pradawna skała z głębin kosmosu</i>

6
00:00:38,680 --> 00:00:39,880
<i>leci na Ziemię.</i>

7
00:00:50,320 --> 00:00:54,880
<i>Kryją się w niej pierwiastki chemiczne,</i>
<i>które zbudowały nasz wszechświat.</i>

8
00:01:10,480 --> 00:01:12,160
<i>Od niezliczonych pokoleń</i>

9
00:01:13,000 --> 00:01:16,160
<i>żółwie morskie przemierzają oceany,</i>

10
00:01:16,760 --> 00:01:20,480
<i>zbierając kosmiczne pierwiastki</i>
<i>w swoim pożywieniu.</i>

11
00:01:24,160 --> 00:01:27,720
<i>Od setek milionów lat</i>

12
00:01:33,880 --> 00:01:35,560
<i>każde nowe pokolenie</i>

13
00:01:37,520 --> 00:01:40,360
<i>przetwarza ten sam gwiezdny pył,</i>

14
00:01:43,320 --> 00:01:45,200
<i>by stworzyć następne.</i>

15
00:01:53,600 --> 00:01:55,400
<i>Dziewięćdziesiąt pierwiastków,</i>

16
00:01:56,840 --> 00:01:59,400
<i>zrodzonych w Wielkim Wybuchu</i>

17
00:02:01,640 --> 00:02:05,600
<i>i wykutych w sercach gwiazd,</i>
<i>stworzyło wszystko, co znamy.</i>

18
00:02:08,120 --> 00:02:11,080
<i>Ulegały ciągłemu przetwarzaniu</i>
<i>i konfiguracjom</i>

19
00:02:11,680 --> 00:02:15,160
<i>przez całą historię wszechświata.</i>

20
00:02:18,240 --> 00:02:19,280
<i>A teraz,</i>

21
00:02:21,640 --> 00:02:23,720
<i>wykorzystując te same pierwiastki,</i>

22
00:02:24,760 --> 00:02:27,480
<i>każdy młody żółw</i>
<i>rozpoczyna swój cykl życiowy…</i>

23
00:02:33,960 --> 00:02:37,600
<i>będący odbiciem życia gwiazd.</i>

24
00:03:05,840 --> 00:03:12,840
PIERWIASTKI

25
00:03:18,400 --> 00:03:20,960
<i>Na Wielkiej Rafie Koralowej</i>

26
00:03:28,680 --> 00:03:31,120
<i>wydarzyło się coś magicznego.</i>

27
00:03:37,880 --> 00:03:40,280
<i>Po 50 dniach pod piaskiem</i>

28
00:03:41,480 --> 00:03:46,640
<i>pierwiastki chemiczne z całego kosmosu</i>
<i>stworzyły nowe życie.</i>

29
00:03:49,280 --> 00:03:54,960
<i>Połączyły się, by ukształtować</i>
<i>kolejne pokolenie żółwi zielonych.</i>

30
00:04:18,400 --> 00:04:22,400
<i>Jaja wyczerpały już</i>
<i>zapasy życiodajnych pierwiastków.</i>

31
00:04:39,760 --> 00:04:45,160
<i>Dziś maleńkie żółwie</i>
<i>po raz pierwszy zaczerpną powietrza.</i>

32
00:04:59,080 --> 00:05:03,000
<i>Bracia i siostry spieszą w stronę wody.</i>

33
00:05:08,600 --> 00:05:09,800
<i>Ta maleńka samica</i>

34
00:05:12,560 --> 00:05:14,400
<i>przychodzi na świat ostatnia.</i>

35
00:05:20,120 --> 00:05:22,160
<i>Aby doczekać dorosłości,</i>

36
00:05:23,840 --> 00:05:26,400
<i>będzie potrzebowała</i>
<i>pierwiastków chemicznych</i>

37
00:05:26,480 --> 00:05:27,920
<i>z drugiego końca oceanu.</i>

38
00:05:36,800 --> 00:05:38,400
<i>To niebezpieczna podróż.</i>

39
00:05:41,120 --> 00:05:43,280
<i>Wszędzie kryją się pułapki.</i>

40
00:05:50,400 --> 00:05:51,880
<i>Ale dla maleńkich żółwi</i>

41
00:05:53,200 --> 00:05:56,360
<i>zew oceanu jest nie do odparcia.</i>

42
00:06:09,840 --> 00:06:11,280
<i>Czasem spośród stu żółwi</i>

43
00:06:12,320 --> 00:06:14,880
<i>przeżywa zaledwie jeden.</i>

44
00:06:18,680 --> 00:06:20,840
<i>Czasem żaden.</i>

45
00:07:13,560 --> 00:07:15,080
<i>Ale pomimo ryzyka</i>

46
00:07:17,240 --> 00:07:21,880
<i>młoda samica wie, że musi dotrzeć do wody.</i>

47
00:07:59,880 --> 00:08:01,320
<i>Droga wolna.</i>

48
00:08:04,640 --> 00:08:05,920
<i>To dla niej szansa.</i>

49
00:08:20,880 --> 00:08:21,720
<i>Dziś</i>

50
00:08:24,400 --> 00:08:25,720
<i>miała szczęście.</i>

51
00:08:29,080 --> 00:08:34,400
<i>Maleństwo płynie,</i>
<i>aż pozostawi za sobą rafę.</i>

52
00:08:47,120 --> 00:08:51,520
<i>Omija drapieżniki czające się</i>
<i>w płytkich przybrzeżnych wodach</i>

53
00:08:52,720 --> 00:08:55,720
<i>i znika w bezkresie otwartego oceanu.</i>

54
00:09:03,200 --> 00:09:07,600
<i>Przez całe dzieciństwo</i>
<i>będzie się karmić atomami.</i>

55
00:09:14,240 --> 00:09:20,920
<i>Atomami, których początki</i>
<i>sięgają zarania całego kosmosu.</i>

56
00:09:27,120 --> 00:09:32,440
<i>Czasów, gdy nasz wszechświat</i>
<i>sam dopiero się narodził.</i>

57
00:09:34,280 --> 00:09:38,880
WIELKI WYBUCH

58
00:09:48,000 --> 00:09:53,080
<i>Z niczego w ogrom, w jednej chwili.</i>

59
00:09:56,280 --> 00:09:59,800
<i>Nasz wszechświat narodził się</i>
<i>w Wielkim Wybuchu.</i>

60
00:10:07,400 --> 00:10:08,280
<i>Na początku</i>

61
00:10:09,040 --> 00:10:11,440
<i>był zaledwie gorącą, gęstą mgłą.</i>

62
00:10:19,080 --> 00:10:21,480
<i>Ale w miarę rozszerzania się</i>

63
00:10:24,360 --> 00:10:26,000
<i>mgła zaczęła stygnąć.</i>

64
00:10:29,400 --> 00:10:32,360
<i>Wtedy, w niewyobrażalnie małej skali,</i>

65
00:10:33,600 --> 00:10:36,040
<i>zaczęło dziać się coś zdumiewającego.</i>

66
00:10:42,000 --> 00:10:45,440
<i>Z mgły powstały pierwsze atomy.</i>

67
00:10:50,120 --> 00:10:52,400
<i>Atomy wodoru.</i>

68
00:10:56,040 --> 00:10:59,600
<i>Pierwszego pierwiastka we wszechświecie.</i>

69
00:11:06,640 --> 00:11:07,800
<i>W oceanie</i>

70
00:11:08,680 --> 00:11:11,920
<i>polują na niego młode żółwie.</i>

71
00:11:15,160 --> 00:11:17,480
<i>Wyłaniają się z błękitu,</i>

72
00:11:17,560 --> 00:11:20,120
<i>by żerować w płytkich wodach rafy.</i>

73
00:11:24,920 --> 00:11:26,560
<i>Oto Stella.</i>

74
00:11:27,760 --> 00:11:32,520
<i>Jedna ze szczęściarzy,</i>
<i>którzy zdołali uciec z plaży do oceanu.</i>

75
00:11:41,480 --> 00:11:44,680
<i>Jej masa od wyklucia</i>
<i>wzrosła już ponad 2000 razy</i>

76
00:11:45,840 --> 00:11:46,880
<i>i nadal rośnie.</i>

77
00:11:51,840 --> 00:11:55,360
<i>Stella żywi się stworzeniami</i>
<i>dryfującymi w oceanie,</i>

78
00:11:56,840 --> 00:11:59,960
<i>które dostarczają jej</i>
<i>szczególnie jednego pierwiastka.</i>

79
00:12:08,640 --> 00:12:09,480
<i>Wodoru.</i>

80
00:12:12,560 --> 00:12:16,800
<i>Atomy wodoru stanowią</i>
<i>ponad połowę wszystkich w jej pożywieniu.</i>

81
00:12:20,800 --> 00:12:24,480
<i>To najliczniejszy pierwiastek</i>
<i>w istotach żywych.</i>

82
00:12:28,600 --> 00:12:29,680
<i>Od ryb</i>

83
00:12:30,960 --> 00:12:32,200
<i>po bezkręgowce.</i>

84
00:12:38,960 --> 00:12:41,320
<i>Ukwiały i koralowce.</i>

85
00:12:54,440 --> 00:12:58,560
<i>Atomy wodoru</i>
<i>powstałe u zarania wszechświata</i>

86
00:12:59,520 --> 00:13:03,200
<i>przechodziły z gwiazdy na planetę,</i>

87
00:13:04,320 --> 00:13:05,920
<i>z planety na zwierzę</i>

88
00:13:08,320 --> 00:13:11,280
<i>i z ofiary na drapieżnika.</i>

89
00:13:22,080 --> 00:13:27,000
<i>Co oznacza, że w wodach rafy koralowej</i>
<i>kryje nie niebezpieczeństwo.</i>

90
00:13:30,880 --> 00:13:33,920
<i>Żarłacze tygrysie łakną tych samych atomów</i>

91
00:13:34,000 --> 00:13:37,000
<i>i nieustannie polują na dorosłe żółwie.</i>

92
00:13:45,280 --> 00:13:48,560
<i>Podstawową obroną Stelli</i>
<i>jest jej zaufana skorupa.</i>

93
00:13:52,280 --> 00:13:55,280
<i>To kość wzmocniona wapniem i fosforem.</i>

94
00:14:02,320 --> 00:14:05,320
<i>Pierwiastkami pochodzącymi</i>
<i>z innej ważnej chwili…</i>

95
00:14:09,400 --> 00:14:11,280
<i>historii naszego wszechświata.</i>

96
00:14:13,040 --> 00:14:17,440
13,5 MILIARDA LAT TEMU

97
00:14:21,920 --> 00:14:25,680
<i>Przez pierwsze 300 milionów lat</i>
<i>po Wielkim Wybuchu</i>

98
00:14:28,080 --> 00:14:31,000
<i>nie było planet ani gwiazd.</i>

99
00:14:34,080 --> 00:14:36,600
<i>Była to mroczna epoka wszechświata.</i>

100
00:14:42,360 --> 00:14:44,120
<i>W ciemności kosmosu</i>

101
00:14:44,640 --> 00:14:48,600
<i>krzyżowały się</i>
<i>ogromne gazowe macki wodoru.</i>

102
00:14:53,280 --> 00:14:56,120
<i>Wtedy stało się z nimi</i>
<i>coś niewiarygodnego:</i>

103
00:14:56,200 --> 00:14:58,680
<i>grawitacja połączyła je,</i>

104
00:15:02,400 --> 00:15:04,960
<i>powodując narodziny pierwszych gwiazd.</i>

105
00:15:11,120 --> 00:15:13,000
<i>To kosmiczny świt.</i>

106
00:15:16,720 --> 00:15:20,880
<i>Chwila, w której zapaliły się światła.</i>

107
00:15:28,000 --> 00:15:30,680
<i>W głębi tych pierwszych gwiazd</i>

108
00:15:34,880 --> 00:15:37,080
<i>rozpoczął się niezwykły proces.</i>

109
00:15:42,800 --> 00:15:46,080
<i>Temperatura i ciśnienie były tak wysokie,</i>

110
00:15:48,080 --> 00:15:50,360
<i>że powstały nowe pierwiastki.</i>

111
00:15:52,520 --> 00:15:56,400
<i>Łączące się atomy wodoru stworzyły hel…</i>

112
00:15:58,800 --> 00:16:01,880
<i>uwalniając przy tym energię.</i>

113
00:16:04,520 --> 00:16:06,400
<i>Wywołało to reakcję łańcuchową</i>

114
00:16:06,480 --> 00:16:09,200
<i>i powstawanie</i>
<i>coraz cięższych pierwiastków.</i>

115
00:16:12,320 --> 00:16:15,640
<i>W tym tych niezbędnych dla życia.</i>

116
00:16:17,640 --> 00:16:21,360
<i>Trzy atomy helu połączyły się,</i>
<i>tworząc węgiel.</i>

117
00:16:26,800 --> 00:16:29,480
<i>Pierwiastek, na którym</i>
<i>opiera się całe życie.</i>

118
00:16:31,760 --> 00:16:34,560
<i>Węgiel i hel utworzyły tlen.</i>

119
00:16:36,080 --> 00:16:37,760
<i>Powietrze, którym oddychamy.</i>

120
00:16:39,680 --> 00:16:42,880
<i>Atomy tlenu łączyły się, tworząc fosfor.</i>

121
00:16:44,920 --> 00:16:47,160
<i>A następnie krzem i wapń.</i>

122
00:16:50,200 --> 00:16:52,920
<i>Pierwiastki, z których</i>
<i>składa się każda istota,</i>

123
00:16:54,320 --> 00:16:58,800
<i>powstały w sercach pierwszych gwiazd.</i>

124
00:17:31,000 --> 00:17:31,880
<i>Dla Stelli</i>

125
00:17:33,160 --> 00:17:35,040
<i>pewne pierwiastki są tak ważne,</i>

126
00:17:38,600 --> 00:17:41,080
<i>że pokonuje długie dystanse,</i>
<i>by je znaleźć.</i>

127
00:17:47,240 --> 00:17:49,000
CIEŚNINA TORRESA

128
00:17:49,080 --> 00:17:51,520
300 KILOMETRÓW OD DOMU

129
00:17:51,600 --> 00:17:56,000
<i>Ciepłe, płytkie wody</i>
<i>między Australią a Papuą-Nową Gwineą</i>

130
00:17:57,360 --> 00:17:59,800
<i>są rajem porośniętym gęstą trawą morską.</i>

131
00:18:04,200 --> 00:18:06,680
<i>Oceanicznymi preriami.</i>

132
00:18:16,120 --> 00:18:21,960
<i>Stella pokonała kawał drogi, by dobrać się</i>
<i>do ich magicznych składników.</i>

133
00:18:32,560 --> 00:18:37,200
<i>Rosnąca trawa morska</i>
<i>wchłania kosmiczne pierwiastki,</i>

134
00:18:37,920 --> 00:18:40,680
<i>które dotarły na dno oceanu.</i>

135
00:18:43,880 --> 00:18:48,040
<i>Kiełkujące źdźbła trawy morskiej</i>
<i>bogate w wapń i fosfor</i>

136
00:18:49,760 --> 00:18:53,280
<i>dostarczają Stelli minerałów,</i>
<i>których potrzebuje</i>

137
00:18:55,080 --> 00:18:58,320
<i>do rozwoju i zdrowia</i>
<i>swojej ochronnej skorupy.</i>

138
00:19:01,880 --> 00:19:06,000
<i>Żółwica wzmacnia swoją zbroję</i>
<i>przed czekającymi ją bitwami.</i>

139
00:19:14,400 --> 00:19:16,960
<i>Stella spędzi swoje młodzieńcze lata,</i>

140
00:19:17,680 --> 00:19:19,200
<i>szukając w oceanie</i>

141
00:19:20,920 --> 00:19:24,240
<i>atomów zrodzonych z gwiazd.</i>

142
00:19:33,240 --> 00:19:35,080
<i>Jej podróż ku dojrzałości</i>

143
00:19:37,320 --> 00:19:40,800
<i>to odbicie historii wszechświata.</i>

144
00:19:45,240 --> 00:19:48,920
<i>Trzy miliardy lat po Wielkim Wybuchu</i>

145
00:19:53,880 --> 00:19:56,680
<i>wszechświat także dojrzewał.</i>

146
00:20:02,640 --> 00:20:08,440
<i>Wchodził w niezwykle aktywną fazę</i>
<i>formowania się gwiazd.</i>

147
00:20:12,200 --> 00:20:17,280
<i>Rosnące gwiazdy zaczęły gromadzić się</i>
<i>w olbrzymich galaktykach.</i>

148
00:20:20,080 --> 00:20:21,800
<i>Jak nasza Droga Mleczna.</i>

149
00:20:25,000 --> 00:20:26,880
<i>W galaktykach</i>

150
00:20:28,160 --> 00:20:30,840
<i>pierwiastki wytworzone</i>
<i>przez każdą z gwiazd</i>

151
00:20:34,520 --> 00:20:40,960
<i>przemieniały się w planety i księżyce.</i>

152
00:20:49,920 --> 00:20:51,480
<i>Po miliardach lat</i>

153
00:20:53,320 --> 00:20:58,880
<i>pierwiastki chemiczne</i>
<i>ukształtowały znaną nam dziś Ziemię.</i>

154
00:21:09,360 --> 00:21:13,320
2000 KILOMETRÓW OD DOMU

155
00:21:23,080 --> 00:21:25,800
<i>Stella jest już dorosła.</i>

156
00:21:29,880 --> 00:21:31,240
<i>Ma ponad metr długości</i>

157
00:21:32,280 --> 00:21:35,600
<i>i grubą skorupę pokrytą zielonymi algami.</i>

158
00:21:39,240 --> 00:21:42,400
<i>To idealny kamuflaż do krążenia po rafach.</i>

159
00:21:46,600 --> 00:21:49,120
<i>Zjednoczyła się z oceanem.</i>

160
00:21:55,800 --> 00:21:57,440
<i>Atomy z gwiazd…</i>

161
00:21:59,320 --> 00:22:02,600
<i>przystosowały się do życia w morzu.</i>

162
00:22:11,000 --> 00:22:13,360
<i>To tylko jeden przykład ziemskiej istoty</i>

163
00:22:15,280 --> 00:22:18,320
<i>ukształtowanej z kosmicznych składników.</i>

164
00:22:35,720 --> 00:22:39,000
<i>Stella jest gotowa</i>
<i>na kolejny etap swojego życia.</i>

165
00:22:43,680 --> 00:22:47,000
<i>Niedługo zostanie matką.</i>

166
00:22:50,200 --> 00:22:51,320
<i>W jej ciele</i>

167
00:22:53,960 --> 00:22:56,480
<i>kryje się setka jajeczek.</i>

168
00:22:58,280 --> 00:23:01,080
<i>To pierwszy z jej wielu lęgów.</i>

169
00:23:03,680 --> 00:23:07,640
<i>Cenny ładunek gwiezdnego pyłu.</i>

170
00:23:15,760 --> 00:23:17,120
<i>Na całej rafie</i>

171
00:23:18,360 --> 00:23:20,720
<i>atomy formują nowe żyjące istoty.</i>

172
00:23:25,480 --> 00:23:30,160
<i>Tworzą jeden</i>
<i>z najbogatszych ekosystemów na Ziemi.</i>

173
00:23:35,920 --> 00:23:37,640
<i>Ale nasza planeta…</i>

174
00:23:41,320 --> 00:23:42,400
<i>stanowi wyjątek.</i>

175
00:23:44,920 --> 00:23:47,120
<i>W innych częściach Układu Słonecznego</i>

176
00:23:47,200 --> 00:23:54,000
<i>te same pierwiastki stworzyły światy</i>
<i>o wiele gorzej przystosowane do życia.</i>

177
00:23:58,480 --> 00:23:59,840
MERKURY

178
00:23:59,920 --> 00:24:01,320
<i>Najbliżej Słońca</i>

179
00:24:02,080 --> 00:24:05,000
<i>znajduje się bogaty w węgiel Merkury.</i>

180
00:24:07,880 --> 00:24:09,680
<i>Ale zamiast tworzyć życie…</i>

181
00:24:10,200 --> 00:24:11,480
430 STOPNI CELSJUSZA

182
00:24:11,560 --> 00:24:14,120
<i>…pierwiastek wtopił się</i>
<i>w rozgrzaną skorupę.</i>

183
00:24:16,160 --> 00:24:19,920
<i>To planeta spalona Słońcem.</i>

184
00:24:22,520 --> 00:24:26,440
<i>Tymczasem w najdalszych zakątkach</i>
<i>Układu Słonecznego</i>

185
00:24:26,520 --> 00:24:33,520
<i>ziąb Neptuna tworzy obłoki metanu</i>
<i>z węgla i wodoru.</i>

186
00:24:36,680 --> 00:24:40,880
<i>Ten duszący gaz</i>
<i>nadaje planecie błękitną barwę.</i>

187
00:24:46,640 --> 00:24:47,960
<i>Nawet na Marsie,</i>

188
00:24:49,160 --> 00:24:51,960
<i>planecie o składnikach</i>
<i>identycznych z ziemskimi,</i>

189
00:24:54,320 --> 00:24:56,880
<i>brak atmosfery bogatej w tlen</i>

190
00:24:57,520 --> 00:25:00,880
<i>nie pozwoliłby przetrwać życiu.</i>

191
00:25:07,800 --> 00:25:12,080
<i>Tylko na Ziemi panują idealne warunki.</i>

192
00:25:18,320 --> 00:25:19,320
<i>Ale nawet tutaj</i>

193
00:25:20,120 --> 00:25:22,440
<i>rywalizacja o pierwiastki jest zacięta.</i>

194
00:25:24,200 --> 00:25:25,640
<i>A niebezpieczeństwo</i>

195
00:25:27,560 --> 00:25:29,040
<i>czai się wszędzie.</i>

196
00:25:44,880 --> 00:25:48,400
<i>Na szczęście Stella stała się</i>
<i>mistrzynią zabawy w chowanego.</i>

197
00:26:29,920 --> 00:26:31,400
<i>Stella umyka zagrożeniu</i>

198
00:26:34,320 --> 00:26:37,320
<i>i mierzy się</i>
<i>z największym wyzwaniem w swoim życiu.</i>

199
00:26:39,520 --> 00:26:42,280
<i>Musi wrócić na Wielką Rafę Koralową</i>

200
00:26:43,920 --> 00:26:45,880
<i>i wyspę, na której się wykluła,</i>

201
00:26:49,480 --> 00:26:51,880
<i>by złożyć w piasku własne jaja.</i>

202
00:26:58,880 --> 00:27:01,440
<i>Ale lata wędrówki po oceanie</i>

203
00:27:02,200 --> 00:27:05,600
<i>oddaliły ją o 2000 kilometrów od domu.</i>

204
00:27:09,840 --> 00:27:11,520
<i>To, jak odnajduje drogę,</i>

205
00:27:12,160 --> 00:27:14,760
<i>jest jednym z cudów świata natury.</i>

206
00:27:21,400 --> 00:27:22,840
<i>Głęboko we wnętrzu Ziemi</i>

207
00:27:23,600 --> 00:27:26,600
<i>jądro planety wytwarza pole magnetyczne,</i>

208
00:27:28,840 --> 00:27:31,680
<i>które nadaje każdemu miejscu</i>
<i>na jej powierzchni</i>

209
00:27:31,760 --> 00:27:33,760
<i>unikalną sygnaturę magnetyczną.</i>

210
00:27:37,560 --> 00:27:39,120
<i>Gdy Stella się wykluła,</i>

211
00:27:39,200 --> 00:27:43,520
<i>sygnatura jej wyspy</i>
<i>zapisała się w jej mózgu.</i>

212
00:27:46,200 --> 00:27:48,200
<i>Aby wrócić do domu,</i>

213
00:27:48,280 --> 00:27:51,600
<i>musi polegać na kolejnym pierwiastku,</i>

214
00:27:53,760 --> 00:27:56,880
<i>łączącym ją z jądrem planety.</i>

215
00:28:00,400 --> 00:28:05,080
<i>Pierwiastek ten powstaje</i>
<i>tylko w czasie śmierci gwiazdy.</i>

216
00:28:10,680 --> 00:28:12,720
<i>W pobliskiej części galaktyki,</i>

217
00:28:13,720 --> 00:28:15,680
<i>dwa i pół miliona lata temu,</i>

218
00:28:16,720 --> 00:28:20,520
<i>w jądrze olbrzymiej gwiazdy</i>
<i>zaszła drastyczna zmiana.</i>

219
00:28:25,280 --> 00:28:29,360
<i>Gwiazdę od zawsze zasilały</i>
<i>reakcje termojądrowe.</i>

220
00:28:35,880 --> 00:28:37,200
<i>Uwolniona energia</i>

221
00:28:39,040 --> 00:28:41,440
<i>tworzyła coraz cięższe pierwiastki.</i>

222
00:28:45,200 --> 00:28:47,800
<i>W końcu jądro tak się rozgrzało,</i>

223
00:28:48,640 --> 00:28:49,880
<i>że zaczęło wytwarzać…</i>

224
00:28:51,640 --> 00:28:52,480
<i>żelazo.</i>

225
00:28:55,360 --> 00:28:58,200
<i>Spowodowało to fundamentalną zmianę.</i>

226
00:29:03,080 --> 00:29:06,040
<i>Tworzenie żelaza nie uwalnia energii.</i>

227
00:29:07,920 --> 00:29:09,160
<i>Pochłania ją.</i>

228
00:29:15,880 --> 00:29:18,360
<i>Powstający metal</i>

229
00:29:19,240 --> 00:29:22,760
<i>rozrastał się w jądrze niczym choroba.</i>

230
00:29:27,160 --> 00:29:29,160
<i>Pożerał ciepło gwiazdy.</i>

231
00:29:33,880 --> 00:29:34,880
<i>Dławił ją.</i>

232
00:29:46,280 --> 00:29:48,560
<i>Gwiazda utraciła źródło ciepła.</i>

233
00:29:52,840 --> 00:29:54,400
<i>Od tej chwili</i>

234
00:29:57,480 --> 00:29:59,680
<i>była skazana na zagładę.</i>

235
00:30:11,600 --> 00:30:16,200
<i>Jej eksplozja zajaśniała blaskiem</i>
<i>równym dziesięciu miliardom Słońc.</i>

236
00:30:22,000 --> 00:30:27,080
<i>Supernowa posłała żelazny pył</i>
<i>na krańce galaktyki.</i>

237
00:30:35,120 --> 00:30:38,120
<i>Aż do naszej planety.</i>

238
00:30:43,160 --> 00:30:44,280
<i>Do teraz</i>

239
00:30:45,280 --> 00:30:50,280
<i>sto ton gwiezdnego pyłu</i>
<i>wchodzi codziennie w atmosferę Ziemi.</i>

240
00:30:53,080 --> 00:30:56,800
<i>Część to pozostałości</i>
<i>po powstaniu Układu Słonecznego.</i>

241
00:31:00,600 --> 00:31:04,480
<i>Część posłały do nas odległe supernowe.</i>

242
00:31:08,400 --> 00:31:13,600
<i>To bezpośrednie połączenie</i>
<i>między naszą planetą a gwiazdami.</i>

243
00:31:19,680 --> 00:31:21,960
<i>To właśnie żelazo z tego pyłu</i>

244
00:31:22,520 --> 00:31:25,400
<i>pozwala Stelli znaleźć drogę.</i>

245
00:31:33,520 --> 00:31:35,200
<i>Wedle naszej wiedzy…</i>

246
00:31:38,280 --> 00:31:43,600
<i>wyspecjalizowane komórki w jej mózgu</i>
<i>zawierają kryształy magnetytu,</i>

247
00:31:44,520 --> 00:31:48,760
<i>bogatego w żelazo minerału,</i>
<i>związanego z polem magnetycznym Ziemi.</i>

248
00:31:52,760 --> 00:31:53,680
<i>To kompas</i>

249
00:31:55,560 --> 00:31:57,680
<i>wskazujący jej właściwy kierunek.</i>

250
00:32:05,440 --> 00:32:11,680
<i>Dzięki niemu Stella potrafi odnaleźć</i>
<i>magnetyczny wskaźnik swojego domu.</i>

251
00:32:19,480 --> 00:32:22,680
<i>W ten sposób</i>
<i>pierwiastek wykuty w supernowej…</i>

252
00:32:30,360 --> 00:32:34,280
<i>prowadzi żółwicę przez kilometry</i>
<i>bezkształtnego oceanu.</i>

253
00:32:48,600 --> 00:32:49,920
<i>Na wyspę…</i>

254
00:32:53,800 --> 00:32:55,480
<i>na której przyszła na świat.</i>

255
00:33:08,120 --> 00:33:12,040
<i>Ale nie tylko żółwie</i>
<i>mają zdolności naprowadzające.</i>

256
00:33:14,640 --> 00:33:16,720
<i>Żarłacze tygrysie też je posiadają.</i>

257
00:33:19,600 --> 00:33:22,280
<i>A teraz wracają na tę samą wyspę.</i>

258
00:33:26,560 --> 00:33:28,920
<i>Bo co roku, przez kilka miesięcy,</i>

259
00:33:29,000 --> 00:33:32,600
<i>tysiące samic żółwia przypływają tu,</i>
<i>by złożyć jaja.</i>

260
00:33:34,600 --> 00:33:37,880
<i>To największe skupisko zielonych żółwi</i>

261
00:33:37,960 --> 00:33:39,960
<i>na całej planecie.</i>

262
00:33:45,600 --> 00:33:47,320
<i>Gdy zbliżają się do brzegu,</i>

263
00:33:49,080 --> 00:33:50,320
<i>zaczyna się uczta.</i>

264
00:34:03,800 --> 00:34:06,280
<i>Stella musi poczekać na odpowiedni moment</i>,

265
00:34:08,840 --> 00:34:10,040
<i>by się prześlizgnąć</i>

266
00:34:12,160 --> 00:34:14,080
<i>i uniknąć ataku.</i>

267
00:34:32,080 --> 00:34:33,800
<i>Gdy niebezpieczeństwo mija,</i>

268
00:34:37,440 --> 00:34:39,080
<i>wypływa w końcu na brzeg.</i>

269
00:34:52,280 --> 00:34:53,880
<i>Po niewiarygodnej podróży</i>

270
00:34:57,080 --> 00:34:59,240
<i>Stella wychodzi na piasek,</i>

271
00:35:00,840 --> 00:35:03,320
<i>po którym stąpała zaraz po wykluciu.</i>

272
00:35:28,040 --> 00:35:30,920
<i>Pierwiastki,</i>
<i>które zbierała przez całe życie,</i>

273
00:35:36,600 --> 00:35:39,160
<i>trafiają bezpiecznie do piasku.</i>

274
00:35:45,240 --> 00:35:46,960
<i>Misja Stelli dobiegła końca.</i>

275
00:35:47,520 --> 00:35:49,240
<i>Żółwica wraca do oceanu,</i>

276
00:35:52,880 --> 00:35:56,600
<i>by znów zacząć zbierać gwiezdny pył.</i>

277
00:36:00,480 --> 00:36:01,800
<i>Jej cykl życiowy</i>

278
00:36:03,640 --> 00:36:06,520
<i>odzwierciedla najwspanialszy cykl.</i>

279
00:36:08,440 --> 00:36:11,920
<i>Życie i śmierć gwiazd.</i>

280
00:36:22,480 --> 00:36:25,600
<i>Na drugim końcu galaktyki</i>

281
00:36:27,000 --> 00:36:29,680
<i>pył niezliczonych supernowych</i>

282
00:36:29,760 --> 00:36:34,480
<i>utworzył ogromną mgławicę.</i>

283
00:36:41,280 --> 00:36:44,480
<i>Obłok o średnicy</i>
<i>kilkudziesięciu lat świetlnych.</i>

284
00:36:48,120 --> 00:36:52,600
<i>W jej wnętrzu kryją się miejsca,</i>
<i>gdzie zaczyna się kształtować</i>

285
00:36:53,840 --> 00:36:55,320
<i>kolejne pokolenie gwiazd.</i>

286
00:37:06,800 --> 00:37:08,400
<i>Nazywamy je proplydami.</i>

287
00:37:10,400 --> 00:37:12,880
<i>Przypominają olbrzymie kosmiczne jaja.</i>

288
00:37:15,000 --> 00:37:17,680
<i>Są większe od Układu Słonecznego.</i>

289
00:37:23,720 --> 00:37:26,640
<i>Pod skorupą zjonizowanego gazu</i>

290
00:37:28,560 --> 00:37:31,480
<i>grawitacja kompresuje gwiezdny pył.</i>

291
00:37:38,880 --> 00:37:42,400
<i>Tymczasem gwiezdny pył w jajach Stelli</i>

292
00:37:45,440 --> 00:37:47,560
<i>także zaczyna nabierać kształtów.</i>

293
00:37:56,200 --> 00:38:01,800
<i>Zbierane przez żółwicę pierwiastki</i>
<i>zmieniają się…</i>

294
00:38:08,280 --> 00:38:11,800
<i>w coś, co zaczyna przypominać</i>
<i>maleńkie stworzenie.</i>

295
00:38:24,280 --> 00:38:25,640
<i>We wnętrzu proplydu</i>

296
00:38:27,840 --> 00:38:30,240
<i>gazy, takie jak wodór i hel,</i>

297
00:38:33,120 --> 00:38:35,680
<i>zasilają embrionalną gwiazdę.</i>

298
00:38:44,880 --> 00:38:46,720
<i>Tymczasem niegdysiejszy zarodek</i>

299
00:38:49,080 --> 00:38:51,080
<i>zmienił się w maleńkiego żółwia.</i>

300
00:38:55,200 --> 00:38:58,880
<i>Ma skorupę, płetwy i dziób.</i>

301
00:39:02,880 --> 00:39:04,680
<i>Pierwiastki przetworzone…</i>

302
00:39:08,080 --> 00:39:10,280
<i>do życia w morzu.</i>

303
00:39:15,160 --> 00:39:20,200
<i>Proces rozwoju w proplydzie</i>
<i>także dobiega końca.</i>

304
00:39:21,480 --> 00:39:24,920
<i>Światło gwiazdy zrodzonej</i>
<i>z popiołów poprzedniego pokolenia</i>

305
00:39:26,120 --> 00:39:30,000
<i>pada na rodzinę planet</i>
<i>rosnących na jej orbicie.</i>

306
00:39:34,200 --> 00:39:35,320
<i>To nowe światy.</i>

307
00:39:36,240 --> 00:39:40,280
<i>I kto wie?</i>
<i>Może i nowe szanse dla powstania życia.</i>

308
00:39:48,280 --> 00:39:52,760
<i>Pod piaskiem</i>
<i>kryje się ten sam gwiezdny pył.</i>

309
00:39:54,080 --> 00:39:58,800
<i>Przechodził przez niezliczone pokolenia</i>
<i>gwiazd i żółwi,</i>

310
00:40:00,880 --> 00:40:03,200
<i>a teraz rozpocznie kolejną podróż.</i>

311
00:40:08,160 --> 00:40:09,560
<i>Każde nowe życie</i>

312
00:40:11,080 --> 00:40:15,400
<i>łączy się bezpośrednio</i>
<i>z powstaniem wszechświata.</i>

313
00:40:20,840 --> 00:40:26,200
<i>Każda nowa historia</i>
<i>zaczyna się na końcu poprzedniej.</i>

314
00:40:34,880 --> 00:40:38,880
<i>Historia naszego wszechświata</i>
<i>toczy się dalej</i>

315
00:40:40,760 --> 00:40:43,000
<i>wraz z najcenniejszym zasobem Ziemi:</i>

316
00:40:46,280 --> 00:40:47,120
<i>wodą.</i>

317
00:40:48,920 --> 00:40:52,800
<i>Rodzina słoni poszukuje jej,</i>
<i>mierząc się z wieloma zagrożeniami.</i>

318
00:40:57,000 --> 00:40:59,360
<i>Ich podróż jest równie niezwykła,</i>

319
00:41:01,680 --> 00:41:06,440
<i>co wędrówka wody przez kosmos,</i>
<i>aż do naszej planety.</i>

320
00:41:10,640 --> 00:41:13,840
<i>Ale dlaczego Ziemia</i>
<i>jako jedyna w Układzie Słonecznym</i>

321
00:41:14,840 --> 00:41:17,240
<i>jest pokryta wodą w stanie ciekłym?</i>

322
00:41:18,600 --> 00:41:21,960
<i>I dlaczego woda jest niezbędna do życia?</i>

323
00:42:06,800 --> 00:42:11,600
Napisy: Aleksandra Basińska