De avond…
…laat zien hoe onze planeet verband houdt met het heelal.
Een vallende ster.
Oeroud gesteente vanuit het diepst van de ruimte…
…dat op aarde valt.
Daarin zitten de chemische elementen die ons heelal hebben gebouwd.
Talloze generaties lang…
…hebben zeeschildpadden over de oceanen gezworven…
…en verzamelen ze kosmische elementen met hun voedsel.
En zoals ze al honderden miljoenen jaren doen…
…recyclet elke nieuwe generatie…
…hetzelfde sterrenstof…
…om de volgende te produceren.
Geboren in de oerknal…
…en gesmeed in de kern van sterren…
…hebben 90 chemische elementen alles wat bestaat gecreëerd.
Eindeloos hergebruikt en geherconfigureerd…
…in de geschiedenis van het heelal.
En nu…
…met dezelfde elementen…
…begint elke schildpad aan een cyclus…
…die de levens van sterren weerspiegelt.
In het Great Barrier Reef in Australië…
…is iets magisch gebeurd.
Na 50 dagen onder het zand…
…hebben chemische elementen uit de kosmos leven gecreëerd.
Ze vormen samen de nieuwe generatie soepschildpadden.
De eieren hebben hun voorraad levenskrachtige elementen uitgeput.
En vandaag proeven de schildpadjes hun eerste frisse lucht.
Haar broertjes en zusjes racen naar het water…
…maar een vrouwtje…
…wordt als laatste geboren.
Om volwassen te worden…
…moet ze chemische elementen uit de oceaan halen.
Het is een gevaarlijke reis…
…met overal verraderlijkheden.
Voor de schildpadjes…
…is de roep van de oceaan onweerstaanbaar.
Uit een nest van 100…
…overleeft er soms maar één.
Soms geen enkele.
Ondanks het risico…
…weet het vrouwtje dat ze naar het water moet.
Ze ziet een opening…
…en grijpt haar kans.
Vandaag…
…boft ze.
Het jong houdt pas op met zwemmen als het rif ver achter haar ligt.
Ze is veilig langs de roofdieren in de ondiepe kustwateren gekomen…
…en verdwijnt in de grote leegte van de oceaan…
…om zich te voeden met atomen.
Atomen die al het hele leven van de kosmos bestaan.
Al toen ons heelal nog in de kinderschoenen stond.
DE OERKNAL
In één ogenblik uitgezet van niets naar alles.
Ons heelal is geboren in de oerknal.
Eerst…
…was er alleen een hete, dikke mist.
Maar terwijl die uitzette…
…koelde de mist ook af.
En op de kleinst mogelijke schaal…
…begon er iets verbazingwekkends.
De eerste atomen condenseerden uit de mist.
Atomen waterstof.
Het allereerste element in het universum.
En in de oceaan…
…jagen jonge schildpadden erop.
Ze komen uit het blauw om te foerageren in het ondiepe water van het rif.
Dit is Stella.
Een van de bofkonten die van het strand de oceaan in gekomen zijn.
Ze is al meer dan 2000 keer zo zwaar als haar geboortegewicht en groeit snel.
Ze voedt zich met wezens die ze in de open oceaan vindt.
Eén element neemt ze vaker tot zich dan alle andere.
Waterstof.
Meer dan de helft van alle atomen in haar voedsel bestaat eruit.
Het is het meest voorkomende element in alle levende wezens.
Van vissen…
…tot ongewervelden.
Anemonen en koraal.
Waterstofatomen gevormd aan het begin van het heelal…
…worden doorgegeven van ster naar planeet…
…planeet naar dier…
…en van prooi naar roofdier.
Dat betekent voor Stella dat het water rond het rif vol gevaren zit.
Tijgerhaaien willen dezelfde atomen…
…en jagen hun volwassen leven op zeeschildpadden.
Stella's verdediging is haar pantser.
Het bot is gehard met calcium en fosfor.
Elementen die uit een ander cruciaal moment komen…
…in het leven van ons heelal.
13,5 MILJARD JAAR GELEDEN
De eerste 300 miljoen jaar na de oerknal…
…waren er geen planeten of sterren.
De donkere tijd van het universum.
Verborgen in de duisternis…
…doorkruisen enorme slierten waterstofgas de kosmos.
En toen werden, heel ongelooflijk, terwijl de zwaartekracht ze samentrok…
…de eerste sterren geboren.
Dat is de kosmische dageraad.
Het moment dat het licht aanging.
Diep in die eerste sterren…
…begon een bijzonder proces.
De temperaturen en druk waren zo extreem…
…dat er nieuwe elementen gecreëerd werden.
Waterstofatomen werden samengedrukt en maakten helium.
Er kwam energie vrij bij die fusie.
Daardoor ontstond er een kettingreactie die steeds zwaardere elementen creëerde.
Waaronder elementen essentieel voor het leven.
Drie heliumatomen maakten samen koolstof.
Het element waarop al het leven is gebaseerd.
Koolstof en helium maakten zuurstof.
De lucht die we inademen.
Zuurstofatomen vormden samen fosfor.
Dan silicium en calcium.
De elementen waaruit elk levend wezen bestaat…
…werden gecreëerd in de kern van de allereerste sterren.
Voor Stella…
…zijn sommige elementen zo cruciaal…
…dat ze daarvoor lange afstanden zwemt.
STRAAT TORRES
300 KILOMETER VAN HUIS
De warme, ondiepe wateren tussen Australië en Papoea-Nieuw-Guinea…
…zijn een paradijs van kleurrijk zeegras.
De prairies van de oceaan.
Stella is helemaal hierheen gereisd voor de magische ingrediënten ervan.
Terwijl het groeit…
…absorbeert zeegras elementen vanuit de ruimte…
…die hun weg vonden naar de oceaanbodem.
Ontluikende bladeren rijk aan calcium en fosfor…
…geven Stella de mineralen die ze nodig heeft…
…om haar beschermende schild te bouwen en onderhouden.
Ze verhardt haar pantser voor de beproevingen die haar wachten.
Stella zal haar jeugdjaren doorbrengen met het doorzoeken van de oceaan…
…naar atomen geboren in de sterren.
Haar reis naar volwassenheid…
…kent een parallel in het verhaal van ons heelal.
Want drie miljard jaar na de oerknal…
…werd het heelal ook volwassen.
Het ging een enorm actieve fase van stervorming in.
Sterren groeiden en werden samengetrokken in enorme melkwegstelsels.
Zoals onze Melkweg.
En in die sterrenstelsels…
…werden de elementen die de sterren maakten…
…getransformeerd in planeten en manen.
Na miljarden jaren…
…zijn de chemische elementen gerijpt tot de aarde die wij nu kennen.
2000 KILOMETER VAN HUIS
Stella is nu zelf volwassen.
Ze is meer dan een meter lang en haar dikke schild is bedekt met algen.
Een ideale camouflage voor de koraalriffen.
Ze is nu een met de oceaan.
Atomen van de sterren…
…perfect aangepast aan het leven op zee.
Eén voorbeeld van leven op aarde…
…dat prachtig gevormd is uit de kosmos.
Stella is nu klaar voor de volgende fase in haar leven.
Want ze wordt nu zelf moeder.
In haar lichaam…
…draagt ze een legsel van 100 eieren.
Het eerste van vele die ze in haar leven legt.
Haar eigen kostbare vrachtje sterrenstof.
Overal op het rif…
…worden atomen gecombineerd in nieuw leven.
Dat creëert een van de rijkste ecosystemen op aarde.
Maar onze planeet…
…is een uitschieter.
In de rest van het zonnestelsel hebben dezelfde elementen…
…werelden gecreëerd die minder geschikt zijn voor leven.
MERCURIUS
Mercurius bevindt zich het dichtst bij de zon en heeft veel koolstof.
In plaats van leven te creëren…
430 GRADEN CELSIUS
…zit de koolstof in de korst gebakken.
Op een wereld verkoold door sterrenlicht.
En in de verste uithoek van het zonnestelsel…
…zorgt de vrieskou op Neptunus ervoor…
…dat koolstof en waterstof methaandamp vormen.
Het verstikkende gas dat hem z'n briljante blauwe kleur geeft.
Zelfs op Mars…
…een planeet met dezelfde ingrediënten als de aarde…
…betekent het gebrek aan zuurstof dat complex leven hier niet kan overleven.
Alleen op aarde zijn de omstandigheden precies goed.
Maar zelfs hier is de concurrentie om elementen moordend.
En gevaar…
…is nooit ver weg.
Gelukkig kan Stella zich goed verstoppen.
Ze is nu veilig…
…en staat voor de grootste uitdaging van haar leven.
Terugkeren naar het Great Barrier Reef…
…en haar geboorte-eiland…
…om haar eieren in het zand te leggen.
Maar een leven lang zwerven door de oceaan betekent dat ze 2000 km verderop is.
Hoe Stella naar huis navigeert, is een van de wonderen van de natuur.
Diep in de aarde wekt de kern van onze planeet een magnetisch veld op.
Dat geeft elke plek op het oppervlak een unieke magnetische signatuur.
Toen ze uit het ei kwam…
…werd de signatuur van haar eiland Stella ingeprent.
Om haar weg terug te vinden gebruikt ze nog een chemisch element.
Een dat haar verbindt met de kern van de planeet.
Een element dat alleen ontstaat als sterren sterven.
In het melkwegstelsel, vlakbij, vond tweeënhalf miljoen jaar geleden…
…een dramatische verandering plaats in de kern van een enorme ster.
Zijn hele leven werd hij aangedreven door nucleaire fusie.
De energie die vrijkwam…
…creëerde steeds zwaardere elementen.
Tot de kern zo heet werd dat hij begon met het creëren van…
…ijzer.
Dat zorgde voor een fundamentele verandering.
Want bij ijzer maken komt geen energie vrij.
Dat wordt verbruikt.
Er werd steeds meer metaal geproduceerd.
Het verspreidde zich door de kern als een ziekte.
Het voedde zich met de hitte.
Het verstikte de ster.
Zonder warmtebron.
Vanaf dat moment…
…was de ster verdoemd.
De ontploffing was zo helder als 10 miljard zonnen.
Een supernova die ijzerrijk stof verspreidde door het melkwegstelsel.
Helemaal naar onze planeet.
En zelfs nu nog…
…komt er elke dag 100 ton sterrenstof de atmosfeer van de aarde in.
Soms overblijfselen van de vorming van het zonnestelsel.
Soms hierheen geblazen vanaf verafgelegen supernova's.
Een directe link tussen onze planeet en de sterren.
En door het ijzer in dit stof kan Stella de weg vinden.
Want diep in haar brein…
…bevatten gespecialiseerde cellen kristallen magnetiet.
Een ijzerrijk mineraal dat zich richt op het magnetisch veld van de aarde.
Een kompas…
…dat haar de juiste richting wijst.
Daardoor kan Stella de unieke magnetische vingerafdruk van thuis vinden.
Een element gevormd in een supernova…
…wijst haar de weg door talloze kilometers oceaan.
Terug naar het eiland…
…waar ze geboren is.
Er zijn nog andere wezens met magnetisch vermogen.
Tijgerhaaien hebben het ook.
En het leidt hen terug naar hetzelfde eiland.
Want elk jaar, een paar maanden lang…
…komen hier duizenden vrouwtjesschildpadden eieren leggen.
De grootste verzameling soepschildpadden waar dan ook op de planeet.
Als zij aan land gaan, begint het foerageren.
Stella wacht op het juiste moment…
…op een opening…
…om de slachtpartij te vermijden.
Als het gevaar geweken is…
…gaat ze eindelijk aan land.
Na een epische reis…
…klimt Stella het zand op…
…dat ze als jong voor het laatst heeft gezien.
De elementen die ze in haar leven heeft verzameld…
…worden veilig gelegd in het zand.
Stella's missie is voltooid.
Ze keert terug naar de oceaan…
…om meer sterrenstof te verzamelen.
De cyclus van haar leven…
…weerspiegelt de belangrijkste cyclus van allemaal.
Het leven en de dood van de sterren.
Want ver weg in het heelal…
…is de as van talloze supernova's…
…samengekomen in een enorme nevel.
Een wolk sterrenstof tientallen lichtjaren in diameter.
Daarbinnen liggen plekken waar de volgende generatie sterren…
…zich begint te vormen.
Die heten proplyden.
Het zijn enorme kosmische eieren.
Stuk voor stuk groter dan ons zonnestelsel.
In hun schil van geïoniseerd gas…
…trekt de zwaartekracht sterrenstof samen.
En het sterrenstof in Stella's eieren…
…begint ook vorm te krijgen.
De elementen die ze verzameld heeft, worden veranderd…
…in iets wat begint te lijken op een klein wezentje.
En in de proplyd…
…voeden gassen als waterstof en helium…
…een embryonale ster.
Wat ooit een embryo was…
…is nu een schildpadje…
…met een schild, zwempoten en een snuit.
Elementen opnieuw vormgegeven…
…voor een leven in zee.
In de proplyd…
…is de ontwikkeling van de nieuwe ster ook bijna voltooid.
Herboren uit de as van de vorige generatie…
…onthult zijn licht groeiende planeten in een baan eromheen.
Nieuwe werelden.
En misschien nieuwe kansen op leven.
En onder het zand…
…hetzelfde sterrenstof.
Doorgegeven door talloze generaties sterren en schildpadden…
…om weer een reis te beginnen.
Elk nieuw leven…
…is direct verbonden met de oorsprong van het heelal.
Elk nieuw verhaal begint aan het eind van het vorige.
Dus gaat het verhaal van ons heelal verder…
…met de waardevolste stof op aarde:
water.
En een familie olifanten op een gevaarlijke zoektocht.
Hun reis is net zo bijzonder…
…als de reis van water door de uitgestrekte ruimte naar onze planeet.
Waarom is de aarde de enige planeet in ons zonnestelsel…
…die bedekt is met vloeibaar water?
En waarom is het zo essentieel voor leven?
Ondertiteld door: Jolanda Jongedijk