1
00:00:14,160 --> 00:00:15,120
De avond…

2
00:00:19,240 --> 00:00:22,880
…laat zien hoe onze planeet
verband houdt met het heelal.

3
00:00:28,160 --> 00:00:29,560
Een vallende ster.

4
00:00:31,200 --> 00:00:34,480
Oeroud gesteente
vanuit het diepst van de ruimte…

5
00:00:38,680 --> 00:00:39,880
…dat op aarde valt.

6
00:00:50,320 --> 00:00:54,880
Daarin zitten de chemische elementen
die ons heelal hebben gebouwd.

7
00:01:10,480 --> 00:01:12,160
Talloze generaties lang…

8
00:01:13,000 --> 00:01:16,160
…hebben zeeschildpadden
over de oceanen gezworven…

9
00:01:16,760 --> 00:01:20,480
…en verzamelen ze kosmische elementen
met hun voedsel.

10
00:01:24,160 --> 00:01:27,720
En zoals ze al
honderden miljoenen jaren doen…

11
00:01:33,880 --> 00:01:35,560
…recyclet elke nieuwe generatie…

12
00:01:37,520 --> 00:01:40,360
…hetzelfde sterrenstof…

13
00:01:43,320 --> 00:01:45,200
…om de volgende te produceren.

14
00:01:53,800 --> 00:01:55,400
Geboren in de oerknal…

15
00:01:56,840 --> 00:01:59,400
…en gesmeed in de kern van sterren…

16
00:02:01,640 --> 00:02:05,600
…hebben 90 chemische elementen
alles wat bestaat gecreëerd.

17
00:02:08,120 --> 00:02:10,680
Eindeloos hergebruikt
en geherconfigureerd…

18
00:02:11,680 --> 00:02:15,160
…in de geschiedenis van het heelal.

19
00:02:18,240 --> 00:02:19,280
En nu…

20
00:02:21,640 --> 00:02:23,440
…met dezelfde elementen…

21
00:02:24,760 --> 00:02:27,400
…begint elke schildpad aan een cyclus…

22
00:02:33,960 --> 00:02:37,600
…die de levens van sterren weerspiegelt.

23
00:03:18,400 --> 00:03:20,960
In het Great Barrier Reef in Australië…

24
00:03:28,680 --> 00:03:31,120
…is iets magisch gebeurd.

25
00:03:37,880 --> 00:03:40,280
Na 50 dagen onder het zand…

26
00:03:41,480 --> 00:03:46,640
…hebben chemische elementen
uit de kosmos leven gecreëerd.

27
00:03:49,280 --> 00:03:54,960
Ze vormen samen
de nieuwe generatie soepschildpadden.

28
00:04:18,400 --> 00:04:22,400
De eieren hebben hun voorraad
levenskrachtige elementen uitgeput.

29
00:04:39,760 --> 00:04:45,160
En vandaag proeven de schildpadjes
hun eerste frisse lucht.

30
00:04:59,080 --> 00:05:03,000
Haar broertjes en zusjes racen
naar het water…

31
00:05:08,600 --> 00:05:09,800
…maar een vrouwtje…

32
00:05:12,560 --> 00:05:14,400
…wordt als laatste geboren.

33
00:05:20,120 --> 00:05:22,160
Om volwassen te worden…

34
00:05:23,880 --> 00:05:27,720
…moet ze chemische elementen
uit de oceaan halen.

35
00:05:36,800 --> 00:05:38,400
Het is een gevaarlijke reis…

36
00:05:41,120 --> 00:05:43,280
…met overal verraderlijkheden.

37
00:05:50,400 --> 00:05:51,880
Voor de schildpadjes…

38
00:05:53,200 --> 00:05:56,360
…is de roep van de oceaan onweerstaanbaar.

39
00:06:09,840 --> 00:06:11,200
Uit een nest van 100…

40
00:06:12,320 --> 00:06:14,880
…overleeft er soms maar één.

41
00:06:18,680 --> 00:06:20,840
Soms geen enkele.

42
00:07:13,560 --> 00:07:15,080
Ondanks het risico…

43
00:07:17,240 --> 00:07:21,880
…weet het vrouwtje
dat ze naar het water moet.

44
00:07:59,880 --> 00:08:01,320
Ze ziet een opening…

45
00:08:04,680 --> 00:08:05,920
…en grijpt haar kans.

46
00:08:20,880 --> 00:08:21,720
Vandaag…

47
00:08:24,400 --> 00:08:25,720
…boft ze.

48
00:08:29,080 --> 00:08:34,400
Het jong houdt pas op met zwemmen
als het rif ver achter haar ligt.

49
00:08:47,120 --> 00:08:51,520
Ze is veilig langs de roofdieren
in de ondiepe kustwateren gekomen…

50
00:08:52,720 --> 00:08:55,920
…en verdwijnt in de grote leegte
van de oceaan…

51
00:09:03,200 --> 00:09:07,600
…om zich te voeden met atomen.

52
00:09:14,240 --> 00:09:20,920
Atomen die al het hele leven
van de kosmos bestaan.

53
00:09:27,120 --> 00:09:32,440
Al toen ons heelal
nog in de kinderschoenen stond.

54
00:09:34,280 --> 00:09:38,880
DE OERKNAL

55
00:09:48,000 --> 00:09:53,080
In één ogenblik uitgezet
van niets naar alles.

56
00:09:56,280 --> 00:09:59,800
Ons heelal is geboren in de oerknal.

57
00:10:07,400 --> 00:10:08,280
Eerst…

58
00:10:09,040 --> 00:10:11,440
…was er alleen een hete, dikke mist.

59
00:10:19,080 --> 00:10:21,480
Maar terwijl die uitzette…

60
00:10:24,360 --> 00:10:26,000
…koelde de mist ook af.

61
00:10:29,400 --> 00:10:32,360
En op de kleinst mogelijke schaal…

62
00:10:33,600 --> 00:10:36,040
…begon er iets verbazingwekkends.

63
00:10:42,000 --> 00:10:45,440
De eerste atomen
condenseerden uit de mist.

64
00:10:50,120 --> 00:10:52,400
Atomen waterstof.

65
00:10:56,040 --> 00:10:59,600
Het allereerste element in het universum.

66
00:11:06,640 --> 00:11:07,800
En in de oceaan…

67
00:11:08,680 --> 00:11:11,920
…jagen jonge schildpadden erop.

68
00:11:15,160 --> 00:11:20,120
Ze komen uit het blauw om te foerageren
in het ondiepe water van het rif.

69
00:11:24,920 --> 00:11:26,560
Dit is Stella.

70
00:11:27,760 --> 00:11:32,520
Een van de bofkonten die van het strand
de oceaan in gekomen zijn.

71
00:11:41,480 --> 00:11:46,880
Ze is al meer dan 2000 keer zo zwaar
als haar geboortegewicht en groeit snel.

72
00:11:51,840 --> 00:11:55,360
Ze voedt zich met wezens
die ze in de open oceaan vindt.

73
00:11:56,840 --> 00:11:59,880
Eén element neemt ze vaker tot zich
dan alle andere.

74
00:12:08,640 --> 00:12:09,480
Waterstof.

75
00:12:12,560 --> 00:12:16,800
Meer dan de helft van alle atomen
in haar voedsel bestaat eruit.

76
00:12:20,800 --> 00:12:24,480
Het is het meest voorkomende element
in alle levende wezens.

77
00:12:28,600 --> 00:12:29,680
Van vissen…

78
00:12:30,960 --> 00:12:32,200
…tot ongewervelden.

79
00:12:38,960 --> 00:12:41,320
Anemonen en koraal.

80
00:12:54,440 --> 00:12:58,560
Waterstofatomen gevormd
aan het begin van het heelal…

81
00:12:59,520 --> 00:13:03,200
…worden doorgegeven van ster naar planeet…

82
00:13:04,320 --> 00:13:05,920
…planeet naar dier…

83
00:13:08,320 --> 00:13:11,280
…en van prooi naar roofdier.

84
00:13:22,080 --> 00:13:27,000
Dat betekent voor Stella dat het water
rond het rif vol gevaren zit.

85
00:13:30,880 --> 00:13:33,920
Tijgerhaaien willen dezelfde atomen…

86
00:13:34,000 --> 00:13:37,000
…en jagen hun volwassen leven
op zeeschildpadden.

87
00:13:45,280 --> 00:13:48,560
Stella's verdediging is haar pantser.

88
00:13:52,280 --> 00:13:55,280
Het bot is gehard met calcium en fosfor.

89
00:14:02,320 --> 00:14:05,320
Elementen die
uit een ander cruciaal moment komen…

90
00:14:09,400 --> 00:14:11,280
…in het leven van ons heelal.

91
00:14:13,040 --> 00:14:17,440
13,5 MILJARD JAAR GELEDEN

92
00:14:21,920 --> 00:14:25,680
De eerste 300 miljoen jaar na de oerknal…

93
00:14:28,080 --> 00:14:31,000
…waren er geen planeten of sterren.

94
00:14:34,080 --> 00:14:36,600
De donkere tijd van het universum.

95
00:14:42,360 --> 00:14:44,120
Verborgen in de duisternis…

96
00:14:44,640 --> 00:14:48,600
…doorkruisen enorme slierten
waterstofgas de kosmos.

97
00:14:53,280 --> 00:14:58,680
En toen werden, heel ongelooflijk,
terwijl de zwaartekracht ze samentrok…

98
00:15:02,400 --> 00:15:04,520
…de eerste sterren geboren.

99
00:15:11,120 --> 00:15:13,000
Dat is de kosmische dageraad.

100
00:15:16,720 --> 00:15:20,880
Het moment dat het licht aanging.

101
00:15:28,000 --> 00:15:30,680
Diep in die eerste sterren…

102
00:15:34,880 --> 00:15:37,080
…begon een bijzonder proces.

103
00:15:42,800 --> 00:15:46,080
De temperaturen en druk waren zo extreem…

104
00:15:48,080 --> 00:15:50,360
…dat er nieuwe elementen
gecreëerd werden.

105
00:15:52,520 --> 00:15:56,400
Waterstofatomen werden samengedrukt
en maakten helium.

106
00:15:58,800 --> 00:16:01,880
Er kwam energie vrij bij die fusie.

107
00:16:04,520 --> 00:16:09,200
Daardoor ontstond er een kettingreactie
die steeds zwaardere elementen creëerde.

108
00:16:12,320 --> 00:16:15,640
Waaronder elementen
essentieel voor het leven.

109
00:16:17,640 --> 00:16:21,360
Drie heliumatomen maakten samen koolstof.

110
00:16:26,800 --> 00:16:29,480
Het element waarop al het leven
is gebaseerd.

111
00:16:31,760 --> 00:16:34,560
Koolstof en helium maakten zuurstof.

112
00:16:36,120 --> 00:16:37,400
De lucht die we inademen.

113
00:16:39,680 --> 00:16:42,880
Zuurstofatomen vormden samen fosfor.

114
00:16:44,920 --> 00:16:47,160
Dan silicium en calcium.

115
00:16:50,200 --> 00:16:52,800
De elementen
waaruit elk levend wezen bestaat…

116
00:16:54,320 --> 00:16:58,800
…werden gecreëerd in de kern
van de allereerste sterren.

117
00:17:31,000 --> 00:17:31,880
Voor Stella…

118
00:17:33,160 --> 00:17:35,040
…zijn sommige elementen zo cruciaal…

119
00:17:38,600 --> 00:17:41,080
…dat ze daarvoor lange afstanden zwemt.

120
00:17:47,240 --> 00:17:49,000
STRAAT TORRES

121
00:17:49,080 --> 00:17:51,520
300 KILOMETER VAN HUIS

122
00:17:51,600 --> 00:17:56,000
De warme, ondiepe wateren
tussen Australië en Papoea-Nieuw-Guinea…

123
00:17:57,360 --> 00:17:59,800
…zijn een paradijs van kleurrijk zeegras.

124
00:18:04,200 --> 00:18:06,680
De prairies van de oceaan.

125
00:18:16,120 --> 00:18:21,960
Stella is helemaal hierheen gereisd
voor de magische ingrediënten ervan.

126
00:18:32,560 --> 00:18:34,000
Terwijl het groeit…

127
00:18:34,080 --> 00:18:37,200
…absorbeert zeegras elementen
vanuit de ruimte…

128
00:18:37,920 --> 00:18:40,680
…die hun weg vonden naar de oceaanbodem.

129
00:18:43,880 --> 00:18:48,040
Ontluikende bladeren
rijk aan calcium en fosfor…

130
00:18:49,760 --> 00:18:53,280
…geven Stella de mineralen
die ze nodig heeft…

131
00:18:55,080 --> 00:18:58,320
…om haar beschermende schild
te bouwen en onderhouden.

132
00:19:01,880 --> 00:19:06,000
Ze verhardt haar pantser
voor de beproevingen die haar wachten.

133
00:19:14,400 --> 00:19:19,200
Stella zal haar jeugdjaren doorbrengen
met het doorzoeken van de oceaan…

134
00:19:20,920 --> 00:19:24,240
…naar atomen geboren in de sterren.

135
00:19:33,240 --> 00:19:35,080
Haar reis naar volwassenheid…

136
00:19:37,320 --> 00:19:40,800
…kent een parallel
in het verhaal van ons heelal.

137
00:19:45,240 --> 00:19:48,920
Want drie miljard jaar na de oerknal…

138
00:19:53,880 --> 00:19:56,680
…werd het heelal ook volwassen.

139
00:20:02,640 --> 00:20:08,440
Het ging een enorm actieve fase
van stervorming in.

140
00:20:12,200 --> 00:20:17,280
Sterren groeiden en werden samengetrokken
in enorme melkwegstelsels.

141
00:20:20,080 --> 00:20:21,800
Zoals onze Melkweg.

142
00:20:25,000 --> 00:20:26,880
En in die sterrenstelsels…

143
00:20:28,160 --> 00:20:30,840
…werden de elementen
die de sterren maakten…

144
00:20:34,520 --> 00:20:40,960
…getransformeerd in planeten en manen.

145
00:20:49,920 --> 00:20:51,480
Na miljarden jaren…

146
00:20:53,320 --> 00:20:58,880
…zijn de chemische elementen gerijpt
tot de aarde die wij nu kennen.

147
00:21:09,360 --> 00:21:13,320
2000 KILOMETER VAN HUIS

148
00:21:23,080 --> 00:21:25,800
Stella is nu zelf volwassen.

149
00:21:29,880 --> 00:21:35,600
Ze is meer dan een meter lang
en haar dikke schild is bedekt met algen.

150
00:21:39,240 --> 00:21:42,400
Een ideale camouflage
voor de koraalriffen.

151
00:21:46,600 --> 00:21:49,120
Ze is nu een met de oceaan.

152
00:21:55,800 --> 00:21:57,440
Atomen van de sterren…

153
00:21:59,320 --> 00:22:02,600
…perfect aangepast aan het leven op zee.

154
00:22:11,000 --> 00:22:13,120
Eén voorbeeld van leven op aarde…

155
00:22:15,280 --> 00:22:18,320
…dat prachtig gevormd is uit de kosmos.

156
00:22:35,720 --> 00:22:39,000
Stella is nu klaar
voor de volgende fase in haar leven.

157
00:22:43,680 --> 00:22:47,000
Want ze wordt nu zelf moeder.

158
00:22:50,200 --> 00:22:51,320
In haar lichaam…

159
00:22:53,960 --> 00:22:56,480
…draagt ze een legsel van 100 eieren.

160
00:22:58,280 --> 00:23:01,080
Het eerste van vele
die ze in haar leven legt.

161
00:23:03,680 --> 00:23:07,640
Haar eigen kostbare vrachtje sterrenstof.

162
00:23:15,760 --> 00:23:17,120
Overal op het rif…

163
00:23:18,360 --> 00:23:20,720
…worden atomen gecombineerd
in nieuw leven.

164
00:23:25,480 --> 00:23:30,160
Dat creëert een
van de rijkste ecosystemen op aarde.

165
00:23:35,920 --> 00:23:37,640
Maar onze planeet…

166
00:23:41,320 --> 00:23:42,400
…is een uitschieter.

167
00:23:44,960 --> 00:23:49,160
In de rest van het zonnestelsel
hebben dezelfde elementen…

168
00:23:49,240 --> 00:23:54,000
…werelden gecreëerd
die minder geschikt zijn voor leven.

169
00:23:58,480 --> 00:23:59,840
MERCURIUS

170
00:23:59,920 --> 00:24:05,000
Mercurius bevindt zich het dichtst
bij de zon en heeft veel koolstof.

171
00:24:07,880 --> 00:24:09,680
In plaats van leven te creëren…

172
00:24:10,200 --> 00:24:11,480
430 GRADEN CELSIUS

173
00:24:11,560 --> 00:24:13,800
…zit de koolstof in de korst gebakken.

174
00:24:16,160 --> 00:24:19,920
Op een wereld verkoold door sterrenlicht.

175
00:24:22,520 --> 00:24:26,440
En in de verste uithoek
van het zonnestelsel…

176
00:24:26,520 --> 00:24:28,560
…zorgt de vrieskou op Neptunus ervoor…

177
00:24:29,480 --> 00:24:33,520
…dat koolstof en waterstof
methaandamp vormen.

178
00:24:36,680 --> 00:24:40,880
Het verstikkende gas
dat hem z'n briljante blauwe kleur geeft.

179
00:24:46,640 --> 00:24:47,960
Zelfs op Mars…

180
00:24:49,160 --> 00:24:51,960
…een planeet met dezelfde ingrediënten
als de aarde…

181
00:24:54,320 --> 00:25:00,880
…betekent het gebrek aan zuurstof
dat complex leven hier niet kan overleven.

182
00:25:07,800 --> 00:25:12,080
Alleen op aarde zijn
de omstandigheden precies goed.

183
00:25:18,320 --> 00:25:22,280
Maar zelfs hier
is de concurrentie om elementen moordend.

184
00:25:24,200 --> 00:25:25,040
En gevaar…

185
00:25:27,560 --> 00:25:29,040
…is nooit ver weg.

186
00:25:44,880 --> 00:25:48,400
Gelukkig kan Stella zich goed verstoppen.

187
00:26:29,920 --> 00:26:31,400
Ze is nu veilig…

188
00:26:34,320 --> 00:26:37,320
…en staat voor de grootste uitdaging
van haar leven.

189
00:26:39,520 --> 00:26:42,280
Terugkeren naar het Great Barrier Reef…

190
00:26:43,920 --> 00:26:45,600
…en haar geboorte-eiland…

191
00:26:49,480 --> 00:26:51,880
…om haar eieren in het zand te leggen.

192
00:26:58,880 --> 00:27:05,600
Maar een leven lang zwerven door de oceaan
betekent dat ze 2000 km verderop is.

193
00:27:09,840 --> 00:27:14,760
Hoe Stella naar huis navigeert,
is een van de wonderen van de natuur.

194
00:27:21,400 --> 00:27:26,600
Diep in de aarde wekt de kern
van onze planeet een magnetisch veld op.

195
00:27:28,840 --> 00:27:33,880
Dat geeft elke plek op het oppervlak
een unieke magnetische signatuur.

196
00:27:37,560 --> 00:27:39,120
Toen ze uit het ei kwam…

197
00:27:39,200 --> 00:27:43,520
…werd de signatuur van haar eiland
Stella ingeprent.

198
00:27:46,200 --> 00:27:51,600
Om haar weg terug te vinden
gebruikt ze nog een chemisch element.

199
00:27:53,760 --> 00:27:56,880
Een dat haar verbindt
met de kern van de planeet.

200
00:28:00,400 --> 00:28:05,080
Een element dat alleen ontstaat
als sterren sterven.

201
00:28:10,680 --> 00:28:15,680
In het melkwegstelsel, vlakbij,
vond tweeënhalf miljoen jaar geleden…

202
00:28:16,720 --> 00:28:20,520
…een dramatische verandering plaats
in de kern van een enorme ster.

203
00:28:25,280 --> 00:28:29,360
Zijn hele leven werd hij aangedreven
door nucleaire fusie.

204
00:28:35,880 --> 00:28:37,200
De energie die vrijkwam…

205
00:28:39,040 --> 00:28:41,440
…creëerde steeds zwaardere elementen.

206
00:28:45,200 --> 00:28:49,880
Tot de kern zo heet werd
dat hij begon met het creëren van…

207
00:28:51,640 --> 00:28:52,480
…ijzer.

208
00:28:55,360 --> 00:28:58,200
Dat zorgde voor
een fundamentele verandering.

209
00:29:03,080 --> 00:29:06,040
Want bij ijzer maken
komt geen energie vrij.

210
00:29:08,120 --> 00:29:09,160
Dat wordt verbruikt.

211
00:29:15,880 --> 00:29:18,360
Er werd steeds meer metaal geproduceerd.

212
00:29:19,240 --> 00:29:22,760
Het verspreidde zich
door de kern als een ziekte.

213
00:29:27,160 --> 00:29:29,160
Het voedde zich met de hitte.

214
00:29:33,880 --> 00:29:34,880
Het verstikte de ster.

215
00:29:46,280 --> 00:29:48,560
Zonder warmtebron.

216
00:29:52,840 --> 00:29:54,400
Vanaf dat moment…

217
00:29:57,480 --> 00:29:59,680
…was de ster verdoemd.

218
00:30:11,600 --> 00:30:16,200
De ontploffing was zo helder
als 10 miljard zonnen.

219
00:30:22,000 --> 00:30:27,080
Een supernova die ijzerrijk stof
verspreidde door het melkwegstelsel.

220
00:30:35,120 --> 00:30:38,120
Helemaal naar onze planeet.

221
00:30:43,160 --> 00:30:44,280
En zelfs nu nog…

222
00:30:45,280 --> 00:30:50,280
…komt er elke dag 100 ton sterrenstof
de atmosfeer van de aarde in.

223
00:30:53,080 --> 00:30:56,800
Soms overblijfselen
van de vorming van het zonnestelsel.

224
00:31:00,600 --> 00:31:04,480
Soms hierheen geblazen
vanaf verafgelegen supernova's.

225
00:31:08,400 --> 00:31:13,600
Een directe link
tussen onze planeet en de sterren.

226
00:31:19,680 --> 00:31:25,400
En door het ijzer in dit stof
kan Stella de weg vinden.

227
00:31:33,520 --> 00:31:35,200
Want diep in haar brein…

228
00:31:38,280 --> 00:31:43,600
…bevatten gespecialiseerde cellen
kristallen magnetiet.

229
00:31:44,520 --> 00:31:48,760
Een ijzerrijk mineraal dat zich richt
op het magnetisch veld van de aarde.

230
00:31:52,760 --> 00:31:53,680
Een kompas…

231
00:31:55,560 --> 00:31:57,680
…dat haar de juiste richting wijst.

232
00:32:05,440 --> 00:32:11,680
Daardoor kan Stella de unieke
magnetische vingerafdruk van thuis vinden.

233
00:32:19,480 --> 00:32:22,680
Een element gevormd in een supernova…

234
00:32:30,360 --> 00:32:34,280
…wijst haar de weg
door talloze kilometers oceaan.

235
00:32:48,600 --> 00:32:49,920
Terug naar het eiland…

236
00:32:53,800 --> 00:32:55,480
…waar ze geboren is.

237
00:33:08,120 --> 00:33:12,040
Er zijn nog andere wezens
met magnetisch vermogen.

238
00:33:14,680 --> 00:33:16,480
Tijgerhaaien hebben het ook.

239
00:33:19,600 --> 00:33:22,280
En het leidt hen terug
naar hetzelfde eiland.

240
00:33:26,560 --> 00:33:28,920
Want elk jaar, een paar maanden lang…

241
00:33:29,000 --> 00:33:32,600
…komen hier duizenden
vrouwtjesschildpadden eieren leggen.

242
00:33:34,600 --> 00:33:39,960
De grootste verzameling soepschildpadden
waar dan ook op de planeet.

243
00:33:45,600 --> 00:33:50,320
Als zij aan land gaan,
begint het foerageren.

244
00:34:03,800 --> 00:34:06,160
Stella wacht op het juiste moment…

245
00:34:08,840 --> 00:34:10,040
…op een opening…

246
00:34:12,160 --> 00:34:14,080
…om de slachtpartij te vermijden.

247
00:34:32,080 --> 00:34:33,800
Als het gevaar geweken is…

248
00:34:37,440 --> 00:34:39,080
…gaat ze eindelijk aan land.

249
00:34:52,280 --> 00:34:53,880
Na een epische reis…

250
00:34:57,080 --> 00:34:59,240
…klimt Stella het zand op…

251
00:35:00,840 --> 00:35:03,320
…dat ze als jong
voor het laatst heeft gezien.

252
00:35:28,040 --> 00:35:30,920
De elementen die ze in haar leven
heeft verzameld…

253
00:35:36,600 --> 00:35:39,160
…worden veilig gelegd in het zand.

254
00:35:45,240 --> 00:35:46,960
Stella's missie is voltooid.

255
00:35:47,520 --> 00:35:49,240
Ze keert terug naar de oceaan…

256
00:35:52,880 --> 00:35:56,600
…om meer sterrenstof te verzamelen.

257
00:36:00,480 --> 00:36:01,800
De cyclus van haar leven…

258
00:36:03,640 --> 00:36:06,520
…weerspiegelt de belangrijkste
cyclus van allemaal.

259
00:36:08,440 --> 00:36:11,920
Het leven en de dood van de sterren.

260
00:36:22,480 --> 00:36:25,600
Want ver weg in het heelal…

261
00:36:27,000 --> 00:36:29,680
…is de as van talloze supernova's…

262
00:36:29,760 --> 00:36:34,480
…samengekomen in een enorme nevel.

263
00:36:41,280 --> 00:36:44,480
Een wolk sterrenstof
tientallen lichtjaren in diameter.

264
00:36:48,120 --> 00:36:52,600
Daarbinnen liggen plekken
waar de volgende generatie sterren…

265
00:36:53,840 --> 00:36:55,280
…zich begint te vormen.

266
00:37:06,800 --> 00:37:08,400
Die heten proplyden.

267
00:37:10,400 --> 00:37:12,880
Het zijn enorme kosmische eieren.

268
00:37:15,000 --> 00:37:17,680
Stuk voor stuk groter
dan ons zonnestelsel.

269
00:37:23,720 --> 00:37:26,640
In hun schil van geïoniseerd gas…

270
00:37:28,560 --> 00:37:31,480
…trekt de zwaartekracht sterrenstof samen.

271
00:37:38,880 --> 00:37:42,400
En het sterrenstof in Stella's eieren…

272
00:37:45,440 --> 00:37:47,560
…begint ook vorm te krijgen.

273
00:37:56,200 --> 00:38:01,800
De elementen die ze verzameld heeft,
worden veranderd…

274
00:38:08,280 --> 00:38:11,800
…in iets wat begint te lijken
op een klein wezentje.

275
00:38:24,280 --> 00:38:25,640
En in de proplyd…

276
00:38:27,840 --> 00:38:30,240
…voeden gassen als waterstof en helium…

277
00:38:33,120 --> 00:38:35,680
…een embryonale ster.

278
00:38:44,880 --> 00:38:46,680
Wat ooit een embryo was…

279
00:38:49,080 --> 00:38:51,080
…is nu een schildpadje…

280
00:38:55,200 --> 00:38:58,880
…met een schild, zwempoten en een snuit.

281
00:39:02,880 --> 00:39:04,680
Elementen opnieuw vormgegeven…

282
00:39:08,080 --> 00:39:10,280
…voor een leven in zee.

283
00:39:15,160 --> 00:39:16,120
In de proplyd…

284
00:39:17,000 --> 00:39:20,200
…is de ontwikkeling van de nieuwe ster
ook bijna voltooid.

285
00:39:21,480 --> 00:39:24,800
Herboren uit de as
van de vorige generatie…

286
00:39:26,120 --> 00:39:30,000
…onthult zijn licht
groeiende planeten in een baan eromheen.

287
00:39:34,200 --> 00:39:35,320
Nieuwe werelden.

288
00:39:36,240 --> 00:39:40,280
En misschien nieuwe kansen op leven.

289
00:39:48,280 --> 00:39:49,920
En onder het zand…

290
00:39:51,240 --> 00:39:52,760
…hetzelfde sterrenstof.

291
00:39:54,080 --> 00:39:58,800
Doorgegeven door talloze generaties
sterren en schildpadden…

292
00:40:00,880 --> 00:40:03,200
…om weer een reis te beginnen.

293
00:40:08,160 --> 00:40:09,560
Elk nieuw leven…

294
00:40:11,080 --> 00:40:15,400
…is direct verbonden
met de oorsprong van het heelal.

295
00:40:20,840 --> 00:40:26,200
Elk nieuw verhaal begint
aan het eind van het vorige.

296
00:40:34,880 --> 00:40:38,880
Dus gaat het verhaal
van ons heelal verder…

297
00:40:40,760 --> 00:40:43,000
…met de waardevolste stof op aarde:

298
00:40:46,280 --> 00:40:47,120
water.

299
00:40:48,920 --> 00:40:52,800
En een familie olifanten
op een gevaarlijke zoektocht.

300
00:40:57,000 --> 00:40:59,360
Hun reis is net zo bijzonder…

301
00:41:01,680 --> 00:41:06,440
…als de reis van water door
de uitgestrekte ruimte naar onze planeet.

302
00:41:10,640 --> 00:41:13,840
Waarom is de aarde
de enige planeet in ons zonnestelsel…

303
00:41:14,840 --> 00:41:17,240
…die bedekt is met vloeibaar water?

304
00:41:18,600 --> 00:41:21,960
En waarom is het zo essentieel voor leven?

305
00:42:06,800 --> 00:42:11,160
Ondertiteld door: Jolanda Jongedijk