1
00:00:14,160 --> 00:00:15,120
<i>Pagsapit ng gabi…</i>

2
00:00:15,200 --> 00:00:17,720
ISANG DOCUMENTARY SERIES NG NETFLIX

3
00:00:19,240 --> 00:00:22,880
<i>…nabubunyag ang koneksyon</i>
<i>ng ating planeta sa universe.</i>

4
00:00:28,160 --> 00:00:29,560
<i>Isang bulalakaw.</i>

5
00:00:31,200 --> 00:00:34,480
<i>Isang sinaunang bato</i>
<i>mula sa kasuluk-sulukan ng kalawakan…</i>

6
00:00:38,680 --> 00:00:40,040
<i>na malalaglag sa Earth.</i>

7
00:00:50,320 --> 00:00:54,880
<i>Laman nito ang mga elementong kemikal</i>
<i>na bumuo sa ating universe.</i>

8
00:01:10,480 --> 00:01:12,320
<i>Sa loob ng maraming henerasyon,</i>

9
00:01:13,000 --> 00:01:16,160
<i>nagpagala-gala</i>
<i>ang mga pagong sa karagatan,</i>

10
00:01:16,760 --> 00:01:20,480
<i>habang nag-iipon ng mga elemento</i>
<i>ng kalawakan mula sa kinakain nila.</i>

11
00:01:24,160 --> 00:01:27,120
<i>Katulad ng ginawa nila</i>
<i>sa loob ng daan-daang milyong taon,</i>

12
00:01:33,880 --> 00:01:35,560
<i>bawat bagong henerasyon</i>

13
00:01:37,520 --> 00:01:40,360
<i>ay nire-recycle</i>
<i>ang parehong stardust na ito…</i>

14
00:01:43,320 --> 00:01:45,200
<i>para malikha ang susunod.</i>

15
00:01:53,800 --> 00:01:55,400
<i>Isinilang sa Big Bang</i>

16
00:01:56,840 --> 00:01:59,400
<i>at binuo sa puso ng mga bituin,</i>

17
00:02:01,640 --> 00:02:05,600
<i>90 elementong kemikal</i>
<i>ang lumikha ng lahat ng bagay.</i>

18
00:02:08,120 --> 00:02:10,680
<i>Walang-katapusang nire-recycle at binabago</i>

19
00:02:11,680 --> 00:02:15,160
<i>sa buong kasaysayan ng universe.</i>

20
00:02:18,240 --> 00:02:19,480
<i>At ngayon,</i>

21
00:02:21,640 --> 00:02:23,560
<i>gamit ang parehong mga elemento,</i>

22
00:02:24,760 --> 00:02:27,720
<i>bawat bagong pagong</i>
<i>ay nagsisimula ng bagong buhay…</i>

23
00:02:33,960 --> 00:02:37,600
<i>na sumasalamin sa buhay ng mga bituin.</i>

24
00:03:18,400 --> 00:03:20,960
<i>Sa Great Barrier Reef ng Australia,</i>

25
00:03:28,680 --> 00:03:31,120
<i>may nangyaring mahiwaga.</i>

26
00:03:37,880 --> 00:03:40,440
<i>Pagkatapos ng 50 araw</i>
<i>sa ilalim ng buhangin,</i>

27
00:03:41,480 --> 00:03:44,200
<i>lumikha ng buhay</i>
<i>ang mga elementong kemikal</i>

28
00:03:44,720 --> 00:03:46,760
<i>mula sa kalawakan.</i>

29
00:03:49,280 --> 00:03:52,600
<i>Nagsasama-sama para mabuo</i>
<i>ang susunod na henerasyon</i>

30
00:03:53,400 --> 00:03:55,400
<i>ng mga pagong.</i>

31
00:04:18,400 --> 00:04:22,880
<i>Naubos na ng mga itlog ang kanilang suplay</i>
<i>ng mga elementong nagbibigay-buhay.</i>

32
00:04:39,760 --> 00:04:42,360
<i>At ngayon, makakatikim na ng hangin</i>

33
00:04:42,440 --> 00:04:45,160
<i>ang mga sanggol na pagong.</i>

34
00:04:59,080 --> 00:05:03,040
<i>At habang nagkakandarapang</i>
<i>makarating sa tubig ang mga kapatid niya,</i>

35
00:05:08,600 --> 00:05:09,800
<i>isang munting babae…</i>

36
00:05:12,560 --> 00:05:14,400
<i>ang huling ipapanganak.</i>

37
00:05:20,120 --> 00:05:22,160
<i>Upang tumanda at lumaki,</i>

38
00:05:23,880 --> 00:05:27,720
<i>kailangan niyang umani</i>
<i>ng mga elementong kemikal mula sa dagat.</i>

39
00:05:36,800 --> 00:05:38,400
<i>Mapanganib na paglalakbay ito…</i>

40
00:05:41,120 --> 00:05:43,280
<i>at bawat sulok, may pagtataksil.</i>

41
00:05:50,400 --> 00:05:52,160
<i>Pero para sa maliliit na pagong,</i>

42
00:05:53,200 --> 00:05:56,360
<i>hindi mapigilang</i>
<i>tumugon sa tawag ng karagatan.</i>

43
00:06:09,840 --> 00:06:11,200
<i>Mula sa pugad ng 100,</i>

44
00:06:12,320 --> 00:06:14,880
<i>minsan, iisa lang ang nabubuhay.</i>

45
00:06:18,680 --> 00:06:20,840
<i>Minsan, wala.</i>

46
00:07:13,560 --> 00:07:15,200
<i>Pero sa kabila ng panganib,</i>

47
00:07:17,240 --> 00:07:21,880
<i>alam ng munting babae</i>
<i>na kailangan niyang makarating sa tubig.</i>

48
00:07:59,880 --> 00:08:01,320
<i>Makakakita siya ng daanan…</i>

49
00:08:04,680 --> 00:08:05,920
<i>at susunggaban niya ito.</i>

50
00:08:20,880 --> 00:08:21,800
<i>Sa araw na ito,</i>

51
00:08:24,400 --> 00:08:25,720
<i>susuwertehin siya.</i>

52
00:08:29,080 --> 00:08:30,800
<i>Hindi siya titigil sa paglangoy</i>

53
00:08:31,400 --> 00:08:34,400
<i>hanggang makalayo na siya sa bahura.</i>

54
00:08:47,120 --> 00:08:51,520
<i>Ligtas na at malayo sa mga predator</i>
<i>na nagtitipon sa mababaw na bahagi,</i>

55
00:08:52,720 --> 00:08:55,920
<i>mawawala na siya</i>
<i>sa malalim at malawak na karagatan…</i>

56
00:09:03,200 --> 00:09:07,600
<i>upang ilaan ang kanyang kabataan</i>
<i>sa pagkain ng mga atom.</i>

57
00:09:14,240 --> 00:09:17,560
<i>Mga atom, na nagmula pa</i>

58
00:09:17,640 --> 00:09:20,920
<i>sa umpisa ng buhay ng cosmos.</i>

59
00:09:27,120 --> 00:09:30,040
<i>Mula pa noong panahong</i>

60
00:09:30,800 --> 00:09:32,800
<i>sanggol pa ang ating universe.</i>

61
00:09:48,000 --> 00:09:49,600
<i>Sa isang iglap,</i>

62
00:09:50,200 --> 00:09:53,040
<i>ang wala ay naging lahat.</i>

63
00:09:56,280 --> 00:09:59,800
<i>Ipinanganak ang ating universe</i>
<i>sa Big Bang.</i>

64
00:10:07,400 --> 00:10:08,280
<i>Noong una,</i>

65
00:10:09,040 --> 00:10:11,440
<i>mainit at mabigat na hamog lang ito.</i>

66
00:10:19,080 --> 00:10:21,480
<i>Pero habang patuloy itong lumalawak,</i>

67
00:10:24,360 --> 00:10:26,160
<i>nagsimulang lumamig ang hamog.</i>

68
00:10:29,400 --> 00:10:32,360
<i>At sa pinakamaliit na sukatang posible,</i>

69
00:10:33,600 --> 00:10:36,040
<i>may nangyaring nakakamangha.</i>

70
00:10:42,000 --> 00:10:45,440
<i>Nag-condense ang mga unang atom</i>
<i>mula sa fog.</i>

71
00:10:50,120 --> 00:10:52,400
<i>Mga atom ng hydrogen.</i>

72
00:10:56,040 --> 00:10:59,600
<i>Ang pinakaunang elemento sa universe.</i>

73
00:11:06,640 --> 00:11:07,800
<i>At sa karagatan,</i>

74
00:11:08,680 --> 00:11:11,920
<i>hinahabol iyon ng mga batang pagong.</i>

75
00:11:15,160 --> 00:11:17,480
<i>Sa paglabas nila mula sa malalim</i>

76
00:11:17,560 --> 00:11:20,240
<i>upang maghanap</i>
<i>sa mababaw na bahagi ng bahura.</i>

77
00:11:24,920 --> 00:11:26,560
<i>Ito si Stella.</i>

78
00:11:27,760 --> 00:11:32,520
<i>Isa sa masusuwerteng nakaalis</i>
<i>sa dalampasigan, tungo sa karagatan.</i>

79
00:11:41,480 --> 00:11:45,040
<i>Mahigit 2,000 beses na</i>
<i>ang timbang niya kaysa noong napisa siya</i>

80
00:11:45,840 --> 00:11:47,120
<i>at mabilis na lumalaki.</i>

81
00:11:51,840 --> 00:11:55,440
<i>Dahil sa pagkain ng mga nilalang</i>
<i>na palutang-lutang sa ibabaw.</i>

82
00:11:56,840 --> 00:11:59,880
<i>Isang elemento ang</i>
<i>higit na mas naani niya sa iba.</i>

83
00:12:08,640 --> 00:12:09,480
<i>Ang hydrogen.</i>

84
00:12:12,560 --> 00:12:16,800
<i>Binubuo nito ang mahigit kalahati</i>
<i>ng lahat ng atom sa kinakain niya.</i>

85
00:12:20,800 --> 00:12:24,480
<i>At ito ang pinakamasagana</i>
<i>sa lahat ng buhay na nilalang.</i>

86
00:12:28,600 --> 00:12:32,200
<i>Mula sa mga isda</i>
<i>hanggang sa mga invertebrate.</i>

87
00:12:38,960 --> 00:12:41,320
<i>Mga anemone at koral.</i>

88
00:12:54,440 --> 00:12:58,560
<i>Ang mga hydrogen atom na nabuo</i>
<i>sa bukang-liwayway ng universe</i>

89
00:12:59,520 --> 00:13:03,200
<i>ay naipasa mula sa bituin</i>
<i>tungo sa planeta,</i>

90
00:13:04,320 --> 00:13:05,920
<i>planeta tungo sa hayop,</i>

91
00:13:08,320 --> 00:13:11,280
<i>at mula sa hinahabol tungo sa nanghahabol.</i>

92
00:13:22,080 --> 00:13:27,000
<i>Ibig sabihin nito para kay Stella,</i>
<i>puno ng panganib ang bahura.</i>

93
00:13:30,880 --> 00:13:33,920
<i>Naghahanap ang mga tiger shark,</i>
<i>na gutom sa parehong atom,</i>

94
00:13:34,000 --> 00:13:37,280
<i>ng mga pagong sa buong buhay nila</i>
<i>bilang nasa hustong gulang.</i>

95
00:13:45,280 --> 00:13:48,560
<i>Ang pangunahing depensa</i>
<i>ni Stella ay ang kanyang baluti.</i>

96
00:13:52,280 --> 00:13:55,280
<i>Na may butong pinatigas</i>
<i>ng calcium at phosphorus.</i>

97
00:14:02,320 --> 00:14:05,440
<i>Mga elementong nagmula pa</i>
<i>sa isa pang mahalagang sandali…</i>

98
00:14:09,400 --> 00:14:11,280
<i>sa buhay ng ating universe.</i>

99
00:14:13,040 --> 00:14:17,440
13.5 BILYONG TAON NA ANG NAKALIPAS

100
00:14:21,920 --> 00:14:25,680
<i>Para noong unang 300 milyong taon</i>
<i>matapos ang Big Bang,</i>

101
00:14:28,080 --> 00:14:31,000
<i>wala pang planeta at bituin.</i>

102
00:14:34,080 --> 00:14:36,600
<i>Ang madilim na yugto ng universe.</i>

103
00:14:42,360 --> 00:14:44,120
<i>Nakatago sa karimlan,</i>

104
00:14:44,640 --> 00:14:48,600
<i>sa malawak at sala-salabat</i>
<i>na hydrogen gas sa kalawakan.</i>

105
00:14:53,280 --> 00:14:55,560
<i>Tapos, nakakamangha,</i>

106
00:14:56,200 --> 00:14:59,000
<i>dahil nahila nila ang isa't isa</i>
<i>dahil sa gravity,</i>

107
00:15:02,400 --> 00:15:04,520
<i>at isinilang ang mga unang bituin.</i>

108
00:15:11,120 --> 00:15:13,240
<i>Ito ang bukang-liwayway ng kalawakan.</i>

109
00:15:16,720 --> 00:15:20,880
<i>Ang sandaling nabuksan ang ilaw.</i>

110
00:15:28,000 --> 00:15:30,680
<i>At sa kailaliman</i>
<i>ng mga unang bituing iyon,</i>

111
00:15:34,880 --> 00:15:37,160
<i>nagsimula ang kahanga-hangang proseso.</i>

112
00:15:43,200 --> 00:15:46,080
<i>Napakatindi ng mga temperatura at presyur…</i>

113
00:15:48,080 --> 00:15:50,360
<i>kaya nalikha ang mga bagong elemento.</i>

114
00:15:52,520 --> 00:15:56,400
<i>Pinagsama ang mga atom ng hydrogen</i>
<i>para malikha ang helium.</i>

115
00:15:58,800 --> 00:16:01,880
<i>Nang magsama sila,</i>
<i>may enerhiyang inilabas.</i>

116
00:16:04,520 --> 00:16:09,200
<i>Lumikha iyon ng sunud-sunod na reaksyong</i>
<i>nagbunga ng mas mabibigat na elemento.</i>

117
00:16:12,320 --> 00:16:15,640
<i>Kabilang iyong mahahalaga para sa buhay.</i>

118
00:16:17,640 --> 00:16:21,360
<i>Nagsama ang tatlong helium</i>
<i>para malikha ang carbon.</i>

119
00:16:26,800 --> 00:16:29,800
<i>Ang elemento kung saan</i>
<i>nakabatay ang lahat ng buhay.</i>

120
00:16:31,760 --> 00:16:34,560
<i>Nabuo ng carbon at helium ang oxygen.</i>

121
00:16:36,120 --> 00:16:37,760
<i>Ang hangin na nilalanghap natin.</i>

122
00:16:39,680 --> 00:16:42,880
<i>Nagkumbina ang mga atom</i>
<i>ng oxygen para malikha ang phosphorus.</i>

123
00:16:44,920 --> 00:16:47,160
<i>Tapos ang silicon at calcium.</i>

124
00:16:50,200 --> 00:16:53,240
<i>Ang mga elementong</i>
<i>bumubuo sa bawat buhay na nilalang</i>

125
00:16:54,320 --> 00:16:58,800
<i>ay nalikha sa puso ng mga naunang bituin.</i>

126
00:17:31,000 --> 00:17:31,960
<i>Para kay Stella,</i>

127
00:17:33,160 --> 00:17:35,040
<i>napakahalaga ng ibang elemento</i>

128
00:17:38,600 --> 00:17:41,440
<i>na maglalakbay siya nang malayo</i>
<i>para lang mahanap ito.</i>

129
00:17:49,080 --> 00:17:51,520
300 KILOMETRO MULA SA TAHANAN

130
00:17:51,600 --> 00:17:56,000
<i>Ang mainit at mababaw na tubig</i>
<i>sa pagitan ng Australia't Papua New Guinea</i>

131
00:17:57,360 --> 00:17:59,840
<i>ay paraiso ng matitingkad na damong-dagat.</i>

132
00:18:04,200 --> 00:18:06,680
<i>Ang mga kaparangan ng karagatan.</i>

133
00:18:16,120 --> 00:18:18,720
<i>Naglakbay si Stella papunta rito</i>

134
00:18:19,560 --> 00:18:22,040
<i>para makuha ang mahikal na sangkap nito.</i>

135
00:18:32,560 --> 00:18:34,000
<i>Habang tumutubo,</i>

136
00:18:34,080 --> 00:18:37,400
<i>sumisipsip ang damong-dagat</i>
<i>ng mga elemento mula sa kalawakan</i>

137
00:18:37,920 --> 00:18:40,680
<i>na nakarating sa pinakaibaba ng dagat.</i>

138
00:18:43,880 --> 00:18:48,040
<i>Lumalagong damo na mayaman</i>
<i>sa calcium at phosphorus</i>

139
00:18:49,760 --> 00:18:53,280
<i>ang nagbibigay kay Stella</i>
<i>ng mga mineral na kailangan niya</i>

140
00:18:55,080 --> 00:18:58,320
<i>upang mabuo at mapanatili</i>
<i>ang proteksyon niyang shell.</i>

141
00:19:01,880 --> 00:19:06,000
<i>Pinatitigas ang baluti niya</i>
<i>para sa mga darating na pagsubok.</i>

142
00:19:14,400 --> 00:19:16,960
<i>Ilalaan ni Stella ang kanyang pagkadalaga</i>

143
00:19:17,680 --> 00:19:19,200
<i>sa paghahanap sa karagatan</i>

144
00:19:20,920 --> 00:19:24,240
<i>ng mga atom na isinilang sa mga bituin.</i>

145
00:19:33,240 --> 00:19:35,600
<i>Ang paglalakbay niya</i>
<i>tungo sa hustong gulang…</i>

146
00:19:37,320 --> 00:19:40,800
<i>ay kapantay ng kwento ng ating universe.</i>

147
00:19:45,240 --> 00:19:48,320
<i>Dahil tatlong bilyong taon</i>
<i>pagkatapos ng Big Bang,</i>

148
00:19:53,880 --> 00:19:56,680
<i>patapos na rin ang kabataan ng universe.</i>

149
00:20:02,640 --> 00:20:06,560
<i>Papasok na ito sa napakaaktibong yugto</i>

150
00:20:06,640 --> 00:20:08,640
<i>ng pagbubuo ng mga bituin.</i>

151
00:20:12,200 --> 00:20:13,240
<i>Habang lumalaki,</i>

152
00:20:13,960 --> 00:20:17,280
<i>nahila ang mga bituin</i>
<i>papunta sa malalawak na kalawakan.</i>

153
00:20:20,080 --> 00:20:21,800
<i>Katulad ng ating Milky Way.</i>

154
00:20:25,000 --> 00:20:27,040
<i>At sa loob ng mga kalawakang iyon,</i>

155
00:20:28,160 --> 00:20:30,840
<i>ang mga elementong kemikal</i>
<i>na nilikha ng bawat bituin,</i>

156
00:20:34,520 --> 00:20:36,040
<i>ay natransporma</i>

157
00:20:37,320 --> 00:20:40,720
<i>tungo sa mga planeta at buwan.</i>

158
00:20:49,920 --> 00:20:51,920
<i>Pagkalipas ng bilyun-bilyong taon,</i>

159
00:20:53,320 --> 00:20:55,560
<i>nag-mature ang mga elementong kemikal</i>

160
00:20:56,720 --> 00:20:59,120
<i>tungo sa Earth na kilala natin ngayon.</i>

161
00:21:09,360 --> 00:21:13,320
2000 KILOMETRO MULA SA TAHANAN

162
00:21:23,080 --> 00:21:25,800
<i>Nasa hustong gulang na rin si Stella.</i>

163
00:21:29,880 --> 00:21:31,760
<i>Mahigit isang metro na ang haba,</i>

164
00:21:32,280 --> 00:21:35,600
<i>may makapal siyang shell</i>
<i>na balot sa lumot.</i>

165
00:21:39,240 --> 00:21:42,400
<i>Mainam na kamoplahe</i>
<i>para makaraan sa mga bahura.</i>

166
00:21:46,600 --> 00:21:49,120
<i>Iisa na sila ngayon ng karagatan.</i>

167
00:21:55,800 --> 00:21:57,480
<i>Mga atom mula sa mga bituin…</i>

168
00:21:59,320 --> 00:22:02,600
<i>na tumpak na iniakma sa buhay sa dagat.</i>

169
00:22:11,000 --> 00:22:13,480
<i>Isang halimbawa lang ito</i>
<i>ng buhay sa Earth…</i>

170
00:22:15,280 --> 00:22:18,320
<i>na natatanging inihulma mula sa kalawakan.</i>

171
00:22:35,720 --> 00:22:39,080
<i>Handa na si Stella</i>
<i>para sa susunod na yugto ng buhay niya.</i>

172
00:22:43,680 --> 00:22:47,000
<i>Dahil magiging ina na siya.</i>

173
00:22:50,200 --> 00:22:51,320
<i>Sa loob ng katawan niya,</i>

174
00:22:53,960 --> 00:22:56,480
<i>dala-dala niya ang tumpok ng 100 itlog.</i>

175
00:22:58,280 --> 00:23:01,280
<i>Ang una sa maraming mararanasan niya</i>
<i>sa buong buhay niya.</i>

176
00:23:03,680 --> 00:23:07,640
<i>Ang sarili niyang</i>
<i>importanteng karga ng stardust.</i>

177
00:23:15,760 --> 00:23:17,120
<i>Sa buong bahura,</i>

178
00:23:18,360 --> 00:23:20,800
<i>nabubuo bilang bagong buhay ang mga atom.</i>

179
00:23:25,480 --> 00:23:30,160
<i>Nililikha ang isa sa pinakamayayamang</i>
<i>ecosystem sa Earth.</i>

180
00:23:35,920 --> 00:23:37,640
<i>Pero ang ating planeta…</i>

181
00:23:41,320 --> 00:23:42,400
<i>ay isang outlier.</i>

182
00:23:44,960 --> 00:23:47,120
<i>Sa iba pang bahagi ng solar system,</i>

183
00:23:47,200 --> 00:23:49,160
<i>ang parehong mga elemento</i>

184
00:23:49,240 --> 00:23:54,000
<i>ay lumikha ng mga daigdig</i>
<i>na hindi kasing-angkop sa buhay.</i>

185
00:23:59,920 --> 00:24:01,320
<i>Pinakamalapit sa araw,</i>

186
00:24:02,080 --> 00:24:05,000
<i>ang Mercury ay planetang</i>
<i>mayaman sa carbon.</i>

187
00:24:07,880 --> 00:24:09,880
<i>Pero sa halip na lumikha ng buhay…</i>

188
00:24:11,560 --> 00:24:14,080
<i>…ang carbon ay nasusunog</i>
<i>hanggang sa ubod nito.</i>

189
00:24:16,160 --> 00:24:19,920
<i>Sa isang mundong sinusunog ng starlight.</i>

190
00:24:22,520 --> 00:24:26,440
<i>Samantala, sa pinakamalalayong</i>
<i>bahagi ng solar system,</i>

191
00:24:26,520 --> 00:24:28,560
<i>ang nagyeyelong temperatura ng Neptune</i>

192
00:24:29,480 --> 00:24:33,840
<i>ay nagdudulot ng pamumuo ng mga ulap</i>
<i>ng methane mula sa carbon at hydrogen.</i>

193
00:24:36,680 --> 00:24:40,880
<i>Ang nakakasakal na gas</i>
<i>na nagbibigay ng kulay asul nito.</i>

194
00:24:46,640 --> 00:24:47,960
<i>At kahit sa Mars,</i>

195
00:24:49,160 --> 00:24:52,240
<i>isang planetang may mga</i>
<i>sangkap na katulad ng sa Earth,</i>

196
00:24:54,320 --> 00:24:57,000
<i>ang kakulangan sa atmosphere</i>
<i>na mayaman sa oxygen</i>

197
00:24:57,520 --> 00:25:00,880
<i>ay nangangahulugang walang mabubuhay rito.</i>

198
00:25:07,800 --> 00:25:12,080
<i>Sa Earth lamang may mainam na kondisyon.</i>

199
00:25:18,320 --> 00:25:19,320
<i>Pero kahit dito,</i>

200
00:25:20,120 --> 00:25:22,600
<i>matindi ang kumpetisyon</i>
<i>para sa mga elemento.</i>

201
00:25:24,200 --> 00:25:25,040
<i>At ang panganib…</i>

202
00:25:27,560 --> 00:25:29,120
<i>ay 'di kailanman nalalayo.</i>

203
00:25:44,880 --> 00:25:47,800
<i>Mabuti na lang at eksperto na</i>
<i>si Stella sa tagu-taguan.</i>

204
00:26:29,920 --> 00:26:31,640
<i>Bagama't ligtas pa sa ngayon,</i>

205
00:26:34,320 --> 00:26:37,560
<i>kahaharapin ni Stella</i>
<i>ang pinakamalaking hamon ng buhay.</i>

206
00:26:39,520 --> 00:26:42,280
<i>Ang bumalik sa Great Barrier Reef,</i>

207
00:26:43,920 --> 00:26:45,840
<i>at sa isla ng kapanganakan niya,</i>

208
00:26:49,480 --> 00:26:51,880
<i>upang mangitlog sa buhangin.</i>

209
00:26:58,880 --> 00:27:01,680
<i>Pero ang buong buhay</i>
<i>na palaboy-laboy sa karagatan</i>

210
00:27:02,200 --> 00:27:05,600
<i>ay nangangahulugang</i>
<i>2,000 kilometro na ang layo niya.</i>

211
00:27:09,840 --> 00:27:11,520
<i>Ang pag-uwi ni Stella</i>

212
00:27:12,160 --> 00:27:14,760
<i>ay isa sa mga hiwaga</i>
<i>ng mundo ng kalikasan.</i>

213
00:27:21,400 --> 00:27:22,760
<i>Sa kailaliman ng Earth,</i>

214
00:27:23,600 --> 00:27:26,720
<i>lumilikha ang ubod ng ating planeta</i>
<i>ng magnetic field…</i>

215
00:27:28,840 --> 00:27:33,800
<i>na nagbibigay ng natatanging</i>
<i>magnetic signature sa bawat lugar dito.</i>

216
00:27:37,560 --> 00:27:39,120
<i>Nang mapisa siya,</i>

217
00:27:39,200 --> 00:27:43,520
<i>naitatak sa utak ni Stella</i>
<i>ang signature ng kanyang isla.</i>

218
00:27:46,200 --> 00:27:48,200
<i>At para makabalik siya,</i>

219
00:27:48,280 --> 00:27:51,600
<i>aasa siya sa isa na namang</i>
<i>elementong kemikal.</i>

220
00:27:53,760 --> 00:27:56,880
<i>Iyong nag-uugnay sa kanya</i>
<i>sa ubod ng planeta.</i>

221
00:28:00,400 --> 00:28:05,080
<i>Isang elementong nalilikha lang</i>
<i>kapag namamatay ang mga bituin.</i>

222
00:28:10,680 --> 00:28:12,720
<i>Sa malapit na bahagi ng kalawakan,</i>

223
00:28:13,720 --> 00:28:16,080
<i>dalawa't kalahating milyon na</i>
<i>ang nakalipas,</i>

224
00:28:16,720 --> 00:28:20,720
<i>isang dramatikong pagbabago</i>
<i>ang nangyari sa ubod ng higanteng bituin.</i>

225
00:28:25,280 --> 00:28:29,360
<i>Buong buhay nito,</i>
<i>pinagana ito ng nuclear fusion.</i>

226
00:28:35,880 --> 00:28:37,200
<i>Ang enerhiyang inilabas</i>

227
00:28:39,040 --> 00:28:41,840
<i>ay lumilikha ng mas mabibigat na elemento.</i>

228
00:28:45,200 --> 00:28:47,760
<i>Hanggang maging napakainit na ng ubod,</i>

229
00:28:48,640 --> 00:28:49,880
<i>at nagsimula itong lumikha</i>

230
00:28:51,640 --> 00:28:52,480
<i>ng iron.</i>

231
00:28:55,360 --> 00:28:58,200
<i>Na nagdulot ng pundamental na pagbabago.</i>

232
00:29:03,080 --> 00:29:06,040
<i>Dahil ang paglikha ng iron</i>
<i>ay hindi naglalabas ng enerhiya.</i>

233
00:29:08,120 --> 00:29:09,160
<i>Nilalamon nito iyon.</i>

234
00:29:15,880 --> 00:29:18,480
<i>Habang paparami</i>
<i>ang nalilikhang bakal na ito,</i>

235
00:29:19,240 --> 00:29:22,760
<i>kumalat ito sa ubod na parang sakit.</i>

236
00:29:27,160 --> 00:29:29,160
<i>Habang kinakain ang init ng bituin.</i>

237
00:29:33,880 --> 00:29:34,880
<i>Inuubos ito.</i>

238
00:29:46,280 --> 00:29:48,760
<i>Nang wala nang init na magpapanatili nito.</i>

239
00:29:52,840 --> 00:29:54,400
<i>Mula sa sandaling ito,</i>

240
00:29:57,480 --> 00:29:59,680
<i>nakatadhana nang mamatay ang bituin.</i>

241
00:30:11,600 --> 00:30:16,200
<i>Ang resultang pagsabog</i>
<i>ay kasinliwanag ng 10 bilyong araw.</i>

242
00:30:22,000 --> 00:30:27,000
<i>Isang supernova na nagpatalsik</i>
<i>ng mga alikabok na mayaman sa iron.</i>

243
00:30:35,120 --> 00:30:38,120
<i>Na nakarating sa ating planeta.</i>

244
00:30:43,160 --> 00:30:44,280
<i>At hanggang ngayon,</i>

245
00:30:45,280 --> 00:30:50,280
<i>100 toneladang stardust ang pumapasok</i>
<i>sa atmosphere ng Earth araw-araw.</i>

246
00:30:53,080 --> 00:30:56,800
<i>Ang ilan ay tira-tira</i>
<i>mula sa pagkakabuo ng solar system.</i>

247
00:31:00,600 --> 00:31:04,480
<i>Ang ilan ay napadpad dito</i>
<i>mula sa malalayong supernova.</i>

248
00:31:08,400 --> 00:31:09,880
<i>Isang direktang ugnayan</i>

249
00:31:09,960 --> 00:31:13,640
<i>sa pagitan ng ating planeta at mga bituin.</i>

250
00:31:19,680 --> 00:31:21,960
<i>At ang iron sa alikabok na ito</i>

251
00:31:22,520 --> 00:31:25,400
<i>ang nagpapahintulot kay Stella na makauwi.</i>

252
00:31:33,520 --> 00:31:35,400
<i>Dahil sa kailaliman ng utak niya…</i>

253
00:31:38,280 --> 00:31:40,360
<i>pinaniniwalaang naglalaman ang mga selyula</i>

254
00:31:40,440 --> 00:31:43,680
<i>ng mga kristal ng magnetite.</i>

255
00:31:44,520 --> 00:31:48,760
<i>Isang mineral na mayaman sa iron</i>
<i>na humahanay sa magnetic field ng Earth.</i>

256
00:31:52,760 --> 00:31:53,680
<i>Isang compass,</i>

257
00:31:55,560 --> 00:31:57,840
<i>na nagtuturo sa kanya sa tamang direksyon.</i>

258
00:32:05,440 --> 00:32:07,520
<i>Na nagpapahintulot kay Stella na mahanap</i>

259
00:32:07,600 --> 00:32:11,720
<i>ang magnetic fingerprint ng tahanan niya.</i>

260
00:32:19,480 --> 00:32:22,680
<i>Kaya isang elementong</i>
<i>nabuo sa isang supernova…</i>

261
00:32:30,360 --> 00:32:34,280
<i>ang gagabay sa kanya sa maraming</i>
<i>kilometro ng madilim na karagatan.</i>

262
00:32:48,600 --> 00:32:49,920
<i>Pabalik sa isla…</i>

263
00:32:53,800 --> 00:32:55,480
<i>kung saan siya ipinanganak.</i>

264
00:33:08,120 --> 00:33:12,040
<i>Pero may iba pang nilalang</i>
<i>na may magnetic na kakayahang umuwi.</i>

265
00:33:14,680 --> 00:33:16,480
<i>Meron din ang mga pating.</i>

266
00:33:19,600 --> 00:33:22,360
<i>At dinadala rin sila nito</i>
<i>pabalik sa parehong isla.</i>

267
00:33:26,560 --> 00:33:28,920
<i>Dahil sa loob ng ilang buwan kada taon,</i>

268
00:33:29,000 --> 00:33:32,600
<i>libu-libong babaeng pagong</i>
<i>ang pumupunta rito para mangitlog.</i>

269
00:33:34,600 --> 00:33:37,280
<i>Ito ang pinakamalaking pagtitipon</i>
<i>ng mga pagong</i>

270
00:33:37,960 --> 00:33:39,920
<i>sa alinmang parte ng planeta.</i>

271
00:33:45,600 --> 00:33:50,320
<i>At habang lumalapit sila sa dalampasigan,</i>
<i>nagsisimula ang kainan.</i>

272
00:34:03,800 --> 00:34:06,160
<i>Dapat hintayin ni Stella</i>
<i>ang tamang sandali…</i>

273
00:34:08,840 --> 00:34:10,160
<i>para makahanap ng daanan</i>

274
00:34:12,160 --> 00:34:14,080
<i>at iwasang mapaslang.</i>

275
00:34:32,080 --> 00:34:34,040
<i>Kapag nakalampas na ang panganib,</i>

276
00:34:37,440 --> 00:34:39,560
<i>lalangoy na siya papunta sa dalampasigan.</i>

277
00:34:52,280 --> 00:34:54,320
<i>Pagkatapos ng mahabang paglalakbay,</i>

278
00:34:57,080 --> 00:34:59,240
<i>lalabas na si Stella sa buhangin</i>

279
00:35:00,840 --> 00:35:03,520
<i>na huling nadampian niya</i>
<i>bilang bagong pisa.</i>

280
00:35:28,040 --> 00:35:30,920
<i>Ang mga elementong</i>
<i>buong buhay niyang kinokolekta…</i>

281
00:35:36,600 --> 00:35:38,560
<i>ay ligtas nang naihatid sa buhangin.</i>

282
00:35:45,240 --> 00:35:46,960
<i>Kumpleto na ang misyon ni Stella,</i>

283
00:35:47,520 --> 00:35:49,240
<i>at babalik siya sa karagatan…</i>

284
00:35:52,880 --> 00:35:56,600
<i>upang mag-ipon na ulit ng stardust.</i>

285
00:36:00,480 --> 00:36:01,800
<i>At ang siklo ng buhay niya…</i>

286
00:36:03,640 --> 00:36:06,520
<i>ay sasabay sa pinakamalaking siklo.</i>

287
00:36:08,440 --> 00:36:11,920
<i>Ang buhay at kamatayan ng mga bituin.</i>

288
00:36:22,480 --> 00:36:25,600
<i>Dahil sa malayong parte ng kalawakan,</i>

289
00:36:27,000 --> 00:36:29,680
<i>ang mga abo ng 'di mabibilang na supernova</i>

290
00:36:29,760 --> 00:36:34,480
<i>ay nagsama-sama</i>
<i>upang bumuo ng higanteng nebula.</i>

291
00:36:41,280 --> 00:36:44,480
<i>Isang ulap ng stardust</i>
<i>na ilampung light-year ang layo.</i>

292
00:36:48,120 --> 00:36:52,600
<i>At nakabaon doon ang mga lugar</i>
<i>kung saan nagsisimulang mabuo</i>

293
00:36:53,840 --> 00:36:55,400
<i>ang susunod na mga bituin.</i>

294
00:37:06,800 --> 00:37:08,400
<i>Na tinatawag na proplyds.</i>

295
00:37:10,400 --> 00:37:12,880
<i>Para silang malalaking itlog sa kalawakan.</i>

296
00:37:15,000 --> 00:37:17,680
<i>Ang bawat isa ay mas malaki</i>
<i>sa ating solar system.</i>

297
00:37:23,720 --> 00:37:26,640
<i>Sa loob ng kanilang shell ng ionized gas,</i>

298
00:37:28,560 --> 00:37:31,480
<i>humihila ng stardust</i>
<i>ang puwersa ng gravity.</i>

299
00:37:38,880 --> 00:37:42,400
<i>At ang stardust</i>
<i>sa loob ng mga itlog ni Stella…</i>

300
00:37:45,440 --> 00:37:47,560
<i>ay nagkakahugis na rin.</i>

301
00:37:56,200 --> 00:37:58,200
<i>Habang natatransporma</i>

302
00:37:59,160 --> 00:38:01,720
<i>ang mga elementong naipon niya…</i>

303
00:38:08,280 --> 00:38:11,800
<i>tungo sa bagay na</i>
<i>nagmumukha nang maliit na nilalang.</i>

304
00:38:24,280 --> 00:38:25,640
<i>At sa loob ng proplyd,</i>

305
00:38:27,840 --> 00:38:30,240
<i>ang mga gas tulad ng hydrogen at helium…</i>

306
00:38:33,120 --> 00:38:35,680
<i>ay kinakain ng isang embryonic na bituin.</i>

307
00:38:44,880 --> 00:38:46,680
<i>At ang dating embryo…</i>

308
00:38:49,080 --> 00:38:51,080
<i>ay maliit na pagong na ngayon</i>

309
00:38:55,200 --> 00:38:58,880
<i>na may shell, flippers, at tuka.</i>

310
00:39:02,880 --> 00:39:04,680
<i>Mga elementong muling binuo…</i>

311
00:39:08,080 --> 00:39:10,280
<i>para sa buhay sa karagatan.</i>

312
00:39:15,160 --> 00:39:16,120
<i>Sa proplyd,</i>

313
00:39:17,000 --> 00:39:20,200
<i>malapit na ring mabuo ang bagong bituin.</i>

314
00:39:21,480 --> 00:39:24,800
<i>Muling isinilang mula sa abo</i>
<i>ng nagdaang henerasyon,</i>

315
00:39:26,120 --> 00:39:30,000
<i>nagbubunyag ang liwanag nito</i>
<i>ng pamilya ng mga lumalaking planeta.</i>

316
00:39:34,200 --> 00:39:35,320
<i>Mga bagong daigdig.</i>

317
00:39:36,240 --> 00:39:40,280
<i>Marahil ay mga bagong</i>
<i>posibilidad para sa buhay.</i>

318
00:39:48,280 --> 00:39:49,920
<i>At sa ilalim ng buhangin,</i>

319
00:39:51,240 --> 00:39:52,760
<i>ay may parehong stardust.</i>

320
00:39:54,080 --> 00:39:58,800
<i>Na ipinasa ng maraming henerasyon</i>
<i>ng mga bituin at pagong…</i>

321
00:40:00,880 --> 00:40:03,200
<i>at magsisimula na ulit ng paglalakbay.</i>

322
00:40:08,160 --> 00:40:09,560
<i>Ang bawat bagong buhay</i>

323
00:40:11,080 --> 00:40:15,400
<i>ay direktang nakaugnay</i>
<i>sa pinagmulan ng Universe.</i>

324
00:40:20,840 --> 00:40:22,280
<i>Bawat bagong kwento</i>

325
00:40:23,240 --> 00:40:26,560
<i>ay magsisimula sa pagtatapos ng huli.</i>

326
00:40:34,880 --> 00:40:38,880
<i>Kaya, ang kwento</i>
<i>ng ating universe ay nagpapatuloy</i>

327
00:40:40,760 --> 00:40:43,120
<i>sa pinakamahalagang kayamanan ng Earth,</i>

328
00:40:46,280 --> 00:40:47,120
<i>ang tubig.</i>

329
00:40:49,440 --> 00:40:52,800
<i>At isang pamilya ng mga elepanteng</i>
<i>may delikadong misyon na humanap nito.</i>

330
00:40:57,000 --> 00:40:59,360
<i>Ang bawat parte</i>
<i>ng kanilang paglalakbay ay espesyal</i>

331
00:41:01,680 --> 00:41:06,440
<i>kagaya ng paglalakbay ng tubig</i>
<i>sa kalawakan tungo sa ating planeta.</i>

332
00:41:10,640 --> 00:41:13,840
<i>Pero bakit Earth lang</i>
<i>ang daigdig sa solar system</i>

333
00:41:14,840 --> 00:41:17,240
<i>na binabalot ng likidong tubig sa ibabaw?</i>

334
00:41:18,600 --> 00:41:21,960
<i>At bakit mahalaga ito para mabuhay?</i>

335
00:42:06,800 --> 00:42:11,800
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni
Ivee Jade Tanedo