Gezegenimizin en kuzeyi
aşırılıklarla doludur.
Kış bastırdığında…
…arktik rüzgârlar sebebiyle sıcaklıklar hızla düşer.
Dayanıklı Alaska bozayısı bile bir yere sığınmak zorunda kalır.
Dondurucu koşullara dayanamadıklarından
olağanüstü bir yolculuğa çıkmak zorunda kalırlar.
Kuzey Kutbu kışın karanlığa ve soğuğa bürünürken…
…ayılar dağların yükseklerine çıkmaya başlayarak…
…yüzlerce metre yukarıda yer alan,
dik yamaçlara kazınmış…
…mağara ya da inlere sığınır.
Dünyanın ucunda yaşayan ayılar…
…her mevsim yaşanan inanılmaz zorluklarla mücadele etmek zorundadır.
Bunun için de
evrenle aralarındaki çok özel bağı kullanırlar
çünkü bir ayının biyolojisinde,
dört buçuk milyar yıl boyunca
Dünya'da yaşanan her kritik an kayıtlıdır.
Akılalmaz bir güce ve yıkıma sahip bu olaylar
evrende eşi olmayan bir dünya yaratmıştır.
DEĞİŞEN MEVSİMLER
Karşınızda Luna, altı yaşında bir dişi.
Güvenli inine ulaşmayı başardı…
…ve önümüzdeki altı ay boyunca burası onun evi olacak.
Sıcak bir ortam,
kış uykusunu geçirmek için ideal.
KIŞ UYKUSUNUN 1. GÜNÜ
Günler kısaldıkça…
…bedeni de gezegenimizin ritmine tepki verir.
Nabzı yavaşlamaya başlar…
…ve dakikada sekize iner.
İyice yerleştiğinde…
…vücut ısısı da düşer.
Ve derin, rüyalarla dolu bir uykuya dalar.
Ayı ve evren arasındaki güçlü bağ…
…onu zorlu kış aylarını yer altında geçirmeye zorlar.
Önündeki uzun yolculuktan habersizdir.
Çünkü ininin dışında…
…Dünya hareket hâlindedir.
1. GÜN
Gezegenimiz her gün kendi ekseni etrafında bir kez döner.
2. GÜN
3. GÜN
4. GÜN
5. GÜN
Ay, her ay Dünya'nın etrafında bir tam tur atar.
Ve aylar geçip giderken
Dünya ve Ay, Güneş'in etrafında döner.
Uyuduğu süre boyunca
Luna 470 milyon kilometre seyahat etmiş olacak.
MART
Güneş'in etrafında yarım tur atan
destansı bir kozmik yolculuk.
Ve bu yıl
yeni yol arkadaşları da var.
KIŞ UYKUSUNUN 122. GÜNÜ
Uykuyla uyanıklık arasında gidip gelirken
Luna doğum yaptı…
…ve iki küçük yavrusu oldu.
Yavrular bahara kadar inde beslenip uyuyacak.
Ama iki boğaz daha besleyecek olmak…
…Luna'nın bedenine zarar veriyor.
Depoladığı enerji süt üretimine harcandığından
deri altındaki yağ hücreleri küçülmeye başlıyor.
KIŞ UYKUSUNUN 154. GÜNÜ
Yerin altındaki beş aydan sonra
Luna, vücut ağırlığının dörtte birinden fazlasını kaybetti.
Dışarıdaki sıcaklık da hâlâ sıfırın altında.
Luna, yavrularını besleyebilmek için
bir an önce baharın gelmesine ihtiyaç duyuyor.
Neyse ki…
…Dünya hoş bir tuhaflığa sahip.
Ekseni eğik.
23 DERECE EĞİK
Bu yüzden, yılın farklı zamanlarında
uzayda hareket ederken
gezegenin farklı kısımları Güneş'e doğru döner…
…ve mevsimlerin değişmesine neden olur.
Bu da demektir ki Alaska'da
muhteşem bir şey oluyor.
Her geçen gün
güneş daha da yükseliyor.
Isıtıcı ışınları doğayı dönüştürüyor.
Tam da Luna ve yavrularının en çok ihtiyaç duyduğu anda.
Derisindeki sinir uçları güneşin sıcaklığını algılıyor.
Ve günler uzadıkça…
…gözünün arkasındaki özel hücreler,
ışık seviyesindeki küçük artışları algılıyor.
En yakınımızdaki yıldızdan
doğrudan gelen bu gizli mesajlar…
…Luna'ya kış uykusundan uyanma vaktinin geldiğini söylüyor.
Ve gezegenimizin mevsimlerinin yavaşça değiştiğine işaret ediyor.
Ama Güneş Sistemimizde…
…Dünya'daki gibi mevsimlere
pek rastlanmaz.
En yakın komşumuz Venüs…
…Güneş'e çok daha yakındır
ve bu yüzden Dünya'dan çok daha sıcaktır.
Gezegende eksen eğikliği de olmadığından
neredeyse hiç mevsimi yoktur.
Sıcaklıklar yıl boyunca yakıcı derecede yüksektir.
Daha uzakta,
Dünya'nın ötesinde…
…Mars vardır.
Yörüngesi, Güneş'e uzaklığının yıl boyunca
ciddi ölçüde değişmesine neden olur.
Bu yüzden Mars'taki mevsimler
bizimkilerden çok daha serttir.
Kışın, gezegen atmosferinin dörtte birinden fazlası donar.
Yazın ise
Mars, Güneş'e yaklaştığında
artan ısı yüzünden toz fırtınaları oluşur.
Bu fırtınalar öyle şiddetlidir ki tüm gezegeni kaplayabilir.
Ama Mars'ı geçelim.
JÜPİTER
Jüpiter'i…
SATÜRN
…ve Satürn'ü de.
Güneş'ten üç milyar kilometre uzakta
Uranüs bulunur ve Güneş Sistemi'ndeki en aşırı mevsimlere sahiptir.
Bu gezegen yan yatmış olarak döner.
Bu yüzden, dönüş yaptıkça
yaz tarafı Güneş'e bakarken…
…kış tarafı 42 yıl boyunca gün ışığı görmez.
Sadece Dünya üzerindeki mevsimler
uç koşullarda yaşansa bile
hayatta kalma şansı sağlar.
Baharın gelişiyle
Luna ve ailesi mağaradan çıkıyor.
Yavrular ilk kez güneşin tadını çıkarıyor.
Ama mevsimin değişmesiyle birlikte yavruları çok zor bir yolculuk bekliyor.
Çünkü yiyecek bulmak için
Luna onları dağın diğer tarafındaki
ovalara götürmek zorunda.
Küçük bacaklar için zorlu bir tırmanış.
Aşmaları gereken yüzlerce metrelik buz ve kaya var.
Zirveye ulaştıklarında yolculuğun en zor kısmı sona eriyor.
Ama hayatta kalacaklarının garantisi yok.
Yılın geri kalanını atlatmak için,
aile, Luna'nın gelecek mevsimlere dair
içgüdülerine güvenecek.
Her mevsim…
…Dünya'nın uzaydaki yıllık yolculuğunun sonucu.
Dünya var olmadan…
…çok önce başlayan bir yolculuk.
GÜNEŞ SİSTEMİ 4,6 MİLYAR YIL ÖNCE
Güneş Sistemimizin külden ibaret olduğu bir zaman.
Güneş yok, gezegenler yok, uydular yok.
Sadece devasa bir gaz ve toz bulutu var.
Sonra uzak bir güneş sisteminde…
…bir yıldız patlıyor.
Galaksi boyunca şok dalgası gönderen bir süpernova.
Şok dalgasının çarpmasıyla bulut kendi üzerine çöküyor.
Ve dönmeye başlıyor.
Dönüşü giderek hızlanan bulut
düzleşip bir diske dönüşüyor.
Gaz ve kayadan oluşan bir girdap.
Girdabın ortasındaki yoğun basınç sonucu…
…Güneş doğuyor.
Daha uzakta kayalar birbirleriyle çarpışıyor…
…ve gezegenimiz büyümeye başlıyor.
Ve 20 milyon yılın ardından
Dünya tamamen şekilleniyor.
İçinden çıktığı bulut gibi hâlâ Güneş'in etrafında dönüyor.
Her dönüşü 365 gün sürüyor.
Dünya yılı da buradan geliyor.
Ama gezegenin hikâyesinin bu noktasında
henüz mevsimler yok.
Çünkü onları yaratan kaos…
…henüz gerçekleşmedi.
Alaska'da baharın coşkusu
yerini tembel yaz günlerine bıraktı.
Yavrular beş aylık oldu.
Ve ayı olmayı…
…hâlâ öğrenemediler.
Çok hızlı büyüdükleri için
yavrular sürekli aç.
Ve cennet gibi görünse de…
…Alaska'da yazlar zor geçer.
Çayırlarda düzgün yemek bulamadıklarından
ayılar çimenlerle idare etmek zorunda.
Bu da demektir ki yavruların gıdasını hâlâ büyük oranda
anne sütü karşılıyor.
Ama Luna kış uykusuna yatmadan önce düzgün beslenmediği için
stokları boşalmış durumda.
Ama yakınından, uzaydan
yardım gelmek üzere.
Çünkü bugün gezegenimizin sabit bir yoldaşı var.
Ay.
Yörüngesi Dünya'ya kilitlenen,
uzaydaki en yakın komşumuz.
Gece gökyüzündeki en büyük ve en parlak cisim.
Ay çok büyük ve çok yakın olduğu için…
…çok güçlü bir kütleçekim kuvveti uygular.
Dünya'yı etkileyecek güçte bir kuvvettir.
Okyanusları gezegenin yüzeyinden çekerek…
…Dünya'nın gelgitlerini oluşturur.
Ve dolunay ile yeni ay arasındaki birkaç günde…
…yazın çekilen sular yepyeni toprakları ortaya çıkarır.
Kıyıdan yüzlerce metre içeri uzanan gelgit düzlükleri.
Bu sayede aç ayılar gömülü hazinelere erişebilir.
Luna ve yeni ailesi için tam zamanında yetişti.
Ama çamurda saklananları bulmayı yetişkinlere bırakmak gerekir.
Luna'nın koku alma duyusu bizimkinden 2.000 kat daha iyi.
Leziz lokmalar bulmak için mükemmel.
Yumuşak kabuklu deniz tarakları.
Onları ayıklamakta o kadar yetenekli ki
neredeyse dakikada bir tane ayıklayabilir.
Yetersiz yaz diyeti sonrası deniz tarakları iyi geldi.
Bu hayati enerjiyi yavrulara aktarabilir.
Ay'ın sunduğu bu hediyeler sayesinde
Luna, ailesini yaz boyu besleyebilir.
Ama ayıların Ay'la ilişkisi…
…çok daha derindir.
Çünkü Dünya'nın mevsimleri, Ay'ın oluşumuyla başlamıştır.
GÜNEŞ SİSTEMİ 4,4 MİLYAR YIL ÖNCE
Oluşumundan kısa bir süre sonra
gezegenimiz bir yoldaş edindi.
Ama Ay değildi.
Dünya'nın yörüngesinde oluşan başka bir gezegendi.
Dünya'nın Theia adındaki kardeşiydi.
Yaklaşık Mars büyüklüğündeydi.
Devasa bir kaya ve lav topuydu.
Çocuklukları boyunca…
…Dünya ve Theia uyum içinde yaşadı.
Ta ki genç Güneş Sistemi'ndeki kütleçekimsel bozukluklar…
…iki kardeş gezegeni çarpışma rotasına sokana dek.
Şu anda…
…Dünya'nın geleceği tehlikede.
Theia yok oldu…
…ve çarpışma iki gezegeni de eritti.
Kozmik zamanda bir an için…
…gezegenimizin iki uydusu vardı.
Ama kütleçekim bir tanesini aşağı çekti ve Dünya onu yuttu.
Geriye sadece bugün bildiğimiz Ay kaldı.
Ve bu çarpışma ile gezegenimiz sonsuza dek değişti.
23 DERECE EĞİK
Çarpışma onu bir tarafa yatırdığı için
bugün 23 derece eğik bir eksenle dönüyor.
Yörüngesinde hareket ederken
önce bir yarım küresi,
sonra da diğeri Güneş'e doğru döner.
Dünya'nın mevsimleri de böyle oluşur.
Yaz sona ererken
uzamaya başlayan geceler
sert Alaska kışının yaklaştığını gösteriyor.
Yavrular artık yedi aylık.
Luna, uzun kış uykusundan sağ çıkabilmek için
ailenin yağ rezervlerinin artması gerektiğini biliyor.
Ama Ay'ın sürekli hatırlattığı gibi…
…yardım yolda.
Alaska kıyılarının bin kilometre açığında…
…Dünya'nın mevsimsel ritmine uyum sağlayan başka bir canlı var.
Kızıl somon.
Pasifik Okyanusu'nda geçen iki yılın ardından…
…olgunluğa eriştiler.
Ve günlerin uzunluğunun değişmesiyle
hormonları tetiklenip kanlarına karışıyor.
Kimyasal sinyaller davranışlarını değiştiriyor.
Doğdukları nehirlerde üremeleri için onları eve çağırıyor.
Luna yorgun ve aç olsa da
yavrularını nehrin kenarına götürüyor.
Çünkü büyülü bir şey olacağını hissediyor.
Bugün, mevsimlerin eşsiz biçimde saat gibi işleyişi,
ayılara hayati bir destek sağlayacak.
Dünya, Güneş etrafındaki yolculuğunda önemli bir konuma ulaştı.
Ve şimdi Ay, suları yükseltiyor.
Bu da somonları nehirlere yönlendiren son itici gücü sağlıyor.
Nihayet yavrular somonun tadına bakıyor.
Ayıların kışı atlatması için tek bir balık yetmeyecek
ama bu balık, yavruların sekiz aydır yediği ilk gerçek yemek.
İlk somonun gelişi Luna'yı rahatlattı.
Çünkü tecrübelerine dayanarak
yakında nehrin yukarısında daha çok balık olacağını biliyor.
Günler giderek kısaldıkça,
somonları yola çıkaran hormonlar
onları ciddi şekilde dönüştürür.
Kafaları şekil değiştirir.
Ve vücutları kıpkırmızı olur.
Milyonlarca balık,
yumurtlama alanlarına doğru nehrin yukarısına akın eder.
Ayıların hikâyesinin son parçası da böylece tamamlanmış oluyor.
Gezegenin kendisi kadar eski bir hikâye.
Dünya'nın oluşumu…
…Ay'ı yaratan çarpışma…
…ve gezegenimizin, uydusu ve yıldızıyla eşsiz ilişkisi…
…bir araya gelerek evrende benzeri olmayan bir dünya yarattı.
Yaşanabilir bir gezegen.
Yaşama elverişli olduğunu bildiğimiz tek yer.
Ve Luna için,
dört buçuk milyar yıllık kozmik geçmiş…
…bu anın oluşmasını sağladı.
Somon ve ayının yıllık buluşması.
Ailesini beslemek için de…
…değerli bir fırsat.
Luna ve yavruları kışı atlatmak için gerekenlere artık sahip.
Sürekli değişen gezegenimizde gelecekleri belirsiz olsa da
en azından bu yılı somonla geçirecekler.
Ve gezegenimiz de Güneş etrafındaki aralıksız yolculuğunu sürdürecek.
Evrenin hikâyesinde gelecek bölüm…
Bu okyanus gezgininin yaşam döngüsü
evrendeki her şeyin nasıl oluştuğunu gösterir.
Çünkü her kaplumbağanın yumurtasında Büyük Patlama'yla yayılan…
…ve yıldızların ölümüyle oluşan atomlar vardır.
Peki yıldızlar ve gezegenler nasıl oluştu?
Ve aynı malzemeler canlılara nasıl dönüşüyor?
Alt yazı çevirmeni: Can Rendeci