NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY
Daleka północ naszej planety
to kraina skrajności.
Gdy nadchodzi zima,
arktyczny wiatr powoduje spadek temperatury.
Nawet wytrzymały niedźwiedź kodiacki musi szukać schronienia.
Gdy mróz staje się nieznośny,
niedźwiedzie muszą wyruszyć w niezwykłą podróż.
Gdy biegun północny pogrąża się w mroku i mrozie zimy,
niedźwiedzie rozpoczynają wspinaczkę na wysokie góry,
by schronić się w jaskiniach i legowiskach
wyżłobionych w stromych zboczach
na wysokości setek metrów.
Niedźwiedzie żyjące na krańcach Ziemi
muszą zmagać się z wyzwaniami każdej z pór roku.
W tym celu
polegają na swej wyjątkowej więzi ze wszechświatem.
Albowiem w organizm każdego niedźwiedzia
wpisany jest każdy krytyczny moment
z 4,5-miliardowej historii Ziemi.
Zdarzenia o niewyobrażalnej mocy i sile zniszczenia,
stworzyły planetę, jakiej próżno szukać w innych zakątkach wszechświata.
PORY ROKU
Oto Luna, sześcioletnia samica.
Dotarła do bezpiecznego legowiska.
Zamieszka tu na najbliższe sześć miesięcy.
To przytulne miejsce
na przeczekanie zimy w stanie hibernacji.
1. DZIEŃ HIBERNACJI
Dni stają się coraz krótsze,
a jej organizm odpowiada na rytm naszej planety.
Jej tętno zaczyna zwalniać…
do zaledwie ośmiu uderzeń na minutę.
Niedźwiedzica się uspokaja,
a temperatura jej ciała spada.
Zapada w głęboki sen.
Silny związek pomiędzy niedźwiedziem a wszechświatem
każe samicy spędzić ciężkie zimowe miesiące pod ziemią.
Niedźwiedzica jest błogo nieświadoma czekającej nas długiej podróży.
Poza jej legowiskiem
Ziemia jest w ruchu.
DZIEŃ 1.
Każdego dnia planeta obraca się wokół własnej osi.
DZIEŃ 2.
DZIEŃ 3.
DZIEŃ 4.
DZIEŃ 5.
Każdego miesiąca Księżyc okrąża Ziemię.
Mijają miesiące,
a Ziemia i Księżyc okrążają Słońce.
Śpiąca Luna
pokona 470 milionów kilometrów.
MARZEC
To imponująca kosmiczna podróż.
Połowa drogi wokół Słońca.
W tym roku
Luna ma nowych towarzyszy podróży.
122. DZIEŃ HIBERNACJI
Wybudzając się chwilowo ze snu,
Luna urodziła…
dwa maleńkie niedźwiadki.
Młode będą jeść i spać w legowisku do nadejścia wiosny.
Ale dodatkowe istotki do wykarmienia
odciskają swoje piętno na ciele Luny.
Kurczą się komórki tłuszczowe pod jej skórą.
Produkcja mleka zużywa jej zapasy energii.
154. DZIEŃ HIBERNACJI
Po pięciu miesiącach pod ziemią
Luna straciła już ponad jedną czwartą swojej masy.
Temperatura na zewnątrz wciąż utrzymuje się poniżej zera.
Luna potrzebuje rychłego nadejścia wiosny.
Inaczej nie będzie mogła dłużej karmić młodych.
Na szczęście
Ziemia ma pewne dziwactwo.
Jest przechylona.
KĄT NACHYLENIA: 23 STOPNIE
Dlatego, gdy porusza się w kosmosie,
wraz z upływem roku
różne jej części skłaniają się ku Słońcu,
co powoduje zmianę pór roku.
To oznacza, że na Alasce
dzieje się coś niezwykłego.
Z każdym dniem
słońce wznosi się coraz wyżej.
Jego ciepłe promienie odmieniają krajobraz.
Akurat wtedy, gdy Luna i jej młode najbardziej tego potrzebują.
Zakończenia nerwowe w jej skórze wykrywają ciepło słońca.
Gdy dni się wydłużają,
wyspecjalizowane komórki w tylnej części jej oka
wykrywają niewielki wzrost poziomu światła.
Te tajemne sygnały od naszej najbliższej gwiazdy
mówią Lunie, że czas wybudzić się z hibernacji.
To zapowiedź łagodnej zmiany pomiędzy porami roku.
Ale w Układzie Słonecznym
ziemskie pory roku
są rzadkim wyjątkiem.
Nasza najbliższa sąsiadka, Wenus,
znajduje się dużo bliżej Słońca,
więc jest dużo gorętsza niż Ziemia.
A ponieważ nie jest nachylona,
praktycznie nie posiada pór roku.
Przez cały rok panuje tu nieznośny żar.
Dalej,
za Ziemią,
znajduje się Mars.
Kształt jego orbity sprawia, że jego odległość od Słońca
zmienia się drastycznie w ciągu roku.
Marsjańskie pory roku
wykazują jeszcze większe skrajności niż ziemskie.
Zimą ponad jedna czwarta atmosfery planety zamarza.
Zaś latem,
gdy Mars znajduje się bliżej Słońca,
wzmożony upał tworzy burze piaskowe o takiej mocy,
że mogą pochłonąć całą planetę.
Tymczasem za Marsem,
JOWISZ
Jowiszem
i Saturnem…
trzy miliardy kilometrów od Słońca,
Uran ma najbardziej ekstremalne pory roku w całym Układzie Słonecznym.
Ta planeta obraca się na boku.
Gdy krąży po orbicie,
strona letnia jest zwrócona ku Słońcu,
podczas gdy zimowa nie ujrzy światła dziennego przez 42 lata.
Tylko na Ziemi istnieją pory roku,
które nawet na krańcach planety
dają życiu szansę na przetrwanie.
Wraz z nadejściem wiosny
rodzina Luny wychodzi z legowiska.
Młode mogą się cieszyć pierwszymi chwilami na słońcu.
Ale zmiana pory roku oznacza, że młode muszą wyruszyć w trudną podróż.
Aby znaleźć pożywienie,
Luna musi zaprowadzić je na niziny
po drugiej stronie góry.
Dla maleńkich łapek to wielkie wyzwanie.
Trzeba pokonać setki metrów lodu i skał.
Wraz z pokonaniem szczytu kończy się najtrudniejsza część wędrówki.
Ale przetrwanie wciąż nie jest pewne.
Aby przeżyć resztę roku,
rodzina będzie musiała polegać na Lunie i jej instynktownym rozumieniu
nadchodzących pór roku.
Każda z nich
jest skutkiem wędrówki Ziemi w kosmosie.
Podróży, która zaczęła się,
zanim pojawiła się sama Ziemia.
UKŁAD SŁONECZNY 4,6 MILIARDA LAT TEMU
W czasach, gdy nasz Układ Słoneczny był zaledwie popiołem.
Nie było Słońca, planet ani księżyców.
Tylko ogromny obłok gazu i pyłu.
W odległym układzie słonecznym
wybuchła gwiazda.
Fala uderzeniowa po wybuchu supernowej niosła się przez galaktykę.
Po zderzeniu z nią obłok się zapadł.
I zaczął wirować.
Obracający się coraz szybciej obłok
spłaszczył się, formując dysk.
Wir gazu i skał.
W środku, pod wpływem ogromnego ciśnienia,
narodziło się Słońce.
Gdzieś dalej skały zderzały się ze sobą,
a nasza planeta zaczęła rosnąć.
Wreszcie, po 20 milionach lat,
Ziemia ukształtowała się w pełni…
nadal okrążając Słońce niczym obłok, z którego powstała.
Pełne okrążenie zabiera jej 365 dni.
Stąd wziął się ziemski rok.
Ale na tym etapie historii planety
nie istniały jeszcze pory roku.
Chaos, z którego się narodziły,
miał dopiero nadejść.
Na Alasce bogactwo wiosny
ustąpiło miejsca leniwym letnim dniom.
Młode mają już pięć miesięcy.
Wciąż się uczą…
tajników niedźwiedziego życia.
Rosną tak szybko,
że ciągle są głodne.
Ten widok może wydawać się idylliczny,
ale lato na Alasce to czas wielu trudności.
Na łąkach trudno znaleźć solidny pokarm,
więc niedźwiedzie muszą zadowolić się trawą.
To oznacza, że mleko matki wciąż jest podstawą diety młodych.
Luna nie zjadła porządnego posiłku od czasu sprzed hibernacji,
więc zaczyna brakować jej energii.
Ale w pobliżu, w kosmosie,
pomoc jest już w drodze.
Dziś nasza planeta ma stałego towarzysza.
Księżyc.
Na orbicie Ziemi
znajduje się nasz najbliższy sąsiad.
Największy i najjaśniejszy obiekt na nocnym niebie.
A ponieważ Księżyc jest bardzo duży i bardzo blisko,
wywiera silne przyciąganie grawitacyjne.
Na tyle silne, by wpływać na naszą planetę.
Odciąga oceany od jej powierzchni,
powodując pływy.
W ciągu kilku dni w okolicy pełni i nowiu
letnie odpływy odkryły zupełnie nowy krajobraz.
Błotniste równiny ciągną się na setki metrów od brzegu.
Wygłodniałe niedźwiedzie mogą na nich szukać zakopanych skarbów.
Luna i jej młode właśnie tego potrzebowały.
Ale szukanie tego, co kryje się w błocie, najlepiej pozostawić dorosłym.
Luna ma węch 2000 razy lepszy od naszego.
Idealny do wykrywania smacznych kąsków.
Małgwi.
Otwiera je z taką zręcznością,
że zjada jednego w niewiele ponad minutę.
Małże to idealny dodatek do jej skromnej, letniej diety.
Energia życiowa, którą może przekazać młodym.
Te prezenty od Księżyca
pomogą Lunie i jej rodzinie przetrwać lato.
Ale więź niedźwiedzicy i Księżyca
jest o wiele głębsza.
To podczas formowania się Księżyca na Ziemi pojawiły się pory roku.
UKŁAD SŁONECZNY 4,4 MILIARDA LAT TEMU
Niedługo po swoim powstaniu
Ziemia zyskała towarzysza.
Ale nie był to Księżyc,
tylko inna planeta, która powstała na ziemskiej orbicie.
Siostra o imieniu Thea,
mniej więcej wielkości Marsa.
Była ogromną kulą ze skał i lawy.
Przez całe dzieciństwo
Ziemia i Thea żyły w zgodzie.
Później zaburzenia grawitacyjne w młodym Układzie Słonecznym
spowodowały kolizję dwóch planet.
To moment,
w którym przyszłość Ziemi wisiała na włosku.
Thea została unicestwiona.
Siła zderzenia stopiła obie planety.
Przez skrawek kosmicznego czasu
nasza planeta miała dwa księżyce.
Jednak grawitacja spowodowała, że Ziemia przyciągnęła i wchłonęła jeden z nich.
Pozostał tylko znany nam dziś Księżyc.
Ta kolizja na zawsze zmieniła naszą planetę.
KĄT NACHYLENIA: 23 STOPNIE
Uderzenie przechyliło Ziemię tak,
że dziś obraca się pod kątem 23 stopni.
Gdy porusza się po orbicie,
najpierw jedna półkula,
a potem druga nachyla się w stronę Słońca,
dając Ziemi jej pory roku.
Lato się kończy.
Dłuższe noce wskazują na to,
że nadchodzi ciężka, alaskańska zima.
Niedźwiadki mają siedem miesięcy.
Luna wie, że jeśli wszyscy mają przetrwać długi, zimowy sen,
muszą zgromadzić zapasy tłuszczu.
Ale Księżyc ciągle przypomina im…
że pomoc jest w drodze.
Tysiąc kilometrów od wybrzeża Alaski
inne stworzenia dostrajają się do ziemskiego rytmu pór roku.
Nerki.
Po dwóch latach pływania po Pacyfiku
osiągnęły dojrzałość.
Zmieniająca się długość dnia
powoduje wydzielanie hormonów do ich krwi.
To sygnały chemiczne, które zmieniają ich zachowanie.
Wzywają je do rozmnażania się w rzekach, w których same się urodziły.
Luna jest wykończona i głodna,
ale wciąż prowadzi młode nad brzeg rzeki.
Wyczuwa, że wydarzy się coś magicznego.
Dziś wyjątkowy mechanizm pór roku
przyniesie niedźwiedziom ratunek.
Ziemia osiągnęła kluczową pozycję w swojej podróży wokół Słońca.
A teraz Księżyc wywołuje przypływ.
To ostatecznie popycha łososie do rzek.
Młode nareszcie poznają smak łososia.
I choć jedna ryba nie zapewni im przetrwania zimy,
to ich pierwszy prawdziwy posiłek w niemal ośmiomiesięcznym życiu.
Przybycie pierwszego łososia to wielka ulga dla Luny.
Doświadczenie mówi jej,
że już niedługo w górze rzeki czeka ją znacznie bogatszy łup.
Dni skracają się coraz bardziej,
a hormony, które kazały nerkom wyruszyć w drogę,
drastycznie je odmieniły.
Ich głowy zmieniają kształt.
Ich ciała rumienią się na czerwono.
Miliony ryb
płyną w górę rzeki na swoje tarliska.
W ten sposób pisze się ostatni rozdział niedźwiedziej historii.
To opowieść stara jak sama planeta.
Powstanie Ziemi,
zderzenie, które stworzyło Księżyc
oraz wyjątkowy związek naszej planety z jej księżycem i gwiazdą…
połączyły się, by stworzyć świat wyjątkowy na skalę wszechświata.
Planetę Złotowłosej.
To jedyne znane nam miejsce „w sam raz” dla życia.
Dla Luny
cztery i pół miliarda kosmicznej historii
zbiegło się w tej chwili.
W corocznym spotkaniu łososia i niedźwiedzia.
W tej wyjątkowej okazji
do wykarmienia rodziny.
Luna i jej młode mają już to, czego potrzebują, by przetrwać zimę.
Ich przyszłość na zmieniającej się planecie jest niepewna,
ale w tym roku łososie pozwolą im przeżyć.
Tymczasem nasza planeta trwa w swej nieustannej podróży wokół Słońca.
W następnym odcinku…
Cykl życia oceanicznego wędrowca pokazuje,
jak powstało wszystko we wszechświecie.
Ponieważ w każdym żółwim jaju kryją się atomy z Wielkiego Wybuchu…
wykute w czasie śmierci gwiazd.
Ale jak powstają gwiazdy i planety?
I jak te same składniki zmieniają się w żywe istoty?
Napisy: Aleksandra Basińska