1
00:00:26,920 --> 00:00:29,000
Het verre noorden van onze planeet…

2
00:00:30,640 --> 00:00:32,800
…is een land van uitersten.

3
00:00:37,880 --> 00:00:39,440
Als de winter aanbreekt…

4
00:00:43,160 --> 00:00:46,160
…daalt de temperatuur sterk
door de poolwinden.

5
00:00:49,800 --> 00:00:54,080
Zelfs de harde Alaskaanse bruine beer
moet dan schuilen.

6
00:01:02,520 --> 00:01:05,160
De ijskoude omstandigheden
zijn hen te veel.

7
00:01:07,040 --> 00:01:10,280
Ze worden gedwongen
een bijzondere reis te maken.

8
00:01:15,040 --> 00:01:18,800
Als de Noordpool beweegt
naar de duisternis en kou van de winter…

9
00:01:24,000 --> 00:01:28,680
…klimmen de beren hoog de bergen in…

10
00:01:32,960 --> 00:01:38,480
…om te schuilen in grotten of holen
die in de steile hellingen zijn gegraven.

11
00:01:41,640 --> 00:01:43,160
Honderden meters hoog.

12
00:02:12,680 --> 00:02:14,880
Beren aan het uiteinde van de aarde…

13
00:02:16,760 --> 00:02:20,880
…hebben te maken met de enorme
uitdagingen van de seizoenen.

14
00:02:23,920 --> 00:02:24,800
Om dat te doen…

15
00:02:26,320 --> 00:02:30,240
…gebruiken ze een bijzondere connectie
tot het heelal.

16
00:02:31,240 --> 00:02:36,840
Want in de biologie van een beer
staat elk cruciale moment geschreven…

17
00:02:38,400 --> 00:02:41,960
…van de geschiedenis van de aarde,
vierenhalf miljard jaar.

18
00:02:45,040 --> 00:02:49,760
Gebeurtenissen met onvoorstelbare,
verwoestende kracht…

19
00:02:51,480 --> 00:02:56,400
…die een wereld hebben gecreëerd
die zijn weerga niet kent in ons heelal.

20
00:03:33,320 --> 00:03:36,480
Dit is Luna, een vrouwtje van zes jaar.

21
00:03:41,480 --> 00:03:43,880
Ze bereikt de veiligheid van haar hol.

22
00:03:46,800 --> 00:03:50,000
Hier woont ze de komende zes maanden.

23
00:03:57,960 --> 00:03:59,120
Een knusse plek…

24
00:04:00,560 --> 00:04:04,400
…om de winter in winterslaap
door te brengen.

25
00:04:06,480 --> 00:04:09,600
WINTERSLAAP DAG 1

26
00:04:22,640 --> 00:04:24,520
De dagen worden korter.

27
00:04:27,200 --> 00:04:29,880
Haar lichaam reageert
op het ritme van de planeet.

28
00:04:36,360 --> 00:04:38,480
Haar hartslag begint te vertragen…

29
00:04:48,280 --> 00:04:50,280
…naar maar acht slagen per minuut.

30
00:05:04,880 --> 00:05:06,520
Terwijl ze gaat liggen…

31
00:05:08,600 --> 00:05:10,600
…daalt haar lichaamstemperatuur.

32
00:05:30,800 --> 00:05:35,880
Ze valt in een diepe, droomrijke slaap.

33
00:05:52,280 --> 00:05:56,760
De krachtige connectie
tussen beer en heelal…

34
00:05:59,880 --> 00:06:03,520
…dwingt haar de koude winter
ondergronds door te brengen.

35
00:06:07,960 --> 00:06:12,080
Zich onbewust van de lange reis
die ze nog voor zich heeft.

36
00:06:17,160 --> 00:06:19,120
Want buiten het hol…

37
00:06:22,480 --> 00:06:24,240
…beweegt de aarde zich verder.

38
00:06:33,360 --> 00:06:34,200
DAG 1

39
00:06:34,280 --> 00:06:38,400
Elke dag draait de aarde
één keer om haar as.

40
00:06:39,760 --> 00:06:44,280
DAG 2

41
00:06:44,360 --> 00:06:47,680
DAG 3

42
00:06:47,760 --> 00:06:51,040
DAG 4

43
00:06:51,120 --> 00:06:54,440
DAG 5

44
00:06:55,320 --> 00:07:00,080
Elke maand draait de maan
één keer volledig om de aarde.

45
00:07:07,040 --> 00:07:13,320
En naarmate de maanden verstrijken
draaien de aarde en de maan om de zon.

46
00:07:19,200 --> 00:07:21,320
Tijdens de maanden dat ze slaapt…

47
00:07:22,320 --> 00:07:26,520
…legt Luna 470 miljoen kilometer af.

48
00:07:27,920 --> 00:07:30,280
MAART

49
00:07:32,960 --> 00:07:34,920
Een epische kosmische reis…

50
00:07:36,640 --> 00:07:38,640
…halverwege rond de zon.

51
00:07:47,560 --> 00:07:51,840
En dit jaar heeft ze nieuwe reisgenoten.

52
00:07:51,920 --> 00:07:55,480
WINTERSLAAP DAG 122

53
00:07:55,560 --> 00:07:58,200
Tussen waken en dromen in…

54
00:07:59,520 --> 00:08:01,640
…is Luna bevallen…

55
00:08:04,040 --> 00:08:05,880
…van twee kleine beertjes.

56
00:08:12,320 --> 00:08:16,480
De welpen eten en slapen
in het hol tot de lente.

57
00:08:19,600 --> 00:08:21,400
Maar twee extra monden…

58
00:08:23,320 --> 00:08:26,000
…trekt een wissel op Luna's lichaam.

59
00:08:33,120 --> 00:08:35,800
De vetcellen onder haar huid krimpen…

60
00:08:37,440 --> 00:08:40,800
…terwijl haar energieopslag
opgebruikt wordt voor melk.

61
00:08:46,160 --> 00:08:48,840
WINTERSLAAP DAG 154

62
00:08:48,920 --> 00:08:50,960
Na vijf maanden onder de grond…

63
00:08:51,840 --> 00:08:55,400
…is Luna meer dan een kwart
van haar lichaamsgewicht kwijt.

64
00:09:01,120 --> 00:09:04,440
De buitentemperatuur is nog ver onder nul.

65
00:09:06,560 --> 00:09:09,800
Luna heeft dringend de lente nodig…

66
00:09:10,640 --> 00:09:14,000
…om haar welpen te blijven voeden.

67
00:09:22,080 --> 00:09:22,960
Gelukkig…

68
00:09:24,840 --> 00:09:26,480
…heeft de aarde iets moois.

69
00:09:29,800 --> 00:09:31,480
Ze ligt op haar kant.

70
00:09:31,560 --> 00:09:35,840
GEKANTELD 23 GRADEN

71
00:09:35,920 --> 00:09:38,800
Terwijl ze door de ruimte beweegt…

72
00:09:39,720 --> 00:09:42,240
…in verschillende jaargetijden…

73
00:09:42,320 --> 00:09:45,400
…zijn delen van de planeet
dichter bij de zon.

74
00:09:47,280 --> 00:09:49,640
Daardoor hebben we seizoenen.

75
00:10:00,360 --> 00:10:05,200
Dat betekent dat er in Alaska
iets bijzonders gebeurt.

76
00:10:12,880 --> 00:10:14,760
Met elke dag die voorbijgaat…

77
00:10:14,840 --> 00:10:17,000
…staat de zon hoger in de lucht.

78
00:10:20,840 --> 00:10:23,680
De warme stralen
transformeren het landschap.

79
00:10:34,080 --> 00:10:37,920
Op het moment dat Luna en haar welpen
dat nodig hebben.

80
00:10:42,520 --> 00:10:46,080
Zenuwuiteinden in haar huid
voelen de warmte van de zon.

81
00:10:53,880 --> 00:10:55,560
Naarmate de dagen lengen…

82
00:11:01,120 --> 00:11:04,000
…pikken gespecialiseerde cellen
achter in haar ogen…

83
00:11:05,480 --> 00:11:09,000
…de stijging in het lichtniveau op.

84
00:11:14,680 --> 00:11:19,200
Die geheime berichten,
rechtstreeks van de dichtstbijzijnde ster…

85
00:11:22,400 --> 00:11:26,280
…vertellen Luna dat het tijd is
om wakker te worden.

86
00:11:40,720 --> 00:11:45,160
Ze geven het subtiele veranderen
van de seizoenen aan.

87
00:11:54,320 --> 00:11:56,000
Maar in het zonnestelsel…

88
00:11:58,200 --> 00:12:00,040
…zijn seizoenen zoals op aarde…

89
00:12:01,880 --> 00:12:03,200
…niet echt gebruikelijk.

90
00:12:09,640 --> 00:12:12,160
Onze naaste buur, Venus…

91
00:12:14,920 --> 00:12:16,680
…staat veel dichter bij de zon…

92
00:12:17,640 --> 00:12:20,360
…en is dus veel heter dan de aarde.

93
00:12:25,160 --> 00:12:31,080
En omdat de planeet niet gekanteld is,
zijn daar bijna geen seizoenen.

94
00:12:35,480 --> 00:12:39,400
De temperatuur blijft
het hele jaar door bloedheet.

95
00:12:44,280 --> 00:12:45,560
Verder weg…

96
00:12:46,080 --> 00:12:47,480
…voorbij de aarde…

97
00:12:49,600 --> 00:12:50,920
…bevindt zich Mars.

98
00:12:52,880 --> 00:12:58,440
Door Mars' baan varieert de afstand
tot de zon drastisch gedurende het jaar.

99
00:13:00,160 --> 00:13:01,960
Daardoor zijn de seizoenen er…

100
00:13:03,600 --> 00:13:06,440
…veel extremer dan bij ons.

101
00:13:09,200 --> 00:13:13,880
In de winter bevriest meer dan
een kwart van de atmosfeer van de planeet.

102
00:13:15,880 --> 00:13:20,440
En in de zomer,
als Mars dichter bij de zon is…

103
00:13:21,240 --> 00:13:23,120
…veroorzaakt de hitte…

104
00:13:23,200 --> 00:13:29,280
…stofstormen die soms
de hele planeet opslokken.

105
00:13:33,360 --> 00:13:34,800
Maar verder dan Mars.

106
00:13:36,480 --> 00:13:37,680
Voorbij Jupiter.

107
00:13:39,680 --> 00:13:41,000
SATURNUS

108
00:13:41,080 --> 00:13:42,000
En Saturnus.

109
00:13:48,080 --> 00:13:51,000
Drie miljard kilometer van de zon…

110
00:13:52,600 --> 00:13:57,200
…heeft Uranus de meest extreme seizoenen
in ons zonnestelsel.

111
00:13:59,840 --> 00:14:03,240
Deze planeet draait op z'n kant.

112
00:14:04,280 --> 00:14:06,240
Dus als hij draait…

113
00:14:06,320 --> 00:14:08,480
…staat de zomerkant naar de zon…

114
00:14:12,040 --> 00:14:17,080
…maar de winterkant ziet
42 jaar lang geen daglicht.

115
00:14:29,400 --> 00:14:32,800
Alleen de aarde heeft seizoenen die…

116
00:14:34,440 --> 00:14:40,440
…zelfs aan de uiteinden van de planeet
het leven een kans geven.

117
00:14:54,520 --> 00:14:56,120
Met de komst van de lente…

118
00:14:57,280 --> 00:14:59,600
…komt Luna's gezin het hol uit.

119
00:15:06,280 --> 00:15:11,000
De welpen genieten
van hun eerste momenten in de zon.

120
00:15:35,880 --> 00:15:40,360
Maar door de seizoenen moeten de welpen
beginnen aan een zware reis.

121
00:15:48,280 --> 00:15:49,760
Om eten te vinden…

122
00:15:50,840 --> 00:15:53,480
…moet Luna hen terugleiden
naar lager land…

123
00:15:54,760 --> 00:15:56,760
…aan de andere kant van de berg.

124
00:16:13,720 --> 00:16:16,000
Een zware klim voor kleine beentjes.

125
00:16:23,840 --> 00:16:27,320
Met honderden meters ijs en rotsen.

126
00:17:21,040 --> 00:17:25,280
Zodra ze de top hebben bereikt,
is het zwaarste deel voorbij.

127
00:17:36,760 --> 00:17:39,920
Maar overleven is verre van gegarandeerd.

128
00:17:43,560 --> 00:17:45,920
Om de rest van het jaar door te komen…

129
00:17:47,240 --> 00:17:52,000
…is het gezin afhankelijk
van Luna's instinctieve begrip…

130
00:17:53,200 --> 00:17:54,640
…van de seizoenen.

131
00:17:58,920 --> 00:18:00,280
Elk daarvan…

132
00:18:02,640 --> 00:18:05,480
…veroorzaakt door de jaarlijkse reis
van de aarde.

133
00:18:12,440 --> 00:18:13,840
Een reis die begon…

134
00:18:15,920 --> 00:18:18,960
…voor de aarde bestond.

135
00:18:24,600 --> 00:18:30,720
ZONNESTELSEL
4,6 MILJARD JAAR GELEDEN

136
00:18:33,640 --> 00:18:39,600
Toen ons zonnestelsel
weinig meer was dan as.

137
00:18:43,120 --> 00:18:47,600
Geen zon, geen planeten, geen manen.

138
00:18:50,360 --> 00:18:53,920
Alleen een enorme wolk gas en stof.

139
00:19:07,320 --> 00:19:10,960
In een ver zonnestelsel…

140
00:19:13,400 --> 00:19:14,920
…ontplofte een ster.

141
00:19:16,920 --> 00:19:21,800
Een supernova die een schokgolf
door het melkwegstelsel liet gaan.

142
00:19:41,280 --> 00:19:46,280
Bij impact zorgde de schokgolf ervoor
dat de wolk instortte.

143
00:19:51,680 --> 00:19:53,440
En begon te draaien.

144
00:20:00,440 --> 00:20:02,640
Hij draaide steeds sneller…

145
00:20:04,040 --> 00:20:08,080
…en de wolk werd een schijf.

146
00:20:10,200 --> 00:20:13,200
Een draaikolk van gas en stenen.

147
00:20:16,600 --> 00:20:19,400
In het middelpunt, onder hoge druk…

148
00:20:23,040 --> 00:20:24,480
…werd de zon geboren.

149
00:20:28,080 --> 00:20:31,840
Verderop botsten rotsen op rotsen…

150
00:20:34,080 --> 00:20:36,200
…en onze planeet begon te groeien.

151
00:20:41,080 --> 00:20:43,480
Tot na 20 miljoen jaar…

152
00:20:44,880 --> 00:20:46,760
…de aarde gevormd was.

153
00:20:49,280 --> 00:20:52,720
Ze cirkelde nog steeds om de zon,
zoals de wolk die ze was.

154
00:20:58,920 --> 00:21:02,280
Eens in de 365 dagen.

155
00:21:05,520 --> 00:21:07,440
Zo kreeg de aarde haar jaar.

156
00:21:14,240 --> 00:21:19,520
Maar op dit punt van het verhaal
was het nog een jaar zonder seizoenen.

157
00:21:24,080 --> 00:21:26,720
Want de chaos die die creëerde…

158
00:21:29,200 --> 00:21:31,080
…moet nog komen.

159
00:21:41,560 --> 00:21:45,360
In Alaska heeft de levendigheid
van de lente…

160
00:21:46,600 --> 00:21:49,280
…plaatsgemaakt voor luie zomerdagen.

161
00:22:01,480 --> 00:22:03,880
De welpen zijn nu vijf maanden oud.

162
00:22:06,600 --> 00:22:08,120
En ze leren nog…

163
00:22:10,320 --> 00:22:11,520
…hoe ze beren moeten zijn.

164
00:22:25,000 --> 00:22:29,960
Omdat ze zo snel groeien,
hebben de welpen constant honger.

165
00:22:36,520 --> 00:22:38,800
Het ziet er idyllisch uit…

166
00:22:41,040 --> 00:22:44,480
…maar de zomer in Alaska
is een tijd van ontberingen.

167
00:22:54,680 --> 00:22:57,520
Er is geen fatsoenlijk eten
te vinden in de velden.

168
00:22:58,040 --> 00:23:00,200
De beren moeten het doen met gras.

169
00:23:11,240 --> 00:23:17,920
Dus zijn de welpen nog afhankelijk
van de moedermelk voor hun eten.

170
00:23:35,520 --> 00:23:39,800
Maar Luna heeft al sinds
voor de winterslaap niet goed gegeten…

171
00:23:41,560 --> 00:23:44,040
…dus ze heeft weinig over.

172
00:23:53,080 --> 00:23:56,040
Vlakbij, in de ruimte…

173
00:23:57,520 --> 00:23:59,160
…komt er hulp aan.

174
00:24:05,880 --> 00:24:10,400
Want onze planeet heeft tegenwoordig
een constante metgezel.

175
00:24:13,000 --> 00:24:14,040
De maan.

176
00:24:16,320 --> 00:24:18,280
In een baan om de aarde…

177
00:24:19,720 --> 00:24:22,320
…is het onze dichtstbijzijnde buur.

178
00:24:23,920 --> 00:24:27,960
Het grootste, helderste object
aan de nachtelijke hemel.

179
00:24:32,120 --> 00:24:35,520
Omdat de maan groot is en dichtbij staat…

180
00:24:37,760 --> 00:24:40,480
…oefent hij
veel gravitationele kracht uit.

181
00:24:47,880 --> 00:24:51,480
Genoeg om onze wereld te beïnvloeden.

182
00:24:56,080 --> 00:24:59,160
Hij tilt de oceanen op
van het planeetoppervlak…

183
00:25:07,520 --> 00:25:09,680
…en creëert zo getijden.

184
00:25:15,960 --> 00:25:18,680
Een paar dagen
rond de volle en nieuwe maan…

185
00:25:20,800 --> 00:25:25,400
…onthulden de laagste zomergetijden
een heel nieuw landschap.

186
00:25:29,720 --> 00:25:32,840
Wadden strekken zich honderden meters
van de kust uit.

187
00:25:39,120 --> 00:25:42,800
Zo hebben hongerige beren toegang
tot begraven schatten.

188
00:25:50,560 --> 00:25:54,480
Op het juiste moment
voor Luna en haar jonge gezin.

189
00:26:02,480 --> 00:26:08,200
Maar vinden wat er in de modder ligt,
kun je beter overlaten aan de volwassenen.

190
00:26:17,080 --> 00:26:21,680
Luna's reukvermogen is
2000 keer beter dan dat van ons.

191
00:26:24,480 --> 00:26:26,880
Perfect om lekkere hapjes op te sporen.

192
00:26:31,200 --> 00:26:32,680
Strandgapers.

193
00:26:53,680 --> 00:26:56,200
Ze kan ze zo goed uit elkaar halen…

194
00:26:57,400 --> 00:27:00,200
…dat ze er bijna een per minuut
kan verschalken.

195
00:27:20,440 --> 00:27:24,000
De mosselen zijn een welkome aanvulling
op haar zomerdieet.

196
00:27:31,720 --> 00:27:34,600
Cruciale energie die ze doorgeeft
aan de welpen.

197
00:27:39,800 --> 00:27:46,760
Die geschenken van de maan helpen Luna
haar gezin in de zomer te voeden.

198
00:27:49,880 --> 00:27:52,480
Maar de relatie van de beer met de maan…

199
00:27:55,440 --> 00:27:58,440
…gaat veel verder.

200
00:28:03,240 --> 00:28:08,280
Tijdens de vorming van de maan
kreeg de aarde haar seizoenen.

201
00:28:11,200 --> 00:28:13,800
ZONNESTELSEL
4,4 MILJARD JAAR GELEDEN

202
00:28:13,880 --> 00:28:18,760
Niet lang na de vorming
kreeg onze planeet een metgezel.

203
00:28:31,000 --> 00:28:32,800
Maar dat was niet de maan.

204
00:28:34,920 --> 00:28:39,080
Het was een andere planeet
die zich vormde in een baan om de aarde.

205
00:28:44,520 --> 00:28:46,880
Een broertje of zusje, Theia.

206
00:28:48,680 --> 00:28:50,800
Die was ongeveer zo groot als Mars.

207
00:28:53,480 --> 00:28:56,680
Een enorme bal van steen en lava.

208
00:28:59,440 --> 00:29:01,200
In hun jeugd…

209
00:29:03,040 --> 00:29:05,120
…leefden de aarde en Theia in harmonie.

210
00:29:11,320 --> 00:29:16,280
Tot zwaartekrachtveranderingen
in het jonge zonnestelsel…

211
00:29:19,680 --> 00:29:23,400
…de twee planeten op ramkoers bracht.

212
00:29:28,880 --> 00:29:30,040
Op dat moment…

213
00:29:32,040 --> 00:29:35,040
…stond de toekomst van de aarde
op het spel.

214
00:29:54,000 --> 00:29:56,040
Theia werd vernietigd…

215
00:29:59,480 --> 00:30:02,400
…en de impact smolt beide werelden.

216
00:30:29,120 --> 00:30:31,400
Heel even in de kosmische tijd…

217
00:30:34,560 --> 00:30:36,480
…had onze planeet twee manen.

218
00:30:46,360 --> 00:30:53,160
Toen trok de zwaartekracht een ervan
naar beneden en verzwolg de aarde die.

219
00:31:06,720 --> 00:31:09,880
Toen was alleen onze huidige maan over.

220
00:31:17,040 --> 00:31:21,200
En de botsing veranderde
onze planeet voorgoed.

221
00:31:27,080 --> 00:31:28,200
KANTELING
23 GRADEN

222
00:31:28,280 --> 00:31:30,600
Door de impact kantelde de aarde…

223
00:31:31,600 --> 00:31:35,040
…zodat ze ging draaien
met een kanteling van 23 graden.

224
00:31:40,960 --> 00:31:43,760
Terwijl ze haar baan doorloopt…

225
00:31:45,600 --> 00:31:51,640
…is eerst de ene hemisfeer
en dan de andere gekeerd naar de zon.

226
00:31:55,000 --> 00:31:57,880
Dat geeft de aarde haar seizoenen.

227
00:32:19,600 --> 00:32:21,920
De zomer loopt ten einde…

228
00:32:22,680 --> 00:32:28,280
…en de langere nachten zijn een teken
dat Alaska's strenge winter eraan komt.

229
00:32:32,560 --> 00:32:35,200
De welpen zijn nu zeven maanden oud.

230
00:32:41,120 --> 00:32:45,640
Luna weet dat ze,
om hun lange winterslaap te overleven…

231
00:32:46,360 --> 00:32:49,400
…hun vetreserves moeten aanleggen.

232
00:33:06,000 --> 00:33:08,240
Maar de maan herinnert haar eraan…

233
00:33:12,920 --> 00:33:14,400
…dat er hulp aan komt.

234
00:33:19,800 --> 00:33:22,960
Duizend kilometer uit de kust van Alaska…

235
00:33:24,960 --> 00:33:28,480
…leeft een ander wezen
op het seizoensritme van de aarde.

236
00:33:32,200 --> 00:33:33,960
De rode zalm.

237
00:33:36,760 --> 00:33:39,680
Na twee jaar in de Stille Oceaan…

238
00:33:42,760 --> 00:33:44,720
…zijn ze volwassen geworden.

239
00:33:46,080 --> 00:33:48,400
En nu triggert de kortere daglengte…

240
00:33:49,760 --> 00:33:52,680
…hormonen die vrijkomen in hun bloed.

241
00:33:55,720 --> 00:33:59,080
Chemische signalen
die hun gedrag veranderen.

242
00:34:08,080 --> 00:34:13,800
Ze zorgen ervoor dat ze thuis broeden
in de rivier waar ze geboren zijn.

243
00:34:34,280 --> 00:34:36,080
Luna is uitgeput en hongerig…

244
00:34:37,120 --> 00:34:41,600
…maar ze leidt haar welpen toch
naar de rivieroever.

245
00:34:54,080 --> 00:34:59,000
Want ze voelt
dat er iets magisch staat te gebeuren.

246
00:35:04,080 --> 00:35:08,960
Vandaag zal het unieke uurwerk
van de seizoenen…

247
00:35:09,040 --> 00:35:12,400
…de beren een cruciale
reddingsboei bieden.

248
00:35:33,520 --> 00:35:37,680
De aarde heeft een onmisbare positie
bereikt in de reis rond de zon.

249
00:35:41,720 --> 00:35:44,240
En nu verheft de maan het getijde…

250
00:35:50,000 --> 00:35:55,280
…en geeft het laatste zetje
dat de zalm de rivieren in drijft.

251
00:36:40,480 --> 00:36:45,680
Eindelijk proeven de welpen
voor het eerst zalm.

252
00:36:51,160 --> 00:36:54,960
Eén enkele vis is niet genoeg
voor een hele winter…

253
00:36:55,920 --> 00:37:01,400
…maar het is de eerste echte maaltijd
voor de welpen in acht maanden.

254
00:37:18,040 --> 00:37:21,880
De komst van de eerste zalm
is een opluchting voor Luna.

255
00:37:24,720 --> 00:37:26,600
De ervaring heeft haar geleerd…

256
00:37:27,720 --> 00:37:31,200
…dat er binnenkort stroomopwaarts
nog meer te halen valt.

257
00:37:50,720 --> 00:37:52,720
Naarmate de dagen korter worden…

258
00:37:54,400 --> 00:37:58,280
…veranderen dezelfde hormonen
die de zalm op reis lieten gaan…

259
00:37:59,200 --> 00:38:01,400
…de zalm nu dramatisch.

260
00:38:08,960 --> 00:38:10,560
Hun hoofd verandert van vorm.

261
00:38:13,000 --> 00:38:15,680
En hun lichamen worden felrood.

262
00:38:19,040 --> 00:38:20,960
Met miljoenen tegelijk…

263
00:38:21,480 --> 00:38:25,920
…zwemmen ze stroomopwaarts
naar hun broedgronden.

264
00:38:36,120 --> 00:38:40,400
En het laatste stukje van het verhaal
van de beren valt op z'n plek.

265
00:38:49,120 --> 00:38:52,520
Een verhaal zo oud als de planeet zelf.

266
00:39:02,680 --> 00:39:04,280
De formatie van de aarde…

267
00:39:09,760 --> 00:39:12,040
…de botsing die de maan creëerde…

268
00:39:15,000 --> 00:39:18,840
…en de unieke relatie van onze planeet
met zijn maan en ster…

269
00:39:25,400 --> 00:39:31,520
…hebben samen een wereld gecreëerd
die zijn weerga niet kent in het heelal.

270
00:39:33,920 --> 00:39:35,600
Een Goudlokje-planeet.

271
00:39:38,600 --> 00:39:42,680
De enige planeet die wij kennen,
die precies goed is voor het leven.

272
00:40:04,320 --> 00:40:05,360
En voor Luna…

273
00:40:06,000 --> 00:40:09,000
Vierenhalf miljard jaar
kosmische geschiedenis…

274
00:40:10,920 --> 00:40:14,000
…mondt uit in dit moment.

275
00:40:21,760 --> 00:40:27,200
De jaarlijkse samenkomst van zalm en beer.

276
00:40:38,160 --> 00:40:40,400
En de kostbare kans…

277
00:40:42,160 --> 00:40:43,440
…om haar gezin te voeden.

278
00:40:51,120 --> 00:40:55,080
Luna en haar welpen hebben nu
wat ze nodig hebben voor de winter.

279
00:40:57,400 --> 00:41:01,960
Hun toekomst op
onze veranderende planeet is onzeker…

280
00:41:03,320 --> 00:41:06,480
…maar dit jaar houdt de zalm hen in leven…

281
00:41:10,400 --> 00:41:16,720
…terwijl de aarde haar gestage reis
rond de zon vervolgt.

282
00:41:26,640 --> 00:41:29,720
Straks in het verhaal van ons heelal…

283
00:41:31,160 --> 00:41:34,720
…de oceaanbewoner
wiens levenscyclus onthult…

284
00:41:35,400 --> 00:41:39,320
…hoe alles in het heelal is ontstaan.

285
00:41:41,120 --> 00:41:46,680
Want in elk eitje van de zeeschildpad
zitten atomen uit de oerknal…

286
00:41:49,000 --> 00:41:52,560
…gesmeed in de dood van sterren.

287
00:41:56,160 --> 00:41:59,000
Maar hoe ontstaan sterren en planeten?

288
00:42:00,840 --> 00:42:07,080
En hoe veranderen die ingrediënten
in levende wezens?

289
00:42:56,440 --> 00:43:00,640
Ondertiteld door: Jolanda Jongedijk