Het verre noorden van onze planeet…
…is een land van uitersten.
Als de winter aanbreekt…
…daalt de temperatuur sterk door de poolwinden.
Zelfs de harde Alaskaanse bruine beer moet dan schuilen.
De ijskoude omstandigheden zijn hen te veel.
Ze worden gedwongen een bijzondere reis te maken.
Als de Noordpool beweegt naar de duisternis en kou van de winter…
…klimmen de beren hoog de bergen in…
…om te schuilen in grotten of holen die in de steile hellingen zijn gegraven.
Honderden meters hoog.
Beren aan het uiteinde van de aarde…
…hebben te maken met de enorme uitdagingen van de seizoenen.
Om dat te doen…
…gebruiken ze een bijzondere connectie tot het heelal.
Want in de biologie van een beer staat elk cruciale moment geschreven…
…van de geschiedenis van de aarde, vierenhalf miljard jaar.
Gebeurtenissen met onvoorstelbare, verwoestende kracht…
…die een wereld hebben gecreëerd die zijn weerga niet kent in ons heelal.
Dit is Luna, een vrouwtje van zes jaar.
Ze bereikt de veiligheid van haar hol.
Hier woont ze de komende zes maanden.
Een knusse plek…
…om de winter in winterslaap door te brengen.
WINTERSLAAP DAG 1
De dagen worden korter.
Haar lichaam reageert op het ritme van de planeet.
Haar hartslag begint te vertragen…
…naar maar acht slagen per minuut.
Terwijl ze gaat liggen…
…daalt haar lichaamstemperatuur.
Ze valt in een diepe, droomrijke slaap.
De krachtige connectie tussen beer en heelal…
…dwingt haar de koude winter ondergronds door te brengen.
Zich onbewust van de lange reis die ze nog voor zich heeft.
Want buiten het hol…
…beweegt de aarde zich verder.
DAG 1
Elke dag draait de aarde één keer om haar as.
DAG 2
DAG 3
DAG 4
DAG 5
Elke maand draait de maan één keer volledig om de aarde.
En naarmate de maanden verstrijken draaien de aarde en de maan om de zon.
Tijdens de maanden dat ze slaapt…
…legt Luna 470 miljoen kilometer af.
MAART
Een epische kosmische reis…
…halverwege rond de zon.
En dit jaar heeft ze nieuwe reisgenoten.
WINTERSLAAP DAG 122
Tussen waken en dromen in…
…is Luna bevallen…
…van twee kleine beertjes.
De welpen eten en slapen in het hol tot de lente.
Maar twee extra monden…
…trekt een wissel op Luna's lichaam.
De vetcellen onder haar huid krimpen…
…terwijl haar energieopslag opgebruikt wordt voor melk.
WINTERSLAAP DAG 154
Na vijf maanden onder de grond…
…is Luna meer dan een kwart van haar lichaamsgewicht kwijt.
De buitentemperatuur is nog ver onder nul.
Luna heeft dringend de lente nodig…
…om haar welpen te blijven voeden.
Gelukkig…
…heeft de aarde iets moois.
Ze ligt op haar kant.
GEKANTELD 23 GRADEN
Terwijl ze door de ruimte beweegt…
…in verschillende jaargetijden…
…zijn delen van de planeet dichter bij de zon.
Daardoor hebben we seizoenen.
Dat betekent dat er in Alaska iets bijzonders gebeurt.
Met elke dag die voorbijgaat…
…staat de zon hoger in de lucht.
De warme stralen transformeren het landschap.
Op het moment dat Luna en haar welpen dat nodig hebben.
Zenuwuiteinden in haar huid voelen de warmte van de zon.
Naarmate de dagen lengen…
…pikken gespecialiseerde cellen achter in haar ogen…
…de stijging in het lichtniveau op.
Die geheime berichten, rechtstreeks van de dichtstbijzijnde ster…
…vertellen Luna dat het tijd is om wakker te worden.
Ze geven het subtiele veranderen van de seizoenen aan.
Maar in het zonnestelsel…
…zijn seizoenen zoals op aarde…
…niet echt gebruikelijk.
Onze naaste buur, Venus…
…staat veel dichter bij de zon…
…en is dus veel heter dan de aarde.
En omdat de planeet niet gekanteld is, zijn daar bijna geen seizoenen.
De temperatuur blijft het hele jaar door bloedheet.
Verder weg…
…voorbij de aarde…
…bevindt zich Mars.
Door Mars' baan varieert de afstand tot de zon drastisch gedurende het jaar.
Daardoor zijn de seizoenen er…
…veel extremer dan bij ons.
In de winter bevriest meer dan een kwart van de atmosfeer van de planeet.
En in de zomer, als Mars dichter bij de zon is…
…veroorzaakt de hitte…
…stofstormen die soms de hele planeet opslokken.
Maar verder dan Mars.
Voorbij Jupiter.
SATURNUS
En Saturnus.
Drie miljard kilometer van de zon…
…heeft Uranus de meest extreme seizoenen in ons zonnestelsel.
Deze planeet draait op z'n kant.
Dus als hij draait…
…staat de zomerkant naar de zon…
…maar de winterkant ziet 42 jaar lang geen daglicht.
Alleen de aarde heeft seizoenen die…
…zelfs aan de uiteinden van de planeet het leven een kans geven.
Met de komst van de lente…
…komt Luna's gezin het hol uit.
De welpen genieten van hun eerste momenten in de zon.
Maar door de seizoenen moeten de welpen beginnen aan een zware reis.
Om eten te vinden…
…moet Luna hen terugleiden naar lager land…
…aan de andere kant van de berg.
Een zware klim voor kleine beentjes.
Met honderden meters ijs en rotsen.
Zodra ze de top hebben bereikt, is het zwaarste deel voorbij.
Maar overleven is verre van gegarandeerd.
Om de rest van het jaar door te komen…
…is het gezin afhankelijk van Luna's instinctieve begrip…
…van de seizoenen.
Elk daarvan…
…veroorzaakt door de jaarlijkse reis van de aarde.
Een reis die begon…
…voor de aarde bestond.
ZONNESTELSEL 4,6 MILJARD JAAR GELEDEN
Toen ons zonnestelsel weinig meer was dan as.
Geen zon, geen planeten, geen manen.
Alleen een enorme wolk gas en stof.
In een ver zonnestelsel…
…ontplofte een ster.
Een supernova die een schokgolf door het melkwegstelsel liet gaan.
Bij impact zorgde de schokgolf ervoor dat de wolk instortte.
En begon te draaien.
Hij draaide steeds sneller…
…en de wolk werd een schijf.
Een draaikolk van gas en stenen.
In het middelpunt, onder hoge druk…
…werd de zon geboren.
Verderop botsten rotsen op rotsen…
…en onze planeet begon te groeien.
Tot na 20 miljoen jaar…
…de aarde gevormd was.
Ze cirkelde nog steeds om de zon, zoals de wolk die ze was.
Eens in de 365 dagen.
Zo kreeg de aarde haar jaar.
Maar op dit punt van het verhaal was het nog een jaar zonder seizoenen.
Want de chaos die die creëerde…
…moet nog komen.
In Alaska heeft de levendigheid van de lente…
…plaatsgemaakt voor luie zomerdagen.
De welpen zijn nu vijf maanden oud.
En ze leren nog…
…hoe ze beren moeten zijn.
Omdat ze zo snel groeien, hebben de welpen constant honger.
Het ziet er idyllisch uit…
…maar de zomer in Alaska is een tijd van ontberingen.
Er is geen fatsoenlijk eten te vinden in de velden.
De beren moeten het doen met gras.
Dus zijn de welpen nog afhankelijk van de moedermelk voor hun eten.
Maar Luna heeft al sinds voor de winterslaap niet goed gegeten…
…dus ze heeft weinig over.
Vlakbij, in de ruimte…
…komt er hulp aan.
Want onze planeet heeft tegenwoordig een constante metgezel.
De maan.
In een baan om de aarde…
…is het onze dichtstbijzijnde buur.
Het grootste, helderste object aan de nachtelijke hemel.
Omdat de maan groot is en dichtbij staat…
…oefent hij veel gravitationele kracht uit.
Genoeg om onze wereld te beïnvloeden.
Hij tilt de oceanen op van het planeetoppervlak…
…en creëert zo getijden.
Een paar dagen rond de volle en nieuwe maan…
…onthulden de laagste zomergetijden een heel nieuw landschap.
Wadden strekken zich honderden meters van de kust uit.
Zo hebben hongerige beren toegang tot begraven schatten.
Op het juiste moment voor Luna en haar jonge gezin.
Maar vinden wat er in de modder ligt, kun je beter overlaten aan de volwassenen.
Luna's reukvermogen is 2000 keer beter dan dat van ons.
Perfect om lekkere hapjes op te sporen.
Strandgapers.
Ze kan ze zo goed uit elkaar halen…
…dat ze er bijna een per minuut kan verschalken.
De mosselen zijn een welkome aanvulling op haar zomerdieet.
Cruciale energie die ze doorgeeft aan de welpen.
Die geschenken van de maan helpen Luna haar gezin in de zomer te voeden.
Maar de relatie van de beer met de maan…
…gaat veel verder.
Tijdens de vorming van de maan kreeg de aarde haar seizoenen.
ZONNESTELSEL 4,4 MILJARD JAAR GELEDEN
Niet lang na de vorming kreeg onze planeet een metgezel.
Maar dat was niet de maan.
Het was een andere planeet die zich vormde in een baan om de aarde.
Een broertje of zusje, Theia.
Die was ongeveer zo groot als Mars.
Een enorme bal van steen en lava.
In hun jeugd…
…leefden de aarde en Theia in harmonie.
Tot zwaartekrachtveranderingen in het jonge zonnestelsel…
…de twee planeten op ramkoers bracht.
Op dat moment…
…stond de toekomst van de aarde op het spel.
Theia werd vernietigd…
…en de impact smolt beide werelden.
Heel even in de kosmische tijd…
…had onze planeet twee manen.
Toen trok de zwaartekracht een ervan naar beneden en verzwolg de aarde die.
Toen was alleen onze huidige maan over.
En de botsing veranderde onze planeet voorgoed.
KANTELING 23 GRADEN
Door de impact kantelde de aarde…
…zodat ze ging draaien met een kanteling van 23 graden.
Terwijl ze haar baan doorloopt…
…is eerst de ene hemisfeer en dan de andere gekeerd naar de zon.
Dat geeft de aarde haar seizoenen.
De zomer loopt ten einde…
…en de langere nachten zijn een teken dat Alaska's strenge winter eraan komt.
De welpen zijn nu zeven maanden oud.
Luna weet dat ze, om hun lange winterslaap te overleven…
…hun vetreserves moeten aanleggen.
Maar de maan herinnert haar eraan…
…dat er hulp aan komt.
Duizend kilometer uit de kust van Alaska…
…leeft een ander wezen op het seizoensritme van de aarde.
De rode zalm.
Na twee jaar in de Stille Oceaan…
…zijn ze volwassen geworden.
En nu triggert de kortere daglengte…
…hormonen die vrijkomen in hun bloed.
Chemische signalen die hun gedrag veranderen.
Ze zorgen ervoor dat ze thuis broeden in de rivier waar ze geboren zijn.
Luna is uitgeput en hongerig…
…maar ze leidt haar welpen toch naar de rivieroever.
Want ze voelt dat er iets magisch staat te gebeuren.
Vandaag zal het unieke uurwerk van de seizoenen…
…de beren een cruciale reddingsboei bieden.
De aarde heeft een onmisbare positie bereikt in de reis rond de zon.
En nu verheft de maan het getijde…
…en geeft het laatste zetje dat de zalm de rivieren in drijft.
Eindelijk proeven de welpen voor het eerst zalm.
Eén enkele vis is niet genoeg voor een hele winter…
…maar het is de eerste echte maaltijd voor de welpen in acht maanden.
De komst van de eerste zalm is een opluchting voor Luna.
De ervaring heeft haar geleerd…
…dat er binnenkort stroomopwaarts nog meer te halen valt.
Naarmate de dagen korter worden…
…veranderen dezelfde hormonen die de zalm op reis lieten gaan…
…de zalm nu dramatisch.
Hun hoofd verandert van vorm.
En hun lichamen worden felrood.
Met miljoenen tegelijk…
…zwemmen ze stroomopwaarts naar hun broedgronden.
En het laatste stukje van het verhaal van de beren valt op z'n plek.
Een verhaal zo oud als de planeet zelf.
De formatie van de aarde…
…de botsing die de maan creëerde…
…en de unieke relatie van onze planeet met zijn maan en ster…
…hebben samen een wereld gecreëerd die zijn weerga niet kent in het heelal.
Een Goudlokje-planeet.
De enige planeet die wij kennen, die precies goed is voor het leven.
En voor Luna…
Vierenhalf miljard jaar kosmische geschiedenis…
…mondt uit in dit moment.
De jaarlijkse samenkomst van zalm en beer.
En de kostbare kans…
…om haar gezin te voeden.
Luna en haar welpen hebben nu wat ze nodig hebben voor de winter.
Hun toekomst op onze veranderende planeet is onzeker…
…maar dit jaar houdt de zalm hen in leven…
…terwijl de aarde haar gestage reis rond de zon vervolgt.
Straks in het verhaal van ons heelal…
…de oceaanbewoner wiens levenscyclus onthult…
…hoe alles in het heelal is ontstaan.
Want in elk eitje van de zeeschildpad zitten atomen uit de oerknal…
…gesmeed in de dood van sterren.
Maar hoe ontstaan sterren en planeten?
En hoe veranderen die ingrediënten in levende wezens?
Ondertiteld door: Jolanda Jongedijk