ISANG DOCUMENTARY SERIES MULA SA NETFLIX
Ang pinakahilaga ng ating planeta
ay isang lupain ng sukdulan.
Kapag dumarating ang taglamig…
pinababagsak ng hanging Arctic ang temperatura.
Kahit ang matibay na Alaskan Brown Bear ay kailangang maghanap ng kanlungan.
Dahil hindi nila kaya ang yelo,
napipilitan silang sumuong sa dagdag na paglalakbay.
Habang natatapat ang North Pole sa kadiliman at pagyeyelo ng taglamig,
magsisimulang umakyat ang mga oso sa mga bundok…
para kumanlong sa mga kweba o lungga
na hinukay sa matatarik na dalisdis.
Na ilang daang metro ang taas.
Ang mga osong nakatira sa dulo ng mundo
ay kailangang humarap sa malalaking hamon ng bawat panahon.
Para magawa ito,
umaasa sila sa napakaespesyal na koneksyon sa universe
dahil nakatatak sa bayolohiya ng oso
ang bawat kritikal na sandali
ng apat at kalahating bilyong taong kasaysayan ng Earth.
Mga pangyayaring walang kasinlaki at mapangwasak
na lumikha ng mundong walang katulad sa ating universe.
Ito si Luna, anim na taong babae.
Narating niya na ang ligtas na lungga,
at ito ang magiging tahanan niya sa susunod na anim na buwan.
Isang maginhawang espasyo
para palipasin ang taglamig nang nagha-hibernate.
Habang umiiksi ang araw,
nagre-react ang kanyang katawan sa ritmo ng ating planeta.
Bumabagal ang tibok ng puso niya…
tungo sa walong tibok kada minuto.
Habang nagiging komportable siya,
bumabagsak ang temperatura ng katawan niya.
At makakatulog siya nang mahimbing,
na puno ng panaginip.
Ang makapangyarihang koneksyon sa pagitan ng oso at universe…
ang nagtutulak sa kanyang palampasin ang taglamig sa ilalim ng lupa.
Maligaya't walang kamuwang-muwang sa mahabang paglalakbay na darating.
Dahil sa labas ng lungga,
gumagalaw ang Earth.
Araw-araw, umiikot ang planeta sa axis nito.
Bawat buwan, nakukumpleto ng Buwan ang isang buong paglibot sa Earth.
At sa paglipas ng mga buwan,
nililibot naman ng Earth at Buwan ang Araw.
Sa panahong matutulog siya…
…maglalakbay si Luna nang 470 milyong kilometro.
Isang epikong paglalakbay sa kalawakan
na halos kalahati ng paglibot sa Araw.
At ngayong taon,
may mga bago siyang kasama.
Habang pagising-gising,
ipinanganak ni Luna…
ang dalawang munting oso.
Sususo at matutulog ang mga supling sa lungga hanggang sa tagsibol.
Pero naaapektuhan na
ang katawan ni Luna sa pagpapasuso sa dalawa.
Kumukupis ang mga taba sa ilalim ng balat niya
habang ginagamit ang naimbak na enerhiya sa paglikha ng gatas.
Pagkalipas ng limang buwan sa ilalim ng lupa,
mahigit sangkapat na ng timbang niya ang nawala kay Luna.
At habang mas mababa pa sa zero ang temperatura sa labas,
kailangan na ni Luna ang mabilis na pagdating ng tagsibol
kung patuloy pa niyang pasususuhin ang mga bagong-silang niya.
Mabuti na lang,
may maganda sa Earth.
Nakahilig ito sa isang panig.
Kaya habang gumagalaw ito sa kalawakan,
sa iba't ibang parte ng taon,
humihilig papunta sa Araw ang iba't ibang parte ng planeta,
na nagdudulot ng pagpapalit ng panahon.
Ibig sabihin, sa Alaska,
may mahalagang nangyayari.
Sa paglipas ng bawat araw,
mas tumitirik na ang araw.
Binabago ng umiinit na sinag nito ang lupain.
Kung kailan kailangang-kailangan ito ni Luna at ng mga supling niya.
Made-detect ng nerve endings sa balat niya ang init ng araw.
At habang humahaba ang mga araw,
nadarama ng mga espesyal na selyula
sa likod ng mata niya ang dagdag na liwanag.
Ang mga lihim na mensaheng ito,
na direktang mula sa pinakamalapit na bituin,
ang nagsasabi kay Luna na oras nang gumising mula sa hibernation.
Habang inihuhudyat nila ang marahang pagpapalit ng panahon ng ating planeta.
Pero sa solar system,
ang mga panahong katulad ng sa Earth
ay hindi karaniwan.
Ang pinakamalapit nating kapitbahay, ang Venus,
ay mas malapit sa Araw
at higit na mas mainit kaysa sa Earth.
At dahil hindi nakahilig ang planeta,
halos wala na itong panahon.
Buong taon, nananatiling sobrang init ng temperatura.
Mas malayo pa,
at lampas sa Earth,
ang Mars.
Ang orbit nito ay nagdudulot ng pag-iiba-iba ng layo nito
sa Araw buong taon.
Kaya, mas matindi ang mga panahon
sa Mars kaysa sa atin.
Kapag taglamig, mahigit sangkapat ng atmosphere ng planeta ay nagyeyelo.
Samantalang sa tag-init,
kapag mas malapit sa Araw ang Mars,
ang matinding init ay lumilikha ng dust storms
na sobrang lakas, na lumalamon sa buong planeta.
Pero lampas sa Mars.
Lampas sa Jupiter.
At Saturn.
Tatlong bilyong kilometro mula sa Araw,
nasa Uranus ang pinakamatitinding panahon sa buong solar system.
Umiikot nang patagilid ang planetang ito.
Kaya habang naglilibot ito,
nakaharap ang tag-init sa Araw,
samantalang hindi sisikatan ng araw ang taglamig nang 42 taon.
Earth lamang ang may mga panahon,
na kahit sa sukdulan ng ating planeta,
ay nagpapahintulot na umiral ang buhay.
Sa pagdating ng tagsibol,
lalabas na sa lungga ang pamilya ni Luna.
Mararanasan na ng mga supling ang init ng araw, sa unang pagkakataon.
Pero ang pagpapalit ng panahon ay nangangahulugang maglalakbay sila.
Dahil para makahanap ng pagkain,
kailangan silang dalhin ni Luna sa ibaba
sa kabilang panig ng bundok.
Mahirap akyatin 'yun, para sa mga munting paa.
Sa daan-daang metro ng yelo at batong daraanan.
Kapag nasa tuktok na sila, tapos na ang pinakamahirap na bahagi.
Pero hindi pa garantisadong mabubuhay sila.
Para mabuhay sa nalalabing parte ng taon,
aasa ang pamilya sa likas na pang-unawa ni Luna
sa mga darating na panahon.
Ang bawat isa…
ay resulta ng taunang paglalakbay ng Earth sa kalawakan.
Paglalakbay na nagsimula…
bago pa umiral ang Earth.
SOLAR SYSTEM 4.6 NA BILYONG TAON ANG NAKALIPAS
Isang yugto kung kailan
higit lang nang kaunti sa abo ang ating solar system.
Wala pang Araw, planeta, at buwan.
Isang ulap lang ng gas at alikabok.
Tapos, sa malayong solar system,
may sumabog na bituin.
Isang supernova na nagpadala ng shock wave sa buong kalawakan.
Pagtama nito, napabagsak ng shockwave ang ulap sa sarili nito.
At nagsimula itong umikot.
Habang pabilis nang pabilis ang pag-ikot,
lumapad ang ulap tungo sa isang disc.
Isang maelstrom ng gas at bato.
Sa gitna, sa ilalim ng matinding presyur,
isinilang ang Araw.
Samantalang sa may labas, nagbanggaan ang mga bato,
at nagsimulang lumaki ang planeta natin.
Hanggang pagkalipas ng 20 milyong taon,
ganap nang nabuo ang Earth.
Nililibot pa rin ang Araw katulad ng ulap kung saan ito nagmula.
Naglilibot nang isang beses kada 365 araw.
Doon nakabatay ang isang taon sa Earth.
Pero sa puntong ito ng kwento ng planeta,
ito ay taon na wala pang mga panahon.
Dahil ang kaguluhang lumikha sa kanila…
ay paparating pa lang.
Sa Alaska, ang tingkad ng tagsibol
ay nagbigay-daan sa nakakatamad na mga araw ng tag-init.
Limang buwan na ang mga supling ngayon.
At nag-aaral pa rin sila…
kung paanong maging oso.
Dahil mabilis silang lumalaki,
palaging gutom ang mga supling.
At bagama't mukhang maganda,
mahirap ang panahon ng tag-init sa Alaska.
Dahil walang disenteng makakain sa parang,
kailangang magtiis ng mga oso sa damo.
Ibig sabihin, aasa pa rin ang mga supling sa gatas ng kanilang ina
para sa karamihan ng pagkain nila.
Pero hindi pa kumakain nang maayos si Luna mula noong nag-hibernate siya,
kaya malapit na siyang maubusan.
Pero sa malapit, sa kalawakan,
parating na ang tulong.
Dahil ngayon, may palaging kasama ang ating planeta.
Ang Buwan.
Hindi makaalis sa paglibot nito sa Earth,
siya ang pinakamalapit nating kapitbahay sa kalawakan.
Ang pinakamalaki at pinakamaliwanag na bagay sa langit tuwing gabi.
At dahil napakalaki at napakalapit ng Buwan,
naglalabas ito ng malakas na gravitational pull.
Sapat ang lakas para maapektuhan ang mundo natin.
Inaangat nito ang dagat mula sa ibabaw ng planeta…
kaya tumataas ang tubig ng Earth.
At sa ilang araw ng kabilugan at bagong Buwan,
inilantad ng pinakamababang tubig ang isang bagong lupain.
Ilang metro ng maputik na lupa ang makikita mula sa dalampasigan.
Kaya maaabot ng mga gutom na oso ang nakabaong kayamanan.
Na sakto ang tiyempo para kay Luna at sa pamilya niya.
Pero mainam na hayaan
ang matatanda sa paghahanap sa putikan.
Mas mahusay nang 2,000 beses ang pang-amoy ni Luna kaysa sa atin.
Sakto para sa paghahanap ng masasarap na morsel.
Mga kabibeng malambot ang shell.
Napakahusay niyang sikwatin ang mga ito,
na kaya niyang umubos ng halos isa kada minuto.
Mainam nang pandagdag ang mga kabibe sa kakaunti niyang nakakain sa tag-init.
Mahalagang enerhiya na maipapasa niya sa mga supling.
Ang mga regalong ito, na inihatid sa kanya ng Buwan,
ay tutulong kay Luna na buhayin ang pamilya niya sa tag-init.
Pero ang relasyon ng oso sa Buwan…
ay mas malalim pa.
Dahil noong nabuo ang Buwan
ay nagkaroon ng mga panahon ang Earth.
SOLAR SYSTEM 4.4 NA BILYONG TAON NA ANG NAKALIPAS
Hindi nagtagal matapos itong mabuo,
nagkaroon ng kasama ang ating planeta.
Pero hindi 'yun ang Buwan.
Ibang planeta iyon na nabuo sa landas ng paglilibot ng Earth.
Isang kapatid na tinawag na Theia.
Halos kasinlaki iyon ng Mars.
Isang malaking bola ng bato at lava.
Sa panahon ng kabataan nila,
nagkasundo ang Earth at Theia.
Hanggang magkaroon ng pagbabago sa gravity ng batang solar system…
at nailagay ang dalawang planeta sa landas para magbanggaan.
Sa sandaling ito,
nanganib ang kinabukasan ng Earth.
Nabura ang Theia…
nang wasakin ng banggaan ang parehong daigdig.
Sa maiksing sandali sa panahon ng kalawakan,
nagkaroon ng dalawang buwan ang planeta natin.
Pero pinabagsak
ng gravity ang isa para lamunin ng Earth.
Kaya iisa na lang ang buwan natin ngayon.
At binago ng banggaan ang ating planeta magpakailanman.
Dahil sa lakas ng pagtama, napahilig ito,
kaya ngayon ay umiikot ito nang nakahilig nang 23 degrees.
Kaya habang nililibot nito ang araw,
at paisa-isang hemisphere
ang nakaanggulo sa Araw,
nagkaroon ng iba't ibang panahon ang Earth.
Ngayong malapit nang matapos ang tag-init,
senyales ang mas mahahabang gabi
na malapit nang dumating ang marahas na taglamig ng Alaska.
Pitong buwan na ang mga supling.
At alam ni Luna na para mabuhay sila sa mahabang tulog nila sa taglamig,
kailangan nilang mag-ipon ng reserbang taba.
Pero palaging pinaaalala ng Buwan…
na parating na ang tulong.
Isang libong kilometro mula sa dalampasigan ng Alaska,
isa pang nilalang ang tumutugma sa ritmo ng panahon sa Earth.
Ang sockeye salmon.
Matapos ang dalawang taong pagala-gala sa Dagat Pasipiko,
nasa hustong gulang na sila.
At ngayon, ang pagbabago sa haba ng araw
ay nag-uudyok ng paglalabas ng hormones sa kanilang dugo.
Mga kemikal na senyales na nagpapabago ng kanilang asal.
Tinatawagan silang mag-breed
sa mga ilog kung saan sila ipinanganak.
Pagod at gutom na si Luna,
pero dinadala niya pa rin ang kanyang mga supling sa tabing-ilog.
Dahil pakiramdam niya, may mangyayaring mahiwaga.
Ngayong araw na ito, ang kakaibang orasan ng mga panahon
ay maghahatid ng mahalagang ikinabubuhay ng mga oso.
Umabot na ang Earth sa posisyong naikot na nito ang Araw.
At ngayon, patataasin ng Buwan ang tubig.
Ibibigay nito ang huling udyok
para dalhin ang mga salmon sa ilog.
Sa wakas, nakatikim na ng salmon ang mga supling.
Bagama't hindi sasapat ang isang isda para sa pangangailangan nila sa taglamig,
ito ang unang totoong kain ng mga supling
sa loob ng halos walong buwan.
Nakahinga si Luna sa pagdating ng unang salmon.
Dahil ayon sa karanasan niya,
hindi magtatagal, mas marami pang isda ang darating.
Habang mas umiiksi ang araw,
ang parehong hormones na nagtulak sa salmon na maglakbay
ang magiging dahilan ng pagbabago nila.
Mag-iiba ang hugis ng ulo niya.
At mamumula ang mga katawan.
Milyun-milyon
ang aakyat sa ilog, papunta sa lugar ng pangitlugan nila.
At makukumpleto na ang kwento ng oso.
Isang kwentong kasingtanda ng planeta.
Ang pagkakabuo ng Earth,
ang banggaang lumikha sa Buwan,
at ang natatanging relasyon ng planeta natin sa buwan at bituin nito…
ay nagsama-sama para lumikha
ng mundong walang katulad sa universe.
Isang Goldilocks na planeta.
Ang tanging lugar na alam nating sakto para sa buhay.
At para ka Luna,
ang apat at kalahating bilyong taong kasaysayan ng kalawakan
ay humantong sa sandaling ito.
Ang taunang pagsasama
ng salmon at oso.
At ang bihirang oportunidad
na pakainin ang pamilya.
Nakuha na ni Luna at ng mga supling niya ang kakailanganin nila sa taglamig.
At bagama't sa huli, hindi tiyak ang hinaharap nila sa nagbabagong planeta,
sa taong ito, bubuhayin sila ng salmon…
habang nagpapatuloy ang ating planeta
sa walang katapusang paglilibot sa Araw.
Susunod sa kwento ng ating universe,
ang lagalag sa karagatan na may life cycle na nagbubunyag
kung paano nalikha ang lahat ng bagay sa universe.
Dahil sa bawat itlog ng pagong
ay may mga atom mula sa Big Bang…
na nabuo habang namamatay ang mga bituin.
Pero paano nalilikha ang mga bituin at planeta?
At paano nagkakaroon ng buhay
ang parehong mga sangkap?
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni: Ivee Jade Tanedo