‎Giờ là buổi sáng trong rừng.
‎Và với đàn tinh tinh này,
‎đã đến lúc ra khỏi giường
‎và bắt đầu ngày mới.
‎Nhưng khi bạn ‎ngủ trong chiếc tổ cao 40 mét
‎thì việc này hơi khó.
‎Thói quen buổi sáng này ‎đã diễn ra rất đều đặn
‎qua vô số thế hệ.
‎Nhịp điệu được điều khiển bởi một trong ‎những đặc tính bí ẩn nhất của vũ trụ.
‎Thời gian.
‎Thời gian đóng vai trò cực kỳ quan trọng ‎với một con tinh tinh cái.
‎Celeste đã ngoài 30 tuổi
‎và bên trong nó ‎có chiếc đồng hồ đang chạy.
‎Một chiếc đồng hồ được đặt ‎cách đây 13,8 tỉ năm.
‎Từ Vụ Nổ Lớn là các nguyên tử…
‎và năng lượng,
‎đã di chuyển khắp không gian rộng lớn.
‎Và những thành phần này
‎này đang tập hợp lại…
‎để tạo ra một sự sống mới.
‎Trong tử cung của Celeste, ‎một chú tinh tinh nhỏ đang hình thành.
‎Phải 150 ngày nữa ‎em bé này mới chào đời.
‎Đó là thời gian cần thiết.
‎Và không có thời gian,
‎không gì trong vũ trụ của chúng ta ‎sẽ được sinh ra.
‎Từ chú tinh tinh nhỏ nhất…
‎nhất đến lỗ đen cổ xưa nhất.
‎Nhưng thời gian bắt đầu thế nào?
‎Có phải mọi thứ ‎đều trải qua thời gian theo cùng một cách?
‎Liệu đồng hồ vũ trụ của ta ‎có bao giờ ngừng hoạt động?
‎ĐỒNG HỒ VŨ TRỤ
‎Một ngày bắt đầu với ‎một con tinh tinh cũng gần giống chúng ta.
‎Ăn sáng.
‎Một bữa ăn rất quan trọng ‎khi bạn ăn cho hai người.
‎Celeste đã là một bà mẹ giàu kinh nghiệm.
‎Con đầu lòng Apollo của nó, ‎là con đực đầu đàn.
‎Và nó có thể bắt đầu hơi chậm ‎vào buổi sáng.
‎Mỗi con tinh tinh ở một độ tuổi khác nhau.
‎Mỗi con có cá tính riêng biệt.
‎Nhưng tất cả chúng ‎đều sinh hoạt theo thói quen.
‎Cuộc sống của chúng ‎bị chi phối bởi thời gian trôi qua.
‎Chúng ta không thể thấy nó.
‎Hay nghe thấy nó.
‎Chúng ta không thể can thiệp nó ‎bằng bất cứ cách nào.
‎Thế mà mọi nhịp tim, ‎mọi lựa chọn và hành động,
‎hay không hành động đều là hệ quả ‎của dòng chảy thời gian không ngừng nghỉ.
‎Nó có thể trôi vèo hay dài lê thê.
‎Nhưng thời gian không ngừng trôi đi.
‎Các ngôi sao và hành tinh ‎hình thành, già đi và chết đi.
‎Do đó mà những ngôi sao mới xuất hiện.
‎Và từ vài ngôi sao hiếm hoi,
‎những vật thể bí ẩn nhất ‎trong vũ trụ được sinh ra.
‎Những lỗ đen.
‎Thời gian là người chỉ huy vũ trụ.
‎Không gì thoát được vòng kiềm tỏa của nó.
‎Mặc dù chúng ta có thiết bị ‎có thể theo dõi và đo thời gian,
‎tinh tinh thì không.
‎Celeste và gia đình nó ‎dùng mặt trời để định hướng.
‎Lên cao và di chuyển trên trời.
‎Khi nó di chuyển,
‎chúng cũng vậy.
‎Tinh tinh hiếm khi ngủ hai lần ‎ở cùng một chiếc tổ.
‎Mỗi sáng, chúng đi tìm trái cây tươi.
‎Đi từ một phần địa bàn này ‎đến phần địa bàn kia của chúng.
‎Nhưng lúc này, quả chín nhất…
‎ở phía bên kia của một bãi đất trống.
‎Apollo và những thành viên ‎khỏe nhất đàn đi trước
‎để đảm bảo an toàn cho những con khác.
‎Ngoài trời,
‎chúng dễ bị tấn công ‎bởi thú ăn thịt, tinh tinh đối thủ
‎và sức nóng của mặt trời đang lên.
‎Chúng cần phải khẩn trương.
‎Thời gian đang trôi.
‎Mặt trời di chuyển qua bầu trời
‎tạo thành đơn vị thời gian cơ bản ‎của tinh tinh.
‎Từ bình minh đến hoàng hôn ‎và trở lại bình minh.
‎Hai mươi tư giờ một ngày.
‎Nhưng thực ra, một ngày ‎không hề là thước đo thời gian.
‎Nó là thước đo chuyển động.
‎Khi hành tinh của chúng ta ‎quay theo trục của nó,
‎khu rừng di chuyển trong không gian ‎với tốc độ 1.600 km/h.
‎Mất 24 giờ để Trái Đất quay hết một vòng.
‎Cho lũ tinh tinh 24 giờ di chuyển.
‎Mười hai giờ trong ánh nắng ‎và mười hai giờ trong bóng tối.
‎Cứ thế lặp lại.
‎Chính vòng quay ổn định của hành tinh ‎đã thiết lập đồng hồ tổng của Trái Đất.
‎Và là máy chấm công đáng tin cậy ‎của tinh tinh.
‎Nhưng chu trình thiết yếu ‎mà ta coi là hiển nhiên này…
‎không tồn tại trong toàn vũ trụ.
‎Ngay khi ta rời khỏi hành tinh quê hương,
‎không còn có ngày 24 giờ nữa.
‎Bay gần mặt trời nhất…
‎là hành tinh sao Thủy.
‎SAO THỦY
‎So với chúng ta, ‎nó quay với tốc độ ốc sên.
‎1408 GIỜ MỘT NGÀY
‎Sao Kim, hàng xóm của chúng ta ‎còn quay chậm hơn.
‎Mất nhiều thời gian hơn ‎để nó quay trên trục của mình
‎so với thời gian quay quanh mặt trời.
‎Khiến ngày của Sao Kim dài hơn năm của nó.
‎Mỗi hành tinh có độ dài ngày riêng biệt.
‎SAO HỎA 25 GIỜ MỘT NGÀY
‎SAO THỔ 11 GIỜ MỘT NGÀY
‎SAO HẢI VƯƠNG 17 GIỜ MỘT NGÀY
‎Bao gồm cả những hành tinh ‎vượt xa hệ mặt trời của ta.
‎Cách 63 năm ánh sáng,
‎quay quanh một ngôi sao non trẻ,
‎là Beta Pictoris B.
‎Nó quay rất nhanh.
‎Nó phình ra hai bên.
‎Đó là thế giới quay nhanh nhất ‎mà chúng ta biết.
‎Ở đây, một ngày chỉ kéo dài tám tiếng.
‎8 GIỜ MỘT NGÀY
‎Mọi hành tinh trong vũ trụ ‎đều quay với tốc độ riêng.
‎Hàng tỉ thế giới.
‎Mỗi thế giới đều có đồng hồ riêng
‎trôi qua theo nhịp điệu riêng.
‎Nhưng tất cả đều tiến về phía trước ‎trên một dòng thời gian vũ trụ.
‎Trở lại Trái Đất,
‎với mặt trời gần như chiếu thẳng trên đầu,
‎lũ tinh tinh biết chính xác ‎giờ là mấy giờ.
‎Đến giờ ăn trưa.
‎Và cuộc vượt thảo nguyên của chúng ‎đã được căn giờ hoàn hảo.
‎Chúng đã trúng mánh.
‎Những quả mọng ngọt ‎của cây nho châu Phi này
‎chỉ có trong vài tuần.
‎Một món quà quý hiếm theo mùa của rừng.
‎Giữa ngày là lúc làm việc hiệu quả.
‎Động vật đủ loại lớn bé ‎đang lo làm công việc hàng ngày của chúng.
‎Mỗi loài trải nghiệm thời gian ‎theo cách khác nhau.
‎Với những sinh vật nhỏ bé ‎có vòng đời nhanh và ngắn,
‎Bữa trưa có cảm giác như cả đời.
‎Với những sinh vật chậm và sống lâu hơn,
‎một giờ có thể trôi qua trong chớp mắt.
‎Nhưng dù bạn sống ở tốc độ cao
‎hay theo chuyển động chậm,
‎tất cả sự sống trong rừng phải tuân theo ‎cùng 24 giờ trong một ngày đó.
‎Và khi thế giới tiếp tục quay,
‎những ngày đó tiếp tục trôi qua.
‎Chi phối cuộc sống của từng con tinh tinh.
‎Đặc biệt là một con.
‎Khi chỉ mới 15 tuần,
‎cơ thể của tinh tinh con ‎có kích cỡ bằng nắm tay mẹ nó.
‎Để nó hình thành hoàn chỉnh,
‎một loạt các sự kiện phải xảy ra đúng lúc.
‎Trong 130 ngày tiếp theo,
‎mỗi phút, mỗi nanô giây ‎đều rất quan trọng.
‎Các tế bào mới phân chia và phát triển ‎với tốc độ và độ chính xác ấn tượng.
‎Ngay lúc này,
‎các tế bào não đang nhân lên ‎với tốc độ khoảng 15 triệu mỗi giờ.
‎Tất cả chúng ta, ‎từ những giây phút đầu tiên,
‎đều có mối quan hệ sinh học sâu sắc ‎với thời gian.
‎Khi nắng tắt dần,
‎tinh tinh thay đổi trạng thái ‎theo bản năng.
‎Sang trạng thái buổi tối.
‎Tiếng gọi vào tổ báo hiệu cho cả đàn.
‎Đã đến lúc tìm một nơi ‎an toàn để ngủ qua đêm.
‎Giường của chúng ‎cần mềm mại nhưng chắc chắn.
‎Cũng không hại gì nếu nó ngon.
‎Nhịp điệu mỗi ngày trong rừng
‎được xác định bởi vị trí ‎của mặt trời trên bầu trời.
‎Nhưng cảm giác thời gian bẩm sinh ‎của tinh tinh
‎xuất phát từ thứ gì đó bên trong chúng.
‎Sâu trong não chúng ‎là một chiếc đồng hồ sinh học.
‎Các nhóm tế bào thần kinh ‎hoạt động như một con lắc…
‎được điều khiển ‎bởi các gien có thể bật, tắt.
‎Và một chu kỳ lặp lại 24 giờ một lần.
‎Những gien đồng hồ này tạo ra ‎một nhịp sinh học trong cơ thể,
‎nó sẽ tăng và giảm đồng bộ ‎với vòng quay của hành tinh chúng ta.
‎Kiểm soát hoóc-môn,
‎nhịp tim
‎và mức năng lượng.
‎Và ngay bây giờ, đồng hồ cơ thể ‎của tinh tinh đang gửi thông điệp:
‎"Đã đến lúc buồn ngủ".
‎Không phải ai cũng làm được.
‎Não của con của Celeste ‎vẫn đang hình thành.
‎Không có đồng hồ bên trong,
‎nó đồng bộ nhờ vào hoóc-môn của mẹ.
‎Nhưng không phải lúc nào ‎em bé cũng nhận được thông tin.
‎May cho Celeste,
‎vì cần phát triển nhanh,
‎con của nó cuối cùng cũng ngủ thiếp đi.
‎Trong khi lũ tinh tinh ngủ trên ngọn cây,
‎các cư dân khác trong rừng ‎mới đang thức dậy.
‎Đồng hồ cơ thể chạy
‎trong các tế bào ‎thực vật và động vật khắp khu rừng.
‎Gien đồng hồ đã tiến hóa ‎từ 2,5 tỉ năm trước
‎trong các tế bào sống đầu tiên.
‎Những ai có thể đoán trước lúc sáng và tối ‎của một ngày thì có lợi thế.
‎Và khi sự sống tiến hóa,
‎nó đồng bộ với chuyển động của Trái Đất.
‎Để ngày nay,
‎đồng hồ này tồn tại ‎ở hầu hết mọi sinh vật trên Trái Đất.
‎Mặc dù một số sinh vật thích ban ngày ‎và số khác thích đêm,
‎mọi sự sống đều nhảy theo một nhịp điệu.
‎Nhờ có đồng hồ tế bào
‎chạy đúng lúc với vòng quay của Trái Đất.
‎Khi ngày hôm qua trở thành ký ức,
‎một ngày mới lại bắt đầu trong rừng.
‎Một chu kỳ mới,
‎nhưng không có đồng hồ nào ‎có thể được đặt lại.
‎Và có những manh mối nhỏ ‎quanh rừng cho thấy lý do.
‎Hôm nay không có gì giống hôm qua.
‎Nhất là Apollo,
‎vừa thức dậy nó đã thấy khó chịu.
‎Lúc tâm trạng nó không tốt,
‎cả đàn phải hết sức rón rén.
‎Dù thế, nó sớm tìm được ‎mục tiêu để trút giận.
‎Một số tinh tinh nhỡ ‎đã tìm thấy mật ong cho bữa sáng.
‎Và chúng quên mời Apollo ăn cùng.
‎Ta sẽ sớm học được rằng không bao giờ ‎được chọc giận con đực đầu đàn.
‎Nó bị cắn một nhát khá đau.
‎Rất may, nó không quá nặng.
‎Chăm sóc một chút, vết thương này sẽ lành.
‎Nhưng vết thương để lại sẹo
‎khắc trên cơ thể con tinh tinh này.
‎Những dấu vết không thể xóa của quá khứ ‎tiết lộ một sự thật phổ quát về thời gian.
‎Nó có hướng.
‎Bạn không bao giờ có thể ‎quay ngược thời gian,
‎chỉ có thể tiến về tương lai.
‎Đây là mũi tên thời gian,
‎và nó để lại sẹo trên mọi thứ.
‎trên khắp Trái Đất…
‎và xa hơn thế.
‎Mặt trăng của ta đầy vết sẹo trinh chiến ‎kể về những sự kiện xa xưa.
‎Các hành tinh cũng vậy.
‎SAO THỦY
‎Bề mặt của chúng là minh chứng cho
‎việc liên tục bị ‎các tiểu hành tinh và sao chổi oanh tạc.
‎SAO HỎA
‎Nhưng có lẽ hố va chạm ‎ấn tượng nhất trong hệ mặt trời
‎thuộc về một mặt trăng của sao Thổ.
‎VỆ TINH MIMAS
‎Mimas.
‎Miệng núi lửa Herschel ‎có chiều ngang 130 km.
‎Bất cứ thứ gì tạo ra vết sẹo khổng lồ này…
‎hẳn đã suýt làm vỡ ‎mặt trăng này thành từng mảnh.
‎Mimas sống để kể câu chuyện.
‎Nhưng những sự kiện như thế này ‎là không thể đảo ngược.
‎Và chúng phân biệt quá khứ với hiện tại.
‎Hố va chạm là dấu thời gian
‎đánh dấu một khoảnh khắc độc nhất ‎trong lịch sử.
‎21 NGHÌN NĂM TUỔI
‎HOA KỲ
‎Ta không bao giờ có thể thấy lại ‎khoảnh khắc chúng được tạo ra.
‎50 NGHÌN NĂM TUỔI
‎Nhưng ta có thể ghép lại những dấu vết ‎của các sự kiện quá khứ
‎và vạch ra tuyến đường về quá khứ.
‎142 TRIỆU NĂM TUỔI
‎Trước khi có miệng núi lửa.
‎Trước khi có các hành tinh.
‎Trước khi có những vì sao.
‎Về thủa cả trước khi có thời gian.
‎13,8 TỈ NĂM TUỔI
‎Vũ trụ của chúng ta có một khởi đầu.
‎Một vụ nổ rất lớn…
‎tạo ra không gian ba chiều
‎và thời gian.
‎Nhưng không gian và thời gian ‎không tách rời nhau.
‎Thời gian được đan vào kết cấu của vũ trụ.
‎Gắn vào không gian ‎như chiều không gian thứ tư của vũ trụ.
‎Vụ Nổ Lớn ‎khiến đồng hồ vũ trụ bắt đầu chạy.
‎Đẩy mọi thứ vào tương lai.
‎Nó tạo ra mũi tên thời gian.
‎Từ những khoảnh khắc đầu tiên của vũ trụ…
‎Nó đẩy tất cả chúng ta vào tương lai,
‎khiến mọi thứ phát triển,
‎già đi,
‎và thay đổi.
‎Từ thời thơ ấu đến trưởng thành,
‎tất cả chúng ta đều đi qua cuộc sống ‎theo cùng một hướng.
‎Ngày càng già đi.
‎Và càng lớn thì càng khôn,
‎như sự ngây thơ khi còn nhỏ ‎được thay thế bằng kinh nghiệm.
‎Mũi tên thời gian dẫn ta đi qua ‎những giai đoạn này của cuộc đời.
‎Nó định hình chúng ta.
‎Xác định bản sắc chúng ta.
‎Từ khoảnh khắc đầu tiên,
‎đến cuối cùng.
‎Tinh tinh hiếm khi sống quá 40 tuổi.
‎Không có gì là bất tử.
‎Mọi thứ tồn tại trong vũ trụ chúng ta ‎đều có tuổi thọ hữu hạn.
‎Có lẽ là bao gồm cả chính vũ trụ.
‎Ngày nay, các thiên hà ‎chứa đầy các ngôi sao.
‎Nhưng 95% các ngôi sao ‎sẽ tồn tại đã được sinh ra.
‎Nên khi vũ trụ du hành vào tương lai,
‎từng ngôi sao sẽ tắt,
‎rời vũ trụ để đối mặt ‎với tương lai ngàn đời tối đen
‎trải dài hàng triệu triệu,
‎nghĩa là hàng ngàn tỉ năm.
‎Thời đại của ánh sao
‎sẽ được tiếp nối ‎bởi thời đại đen tối của các lỗ đen.
‎Những con quái vật này ăn tàn dư ‎của các ngôi sao và hành tinh đã chết.
‎Và trong khi làm thế,
‎sức hút không ngừng tăng của chúng ‎để lại sẹo trên chính kết cấu của vũ trụ.
‎Làm biến dạng cả không gian và thời gian.
‎Rìa của một lỗ đen, ‎được gọi là Chân Trời Sự Kiện,
‎là một vùng mà trọng lực đã trở nên mạnh
‎đến mức khiến thời gian chậm lại ‎gần như dừng lại.
‎Nhưng ngay cả các lỗ đen cũng không thể ‎thoát khỏi mũi tên thời gian.
‎Trong tương lai xa,
‎khi không còn ngôi sao ‎hay hành tinh nào để tiêu thụ,
‎chúng sẽ bắt đầu đói.
‎Và dần dần,
‎rất chậm,
‎chúng sẽ teo lại.
‎Khi chúng chết,
‎không ai thực sự biết ‎điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.
‎Nhưng đó có thể là kết thúc ‎của vũ trụ chúng ta.
‎Trên Trái Đất, không ai trong chúng ta ‎có thể làm thời gian chậm lại.
‎Và một người dì của Celeste ‎sắp hết thời gian của mình.
‎Tách khỏi dàn, nó một mình vào rừng.
‎Nó đã sống nhiều năm.
‎Nhưng hôm nay sẽ là ngày cuối cùng của nó.
‎Trong khi thế giới tiếp tục quay,
‎cơ thể nó nằm yên.
‎Nhưng thời gian ‎không chỉ đưa ta đến kết thúc.
‎Nó cũng tạo ra những sự khởi đầu.
‎Khi ngày chuyển thành tuần ‎và tuần thành tháng,
‎có những thay đổi lớn ‎đối với một chú tinh tinh đặc biệt.
‎Hãy chào Cosmo đi.
‎Não và chân tay của nó đã hoàn chỉnh.
‎Và mắt nó đã sẵn sàng nhìn thế giới.
‎Không thể biết chính xác ‎thời điểm nó sẽ ra đời.
‎Nhưng nó có thể ra đời bất cứ ngày nào.
‎Nó đã ở trong bụng mẹ được tám tháng.
‎Nhưng hành trình của nó ‎đã bắt đầu từ rất lâu.
‎Những yếu tố tạo ra nó ‎đến từ những ngôi sao sắp chết.
‎Nước chảy khắp cơ thể nó ‎đến từ những thế giới xa xôi.
‎Năng lượng cung cấp cho ‎cơ bắp của nó đến từ trung tâm mặt trời.
‎Nhưng chính là thành phần bí ẩn nhất đó.
‎Thứ bắt đầu kêu tích tắc ‎từ 13,8 tỉ năm trước.
‎Đã đưa tất cả các thành phần khác ‎đến thời điểm này.
‎Ở nơi này.
‎Trên hành tinh này.
‎Một bình minh nữa, một buổi sáng nữa.
‎Và lần này rất đặc biệt.
‎Chào mừng đến Trái Đất, Cosmo.
‎Khoảnh khắc quý giá này ‎sẽ không bao giờ lặp lại với Celeste.
‎Nhưng hành trình của Cosmo ‎chỉ mới bắt đầu.
‎Sẽ mất khoảng ba tháng
‎để đồng hồ cơ thể nó ‎đồng bộ với nhịp điệu của hành tinh,
‎một năm trước khi ‎nó có thể thực sự giao tiếp,
‎và có lẽ là 15 năm ‎cho đến khi nó hoàn toàn trưởng thành.
‎Còn rất nhiều ở phía trước.
‎Giống như Cosmo,
‎vũ trụ của chúng ta ‎vẫn còn ở thời sơ khai,
‎ở lúc bắt đầu của ‎vòng đời dài ngoài sức tưởng tượng.
‎Chúng ta đang sống ‎trong thời đại của ánh sao.
‎Một khoảnh khắc mà mũi tên thời gian ‎đã lấp đầy vũ trụ với vẻ đẹp…
‎và sự kỳ diệu.
‎Nhưng đó là khoảng thời gian ngắn ngủi
‎sẽ không bao giờ lặp lại ‎trong lịch sử vũ trụ của chúng ta.
‎Không ai có thể làm chậm thời gian,
‎và cũng không nên thử.
‎Vì không có thời gian,
‎sẽ không có bây giờ.
‎Không có khoảnh khắc dưới ánh mặt trời.
‎Không có khoảnh khắc nào cả, thế thôi.
‎Không có thời gian,
‎sẽ không thể có sự sống.
‎Tập tiếp theo của câu chuyện ‎về vũ trụ chúng ta,
‎các mùa của Trái Đất.
‎Giống như gấu mẹ nuôi con,
‎chúng ta đều trải qua ‎những thay đổi hàng năm của hành tinh.
‎Nhưng điều gì đã tạo ra ‎các mùa của Trái Đất?
‎Chúng liên quan gì ‎đến sự hình thành của mặt trăng?
‎Và tại sao chỉ có hành tinh của chúng ta ‎mới có điều kiện thích hợp cho sự sống?
‎Biên dịch: Nhung Vũ