1
00:00:29,520 --> 00:00:31,320
<i>Ormanda yeni bir sabah.</i>

2
00:00:32,520 --> 00:00:34,680
<i>Ve bu şempanze sürüsü için</i>

3
00:00:35,200 --> 00:00:37,040
<i>yataktan kalkıp</i>

4
00:00:37,120 --> 00:00:38,960
<i>güne başlama zamanı.</i>

5
00:00:45,960 --> 00:00:49,600
<i>Ama 40 metre yükseklikteki</i>
<i>bir yuvada yatarken</i>

6
00:00:51,080 --> 00:00:52,720
<i>kalkmak biraz zor olabilir.</i>

7
00:01:12,880 --> 00:01:16,800
<i>Bu sabah ritüeli sayısız nesillerdir</i>

8
00:01:18,560 --> 00:01:20,280
<i>saat gibi gerçekleşiyor.</i>

9
00:01:25,720 --> 00:01:30,240
<i>Evrenin en gizemli özelliklerinden birinin</i>
<i>yön verdiği bir ritim.</i>

10
00:01:38,160 --> 00:01:39,080
<i>Zaman.</i>

11
00:01:41,920 --> 00:01:46,800
<i>Ve dişi bir şempanze için</i>
<i>zamanın çok önemli bir rolü daha var.</i>

12
00:01:49,320 --> 00:01:51,120
<i>Celeste 30'larının ortasında</i>

13
00:01:52,720 --> 00:01:55,080
<i>ve içinde işleyen bir saat var.</i>

14
00:01:59,840 --> 00:02:03,840
<i>13,8 milyar yıl önce kurulmuş bir saat.</i>

15
00:02:14,720 --> 00:02:17,040
<i>Büyük Patlama'yla ortaya çıkan atomlar…</i>

16
00:02:20,040 --> 00:02:21,000
<i>…ve enerji,</i>

17
00:02:22,440 --> 00:02:25,800
<i>uçsuz bucaksız uzayda seyahat etti.</i>

18
00:02:31,280 --> 00:02:32,720
<i>Ve bu malzemeler</i>

19
00:02:34,040 --> 00:02:35,480
<i>şimdi bir araya gelerek…</i>

20
00:02:38,520 --> 00:02:40,800
<i>…yeni bir hayat yaratıyor.</i>

21
00:02:44,600 --> 00:02:48,760
<i>Celeste'in rahminde</i>
<i>küçük bir şempanze oluşuyor.</i>

22
00:02:52,960 --> 00:02:57,320
<i>Bu bebeğin dünyayla tanışmasına</i>
<i>150 gün daha var.</i>

23
00:02:59,960 --> 00:03:01,360
<i>O kadar zaman alıyor.</i>

24
00:03:04,320 --> 00:03:05,600
<i>Ve zaman olmasaydı</i>

25
00:03:06,200 --> 00:03:09,360
<i>evrenimizde hiçbir şey doğmazdı.</i>

26
00:03:12,720 --> 00:03:14,800
<i>En genç şempanzeden…</i>

27
00:03:16,920 --> 00:03:18,720
<i>…en yaşlı kara deliğe kadar.</i>

28
00:03:23,680 --> 00:03:27,280
<i>Peki zaman nasıl oluştu?</i>

29
00:03:29,240 --> 00:03:32,360
<i>Her şey zamanı</i>
<i>aynı şekilde mi deneyimliyor?</i>

30
00:03:35,000 --> 00:03:38,440
<i>Ve evrenimizin saati bir gün duracak mı?</i>

31
00:04:02,520 --> 00:04:07,000
BİYOLOJİK SAAT

32
00:04:09,440 --> 00:04:12,960
<i>Bir şempanzenin günü de</i>
<i>aynı bizimki gibi başlar.</i>

33
00:04:16,280 --> 00:04:17,200
<i>Kahvaltıyla.</i>

34
00:04:23,680 --> 00:04:27,360
<i>İki kişilik yiyorsanız kritik bir öğündür.</i>

35
00:04:35,840 --> 00:04:38,760
<i>Celeste zaten deneyimli bir anne.</i>

36
00:04:42,120 --> 00:04:46,680
<i>İlk çocuğu Apollo, sürünün baskın erkeği.</i>

37
00:04:48,800 --> 00:04:51,800
<i>Ve sabahları güne biraz yavaş başlıyor.</i>

38
00:04:59,120 --> 00:05:01,640
<i>Her şempanze farklı bir yaşta.</i>

39
00:05:04,640 --> 00:05:06,880
<i>Her birinin ayrı bir kişiliği var.</i>

40
00:05:09,720 --> 00:05:13,120
<i>Ama hepsi de rutinlerine bağlı.</i>

41
00:05:17,520 --> 00:05:21,960
<i>Hayatlarını zamanın akışı yönetiyor.</i>

42
00:05:24,520 --> 00:05:25,840
<i>Zamanı göremeyiz.</i>

43
00:05:28,040 --> 00:05:29,040
<i>Veya duyamayız.</i>

44
00:05:30,760 --> 00:05:33,400
<i>Hiçbir şekilde onu etkileyemeyiz.</i>

45
00:05:34,240 --> 00:05:38,680
<i>Yine de her kalp atışı,</i>
<i>her seçim, her hareket,</i>

46
00:05:39,560 --> 00:05:41,040
<i>her hareketsizlik,</i>

47
00:05:42,720 --> 00:05:45,800
<i>zamanın sürekli akışının sonucudur.</i>

48
00:05:47,200 --> 00:05:50,400
<i>Bazen çok hızlı geçer,</i>
<i>bazen geçmek bilmez.</i>

49
00:05:51,480 --> 00:05:54,040
<i>Ama zaman daima ilerler.</i>

50
00:05:55,320 --> 00:06:01,000
<i>Yıldızlar ve gezegenler</i>
<i>oluşur, yaşlanır ve ölür.</i>

51
00:06:02,440 --> 00:06:05,400
<i>Onların ardından yeni yıldızlar doğar.</i>

52
00:06:05,480 --> 00:06:07,720
<i>Ve nadir birkaç yıldız,</i>

53
00:06:07,800 --> 00:06:11,400
<i>evrendeki en gizemli cisimlerin</i>
<i>doğumuna yol açar.</i>

54
00:06:13,120 --> 00:06:14,320
<i>Kara delikler.</i>

55
00:06:22,040 --> 00:06:24,840
<i>Zaman, kozmik orkestranın şefidir.</i>

56
00:06:27,600 --> 00:06:30,520
<i>Hiçbir şey onun elinden kurtulamaz.</i>

57
00:06:44,680 --> 00:06:49,240
<i>İnsanlarda zamanı takip edip ölçebilen</i>
<i>cihazlar olsa da…</i>

58
00:06:55,200 --> 00:06:56,400
<i>…şempanzelerde yok.</i>

59
00:07:04,280 --> 00:07:07,800
<i>Celeste ve ailesi</i>
<i>Güneş'i rehber olarak kullanıyor.</i>

60
00:07:11,800 --> 00:07:14,760
<i>Güneş yükselir ve gökyüzünde kavis çizer.</i>

61
00:07:19,120 --> 00:07:20,440
<i>Güneş hareket ettikçe…</i>

62
00:07:23,400 --> 00:07:24,680
<i>…onlar da eder.</i>

63
00:07:31,960 --> 00:07:35,080
<i>Şempanzeler nadiren aynı yuvada uyur.</i>

64
00:07:35,960 --> 00:07:39,040
<i>Her sabah taze meyve aramaya çıkarlar.</i>

65
00:07:41,640 --> 00:07:45,280
<i>Kendi topraklarının</i>
<i>bir ucundan diğerine giderler.</i>

66
00:07:49,120 --> 00:07:52,320
<i>Ama şu an en olgun meyve…</i>

67
00:07:54,840 --> 00:07:57,640
<i>…açık düzlüğün diğer tarafında.</i>

68
00:08:02,480 --> 00:08:05,640
<i>Apollo ve sürünün en güçlü üyeleri</i>
<i>önden gidip</i>

69
00:08:07,160 --> 00:08:09,480
<i>diğerleri için ortalığı kolaçan ediyor.</i>

70
00:08:12,280 --> 00:08:13,440
<i>Açık arazide</i>

71
00:08:13,520 --> 00:08:17,240
<i>yırtıcılar, rakip şempanzeler</i>
<i>ve yükselen güneşin ısısına karşı</i>

72
00:08:18,160 --> 00:08:19,920
<i>savunmasız olurlar.</i>

73
00:08:24,160 --> 00:08:25,560
<i>Hızlı olmaları gerek.</i>

74
00:08:26,840 --> 00:08:28,760
<i>Zaman geçiyor.</i>

75
00:08:33,720 --> 00:08:36,400
<i>Şempanzeler için temel zaman birimi,</i>

76
00:08:37,040 --> 00:08:39,600
<i>gökyüzünü kateden Güneş'tir.</i>

77
00:08:43,680 --> 00:08:47,440
<i>Gün doğumundan gün batımına</i>
<i>ve yeniden gün doğumuna.</i>

78
00:08:49,520 --> 00:08:51,120
<i>Yirmi dört saatlik bir gün.</i>

79
00:08:54,200 --> 00:08:57,280
<i>Ama gün aslında bir zaman ölçüsü değildir.</i>

80
00:08:59,160 --> 00:09:02,160
<i>Bir hareket ölçüsüdür.</i>

81
00:09:08,640 --> 00:09:11,480
<i>Gezegenimiz kendi ekseni etrafında</i>
<i>dönüş yaparken</i>

82
00:09:11,560 --> 00:09:18,120
<i>orman da saatte 1.600 kilometre hızla</i>
<i>uzayda hareket eder.</i>

83
00:09:20,360 --> 00:09:25,360
<i>Dünya'nın tam bir dönüş yapması</i>
<i>24 saat sürer.</i>

84
00:09:28,280 --> 00:09:31,960
<i>Bu da şempanzelere</i>
<i>24 saatlik hareket imkânı tanır.</i>

85
00:09:33,120 --> 00:09:36,880
<i>On iki saat aydınlıkta,</i>
<i>on iki saat karanlıkta.</i>

86
00:09:38,560 --> 00:09:41,680
<i>Tekrar tekrar.</i>

87
00:09:46,800 --> 00:09:52,080
<i>Dünya'nın ana saatini ayarlayan şey,</i>
<i>gezegenimizin sabit dönüşüdür.</i>

88
00:09:55,040 --> 00:09:58,200
<i>Şempanzeler için de güvenilir bir saattir.</i>

89
00:10:02,480 --> 00:10:05,160
<i>Ama kıymetini bilmediğimiz bu temel döngü…</i>

90
00:10:07,320 --> 00:10:08,800
<i>…evrensel değildir.</i>

91
00:10:15,840 --> 00:10:18,480
<i>Gezegenimizden ayrıldığınız anda</i>

92
00:10:20,280 --> 00:10:22,960
<i>24 saatlik gün geçerliliğini kaybeder.</i>

93
00:10:27,960 --> 00:10:29,680
<i>Güneş'e en yakın gezegen…</i>

94
00:10:32,080 --> 00:10:33,520
<i>…Merkür'dür.</i>

95
00:10:33,600 --> 00:10:35,080
MERKÜR

96
00:10:35,160 --> 00:10:38,920
<i>Bize kıyasla salyangoz hızında döner.</i>

97
00:10:41,000 --> 00:10:44,200
1408 SAATLİK BİR GÜN

98
00:10:44,520 --> 00:10:49,640
<i>Komşumuz Venüs'ün dönüşü daha da yavaştır.</i>

99
00:10:51,400 --> 00:10:54,200
<i>Kendi ekseni etrafında dönmesi,</i>

100
00:10:55,520 --> 00:10:57,840
<i>Güneş etrafında dönmesinden uzun sürer.</i>

101
00:11:00,920 --> 00:11:06,040
<i>Bu yüzden Venüs'ün bir günü,</i>
<i>bir yılından uzundur.</i>

102
00:11:09,680 --> 00:11:12,480
<i>Her gezegenin günü farklı uzunluktadır.</i>

103
00:11:15,880 --> 00:11:19,560
MARS - 25 SAATLİK BİR GÜN

104
00:11:21,520 --> 00:11:25,680
SATÜRN - 11 SAATLİK BİR GÜN

105
00:11:27,160 --> 00:11:30,600
NEPTÜN - 17 SAATLİK BİR GÜN

106
00:11:32,320 --> 00:11:36,040
<i>Güneş Sistemimizden</i>
<i>çok uzaktaki gezegenler de dâhil.</i>

107
00:11:40,360 --> 00:11:42,440
<i>Altmış üç ışık yılı uzakta,</i>

108
00:11:43,520 --> 00:11:45,320
<i>genç bir yıldızın yörüngesinde</i>

109
00:11:46,360 --> 00:11:48,560
<i>Beta Pictoris B yer alır.</i>

110
00:11:52,520 --> 00:11:55,400
<i>Ekseni etrafında o kadar hızlı döner ki…</i>

111
00:11:58,720 --> 00:12:00,920
<i>…yanlardan şişkindir.</i>

112
00:12:04,720 --> 00:12:08,080
<i>Bildiğimiz en hızlı dönen dünyadır.</i>

113
00:12:10,200 --> 00:12:13,120
<i>Burada bir gün sadece sekiz saat sürer.</i>

114
00:12:13,200 --> 00:12:17,160
8 SAATLİK BİR GÜN

115
00:12:18,480 --> 00:12:23,120
<i>Evrenimizdeki her gezegen</i>
<i>farklı bir hızla döner.</i>

116
00:12:26,360 --> 00:12:27,760
<i>Milyarlarca dünya.</i>

117
00:12:28,880 --> 00:12:30,680
<i>Her birinin kendi saati var</i>

118
00:12:31,760 --> 00:12:33,800
<i>ve farklı ritimlerle işliyor.</i>

119
00:12:35,360 --> 00:12:40,880
<i>Ama hepsi de evrensel</i>
<i>kozmik zaman çizgisinde ilerliyor.</i>

120
00:12:58,560 --> 00:12:59,600
<i>Dünya'ya dönersek</i>

121
00:13:00,640 --> 00:13:03,120
<i>güneş neredeyse tam tepeye geldi</i>

122
00:13:05,080 --> 00:13:07,560
<i>ve şempanzeler saati tam olarak biliyor.</i>

123
00:13:17,160 --> 00:13:18,320
<i>Öğle yemeği vakti.</i>

124
00:13:31,160 --> 00:13:35,680
<i>Savanayı mükemmel bir dakiklikle geçtiler.</i>

125
00:13:42,680 --> 00:13:44,400
<i>Turnayı gözünden vurdular.</i>

126
00:13:51,760 --> 00:13:54,680
<i>Afrika üzüm ağacının bu tatlı yemişleri</i>

127
00:13:56,400 --> 00:13:58,560
<i>sadece birkaç hafta olur.</i>

128
00:14:05,120 --> 00:14:08,600
<i>Ormandan gelen nadir bir mevsimsel hediye.</i>

129
00:14:12,680 --> 00:14:16,120
<i>Gün ortası çok verimli bir zamandır.</i>

130
00:14:20,840 --> 00:14:24,640
<i>Her boydan hayvanlar</i>
<i>günlük işlerini halleder.</i>

131
00:14:30,000 --> 00:14:32,880
<i>Ve her biri zamanı farklı deneyimler.</i>

132
00:14:37,120 --> 00:14:40,800
<i>Hızlı ve kısa hayatlar süren</i>
<i>küçük canlılar için</i>…

133
00:14:45,600 --> 00:14:48,960
…<i>öğle yemeği bir ömür gibi gelebilir.</i>

134
00:14:54,680 --> 00:14:57,400
<i>Daha yavaş ve uzun hayatlar sürenler için,</i>

135
00:14:58,120 --> 00:15:01,280
<i>bir saat göz açıp kapayıncaya kadar geçer.</i>

136
00:15:08,320 --> 00:15:11,240
<i>Ama ister yüksek hızda</i>

137
00:15:12,360 --> 00:15:14,120
<i>ister ağır çekimde yaşasın,</i>

138
00:15:15,960 --> 00:15:21,000
<i>ormandaki tüm canlılar</i>
<i>aynı 24 saatlik güne uymak zorundadır.</i>

139
00:15:23,720 --> 00:15:25,880
<i>Ve Dünya dönmeye devam ettikçe…</i>

140
00:15:29,400 --> 00:15:31,720
<i>…o günler de gelip geçer.</i>

141
00:15:33,600 --> 00:15:37,720
<i>Her şempanzenin hayatına yön verir.</i>

142
00:15:41,440 --> 00:15:42,720
<i>Özellikle de birine.</i>

143
00:15:49,960 --> 00:15:52,040
<i>Sadece 15 haftalıkken</i>

144
00:15:52,880 --> 00:15:56,960
<i>bu bebeğin tüm vücudu</i>
<i>annesinin eline sığabilir.</i>

145
00:16:00,560 --> 00:16:02,440
<i>Gelişimini tamamlaması için</i>

146
00:16:02,520 --> 00:16:05,880
<i>mükemmel zamanlanmış bir</i>
<i>olaylar zinciri gerçekleşmelidir.</i>

147
00:16:08,160 --> 00:16:10,360
<i>Önümüzdeki 130 gün boyunca</i>

148
00:16:11,120 --> 00:16:15,480
<i>her dakika, her nanosaniye kritik.</i>

149
00:16:24,200 --> 00:16:30,160
<i>Olağanüstü bir hız ve hassasiyetle</i>
<i>yeni hücreler bölünüyor ve büyüyor.</i>

150
00:16:34,200 --> 00:16:35,200
<i>Şu anda</i>

151
00:16:36,160 --> 00:16:41,560
<i>saatte 15 milyon hücre hızla</i>
<i>beyin hücreleri çoğalıyor.</i>

152
00:16:51,760 --> 00:16:54,800
<i>İlk anlarımızdan itibaren hepimizin,</i>

153
00:16:55,800 --> 00:17:00,160
<i>zamanla arasında</i>
<i>derin bir biyolojik ilişki var.</i>

154
00:17:17,360 --> 00:17:19,080
<i>Güneş ışığı azaldıkça…</i>

155
00:17:21,760 --> 00:17:24,440
<i>şempanzeler içgüdüsel olarak</i>
<i>vites değiştirir…</i>

156
00:17:27,880 --> 00:17:29,240
<i>…ve akşam moduna geçer.</i>

157
00:17:39,120 --> 00:17:41,760
<i>Yuva çağrısı tüm sürüye sinyal verir.</i>

158
00:17:44,440 --> 00:17:47,560
<i>Geceyi geçirmek için</i>
<i>güvenli bir yer bulma zamanı.</i>

159
00:18:01,440 --> 00:18:05,560
<i>Yatakları yumuşak ama sağlam olmalı.</i>

160
00:18:12,200 --> 00:18:14,280
<i>Tadının güzel olması da fena olmaz.</i>

161
00:18:18,880 --> 00:18:21,360
<i>Ormandaki her günün ritmini</i>

162
00:18:21,880 --> 00:18:25,360
<i>Güneş'in gökyüzündeki konumu belirler.</i>

163
00:18:34,560 --> 00:18:37,000
<i>Ama şempanzelerin doğal zaman algısı</i>

164
00:18:38,200 --> 00:18:40,920
<i>içlerindeki bir şeyden gelir.</i>

165
00:18:49,680 --> 00:18:53,680
<i>Beyinlerinin derinliklerinde</i>
<i>biyolojik bir saat vardır.</i>

166
00:18:56,560 --> 00:18:59,440
<i>Sarkaç vazifesi gören nöron demetleri…</i>

167
00:19:01,840 --> 00:19:06,400
<i>…açılıp kapanan genler tarafından</i>
<i>kontrol edilir.</i>

168
00:19:08,520 --> 00:19:13,000
<i>Ve bu döngü 24 saatte bir tekrarlanır.</i>

169
00:19:16,240 --> 00:19:21,200
<i>Saat genlerinin vücudumuzda yarattığı</i>
<i>sirkadiyen ritim,</i>

170
00:19:22,080 --> 00:19:28,200
<i>gezegenimizin dönüşüne bağlı olarak</i>
<i>artar ve azalır.</i>

171
00:19:30,600 --> 00:19:31,960
<i>Hormonları…</i>

172
00:19:36,520 --> 00:19:37,440
<i>…kalp atışını</i>

173
00:19:38,800 --> 00:19:40,720
<i>ve enerji düzeyini kontrol eder.</i>

174
00:19:46,200 --> 00:19:50,760
<i>Ve şu an şempanzelerin biyolojik saatleri,</i>

175
00:19:52,200 --> 00:19:54,720
<i>"Uyku vakti geldi" mesajını yolluyor.</i>

176
00:19:57,960 --> 00:19:59,520
<i>Ama herkes uyuyamıyor.</i>

177
00:20:14,320 --> 00:20:17,280
<i>Celeste'in bebeğinin beyni</i>
<i>hâlâ gelişim aşamasında.</i>

178
00:20:20,640 --> 00:20:23,000
<i>Kendi biyolojik saati olmadığından,</i>

179
00:20:23,640 --> 00:20:27,240
<i>senkronizasyon için</i>
<i>annesinin hormonlarına güveniyor.</i>

180
00:20:29,600 --> 00:20:33,280
<i>Ama bebekler mesajı her zaman almaz.</i>

181
00:20:37,480 --> 00:20:39,120
<i>Neyse ki Celeste şanslı,</i>

182
00:20:39,200 --> 00:20:40,960
<i>epey gelişmesi gerektiğinden</i>

183
00:20:41,680 --> 00:20:44,520
<i>bebek zamanla uykuya dalıyor.</i>

184
00:20:59,640 --> 00:21:03,520
<i>Şempanzeler ağaç tepelerinde uyurken…</i>

185
00:21:07,280 --> 00:21:11,120
<i>…diğer orman sakinleri yeni uyanıyor.</i>

186
00:21:22,720 --> 00:21:25,400
<i>Biyolojik saatler, ormanda yaşayan</i>

187
00:21:25,480 --> 00:21:29,760
<i>bitki ve hayvanların hücrelerinde</i>
<i>işlemeye devam ediyor.</i>

188
00:21:38,320 --> 00:21:43,520
<i>Saat genleri ilk canlı hücrelerde</i>

189
00:21:43,600 --> 00:21:45,600
<i>iki buçuk milyar yıl önce evrildi.</i>

190
00:21:48,080 --> 00:21:52,880
<i>Günün aydınlığını ve karanlığını sezmek</i>
<i>avantaj sağlıyordu.</i>

191
00:21:56,160 --> 00:21:57,920
<i>Ve yaşam geliştikçe</i>

192
00:21:59,240 --> 00:22:01,840
<i>Dünya'nın hareketiyle senkronize oldu.</i>

193
00:22:02,880 --> 00:22:04,160
<i>Öyle ki bugün</i>

194
00:22:04,800 --> 00:22:09,240
<i>dünyadaki neredeyse her canlıda</i>
<i>bu saatten var.</i>

195
00:22:13,640 --> 00:22:16,320
<i>Bazısı geceyi, bazısı gündüzü</i>
<i>tercih etse de…</i>

196
00:22:22,320 --> 00:22:26,040
<i>…tüm canlılar aynı ritimde dans ediyor.</i>

197
00:22:28,720 --> 00:22:30,440
<i>Hepsi de Dünya'nın dönüşüyle</i>

198
00:22:31,080 --> 00:22:36,240
<i>senkronize çalışan saatler sayesinde.</i>

199
00:22:53,000 --> 00:22:55,240
<i>Geride kalan gün bir anıya dönüşürken…</i>

200
00:22:58,040 --> 00:23:00,440
<i>…ormanda yeni bir gün başlıyor.</i>

201
00:23:09,560 --> 00:23:10,920
<i>Döngü yenilense bile…</i>

202
00:23:12,760 --> 00:23:17,160
<i>…hiçbir biyolojik saat</i>
<i>gerçekten sıfırlanamaz.</i>

203
00:23:24,720 --> 00:23:29,240
<i>Ve nedenini gösteren küçük ipuçları</i>
<i>ormanın her yerinde görülebilir.</i>

204
00:23:32,440 --> 00:23:38,040
<i>Bugün hiçbir şey dünkü gibi değil.</i>

205
00:23:42,240 --> 00:23:44,640
<i>En azından Apollo için.</i>

206
00:23:45,800 --> 00:23:49,160
<i>Bugün tersinden uyanmış gibi görünüyor.</i>

207
00:23:57,600 --> 00:23:59,320
<i>Morali bozuk olduğunda…</i>

208
00:24:03,200 --> 00:24:07,840
<i>…sürünün kalanı</i>
<i>yoluna çıkmamaya çalışıyor.</i>

209
00:24:26,720 --> 00:24:29,840
<i>Ama çok geçmeden</i>
<i>sinirini çıkaracak bir hedef buluyor.</i>

210
00:24:41,200 --> 00:24:44,120
<i>Bazı genç şempanzeler</i>
<i>kahvaltı için bal buldu.</i>

211
00:24:56,680 --> 00:25:00,200
<i>Ve Apollo'yu davet etmeyi unuttular.</i>

212
00:25:14,640 --> 00:25:19,280
<i>Baskın erkeğin canını sıkmamak gerektiğini</i>
<i>kısa sürede öğreniyorlar.</i>

213
00:25:26,880 --> 00:25:28,400
<i>Fena ısırabilir.</i>

214
00:25:32,280 --> 00:25:34,800
<i>Neyse ki çok ciddi bir yara değil.</i>

215
00:25:43,200 --> 00:25:46,440
<i>Biraz bakımla iyileşir.</i>

216
00:25:49,360 --> 00:25:53,040
<i>Ama yaralar şempanzelerin bedeninde</i>

217
00:25:54,160 --> 00:25:56,120
<i>kalıcı izler bırakır.</i>

218
00:25:57,400 --> 00:26:03,520
<i>Zamana dair tek evrensel gerçeği gösteren,</i>
<i>geçmişin silinmez izleri.</i>

219
00:26:07,280 --> 00:26:08,720
<i>Zamanın bir yönü vardır.</i>

220
00:26:10,640 --> 00:26:13,000
<i>Asla zamanda geriye gidemezsin,</i>

221
00:26:14,640 --> 00:26:17,320
<i>sadece geleceğe gidebilirsin.</i>

222
00:26:20,800 --> 00:26:22,920
<i>Bu, zamanın okudur,</i>

223
00:26:24,200 --> 00:26:27,840
<i>dünyanın dört bir yanında ve ötesinde</i>
<i>yer alan</i>

224
00:26:28,520 --> 00:26:29,480
<i>her şeyde…</i>

225
00:26:31,240 --> 00:26:32,320
<i>…yara izi bırakır.</i>

226
00:26:41,160 --> 00:26:46,520
<i>Ay, eski olayları anlatan</i>
<i>savaş yaralarıyla doludur.</i>

227
00:26:56,480 --> 00:26:57,840
<i>Gezegenler de öyledir.</i>

228
00:26:59,520 --> 00:27:01,600
MERKÜR

229
00:27:01,680 --> 00:27:05,400
<i>Ömürleri boyu süren</i>
<i>asteroit ve kuyruklu yıldız bombardımanı,</i>

230
00:27:06,080 --> 00:27:08,640
<i>yüzeylerinde kanıtlar bırakmıştır.</i>

231
00:27:15,040 --> 00:27:19,120
<i>Ama belki de Güneş Sistemimizdeki</i>
<i>en etkileyici çarpma krateri</i>

232
00:27:20,680 --> 00:27:22,960
<i>Satürn'ün bir uydusunda yer alır.</i>

233
00:27:24,480 --> 00:27:25,480
<i>Mimas'ta.</i>

234
00:27:27,880 --> 00:27:32,560
<i>Herschel krateri 130 kilometre çapındadır.</i>

235
00:27:38,280 --> 00:27:40,840
<i>Bu devasa yarayı açan her neyse…</i>

236
00:27:43,000 --> 00:27:46,240
<i>…uyduyu parçalamaya çok yaklaşmış olmalı.</i>

237
00:28:04,000 --> 00:28:06,120
<i>Mimas bu felaketi atlatmayı başardı.</i>

238
00:28:07,840 --> 00:28:10,320
<i>Ama bu tarz olayların geri dönüşü yoktur.</i>

239
00:28:15,320 --> 00:28:19,360
<i>Ve geçmişi bugünden ayırırlar.</i>

240
00:28:22,160 --> 00:28:24,600
<i>Çarpma kraterleri zaman damgalarıdır</i>

241
00:28:26,360 --> 00:28:28,840
<i>ve tarihteki eşsiz anları işaret ederler.</i>

242
00:28:28,920 --> 00:28:32,880
21 BİN YILLIK

243
00:28:32,960 --> 00:28:36,720
ABD

244
00:28:37,400 --> 00:28:40,320
<i>Yaratıldıkları ana asla dönemeyiz.</i>

245
00:28:40,440 --> 00:28:43,880
50 BİN YILLIK

246
00:28:43,960 --> 00:28:47,640
<i>Ama geçmiş olaylardan kalan izleri</i>
<i>bir araya getirerek</i>

247
00:28:49,080 --> 00:28:51,560
<i>zamanda geriye dönük bir rota çizebiliriz.</i>

248
00:28:51,640 --> 00:28:53,680
142 MİLYON YILLIK

249
00:28:56,640 --> 00:28:57,840
<i>Kraterlerden önceye.</i>

250
00:28:59,640 --> 00:29:00,880
<i>Gezegenlerden önceye.</i>

251
00:29:01,840 --> 00:29:03,080
<i>Yıldızlardan önceye.</i>

252
00:29:05,000 --> 00:29:07,680
<i>Zamandan önceki zamana.</i>

253
00:29:11,000 --> 00:29:14,320
13,8 MİLYAR YILLIK

254
00:29:14,400 --> 00:29:17,400
<i>Evrenimizin bir başlangıcı vardı.</i>

255
00:29:21,840 --> 00:29:24,840
<i>Çok büyük bir patlama…</i>

256
00:29:27,360 --> 00:29:29,800
<i>…üç boyutlu uzayı</i>

257
00:29:31,280 --> 00:29:32,440
<i>ve zamanı yarattı.</i>

258
00:29:36,880 --> 00:29:40,240
<i>Ama uzay ve zaman</i>
<i>birbirlerinden ayrı değildir.</i>

259
00:29:41,800 --> 00:29:44,840
<i>Zaman, evrenin dokusuna işlemiştir.</i>

260
00:29:49,000 --> 00:29:53,920
<i>Evrenimizin dördüncü boyutu olarak</i>
<i>uzaya bağlıdır.</i>

261
00:29:56,480 --> 00:29:59,560
<i>Büyük Patlama, evrenin saatini başlattı.</i>

262
00:30:02,920 --> 00:30:05,280
<i>Her şeyi geleceğe doğru yönlendirdi.</i>

263
00:30:09,040 --> 00:30:13,200
<i>Zamanın okunu yarattı.</i>

264
00:30:18,640 --> 00:30:21,960
<i>Evrenimizin ilk anlarından itibaren…</i>

265
00:30:32,360 --> 00:30:34,640
<i>…hepimizi geleceğe itti.</i>

266
00:30:35,720 --> 00:30:38,200
<i>Onun sayesinde her şey büyüdü,</i>

267
00:30:39,640 --> 00:30:40,480
<i>yaşlandı…</i>

268
00:30:42,440 --> 00:30:43,440
<i>…ve değişti.</i>

269
00:30:45,560 --> 00:30:49,120
<i>Çocukluktan yetişkinliğe kadar</i>

270
00:30:50,400 --> 00:30:53,840
<i>hepimiz hayatta aynı yönde ilerleriz.</i>

271
00:30:55,640 --> 00:30:58,320
<i>Her geçen gün yaşlanırız.</i>

272
00:30:59,960 --> 00:31:02,800
<i>Ve yaşla birlikte bilgelik gelir,</i>

273
00:31:04,200 --> 00:31:07,640
<i>gençliğin masumiyeti,</i>
<i>yerini tecrübeye bırakır.</i>

274
00:31:13,120 --> 00:31:17,520
<i>Zamanın oku hayatın bu evrelerinde</i>
<i>bize yol gösterir.</i>

275
00:31:21,880 --> 00:31:23,080
<i>Bizi şekillendirir.</i>

276
00:31:25,760 --> 00:31:27,440
<i>Kim olduğumuzu tanımlar.</i>

277
00:31:31,000 --> 00:31:32,400
<i>İlk anlarımızdan…</i>

278
00:31:34,680 --> 00:31:35,800
<i>…son anımıza kadar.</i>

279
00:31:41,880 --> 00:31:44,480
<i>Şempanzeler nadiren</i>
<i>40 yaşından fazla yaşar.</i>

280
00:31:49,200 --> 00:31:50,880
<i>Hiçbir şey ölümsüz değildir.</i>

281
00:31:58,480 --> 00:32:03,320
<i>Evrenimizde var olan her şeyin</i>
<i>belli bir ömrü vardır.</i>

282
00:32:08,680 --> 00:32:11,960
<i>Muhtemelen evrenin kendisinin de</i>.

283
00:32:19,600 --> 00:32:23,440
<i>Bugün galaksiler yıldızlarla dolu.</i>

284
00:32:27,280 --> 00:32:33,440
<i>Ama var olacak yıldızların yüzde 95'i</i>
<i>çoktan doğdu bile.</i>

285
00:32:38,200 --> 00:32:41,400
<i>Evrenimiz geleceğe yol alırken</i>

286
00:32:42,800 --> 00:32:47,760
<i>yıldızlar birer birer sönmeye başlayarak…</i>

287
00:32:50,320 --> 00:32:55,200
<i>…evreni giderek kararan</i>
<i>ve trilyonlarca yıl sürecek</i>

288
00:32:56,760 --> 00:32:58,640
<i>bir geleceğe taşıyacak.</i>

289
00:32:59,400 --> 00:33:02,960
<i>Yani binlerce milyar yıl boyu sürecek</i>
<i>bir gelecek.</i>

290
00:33:09,400 --> 00:33:11,640
<i>Yıldız ışığı çağının ardından</i>

291
00:33:11,720 --> 00:33:16,280
<i>kara deliklerin karanlık çağı gelecek.</i>

292
00:33:22,920 --> 00:33:27,840
<i>Ölü yıldızların ve gezegenlerin</i>
<i>kalıntılarıyla beslenen canavarlar.</i>

293
00:33:29,560 --> 00:33:31,040
<i>Ve onlar beslendikçe</i>

294
00:33:31,120 --> 00:33:36,280
<i>giderek artan yer çekimleri,</i>
<i>evrenin dokusuna zarar verir.</i>

295
00:33:43,080 --> 00:33:46,280
<i>Uzay ve zamanı büker.</i>

296
00:33:48,760 --> 00:33:52,800
<i>Kara deliğin sınırına "olay ufku" denir,</i>

297
00:33:54,240 --> 00:33:57,200
<i>bu bölgede yer çekimi o kadar güçlüdür ki</i>

298
00:33:58,240 --> 00:34:03,880
<i>zamanın neredeyse duracak kadar</i>
<i>yavaşlamasına yol açar.</i>

299
00:34:08,960 --> 00:34:12,200
<i>Ama kara delikler bile</i>
<i>zamanın okundan kaçamaz.</i>

300
00:34:15,040 --> 00:34:16,920
<i>Çok uzak gelecekte…</i>

301
00:34:21,080 --> 00:34:24,360
<i>…tüketecek yıldız veya gezegen kalmayınca</i>

302
00:34:25,920 --> 00:34:27,720
<i>açlıktan ölmeye başlayacaklar.</i>

303
00:34:32,800 --> 00:34:33,920
<i>Ve yavaşça…</i>

304
00:34:36,680 --> 00:34:37,920
<i>…çok yavaşça…</i>

305
00:34:39,720 --> 00:34:40,760
<i>…küçülecekler.</i>

306
00:34:46,360 --> 00:34:50,560
<i>Onlar da ölünce ne olacağını</i>
<i>kimse bilmiyor.</i>

307
00:34:52,920 --> 00:34:57,960
<i>Ama bu, evrenimizin sonu olabilir.</i>

308
00:35:07,400 --> 00:35:12,160
<i>Dünya üzerinde hiçbirimiz</i>
<i>zamanın akışını yavaşlatamayız.</i>

309
00:35:16,000 --> 00:35:20,320
<i>Celeste'in teyzelerinden biri de</i>
<i>zamanının sonuna geliyor.</i>

310
00:35:24,280 --> 00:35:28,040
<i>Sürüden ayrılıp tek başına ormana gidiyor.</i>

311
00:35:35,800 --> 00:35:37,840
<i>Uzun yıllar yaşadı.</i>

312
00:35:41,200 --> 00:35:44,240
<i>Ama bugün onun son günü olacak.</i>

313
00:36:03,760 --> 00:36:06,280
<i>Dünya dönmeye devam ederken</i>

314
00:36:07,920 --> 00:36:10,840
<i>bedeni hareketsiz yatıyor.</i>

315
00:36:23,320 --> 00:36:26,160
<i>Ama zaman bizi sadece sonlara götürmez.</i>

316
00:36:30,360 --> 00:36:32,440
<i>Yeni başlangıçlar da yaratır.</i>

317
00:36:37,280 --> 00:36:40,760
<i>Günler haftalara,</i>
<i>haftalar aylara dönüşürken</i>

318
00:36:42,560 --> 00:36:45,560
<i>bir şempanze için</i>
<i>büyük değişiklikler oluyor.</i>

319
00:36:59,600 --> 00:37:01,480
<i>Cosmo'ya merhaba deyin.</i>

320
00:37:06,040 --> 00:37:08,840
<i>Beyni ve uzuvları artık tamamen gelişti.</i>

321
00:37:10,720 --> 00:37:13,160
<i>Gözleri de dünyaya açılmaya hazır.</i>

322
00:37:21,880 --> 00:37:24,920
<i>Doğumunun tam zamanını bilmemiz imkânsız.</i>

323
00:37:26,560 --> 00:37:29,320
<i>Ama her an doğabilir.</i>

324
00:37:36,000 --> 00:37:38,760
<i>Sekiz aydır annesinin karnında.</i>

325
00:37:40,240 --> 00:37:43,480
<i>Ama yolculuğu uzun zaman önce başladı.</i>

326
00:37:46,000 --> 00:37:50,680
<i>Ona can veren elementler</i>
<i>ölmekte olan yıldızlardan geldi.</i>

327
00:37:52,520 --> 00:37:58,320
<i>Vücudu boyunca akan su</i>
<i>uzak dünyalardan geldi.</i>

328
00:38:00,400 --> 00:38:06,600
<i>Kaslarına güç veren enerji</i>
<i>Güneş'in kalbinden geldi.</i>

329
00:38:09,720 --> 00:38:13,040
<i>Ama en önemli malzeme</i>
<i>aynı zamanda en gizemli olanı.</i>

330
00:38:13,720 --> 00:38:18,200
<i>13,8 milyar yıl önce</i>
<i>işlemeye başlayan o malzeme</i>…

331
00:38:22,280 --> 00:38:26,720
<i>…diğer malzemelerin</i>
<i>bu ana gelmesini sağladı.</i>

332
00:38:30,120 --> 00:38:31,240
<i>Bu gezegendeki…</i>

333
00:38:33,960 --> 00:38:35,200
<i>…bu yere</i>.

334
00:38:44,760 --> 00:38:47,920
<i>Yeni bir gün doğumu, yeni bir sabah.</i>

335
00:38:53,240 --> 00:38:57,520
<i>Bu sabahın ayrı bir özelliği var.</i>

336
00:39:08,120 --> 00:39:10,560
<i>Dünyaya hoş geldin Cosmo.</i>

337
00:39:15,440 --> 00:39:18,560
<i>Celeste bu değerli anı</i>
<i>tekrar yaşayamayacak.</i>

338
00:39:19,480 --> 00:39:23,200
<i>Ama Cosmo'nun yolculuğu daha yeni başladı.</i>

339
00:39:26,040 --> 00:39:27,840
<i>Üç aylık bir sürecin ardından</i>

340
00:39:28,360 --> 00:39:32,040
<i>biyolojik saati gezegenin ritmiyle</i>
<i>senkronize olacak.</i>

341
00:39:33,840 --> 00:39:36,520
<i>Gerçek anlamda iletişim kurmasına</i>
<i>bir yıl var.</i>

342
00:39:38,080 --> 00:39:42,600
<i>Tam olarak büyümesi de</i>
<i>muhtemelen 15 yıl sürecek.</i>

343
00:39:45,760 --> 00:39:47,520
<i>Uzun bir hayat onu bekliyor.</i>

344
00:39:56,320 --> 00:39:57,440
<i>Cosmo gibi,</i>

345
00:39:58,320 --> 00:40:01,360
<i>evrenimiz de hâlâ emekleme çağında</i>

346
00:40:02,400 --> 00:40:06,640
<i>ve önünde inanılmayacak kadar uzun</i>
<i>bir ömür var.</i>

347
00:40:08,680 --> 00:40:11,920
<i>Yıldız ışığı çağında yaşıyoruz.</i>

348
00:40:14,200 --> 00:40:19,160
<i>Zamanın okunun</i>,<i> evreni</i>
<i>güzellik ve merakla doldurduğu…</i>

349
00:40:22,440 --> 00:40:23,400
<i>…bir andayız.</i>

350
00:40:32,360 --> 00:40:34,520
<i>Ama bu çok kısa bir zaman aralığı</i>

351
00:40:35,440 --> 00:40:39,200
<i>ve evrenin tarihi boyunca</i>
<i>bir daha tekrarlanmayacak.</i>

352
00:40:45,320 --> 00:40:47,720
<i>Kimse zamanın akışını yavaşlatamaz,</i>

353
00:40:49,080 --> 00:40:50,760
<i>yavaşlatmayı da denememeli.</i>

354
00:40:55,280 --> 00:40:56,800
<i>Çünkü zaman olmasa</i>

355
00:40:58,120 --> 00:40:59,360
<i>şu an da olmazdı.</i>

356
00:41:06,720 --> 00:41:08,160
<i>Güzel anlar olmazdı.</i>

357
00:41:17,240 --> 00:41:18,920
<i>Hiçbir an olmazdı.</i>

358
00:41:24,600 --> 00:41:25,600
<i>Zaman olmasa…</i>

359
00:41:27,760 --> 00:41:29,000
<i>…yaşam da olmazdı.</i>

360
00:41:41,320 --> 00:41:44,120
<i>Evrenin hikâyesinde gelecek bölüm…</i>

361
00:41:45,800 --> 00:41:47,440
<i>Dünya'nın mevsimleri.</i>

362
00:41:48,960 --> 00:41:51,760
<i>Yavrularını büyüten bir anne ayı gibi,</i>

363
00:41:53,120 --> 00:41:56,680
<i>gezegenimizin yıllık dönüşümlerini</i>
<i>hepimiz deneyimleriz.</i>

364
00:41:59,760 --> 00:42:02,280
<i>Peki Dünya'nın mevsimlerini yaratan neydi?</i>

365
00:42:05,760 --> 00:42:08,560
<i>Ay'ın oluşumuyla aralarındaki bağ ne?</i>

366
00:42:09,880 --> 00:42:15,680
<i>Ve neden sadece bizim gezegenimiz</i>
<i>yaşam için uygun koşullara sahip?</i>

367
00:42:48,480 --> 00:42:50,480
Alt yazı çevirmeni: Can Rendeci