1
00:00:23,000 --> 00:00:26,120
LOANGO, GABON

2
00:00:29,520 --> 00:00:31,320
<i>Jutro je u šumi.</i>

3
00:00:32,520 --> 00:00:35,120
<i>Za ovu skupinu čimpanzi,</i>

4
00:00:35,200 --> 00:00:37,040
<i>vrijeme je da ustanu iz kreveta</i>

5
00:00:37,120 --> 00:00:39,000
<i>i započnu dan.</i>

6
00:00:45,960 --> 00:00:49,640
<i>No kad spavate u gnijezdu</i>
<i>40 metara visoko u zraku,</i>

7
00:00:51,080 --> 00:00:53,320
<i>to može biti izazov.</i>

8
00:01:12,880 --> 00:01:17,120
<i>Ovaj se jutarnji ritual odvija</i>
<i>točno na minutu</i>

9
00:01:18,560 --> 00:01:20,320
<i>nebrojeno mnogo generacija.</i>

10
00:01:25,680 --> 00:01:30,240
<i>Ritam kojim upravlja jedna od</i>
<i>najtajanstvenijih karakteristika svemira.</i>

11
00:01:38,160 --> 00:01:39,000
<i>Vrijeme.</i>

12
00:01:41,920 --> 00:01:46,800
<i>Vrijeme igra posebno važnu ulogu</i>
<i>za jednu ženku čimpanze.</i>

13
00:01:49,320 --> 00:01:51,120
<i>Celeste je u srednjim 30-ima</i>

14
00:01:52,720 --> 00:01:55,080
<i>i u njoj otkucava sat.</i>

15
00:01:59,840 --> 00:02:03,840
<i>Sat koji je postavljen</i>
<i>prije 13,8 milijardi godina.</i>

16
00:02:14,720 --> 00:02:16,800
<i>Iz Velikog praska nastali su atomi…</i>

17
00:02:20,040 --> 00:02:21,000
<i>i energija,</i>

18
00:02:22,440 --> 00:02:25,800
<i>koji su se proširili</i>
<i>prostranstvima svemira.</i>

19
00:02:31,280 --> 00:02:32,760
<i>Ti se sastojci</i>

20
00:02:34,040 --> 00:02:35,720
<i>sada spajaju…</i>

21
00:02:38,520 --> 00:02:40,720
<i>kako bi stvorili novi život.</i>

22
00:02:44,600 --> 00:02:48,760
<i>U Celesteinoj maternici</i>
<i>formira se sićušna čimpanza.</i>

23
00:02:52,960 --> 00:02:57,320
<i>Proći će još 150 dana</i>
<i>prije negoli ova beba upozna svijet.</i>

24
00:02:59,920 --> 00:03:01,520
<i>Toliko je vremena potrebno.</i>

25
00:03:04,320 --> 00:03:06,120
<i>Bez vremena,</i>

26
00:03:06,200 --> 00:03:09,440
<i>ništa u našem svemiru ne bi se rodilo.</i>

27
00:03:12,720 --> 00:03:14,920
<i>Od najmlađe čimpanze…</i>

28
00:03:16,920 --> 00:03:18,800
<i>do najstarije crne rupe.</i>

29
00:03:23,680 --> 00:03:27,280
<i>Kako je vrijeme uopće počelo?</i>

30
00:03:29,240 --> 00:03:32,480
<i>Doživljavaju li svi vrijeme na isti način?</i>

31
00:03:35,000 --> 00:03:38,440
<i>Hoće li sat našeg svemira</i>
<i>ikad prestati otkucavati?</i>

32
00:04:02,520 --> 00:04:07,000
KOZMIČKI SAT

33
00:04:09,440 --> 00:04:12,960
<i>Dan za čimpanzu počinje kao i za nas.</i>

34
00:04:16,280 --> 00:04:17,200
<i>Doručkom.</i>

35
00:04:23,680 --> 00:04:27,360
<i>Ključan obrok kad jedete za dvoje.</i>

36
00:04:35,800 --> 00:04:38,760
<i>Celeste je već iskusna mama.</i>

37
00:04:42,120 --> 00:04:46,560
<i>Njezin prvorođeni Apollo</i>
<i>dominantan je mužjak u skupini.</i>

38
00:04:48,800 --> 00:04:51,960
<i>On je ujutro ponekad malo spor.</i>

39
00:04:59,120 --> 00:05:01,760
<i>Svaka je čimpanza različite dobi.</i>

40
00:05:04,640 --> 00:05:06,960
<i>Svaka ima jedinstvenu osobnost.</i>

41
00:05:09,720 --> 00:05:13,120
<i>No sve su one bića rutine.</i>

42
00:05:17,520 --> 00:05:21,920
<i>Njihovim životima upravlja protok vremena.</i>

43
00:05:24,520 --> 00:05:25,840
<i>Ne možemo ga vidjeti.</i>

44
00:05:28,040 --> 00:05:29,040
<i>Ni čuti.</i>

45
00:05:30,760 --> 00:05:33,400
<i>Ne možemo nikako utjecati na njega.</i>

46
00:05:34,240 --> 00:05:39,480
<i>Pa ipak, svaki otkucaj srca,</i>
<i>svaka odluka i postupak,</i>

47
00:05:39,560 --> 00:05:45,800
<i>ili odsutnost postupka,</i>
<i>posljedica su stalnog protoka vremena.</i>

48
00:05:47,160 --> 00:05:50,400
<i>Ono može proletjeti ili se vući.</i>

49
00:05:51,480 --> 00:05:54,040
<i>No vrijeme uvijek otkucava naprijed.</i>

50
00:05:55,320 --> 00:06:00,920
<i>Zvijezde i planeti nastaju, stare i umiru.</i>

51
00:06:02,440 --> 00:06:04,960
<i>Potom nastaju nove zvijezde.</i>

52
00:06:05,480 --> 00:06:07,720
<i>Iz rijetkih,</i>

53
00:06:07,800 --> 00:06:11,600
<i>rađaju se najtajanstveniji objekti</i>
<i>u svemiru.</i>

54
00:06:13,120 --> 00:06:14,320
<i>Crne rupe.</i>

55
00:06:22,040 --> 00:06:24,840
<i>Vrijeme je kozmički dirigent.</i>

56
00:06:27,600 --> 00:06:30,520
<i>Ništa mu ne može izmaknuti.</i>

57
00:06:44,680 --> 00:06:49,240
<i>Iako mi imamo uređaje</i>
<i>koji mogu pratiti i mjeriti vrijeme,</i>

58
00:06:55,240 --> 00:06:56,360
<i>čimpanze nemaju.</i>

59
00:07:04,280 --> 00:07:07,800
<i>Celeste i njezina obitelj</i>
<i>oslanjaju se na sunce kao vodič.</i>

60
00:07:11,800 --> 00:07:14,760
<i>Dok se uzdiže i pomiče na nebu.</i>

61
00:07:19,120 --> 00:07:20,040
<i>Kako se kreće,</i>

62
00:07:23,200 --> 00:07:24,080
<i>to čine i one.</i>

63
00:07:31,960 --> 00:07:35,080
<i>Čimpanze rijetko spavaju</i>
<i>dvaput u istom gnijezdu.</i>

64
00:07:35,960 --> 00:07:39,040
<i>Svakog jutra</i>
<i>kreću u potragu za svježim voćem.</i>

65
00:07:41,640 --> 00:07:45,280
<i>Putuju s jednog dijela</i>
<i>svog teritorija na drugi.</i>

66
00:07:49,120 --> 00:07:52,320
<i>U ovom je trenutku najzrelije voće…</i>

67
00:07:54,840 --> 00:07:57,640
<i>na drugoj strani otvorene ravnice.</i>

68
00:08:02,480 --> 00:08:06,240
<i>Apollo i najjači članovi skupine idu prvi</i>

69
00:08:07,160 --> 00:08:09,480
<i>da provjere je li sigurno za ostale.</i>

70
00:08:12,280 --> 00:08:13,440
<i>Na otvorenome,</i>

71
00:08:13,520 --> 00:08:17,240
<i>ranjivi su pred grabežljivcima,</i>
<i>suparničkim čimpanzama</i>

72
00:08:18,160 --> 00:08:20,000
<i>te vrućinom izlazećeg sunca.</i>

73
00:08:24,160 --> 00:08:25,560
<i>Moraju biti brzi.</i>

74
00:08:26,840 --> 00:08:28,760
<i>Sat otkucava.</i>

75
00:08:33,720 --> 00:08:36,920
<i>Sunce koje putuje nebom…</i>

76
00:08:37,000 --> 00:08:39,600
<i>osnovna je jedinica vremena za čimpanze.</i>

77
00:08:43,680 --> 00:08:47,440
<i>Od izlaska do zalaska i opet do izlaska.</i>

78
00:08:49,520 --> 00:08:51,000
<i>24-satni dan.</i>

79
00:08:54,200 --> 00:08:57,400
<i>No dan zapravo nije mjera vremena.</i>

80
00:08:59,160 --> 00:09:02,200
<i>On je mjera pokreta.</i>

81
00:09:08,640 --> 00:09:11,480
<i>Dok se naš planet okreće oko svoje osi,</i>

82
00:09:11,560 --> 00:09:18,120
<i>šuma se kreće kroz svemir</i>
<i>brzinom od 1600 km/h.</i>

83
00:09:20,360 --> 00:09:25,400
<i>Potrebna su 24 sata</i>
<i>da Zemlja opiše puni krug.</i>

84
00:09:28,280 --> 00:09:32,000
<i>Što daje čimpanzama 24 sata kretanja.</i>

85
00:09:33,120 --> 00:09:36,880
<i>Dvanaest po danu i dvanaest po noći.</i>

86
00:09:38,560 --> 00:09:41,680
<i>Uvijek iznova.</i>

87
00:09:46,800 --> 00:09:52,080
<i>Stalna vrtnja našeg planeta</i>
<i>postavlja Zemljin sat.</i>

88
00:09:55,040 --> 00:09:58,200
<i>To je pouzdani sat za čimpanze.</i>

89
00:10:02,480 --> 00:10:05,080
<i>Ovaj ciklus koji uzimamo zdravo za gotovo</i>…

90
00:10:07,320 --> 00:10:08,840
<i>nije univerzalan.</i>

91
00:10:15,840 --> 00:10:18,480
<i>Čim napustite naš planet,</i>

92
00:10:20,280 --> 00:10:22,960
<i>24-satni dan više ne vrijedi.</i>

93
00:10:27,960 --> 00:10:29,840
<i>Najbliži Suncu lebdi…</i>

94
00:10:32,080 --> 00:10:33,520
<i>planet Merkur.</i>

95
00:10:33,600 --> 00:10:35,080
MERKUR

96
00:10:35,160 --> 00:10:39,000
<i>U usporedbi s nama,</i>
<i>okreće se puževim korakom.</i>

97
00:10:41,000 --> 00:10:44,200
DAN OD 1408 SATI

98
00:10:44,520 --> 00:10:49,760
<i>Naša susjeda Venera vrti se još sporije.</i>

99
00:10:51,360 --> 00:10:54,200
<i>Treba joj više vremena</i>
<i>da se okrene oko svoje osi</i>

100
00:10:55,520 --> 00:10:57,760
<i>nego da se okrene oko Sunca.</i>

101
00:11:00,920 --> 00:11:06,040
<i>To čini Venerin dan dužim od njene godine.</i>

102
00:11:09,680 --> 00:11:12,640
<i>Svaki planet ima</i>
<i>jedinstveno trajanje dana.</i>

103
00:11:15,880 --> 00:11:19,560
MARS: 25-SATNI DAN

104
00:11:21,520 --> 00:11:25,680
SATURN: 11-SATNI DAN

105
00:11:27,160 --> 00:11:30,600
NEPTUN:17-SATNI DAN

106
00:11:32,320 --> 00:11:36,040
<i>Uključujući i planete</i>
<i>izvan našeg Sunčeva sustava.</i>

107
00:11:40,360 --> 00:11:42,440
<i>Udaljen 63 svjetlosne godine,</i>

108
00:11:43,520 --> 00:11:44,960
<i>oko mlade zvijezde kruži</i>

109
00:11:46,360 --> 00:11:48,640
<i>Beta Pictoris B.</i>

110
00:11:52,520 --> 00:11:55,240
<i>Vrti se tako brzo…</i>

111
00:11:58,720 --> 00:12:01,000
<i>da stvara izbočine sa strane.</i>

112
00:12:04,720 --> 00:12:08,160
<i>To je najbrži svijet za koji znamo.</i>

113
00:12:10,200 --> 00:12:13,120
<i>Ovdje dan traje samo osam sati.</i>

114
00:12:13,200 --> 00:12:17,160
OSMOSATNI DAN

115
00:12:18,480 --> 00:12:23,120
<i>Svaki planet u našem svemiru</i>
<i>vrti se vlastitiom brzinom.</i>

116
00:12:26,360 --> 00:12:27,760
<i>Milijarde svjetova.</i>

117
00:12:28,880 --> 00:12:30,440
<i>Svaki sa svojim satom</i>

118
00:12:31,760 --> 00:12:33,800
<i>koji otkucava u različitom ritmu.</i>

119
00:12:35,360 --> 00:12:40,880
<i>No svi se kreću naprijed</i>
<i>na univerzalnom kozmičkom pravcu.</i>

120
00:12:58,560 --> 00:12:59,640
<i>Na Zemlji,</i>

121
00:13:00,640 --> 00:13:03,120
<i>sad kad je sunce gotovo ravno nad nama,</i>

122
00:13:05,080 --> 00:13:07,560
<i>čimpanze znaju točno koliko je sati.</i>

123
00:13:17,160 --> 00:13:18,360
<i>Vrijeme je za ručak.</i>

124
00:13:31,160 --> 00:13:35,760
<i>Njihov prelazak preko savane</i>
<i>tempiran je do savršenstva.</i>

125
00:13:42,680 --> 00:13:44,400
<i>Kakav pogodak.</i>

126
00:13:51,760 --> 00:13:54,680
<i>Ove slatke bobice afričkog grožđa</i>

127
00:13:56,400 --> 00:13:58,560
<i>dostupne su</i>
<i>samo nekoliko tjedana.</i>

128
00:14:05,080 --> 00:14:08,600
<i>Rijedak sezonski dar u šumi.</i>

129
00:14:12,680 --> 00:14:16,280
<i>Gdje je sredina dana vrlo užurbana.</i>

130
00:14:20,840 --> 00:14:24,640
<i>Životinje svih veličina</i>
<i>obavljaju svoje dnevne rutine.</i>

131
00:14:30,000 --> 00:14:32,880
<i>Svaka doživljava vrijeme na svoj način.</i>

132
00:14:37,120 --> 00:14:40,800
<i>Za mala bića</i>
<i>koja žive brzo i kratko,</i>

133
00:14:45,600 --> 00:14:48,960
<i>ručak se može doimati kao cijeli život.</i>

134
00:14:54,680 --> 00:14:57,440
<i>Za životinje koje žive sporije i dulje,</i>

135
00:14:58,120 --> 00:15:01,280
<i>jedan sat može proći u tren oka.</i>

136
00:15:08,320 --> 00:15:11,360
<i>Bez obzira na to živite li vrlo brzo</i>

137
00:15:12,360 --> 00:15:14,120
<i>ili vrlo sporo,</i>

138
00:15:15,960 --> 00:15:21,000
<i>sav život u šumi ravna se</i>
<i>prema 24-satnom danu.</i>

139
00:15:23,720 --> 00:15:25,920
<i>Dok se svijet  nastavlja vrtjeti,</i>

140
00:15:29,400 --> 00:15:31,560
<i>dani prolaze.</i>

141
00:15:33,600 --> 00:15:37,720
<i>Diktirajući živote svih čimpanzi.</i>

142
00:15:41,440 --> 00:15:42,760
<i>Te posebno jedne.</i>

143
00:15:49,960 --> 00:15:51,920
<i>U dobi od 15 tjedana,</i>

144
00:15:52,880 --> 00:15:56,960
<i>čitavo tijelo ove bebe</i>
<i>može stati u majčinu ruku.</i>

145
00:16:00,560 --> 00:16:02,440
<i>Da bi se posve oformilo,</i>

146
00:16:02,520 --> 00:16:05,760
<i>mora se odigrati</i>
<i>niz savršeno tempiranih događaja.</i>

147
00:16:08,160 --> 00:16:10,360
<i>Sljedećih 130 dana,</i>

148
00:16:11,120 --> 00:16:15,480
<i>svaka minuta,</i>
<i>svaka nanosekunda je ključna.</i>

149
00:16:24,200 --> 00:16:30,160
<i>Nove se stanice dijele i rastu</i>
<i>nevjerojatnom brzinom i preciznošću.</i>

150
00:16:34,200 --> 00:16:35,200
<i>U ovom trenutku,</i>

151
00:16:36,160 --> 00:16:41,680
<i>moždane se stanice umnožavaju</i>
<i>brzinom od oko 15 milijuna na sat.</i>

152
00:16:51,760 --> 00:16:54,800
<i>Svi mi, od naših prvih trenutaka,</i>

153
00:16:55,800 --> 00:17:00,160
<i>imamo duboku biološku poveznicu</i>
<i>s vremenom.</i>

154
00:17:17,360 --> 00:17:19,120
<i>Kako sunčeva svjetlost slabi,</i>

155
00:17:21,760 --> 00:17:24,280
<i>čimpanze instinktivno usporavaju.</i>

156
00:17:27,840 --> 00:17:29,080
<i>Večernji ritam.</i>

157
00:17:39,120 --> 00:17:41,920
<i>Pozivi za gniježđenje cijeloj skupini.</i>

158
00:17:44,400 --> 00:17:47,560
<i>Vrijeme je da nađu sigurno mjesto</i>
<i>gdje će prenoćiti.</i>

159
00:18:01,400 --> 00:18:05,560
<i>Posteljina mora biti mekana, ali čvrsta.</i>

160
00:18:12,200 --> 00:18:14,640
<i>Ne smeta ni ako je ukusna.</i>

161
00:18:18,880 --> 00:18:21,800
<i>Svakodnevni ritam u šumi</i>

162
00:18:21,880 --> 00:18:25,360
<i>određen je položajem sunca na nebu.</i>

163
00:18:34,560 --> 00:18:37,000
<i>No čimpanzin urođeni osjećaj vremena</i>

164
00:18:38,200 --> 00:18:40,920
<i>dolazi iznutra.</i>

165
00:18:49,680 --> 00:18:53,680
<i>Duboko u njezinom mozgu</i>
<i>nalazi se biološki sat.</i>

166
00:18:56,560 --> 00:18:59,520
<i>Snopovi neurona funkcioniraju kao njihalo…</i>

167
00:19:01,840 --> 00:19:06,400
<i>kojim upravljaju geni</i>
<i>koji se uključuju i isključuju.</i>

168
00:19:08,520 --> 00:19:12,960
<i>Ciklus se ponavlja svaka 24 sata.</i>

169
00:19:16,240 --> 00:19:21,320
<i>Ovi satni geni</i>
<i>stvaraju cirkadijani ritam u tijelu</i>

170
00:19:22,080 --> 00:19:28,200
<i>koji se izmjenjuje</i>
<i>u skladu s rotacijom planeta.</i>

171
00:19:30,600 --> 00:19:32,040
<i>Kontrolirajući hormone,</i>

172
00:19:36,520 --> 00:19:37,440
<i>otkucaje srca</i>

173
00:19:38,800 --> 00:19:40,640
<i>i razine energije.</i>

174
00:19:46,200 --> 00:19:50,760
<i>Upravo sada,</i>
<i>tjelesni sat čimpanze šalju poruku:</i>

175
00:19:52,160 --> 00:19:54,720
<i>"Vrijeme je za spavanje.”</i>

176
00:19:57,960 --> 00:19:59,560
<i>No ne može to svatko.</i>

177
00:20:14,320 --> 00:20:17,240
<i>Mozak Celesteine bebe još se formira.</i>

178
00:20:20,640 --> 00:20:23,000
<i>Bez vlastitog unutarnjeg sata,</i>

179
00:20:23,640 --> 00:20:27,240
<i>oslanja se na majčine hormone</i>
<i>kako bi bio usklađen.</i>

180
00:20:29,600 --> 00:20:33,360
<i>No beba ne dobije uvijek signal.</i>

181
00:20:37,480 --> 00:20:39,120
<i>Na sreću za Celeste,</i>

182
00:20:39,200 --> 00:20:41,560
<i>uz toliki posao odrastanja,</i>

183
00:20:41,640 --> 00:20:44,520
<i>beba naposljetku ipak zaspi.</i>

184
00:20:59,600 --> 00:21:03,520
<i>Dok čimpanze spavaju visoko</i>
<i>u krošnjama drveća,</i>

185
00:21:07,280 --> 00:21:10,680
<i>drugi šumski stanovnici tek se bude.</i>

186
00:21:22,720 --> 00:21:25,400
<i>Tjelesni satovi otkucavaju</i>

187
00:21:25,480 --> 00:21:29,760
<i>u stanicama biljaka i životinja</i>
<i>diljem šume.</i>

188
00:21:38,320 --> 00:21:43,520
<i>Satni geni evoluirali su</i>
<i>prije dvije i pol milijarde godina</i>

189
00:21:43,600 --> 00:21:45,600
<i>u prvim živim stanicama.</i>

190
00:21:48,080 --> 00:21:52,880
<i>Oni koji su mogli predvidjeti</i>
<i>svjetlost i tamu bili su u prednosti.</i>

191
00:21:56,160 --> 00:21:57,920
<i>Kako se život razvijao,</i>

192
00:21:59,240 --> 00:22:01,840
<i>usklađivao se s kretanjem Zemlje.</i>

193
00:22:02,880 --> 00:22:04,680
<i>Tako da danas,</i>

194
00:22:04,760 --> 00:22:09,400
<i>ovi satovi postoje</i>
<i>u gotovo svim stvorenjima na Zemlji.</i>

195
00:22:13,640 --> 00:22:16,440
<i>Iako neka bića više vole dan,</i>
<i>a druga noć,</i>

196
00:22:22,320 --> 00:22:25,960
<i>sav život pleše u istom ritmu.</i>

197
00:22:28,720 --> 00:22:30,960
<i>Zahvaljujući staničnim satovima,</i>

198
00:22:31,040 --> 00:22:36,240
<i>koji otkucavaju u skladu</i>
<i>s rotacijom Zemlje.</i>

199
00:22:53,000 --> 00:22:55,240
<i>Kako jučer postaje tek sjećanje,</i>

200
00:22:58,040 --> 00:23:00,440
<i>u šumi započinje novi dan.</i>

201
00:23:09,560 --> 00:23:11,000
<i>Svježi ciklus,</i>

202
00:23:12,760 --> 00:23:17,160
<i>no nijedan sat</i>
<i>ne može se potpuno resetirati.</i>

203
00:23:24,720 --> 00:23:29,240
<i>Diljem šume</i>
<i>suptilni nam tragovi otkrivaju zašto.</i>

204
00:23:32,440 --> 00:23:38,040
<i>Danas ništa nije isto kao jučer.</i>

205
00:23:42,200 --> 00:23:44,640
<i>A ponajmanje Apollo,</i>

206
00:23:45,720 --> 00:23:49,160
<i>koji ustaje na krivu nogu, kako se čini.</i>

207
00:23:57,600 --> 00:23:59,320
<i>Kad je neraspoložen,</i>

208
00:24:03,200 --> 00:24:07,840
<i>za ostatak skupine bolje je</i>
<i>da ga se klone.</i>

209
00:24:26,720 --> 00:24:29,560
<i>On ubrzo pronalazi metu</i>
<i>za svoj bijes.</i>

210
00:24:40,680 --> 00:24:44,120
<i>Nekoliko mlađih čimpanzi</i>
<i>pronašlo je med za doručak.</i>

211
00:24:56,680 --> 00:25:00,240
<i>No zaboravile su</i>
<i>pozvati Apolla da im se pridruži.</i>

212
00:25:14,640 --> 00:25:19,320
<i>Brzo nauče da nikad</i>
<i>ne smiju naljutiti dominantnog mužjaka.</i>

213
00:25:26,880 --> 00:25:28,400
<i>Dobio je gadan ugriz.</i>

214
00:25:32,280 --> 00:25:34,800
<i>Srećom, nije preozbiljno.</i>

215
00:25:43,200 --> 00:25:46,440
<i>Uz malo njege, rana će zacijeljeti.</i>

216
00:25:49,360 --> 00:25:53,040
<i>No rane ostavljaju ožiljke</i>

217
00:25:54,160 --> 00:25:56,120
<i>urezane u tijela čimpanzi.</i>

218
00:25:57,400 --> 00:26:03,520
<i>Ovi neizbrisivi tragovi prošlosti</i>
<i>otkrivaju univerzalnu istinu o vremenu.</i>

219
00:26:07,280 --> 00:26:08,560
<i>Ono ima smjer.</i>

220
00:26:10,640 --> 00:26:13,000
<i>Ne možete putovati natrag u prošlost,</i>

221
00:26:14,640 --> 00:26:17,320
<i>samo naprijed u budućnost.</i>

222
00:26:20,800 --> 00:26:22,920
<i>To je vremenski pravac,</i>

223
00:26:24,200 --> 00:26:27,840
<i>koji ostavlja ožiljke na svemu</i>

224
00:26:28,520 --> 00:26:29,480
<i>na Zemlji…</i>

225
00:26:31,240 --> 00:26:32,160
<i>i šire.</i>

226
00:26:41,160 --> 00:26:46,520
<i>Naš je Mjesec prepun bojnih ožiljaka</i>
<i>koji govore o drevnim događajima.</i>

227
00:26:56,480 --> 00:26:57,840
<i>Kao i planeti.</i>

228
00:26:59,520 --> 00:27:01,600
MERKUR

229
00:27:01,680 --> 00:27:08,200
<i>Njihove površine svjedoče o životu</i>
<i>bombardiranom asteroidima i kometima.</i>

230
00:27:08,280 --> 00:27:10,720
MARS

231
00:27:15,040 --> 00:27:19,120
<i>No možda najimpresivniji udarni krater</i>
<i>u našem Sunčevom sustavu</i>

232
00:27:20,680 --> 00:27:23,080
<i>pripada Saturnovu mjesecu.</i>

233
00:27:24,480 --> 00:27:25,480
<i>Mimasu.</i>

234
00:27:27,880 --> 00:27:32,560
<i>Krater Herschel</i>
<i>ima promjer od 130 kilometara.</i>

235
00:27:38,280 --> 00:27:40,840
<i>Što god je stvorilo ovaj golemi ožiljak…</i>

236
00:27:43,000 --> 00:27:46,280
<i>umalo je raskomadalo mjesec na komadiće.</i>

237
00:28:04,000 --> 00:28:06,080
<i>Mimas je preživio da ispriča priču.</i>

238
00:28:07,840 --> 00:28:10,400
<i>No ovakvi su događaji ireverzibilni.</i>

239
00:28:15,320 --> 00:28:19,360
<i>Oni razdvajaju prošlost od sadašnjosti.</i>

240
00:28:22,160 --> 00:28:24,600
<i>Udarni su krateri vremenske oznake</i>

241
00:28:26,360 --> 00:28:28,840
<i>jedinstvenog trenutka u povijesti.</i>

242
00:28:28,920 --> 00:28:32,880
STAR 21 TISUĆU GODINA

243
00:28:32,960 --> 00:28:36,720
SAD

244
00:28:37,400 --> 00:28:40,360
<i>Nikad nećemo povratiti trenutak</i>
<i>kad su stvoreni.</i>

245
00:28:40,440 --> 00:28:43,880
STAR 50 TISUĆA GODINA

246
00:28:43,960 --> 00:28:47,640
<i>No možemo sastaviti tragove</i>
<i>prošlih događaja</i>

247
00:28:49,080 --> 00:28:51,480
<i>i rekonstruirati vremenski pravac.</i>

248
00:28:51,560 --> 00:28:53,680
STAR 142 MILIJUNA GODINA

249
00:28:56,640 --> 00:28:57,880
<i>Prije kratera.</i>

250
00:28:59,640 --> 00:29:00,920
<i>Prije planeta.</i>

251
00:29:01,840 --> 00:29:03,080
<i>Prije zvijezda.</i>

252
00:29:05,000 --> 00:29:07,680
<i>Do vremena prije vremena.</i>

253
00:29:11,000 --> 00:29:14,320
PRIJE 13,8 MILIJARDI GODINA

254
00:29:14,400 --> 00:29:17,400
<i>Naš je svemir imao početak.</i>

255
00:29:21,840 --> 00:29:24,960
<i>Vrlo veliki prasak…</i>

256
00:29:27,360 --> 00:29:29,800
<i>koji je stvorio trodimenzionalni prostor</i>

257
00:29:31,280 --> 00:29:32,560
<i>i vrijeme.</i>

258
00:29:36,880 --> 00:29:40,240
<i>No prostor i vrijeme nisu odvojeni.</i>

259
00:29:41,800 --> 00:29:44,840
<i>Vrijeme je utkano u tkivo svemira.</i>

260
00:29:49,000 --> 00:29:53,680
<i>Spojeno s prostorom</i>
<i>kao četvrta dimenzija našeg svemira.</i>

261
00:29:56,480 --> 00:29:59,560
<i>Veliki prasak</i>
<i>pokrenuo je svemirski sat.</i>

262
00:30:02,920 --> 00:30:05,280
<i>Pomičući sve prema budućnosti.</i>

263
00:30:09,040 --> 00:30:13,040
<i>Stvorio je vremensku putanju.</i>

264
00:30:18,640 --> 00:30:21,960
<i>Od prvih trenutaka našeg svemira…</i>

265
00:30:32,360 --> 00:30:34,640
<i>Sve nas gura u budućnost,</i>

266
00:30:35,720 --> 00:30:38,200
<i>uzrokuje da sve raste,</i>

267
00:30:39,640 --> 00:30:40,480
<i>stari</i>

268
00:30:42,440 --> 00:30:43,400
<i>i mijenja se.</i>

269
00:30:45,560 --> 00:30:49,120
<i>Od djetinjstva do odrasle dobi,</i>

270
00:30:50,400 --> 00:30:54,080
<i>svi putujemo kroz život</i>
<i>u istom smjeru.</i>

271
00:30:55,640 --> 00:30:58,320
<i>Starimo iz dana u dan.</i>

272
00:30:59,960 --> 00:31:02,800
<i>S godinama dolazi mudrost</i>

273
00:31:04,200 --> 00:31:07,640
<i>dok mladenačku nevinost</i>
<i>zamjenjuje iskustvo.</i>

274
00:31:13,120 --> 00:31:17,520
<i>Vremenska putanja vodi nas</i>
<i>kroz ove životne faze.</i>

275
00:31:21,880 --> 00:31:23,080
<i>Oblikuje nas.</i>

276
00:31:25,760 --> 00:31:27,440
<i>Određuje tko smo.</i>

277
00:31:31,000 --> 00:31:32,520
<i>Od naših prvih trenutaka,</i>

278
00:31:34,680 --> 00:31:35,800
<i>do posljednjih.</i>

279
00:31:41,880 --> 00:31:44,480
<i>Čimpanze rijetko žive dulje od 40 godina.</i>

280
00:31:49,200 --> 00:31:50,840
<i>Ništa nije besmrtno.</i>

281
00:31:58,480 --> 00:32:03,240
<i>Sve što postoji u našem svemiru</i>
<i>ima ograničen životni vijek.</i>

282
00:32:08,680 --> 00:32:11,960
<i>Uključujući možda i sam svemir.</i>

283
00:32:19,600 --> 00:32:23,440
<i>Danas su galaksije ispunjene zvijezdama.</i>

284
00:32:27,280 --> 00:32:33,320
<i>No 95 % zvijezda</i>
<i>koje će ikad postojati već je rođeno.</i>

285
00:32:38,720 --> 00:32:41,400
<i>Dok naš svemir putuje u budućnost,</i>

286
00:32:42,800 --> 00:32:47,680
<i>zvijezde će se, jedna za drugom, gasiti,</i>

287
00:32:50,320 --> 00:32:55,200
<i>ostavljajući svemir</i>
<i>u sve mračnijoj budućnosti</i>

288
00:32:56,840 --> 00:32:58,800
<i>koja će se protezati trilijunima,</i>

289
00:32:59,400 --> 00:33:02,920
<i>odnosno tisućama milijardi godina.</i>

290
00:33:09,400 --> 00:33:11,640
<i>Nakon ere zvijezda</i>

291
00:33:11,720 --> 00:33:16,280
<i>uslijedit će mračna era crnih rupa.</i>

292
00:33:22,920 --> 00:33:27,840
<i>Ova se čudovišta hrane</i>
<i>ostacima mrtvih zvijezda i planeta.</i>

293
00:33:29,560 --> 00:33:31,040
<i>Dok to čine,</i>

294
00:33:31,120 --> 00:33:36,280
<i>njihova sve jača gravitacija</i>
<i>stvara ožiljke u tkivu svemira.</i>

295
00:33:43,080 --> 00:33:46,400
<i>Iskrivljuje prostor i vrijeme.</i>

296
00:33:48,760 --> 00:33:53,080
<i>Rub crne rupe,</i>
<i>koji nazivamo obzor događaja,</i>

297
00:33:54,240 --> 00:33:57,400
<i>područje je</i>
<i>gdje je gravitacija postala tako snažna</i>

298
00:33:58,240 --> 00:34:03,880
<i>da uzrokuje</i>
<i>da vrijeme gotovo potpuno stane.</i>

299
00:34:08,960 --> 00:34:12,280
<i>No ni crne rupe</i>
<i>ne mogu pobjeći vremenskoj putanji.</i>

300
00:34:15,040 --> 00:34:16,920
<i>U dalekoj budućnosti,</i>

301
00:34:21,080 --> 00:34:24,360
<i>kad ne bude zvijezda ni planeta</i>
<i>kojima bi se hranile,</i>

302
00:34:25,920 --> 00:34:27,600
<i>one će početi gladovati.</i>

303
00:34:32,800 --> 00:34:34,000
<i>Polako,</i>

304
00:34:36,680 --> 00:34:37,920
<i>vrlo polako,</i>

305
00:34:39,680 --> 00:34:40,920
<i>one će se smanjivati.</i>

306
00:34:46,360 --> 00:34:48,000
<i>Kad umru,</i>

307
00:34:48,080 --> 00:34:50,400
<i>nitko zapravo ne zna što slijedi.</i>

308
00:34:52,920 --> 00:34:57,960
<i>No to bi mogao biti kraj našeg svemira.</i>

309
00:35:07,400 --> 00:35:11,760
<i>Ovdje na Zemlji</i>
<i>nitko ne može usporiti protok vremena.</i>

310
00:35:16,000 --> 00:35:20,280
<i>Jedna od Celesteinih teta</i>
<i>bliži se kraju svog vremena.</i>

311
00:35:24,280 --> 00:35:28,040
<i>Odvaja se od skupine i odlazi sama u šumu.</i>

312
00:35:35,800 --> 00:35:37,840
<i>Živjela je mnogo godina.</i>

313
00:35:41,200 --> 00:35:44,080
<i>No ovaj će joj dan biti posljednji.</i>

314
00:36:03,760 --> 00:36:06,520
<i>Dok se svijet nastavlja okretati,</i>

315
00:36:07,920 --> 00:36:11,040
<i>njezino je tijelo nepomično.</i>

316
00:36:23,320 --> 00:36:26,160
<i>No vrijeme nas ne vodi samo</i>
<i>prema završecima.</i>

317
00:36:30,360 --> 00:36:32,400
<i>Ono također stvara početke.</i>

318
00:36:37,280 --> 00:36:40,760
<i>Kako se dani pretvaraju u tjedne,</i>
<i>a tjedni u mjesece,</i>

319
00:36:42,560 --> 00:36:45,640
<i>dolazi do velikih promjena</i>
<i>za jednu posebnu čimpanzu.</i>

320
00:36:59,600 --> 00:37:01,480
<i>Pozdravite Cosmo.</i>

321
00:37:06,040 --> 00:37:08,960
<i>Njezin mozak i udovi</i>
<i>sad su potpuno formirani.</i>

322
00:37:10,720 --> 00:37:13,400
<i>Oči su joj spremne da vide svijet.</i>

323
00:37:21,880 --> 00:37:24,960
<i>Ne možemo točno odrediti</i>
<i>termin njezina rođenja.</i>

324
00:37:26,560 --> 00:37:29,400
<i>No, samo što nije stigla.</i>

325
00:37:36,000 --> 00:37:38,760
<i>U maternici je već osam mjeseci.</i>

326
00:37:40,240 --> 00:37:43,480
<i>No njezino je putovanje počelo davno.</i>

327
00:37:46,000 --> 00:37:50,600
<i>Elementi koji su je načinili potječu</i>
<i>od umirućih zvijezda.</i>

328
00:37:52,520 --> 00:37:58,320
<i>Voda koja teče njezinim tijelom</i>
<i>dolazi iz dalekih svjetova.</i>

329
00:38:00,400 --> 00:38:06,800
<i>Energija koja pokreće njezine mišiće</i>
<i>došla je iz središta našeg sunca.</i>

330
00:38:09,720 --> 00:38:13,040
<i>No tu je i najmisteriozniji sastojak.</i>

331
00:38:13,720 --> 00:38:18,200
<i>Onaj koji je počeo otkucavati</i>
<i>prije 13,8 milijardi godina.</i>

332
00:38:22,280 --> 00:38:26,800
<i>On je doveo sve ostale sastojke</i>
<i>do ovog trenutka.</i>

333
00:38:30,120 --> 00:38:31,240
<i>Na ovom mjestu.</i>

334
00:38:33,960 --> 00:38:35,200
<i>Na ovom planetu.</i>

335
00:38:44,720 --> 00:38:47,920
<i>Još jedan izlazak sunca, još jedno jutro.</i>

336
00:38:53,240 --> 00:38:57,520
<i>Ovo je posebno.</i>

337
00:39:08,120 --> 00:39:10,520
<i>Dobro došla na Zemlju, Cosmo.</i>

338
00:39:15,400 --> 00:39:18,840
<i>Ovaj dragocjeni trenutak</i>
<i>nikad se neće ponoviti za Celeste.</i>

339
00:39:19,480 --> 00:39:22,760
<i>No Cosmo je tek započela svoje putovanje.</i>

340
00:39:26,000 --> 00:39:28,280
<i>Trebat će oko tri mjeseca</i>

341
00:39:28,360 --> 00:39:32,040
<i>da se njezin tjelesni sat uskladi</i>
<i>s ritmom planeta,</i>

342
00:39:33,840 --> 00:39:36,400
<i>godina dana</i>
<i>da počne uspješno komunicirati,</i>

343
00:39:38,080 --> 00:39:42,680
<i>te oko 15 godina da potpuno odraste.</i>

344
00:39:45,760 --> 00:39:47,520
<i>Toliko toga je pred njom.</i>

345
00:39:56,320 --> 00:39:57,600
<i>Poput Cosmo,</i>

346
00:39:58,320 --> 00:40:01,360
<i>naš je svemir još u djetinjstvu,</i>

347
00:40:02,400 --> 00:40:06,640
<i>na početku nezamislivo dugog života.</i>

348
00:40:08,680 --> 00:40:11,920
<i>Živimo u eri zvijezda.</i>

349
00:40:14,200 --> 00:40:19,160
<i>U trenutku kad je vremenska putanja</i>
<i>ispunila svemir ljepotom…</i>

350
00:40:22,440 --> 00:40:23,400
<i>i čudom.</i>

351
00:40:32,360 --> 00:40:34,520
<i>No to je kratki vremenski okvir</i>

352
00:40:35,440 --> 00:40:39,200
<i>koji se više nikada neće ponoviti</i>
<i>u povijesti našeg svemira.</i>

353
00:40:45,320 --> 00:40:47,720
<i>Nitko ne može usporiti protok vremena,</i>

354
00:40:49,040 --> 00:40:50,160
<i>i nemojmo pokušati.</i>

355
00:40:55,280 --> 00:40:56,920
<i>Jer bez vremena,</i>

356
00:40:58,120 --> 00:40:59,480
<i>ne bi bilo sadašnjosti.</i>

357
00:41:06,720 --> 00:41:08,160
<i>Trenutka pod suncem.</i>

358
00:41:17,200 --> 00:41:18,920
<i>Ne bi uopće bilo trenutaka.</i>

359
00:41:24,600 --> 00:41:25,720
<i>Bez vremena,</i>

360
00:41:27,760 --> 00:41:29,160
<i>ne bi bilo života.</i>

361
00:41:41,320 --> 00:41:44,120
<i>Sljedeći put u priči o našem svemiru,</i>

362
00:41:45,800 --> 00:41:47,440
<i>Zemljina godišnja doba.</i>

363
00:41:48,960 --> 00:41:51,760
<i>Poput medvjedice koja odgaja mladunce,</i>

364
00:41:53,120 --> 00:41:56,680
<i>svi doživljavamo</i>
<i>godišnje promjene našeg planeta.</i>

365
00:41:59,760 --> 00:42:02,280
<i>Što je stvorilo Zemljina godišnja doba?</i>

366
00:42:05,760 --> 00:42:08,840
<i>Kako su povezana</i>
<i>s nastankom našeg Mjeseca?</i>

367
00:42:09,880 --> 00:42:15,680
<i>Zašto jedino naš planet ima</i>
<i>uvjete pogodne za život?</i>

368
00:42:48,480 --> 00:42:50,480
Prijevod titlova: Fran Cettl