Dünyadaki her canlının hayatı…
…uzun zaman önce olmuş…
…bazı olayların yankılarını taşır.
Akılalmaz boyuttaki bu olaylar…
…ürkütücü güzelliktedir…
…ve tüm canlıları,
onların her hareketini ve kararını,
her kalp atışını…
…tüm zamanların en muazzam hikâyesine bağlar.
13,8 milyar yıl önce başlayan bu hikâyede…
…milyarlarca yıldız
ve milyarlarca dünya…
…yaşayıp yok olarak…
…hayata ev sahipliği yaptığını bildiğimiz
tek gezegenin oluşmasını sağladı.
Bize hayat veren yıldız tozundan…
…hayatımızı sürdürmemizi sağlayan kozmik malzemelere…
…ve her şeye güç veren yıldız ışığına…
Bu, evrenimizin hikâyesi.
YILDIZ IŞIĞININ PEŞİNDE
Doğu Afrika.
SERENGETİ, TANZANYA
Yaşamla evren arasındaki en hayati bağ buradadır.
Wa Chini adında…
…çok özel bir yırtıcı da burada.
Bir çitanın yaşamı sürekli, hayati enerji için…
…yiyecek aramakla geçer.
Burası bir yırtıcı için dünya üzerinde en zor yiyecek bulunan yerlerdendir.
Kavurucu güneş bu kuru, ıssız düzlüklerden
hemen her şeyi uzaklaştırdı.
Geride kalan her canlı da yaşam mücadelesi veriyor.
Wa Chini'nin tek odağı…
…onu yönlendiren tek şey…
…açlık.
Bu basit, ilkel dürtünün kaynağı
çevresiyle arasında bulunan derin bağdır.
Serengeti'nin ötesine uzanan,
gezegenimizi de aşıp
evrene dek ulaşan bir bağ.
Wa Chini'nin vücudundaki her hücre…
…kadim bir enerji akışıyla bağlantılıdır.
Bu akış, Wa Chini'nin hayatını bir yıldızın kalbine bağlar.
Uçsuz bucaksız uzaya yayılan bu kesintisiz akış…
…13,8 milyar yıl önceye kadar uzanır.
Evrenimizin oluşumundan beri var olan kadim enerji…
…her şeye güç verir.
Her gezegene.
Her yıldıza.
Her hayata.
Wa Chini enerji arayışında.
Sadece kendi için değil.
Beş aylık iki yavrunun annesi olarak
aç ailesini beslemek için mücadele veriyor.
Mevsim kurak ve yiyecek miktarı az.
Yine de enerji her zamankinden daha bol.
Sadece farkında değiliz.
Güneş Sistemimizde bulunan en büyük, en parlak, en sıcak cisim.
Güneş.
Yakıcı devasa plazma halkaları Güneş'in yüzeyinden fışkırıyor.
Güneş'imizin her saniye yaydığı enerji dört buçuk trilyon atom bombasına denktir…
…ve gezegenimize bir saatte yolladığı enerji
tüm dünyanın bir yılda tükettiğinden fazladır.
Ama bu muazzam ateş topu ne kadar etkileyici olsa da…
…Wa Chini Güneş ışınlarını yiyemez.
Sadece kaçan şeyleri yiyebilir.
Ceylan gibi.
Benekli kürkü, avını takip için gerekli kamuflajı sağlar.
Saklanacak çok az yer olduğundan avına daha fazla yaklaşamaz.
Neyse ki Wa Chini'nin gizli bir silahı var.
Çitalar karadaki en hızlı hayvanlardır.
Sıfırdan 100 kilometreye sadece üç saniyede çıkabilir…
…ama ceylanlar da kıl payı ikincidir.
Wa Chini çok fazla enerji harcıyor…
…ama eli boş dönüyor.
Yetişkin bir çita, bir haftadan fazla yemek yemeden durabilir.
Ama yavrular en fazla birkaç gün dayanabilir.
Ve bu iki yavru çok acıkmaya başladı.
SON YEMEĞİN ÜSTÜNDEN 24 SAAT GEÇTİ
Bu kadar yüksek hızda avlanmak inanılmaz yorucudur.
Wa Chini'nin enerji rezervi tehlikeli derecede azaldı.
Tekrar avlanacak gücü bulması saatlerini alacak.
Wa Chini ve yavrularının gücü tükeniyor.
Gezegendeki tüm hayvanlar aynı amaç için savaş veriyor.
Enerji tüketmek…
…ve enerji kullanmak.
Stratejin ne olursa olsun,
ister hızlı ister yavaş ol…
…bir sonraki yemeğinin garantisi yoktur.
Açlık hepimizin aşması gereken bir sorundur.
SON YEMEĞİN ÜSTÜNDEN 30 SAAT GEÇTİ
Wa Chini son takibin ardından toparlandı
ve bir sonraki fırsatını kolluyor.
O da tüm anne çitalar gibi
yavruları tek başına büyütüyor.
Yavrularını besleyebilmek için
her gün avlanması gerek.
Ama kendine gelmesi çok uzun sürdü
ve güneş artık batmak üzere.
Gün ışığıyla birlikte
ailenin yemek umudu da azalıyor.
Dünya döndükçe…
…Serengeti de güneşten uzaklaşıp karanlığa bürünüyor.
Yaşamın güneşle bağını gösteren güçlü bir örnek.
Bizim hikâyemiz Güneş'in de hikâyesidir.
Uzun zaman önce…
…Güneş Sistemimiz bugüne kıyasla çok daha soğuk ve karanlıktı.
4,6 MİLYAR YIL ÖNCE
Yine de bir yıldızın doğumu için şartlar mükemmeldi.
Mutlak sıfıra yakın sıcaklıklarda,
yer çekiminin gücüyle toz ve gaz kümeleri birleşip…
…dev bir bulut oluşturdu.
Bulut içe doğru çöktü
ve parlayan, sıcak bir gaz topuna dönüştü.
Bir önyıldız.
Wa Chini gibi, bu taze yıldız da çok açtı.
Kendine o kadar çok gaz çekiyordu ki
kutuplarından sıcak madde püskürtüyor
ve ışık yıllarca öteye yayıyordu.
Bebek yıldız 30 milyon yıl boyunca büyümeye devam etti.
Ve nihayet
kendi başına güç üretecek kadar ısındı.
Güneş'imiz.
Parlak ve istikrarlı biçimde 4,6 milyar yıldır…
…altın rengi ışık saçıyor.
Milyarlarca galaksi içinde bir yıldız.
Ama yine de çok özel.
Çünkü bu inanılmaz ve canlı gezegeni…
…aydınlatan ve ısıtan o.
SON YEMEĞİN ÜSTÜNDEN 42 SAAT GEÇTİ
Serengeti'deki her canlı, enerji için güneşe ihtiyaç duyar.
Wa Chini'nin yavruları tükendi, açlığın ötesine geçtiler.
Bugün yemek yemeleri lazım.
Ama Wa Chini onlara bu sabah sadece kıymetli şefkatini verebilir.
Bu kavruk topraklarda
Güneş'imiz hem can verir hem de can alır.
Yaşam onun müthiş enerjisine muhtaçtır.
Ama bu enerjinin yok etme gücü de vardır.
Dev bir nükleer reaktöre yakın yaşamak asla kolay değildir.
Bu dayanılmaz sıcaklığın kaynağını anlamak için
cehennemin derinlerine inmeliyiz.
Sıcak plazma kabarcıklarından oluşan dış katmanın…
…650 bin kilometre altında…
…Güneş'in çekirdeği bulunur.
Yıldızımızın kalbi şaşırtıcı derecede sakin görünür…
…ama atomik düzeyde tam bir kaos hâkimdir.
Burası Güneş Sistemimizin en sıcak yeri.
Buradaki sıcaklıklar 15 milyon °C'ye kadar çıkarak…
…neredeyse hiçbir yerde gerçekleşmeyecek bir olaya zemin hazırlar.
Atomlar yüksek hızda çarpışarak birleşir.
Ve saf enerji açığa çıkar.
Nükleer füzyon adı verilen bu süreç,
Güneş'imizin parlamasını sağlar.
Hatta evrenimizdeki tüm yıldızlar, gücünü nükleer füzyondan alır.
Yıldızlar tarafından salınan bu enerji, zamanın başlangıcına dayanır.
Henüz hiçbir maddenin olmadığı,
evrende enerjiden başka hiçbir şeyin olmadığı bir dönem.
Ve o enerjinin her bir parçası bugün evrenimizde yaşamaktadır.
Güneş ışığı Serengeti'ye vurunca
13,8 milyar yıldır yayılan enerji
Wa Chini ile yavrularına ulaşır
ve onların çevreleri sayesinde yolculuğuna devam eder.
Asla yaratılmaz veya yok olmaz.
Sadece sürekli olarak dönüşür.
Ama Wa Chini ve yavruları bu enerjiye tek bir şekilde erişebilir.
Et olarak.
Ama burada rakip yırtıcılar da var.
Ve Wa Chini'nin sadece yiyeceğini değil, yavrularını da çalabilir.
Kısa süre içinde beslenmezlerse
her şekilde ölecekler.
Zayıf bir atıştırmalık ama iki günlük açlıktan sonra
hayat kurtarıyor.
Ne var ki çitalar avlarının %10'dan fazlasını kaptırır.
Wa Chini yakaladığı her enerji kaynağını korumak zorunda…
…çünkü enerji zor bulunduğunda
rekabet de sertleşiyor.
Wa Chini'nin hayatta kalma ve ailesini yaşatma mücadelesi
her gün…
…ve her ay tekrarlanıyor.
Her yemek ayrı bir mücadele.
Enerji elde etme ve kullanma arasındaki savaşta…
…Wa Chini durumu zor eşitliyor.
Serengeti'de kurak mevsim sürekli açlıkla geçer.
Ama hava değişmek üzere.
Güneşin ısısı ortamdaki nemi göğün yükseklerine çekti.
Ve her yükselişin
bir de düşüşü vardır.
Yağmurlar düzlüklere yayılıyor
ve kurak mevsimi sona erdiriyor.
Bulutların dağılmasıyla
bir umut ışığı beliriyor.
Tek bir çimen yaprağı Wa Chini'nin ailesini besleyemez…
…ama çimen hücrelerinin derinliklerinde açlık sorunlarının çözümü yatıyor.
Burada farklı bir dünya saklı.
Grana adı verilen mikroskobik yığınlar, sıcak Güneş ışınlarının tadını çıkarıyor.
Grana yüzeyine orman gibi yayılan, ışık toplayan küçük proteinler
en yakınımızdaki yıldızdan enerji alıyor.
İçlerinde bulunan klorofil adlı yeşil pigment…
…güneş ışığını emiyor.
Fotosentezin harikaları sayesinde…
…su, karbondioksitle birleşiyor…
…ve Güneş ışınları şekere dönüşüyor.
Kavruk düzlükler birkaç gün içinde yeşile bürünüyor.
Milyarlarca çimen yaprağı, sınırsız güneş ışığını içine çekiyor.
Ve evrenin enerjisi doğayla bütünleşiyor.
Tek bir sorun var.
Çitalar çimen yiyemiyor.
Ama uzaklardaki kuzey ormanlarında
çimenle beslenen hayvanlar var.
Hem de yüz binlerce.
Afrika antilopları.
Geniş ağızları, esnek dudakları ve dört mideleriyle
çimen yemeye kusursuz uyum sağladılar.
Devasa sürüler, taze otlak bulmak için
sürekli hareket hâlindedir.
Çimen bulmak için yağmuru takip ederler.
Onlara da hepimiz gibi…
…açlık yol gösterir.
Ama Serengeti'deki en önemli kural,
yiyeceğin asla kolay bulunmadığıdır.
Mara Nehri.
Dünyanın en büyük bazı timsahlarının yaşam alanı.
Afrika antilopları için
hayati enerji arayışında ciddi bir engel.
Güneyde,
Wa Chini yiyecek bulabilmek için düzlükleri sürekli tarıyor.
Yetersiz bir diyetle geçen altı ayın ardından…
…yavrulardan biri büyümeyi başardı.
Ve kendi başına avlanmayı da öğreniyor.
Ama diğer yavru
ortalarda görünmüyor.
Çita yavrularının sadece yüzde beşi erişkinliğe ulaşır.
Çoğu yavru, aç aslanlara ve sırtlanlara yem olur.
Bu yavrunun geleceği de garanti değil.
Enerji kışkırtıcı derecede yakın olsa bile.
Mara kıyısına toplanan antiloplar için
ileri gitmekten başka çare yok.
Ama biri yolu açmalı.
Her yıl bir buçuk milyon Afrika antilobu
bu yolculuğu gerçekleştiriyor.
Ve burada, enerji kullanımı ve tüketimi arasındaki savaş…
…destansı bir boyuta ulaşıyor.
Karşıya geçebilecek kadar şanslı olanlar için
bu daha başlangıç.
Yeşil düzlüklere ulaşabilmek için…
…en az iki ay
gece gündüz yürüyüp…
…yüzlerce kilometre aşmalılar.
Wa Chini, Afrika antiloplarının gelişini sabırsızlıkla bekliyor
ama iki hayvanın yaşamı için de kritik önem taşıyan
bir göç daha gerçekleşiyor.
Akılalmaz mesafelerin ve zamanın aşıldığı bir yolculuk.
O yolculuk olmasaydı Serengeti'deki tüm canlılar aç kalırdı.
Güneş'in çekirdeğinde
atomların çarpışıp birleşmesiyle
fotonlar açığa çıkar ve dışarı salınır.
Bu küçük ışık enerjisi paketleri
kütlesizdir ve ışık hızında yol alır.
Ama inanılmaz yoğun olan çekirdekte
hapsolur, emilir ve dağılırlar.
Normalde iki saniye sürecek yolculukları bir milyon yıl bile sürebilir.
Güneş'ten kaçabilmek için akıllara durgunluk veren bir mücadele.
Ama fotonlar yavaşça yükselir.
Güneş'in katmanlarından yukarı çıkıp…
…aşırı sıcak yüzeyine ulaşarak…
…sonunda özgürlüklerine kavuşurlar.
Ve yıldız ışığı olarak…
…her yöne yayılırlar.
Sekiz dakikadan biraz fazla bir sürede 150 milyon kilometre yol alırlar.
Ve harika bir zamanlamayla…
…Afrika antiloplarının yolculuklarının sonuna yetişirler.
Her bir çimen yaprağı saniyede 10 katrilyon foton emer…
…ve bu devasa sürüleri besleyecek kadar enerji elde eder.
Yıldızdan…
…çimene…
…ve antiloplara.
Güneş ışığı sayesinde hareket ediyor…
…büyüyor…
…ve ürüyorlar.
Ama düzlüklerde ne kadar uzun beslenirlerse
başkalarına yem olma süreleri de o kadar uzun olur.
Zengin, leziz, bol enerji
nihayet çok yakına kadar geldi.
Ama üç milyon göz üstündeyken…
…Wa Chini hızlı olmak zorunda.
Neyse ki o bir çita.
Wa Chini nihayet yıldız ışığının tadını alıyor.
Her lokmasında
kozmik enerjiyle dolu protein ve yağlar
Wa Chini'nin kanına giriyor.
Son durakları, vücudundaki hücre enerji santralleri.
Mitokondriler.
Burada son bir dönüşüm gerçekleşecek.
Her mitokondrinin içinde çalkantılı bir manzara bulunur.
Karmaşık hücre kimyasıyla dalgalanan zar kanyonları.
Enerji açısından zengin gıdalar burada oksijenle tepkimeye girer
ve sonunda parçalanarak…
…evrenin enerjisini doğrudan Wa Chini'nin hücrelerine salar.
Her eyleme, her düşünceye,
her küçük harekete güç verir.
Yıldızdan hücreye olan yolculuk sona erdi.
Bir zamanlar evreni aydınlatan enerji
şimdi Wa Chini ve yavrusuna hayat veriyor.
Yeşil mevsimde
açlık bir anıdan ibaret.
Serengeti boyunca enerji sürekli dönüşüme uğruyor.
Bir canlıdan diğerine geçiyor.
Tüm ekosistemi besliyor.
Güneş'imiz en büyük enerji kaynağıdır.
Her şey yıldız ışığıyla beslenir.
Sorun şu ki Güneş'i besleyecek hiçbir şey yok.
Ve beş milyar yıl sonra
bütün yakıtı tükenecek.
Çekirdeği çökerken
Güneş genişleyecek…
…ve bir kırmızı deve dönüşerek…
…iç gezegenler olan Merkür ve Venüs'ü yutacak.
Dünya'ya doğru genişlerken
aşırı güçlü yer çekimi Ay'ı paramparça edecek.
Ve Dünya'nın etrafında Ay taşından bir halka oluşacak.
Gezegenimizin nihai kaderini bilmiyoruz.
Ama güneş son bir kez doğacak.
Ardından yıldızımızın dış katmanları yok olacak
ve Güneş son nefesini verecek.
Geriye sadece sönmekte olan bir kor kalacak.
Uçsuz bucaksız parlak bir bulutla çevrili,
neredeyse Dünyamızın boyunda bir beyaz cüce.
Evrene bir işaret.
Biz buradaydık.
Ama şimdilik
yıldızımız parlamaya devam ediyor…
…ve milyarlarca yıl boyunca da parlayacak.
Yaydığı enerjiyle tüm canlılara hayati bir güç sağlıyor.
Evrenin hikâyesinde gelecek bölüm…
Parlak bir yıldız da olsan…
…dev bir kara delik de olsan
ya da hayatı yeni öğrenen bir şempanze de olsan
her şey zaman alır.
Ama bu gizemli boyut hakkında ne biliyoruz?
Neden her şeyin geçmişi, bugünü ve geleceği var?
Ve zaman olmasaydı…
…burada olur muyduk?
Alt yazı çevirmeni: Can Rendeci