1
00:00:14,080 --> 00:00:18,640
NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY

2
00:00:25,400 --> 00:00:27,920
<i>W życiu każdego stworzenia na Ziemi</i>

3
00:00:31,400 --> 00:00:32,840
<i>kryją się echa</i>

4
00:00:35,120 --> 00:00:38,880
<i>wydarzeń, które miały miejsce dawno temu.</i>

5
00:00:43,640 --> 00:00:45,600
<i>Wydarzeń o niewyobrażalnej skali</i>

6
00:00:47,920 --> 00:00:49,280
<i>i brutalnym pięknie,</i>

7
00:00:51,440 --> 00:00:54,240
<i>łączących wszystkie żywe istoty,</i>

8
00:00:56,040 --> 00:01:00,920
<i>każde ich działanie, decyzję</i>
<i>i każde uderzenie ich serc,</i>

9
00:01:02,920 --> 00:01:05,720
<i>z najwspanialszą z historii.</i>

10
00:01:07,760 --> 00:01:12,400
<i>Oto opowieść pisana od 13,8 miliarda lat.</i>

11
00:01:14,680 --> 00:01:17,160
<i>W tym czasie miliardy gwiazd</i>

12
00:01:18,240 --> 00:01:20,040
<i>i miliardy światów</i>

13
00:01:22,240 --> 00:01:25,440
<i>żyły i umierały,</i>

14
00:01:27,920 --> 00:01:30,520
<i>by stworzyć jedyną znaną nam planetę,</i>

15
00:01:32,200 --> 00:01:34,880
<i>która podtrzymuje życie.</i>

16
00:01:39,200 --> 00:01:41,160
<i>Od pyłu, z którego powstaliśmy,</i>

17
00:01:43,440 --> 00:01:46,640
<i>po życiodajne kosmiczne składniki</i>

18
00:01:52,880 --> 00:01:56,400
<i>i światło gwiazd, które wszystko zasila.</i>

19
00:01:57,960 --> 00:02:03,360
<i>Oto historia wszechświata.</i>

20
00:02:28,000 --> 00:02:32,480
SŁONECZNA POGOŃ

21
00:02:39,560 --> 00:02:40,800
<i>Afryka Wschodnia.</i>

22
00:02:46,200 --> 00:02:50,880
<i>To tu znajdziemy najważniejsze połączenie</i>
<i>życia ze wszechświatem.</i>

23
00:02:55,000 --> 00:02:57,280
<i>Oto wyjątkowy drapieżnik.</i>

24
00:03:00,440 --> 00:03:02,640
<i>Ma na imię Wa Chini.</i>

25
00:03:06,000 --> 00:03:10,160
<i>Życie geparda to niekończące się</i>
<i>poszukiwanie pożywienia.</i>

26
00:03:12,320 --> 00:03:13,680
<i>Energii życiowej.</i>

27
00:03:16,120 --> 00:03:21,400
<i>A dla drapieżnika niewiele jest miejsc,</i>
<i>w którym trudniej je zdobyć.</i>

28
00:03:31,000 --> 00:03:36,600
<i>Palące słońce wypędziło prawie wszystko</i>
<i>z tych suchych, opuszczonych równin.</i>

29
00:03:42,880 --> 00:03:46,840
<i>Stworzenia, które tu pozostały,</i>
<i>walczą o przetrwanie.</i>

30
00:03:51,480 --> 00:03:53,600
<i>Wa Chini ma tylko jeden cel.</i>

31
00:03:57,360 --> 00:03:59,400
<i>Jedną motywację.</i>

32
00:04:03,000 --> 00:04:04,080
<i>Głód.</i>

33
00:04:07,800 --> 00:04:10,800
<i>Ten prosty, pierwotny impuls</i>

34
00:04:10,880 --> 00:04:14,560
<i>wynika z głębokiej więzi,</i>
<i>jaką ma ze swoim otoczeniem,</i>

35
00:04:15,520 --> 00:04:18,680
<i>wykraczającej daleko poza Serengeti,</i>

36
00:04:19,280 --> 00:04:20,840
<i>poza naszą planetę.</i>

37
00:04:22,000 --> 00:04:23,640
<i>Sięga samego wszechświata.</i>

38
00:04:29,720 --> 00:04:31,800
<i>Każda komórka ciała Wa Chini</i>

39
00:04:34,160 --> 00:04:36,800
<i>łączy się z pradawnym strumieniem energii,</i>

40
00:04:39,920 --> 00:04:44,240
<i>splatając jej życie z sercem gwiazdy.</i>

41
00:04:49,840 --> 00:04:53,640
<i>Ten nieprzerwany strumień</i>
<i>rozciąga się na olbrzymie odległości</i>

42
00:04:58,240 --> 00:05:02,160
<i>i sięga 13,8 miliarda lat wstecz.</i>

43
00:05:13,200 --> 00:05:18,280
<i>Pradawna energia,</i>
<i>która istniała u początków wszechświata,</i>

44
00:05:20,120 --> 00:05:21,360
<i>zasila wszystko.</i>

45
00:05:23,200 --> 00:05:24,480
<i>Każdą planetę.</i>

46
00:05:26,320 --> 00:05:27,280
<i>Każdą gwiazdę.</i>

47
00:05:30,480 --> 00:05:31,400
<i>Wszelkie życie.</i>

48
00:05:40,240 --> 00:05:42,680
<i>Wa Chini poluje na energię.</i>

49
00:05:46,080 --> 00:05:47,640
<i>Ale nie tylko dla siebie.</i>

50
00:05:49,440 --> 00:05:52,040
<i>Jest matką</i>
<i>dwójki pięciomiesięcznych kociąt.</i>

51
00:05:53,800 --> 00:05:57,040
<i>Rozpaczliwie próbuje nakarmić</i>
<i>swoją wygłodniałą rodzinę.</i>

52
00:06:04,400 --> 00:06:07,520
<i>Trwa pora sucha i brakuje pożywienia.</i>

53
00:06:08,920 --> 00:06:12,000
<i>A jednak energii</i>
<i>jest tu więcej niż kiedykolwiek.</i>

54
00:06:15,920 --> 00:06:17,880
<i>Ukrywa się na widoku.</i>

55
00:06:21,280 --> 00:06:25,680
<i>To największy, najjaśniejszy i najgorętszy</i>
<i>obiekt w Układzie Słonecznym.</i>

56
00:06:28,240 --> 00:06:29,400
<i>Słońce.</i>

57
00:06:41,240 --> 00:06:45,600
<i>Ogromne pętle rozżarzonej plazmy</i>
<i>wystrzeliwują z jego powierzchni.</i>

58
00:06:51,960 --> 00:06:58,720
<i>Słońce co sekundę wyrzuca energię</i>
<i>czterech i pół biliona bomb atomowych,</i>

59
00:07:01,560 --> 00:07:04,280
<i>w godzinę wysyłając jej Ziemi więcej,</i>

60
00:07:04,880 --> 00:07:07,960
<i>niż cały świat zużywa w ciągu roku.</i>

61
00:07:12,520 --> 00:07:16,240
<i>Ta gigantyczna kula ognia</i>
<i>na pewno robi wrażenie.</i>

62
00:07:18,680 --> 00:07:21,520
<i>Ale Wa Chini nie naje się</i>
<i>światłem słonecznym.</i>

63
00:07:23,760 --> 00:07:26,320
<i>Je tylko to, co ucieka.</i>

64
00:07:29,280 --> 00:07:30,520
<i>Na przykład gazele.</i>

65
00:07:38,760 --> 00:07:44,760
<i>Jej cętkowana sierść zapewnia kamuflaż,</i>
<i>pozwalający zakraść się do zdobyczy.</i>

66
00:07:58,200 --> 00:08:03,640
<i>Przy tak niewielu kryjówkach</i>
<i>trudno podejść bliżej.</i>

67
00:08:15,640 --> 00:08:18,920
<i>Na szczęście Wa Chini ma asa w rękawie.</i>

68
00:08:26,280 --> 00:08:29,800
<i>Gepardy to najszybsze zwierzęta na lądzie.</i>

69
00:08:32,160 --> 00:08:35,480
<i>Rozpędzają się do setki</i>
<i>w zaledwie trzy sekundy.</i>

70
00:08:37,440 --> 00:08:40,800
<i>Ale gazelom niewiele do nich brakuje.</i>

71
00:08:45,080 --> 00:08:47,280
<i>Wa Chini zużywa mnóstwo energii…</i>

72
00:08:59,960 --> 00:09:01,280
<i>ale nic nie zyskuje.</i>

73
00:09:05,400 --> 00:09:08,880
<i>Dorosły gepard może przeżyć</i>
<i>ponad tydzień bez pożywienia.</i>

74
00:09:12,600 --> 00:09:17,120
<i>Ale młode wytrzymają zaledwie kilka dni.</i>

75
00:09:24,080 --> 00:09:29,360
<i>Tej dwójce</i>
<i>zaczyna doskwierać prawdziwy głód.</i>

76
00:09:31,720 --> 00:09:36,240
24 GODZINY OD OSTATNIEGO POSIŁKU

77
00:09:37,840 --> 00:09:40,920
<i>Polowanie z taką prędkością</i>
<i>jest wyczerpujące.</i>

78
00:09:43,200 --> 00:09:46,480
<i>Zasoby energii Wa Chini</i>
<i>są bliskie wyczerpania.</i>

79
00:09:50,680 --> 00:09:54,200
<i>Miną godziny, nim nabierze sił</i>
<i>do kolejnego polowania.</i>

80
00:10:00,240 --> 00:10:04,000
<i>Wa Chini i jej kociętom kończy się paliwo.</i>

81
00:10:22,040 --> 00:10:25,400
<i>Zwierzęta na całej planecie</i>
<i>toczą tę samą walkę</i>

82
00:10:26,480 --> 00:10:27,760
<i>pomiędzy wchłanianiem</i>

83
00:10:31,320 --> 00:10:32,800
<i>i zużywaniem energii.</i>

84
00:10:38,160 --> 00:10:41,960
<i>Ich strategia czy szybkość</i>
<i>nie mają tu znaczenia.</i>

85
00:10:47,080 --> 00:10:50,000
<i>Nie mogą brać kolejnego posiłku za pewnik.</i>

86
00:10:59,280 --> 00:11:03,400
<i>Każdy z nas musi pokonać głód.</i>

87
00:11:04,800 --> 00:11:08,640
30 GODZIN OD OSTATNIEGO POSIŁKU

88
00:11:12,600 --> 00:11:14,920
<i>Wa Chini doszła już do siebie.</i>

89
00:11:15,920 --> 00:11:18,520
<i>Szuka kolejnej okazji.</i>

90
00:11:22,920 --> 00:11:24,400
<i>Jak wszystkie gepardzice,</i>

91
00:11:26,040 --> 00:11:27,920
<i>wychowuje kocięta sama.</i>

92
00:11:31,680 --> 00:11:33,480
<i>Żeby dobrze nakarmić młode,</i>

93
00:11:34,320 --> 00:11:36,560
<i>powinna upolować coś codziennie.</i>

94
00:11:38,240 --> 00:11:40,920
<i>Ale tak długo odpoczywała,</i>

95
00:11:42,240 --> 00:11:44,440
<i>że słońce chyli się już ku zachodowi.</i>

96
00:11:53,720 --> 00:11:55,280
<i>Dzień gaśnie,</i>

97
00:11:56,480 --> 00:11:58,760
<i>a razem z nim szanse na posiłek.</i>

98
00:12:05,880 --> 00:12:07,360
<i>Wraz z obrotem Ziemi</i>

99
00:12:09,960 --> 00:12:15,200
<i>Serengeti odwraca się od Słońca</i>
<i>i pogrąża w ciemności.</i>

100
00:12:21,520 --> 00:12:24,920
<i>Przypominając nam przy tym</i>
<i>o znaczeniu Słońca dla życia.</i>

101
00:12:29,200 --> 00:12:32,840
<i>Nasza historia jest historią Słońca.</i>

102
00:12:35,160 --> 00:12:36,560
<i>Dawno temu</i>

103
00:12:39,760 --> 00:12:44,440
<i>nasz Układ Słoneczny był jeszcze</i>
<i>zimniejszy i ciemniejszy niż dziś.</i>

104
00:12:52,680 --> 00:12:56,800
4,6 MILIARDA LAT TEMU

105
00:12:56,880 --> 00:13:01,960
<i>A jednak były to idealne warunki</i>
<i>dla narodzin gwiazdy.</i>

106
00:13:05,200 --> 00:13:07,760
<i>Przy temperaturach</i>
<i>bliskich zera absolutnego</i>

107
00:13:08,640 --> 00:13:11,960
<i>siła grawitacji</i>
<i>zaczęła przyciągać pył i gaz,</i>

108
00:13:14,240 --> 00:13:15,760
<i>tworząc olbrzymi obłok.</i>

109
00:13:22,880 --> 00:13:28,240
<i>Obłok zapadł się,</i>
<i>tworząc rozżarzoną kulę gazu.</i>

110
00:13:32,240 --> 00:13:33,600
<i>Protogwiazdę.</i>

111
00:13:40,880 --> 00:13:45,760
<i>Powstająca gwiazda</i>
<i>była wygłodniała niczym Wa Chini.</i>

112
00:13:48,000 --> 00:13:51,320
<i>Wciągała tyle gazu,</i>
<i>że strumienie gorącej materii</i>

113
00:13:52,360 --> 00:13:54,760
<i>wystrzeliły z jej biegunów</i>

114
00:13:56,280 --> 00:13:58,960
<i>na lata świetlne w kosmos.</i>

115
00:14:02,280 --> 00:14:08,320
<i>Nowo narodzona gwiazda</i>
<i>rosła przez 30 milionów lat.</i>

116
00:14:19,440 --> 00:14:20,680
<i>Aż w końcu</i>

117
00:14:21,880 --> 00:14:26,200
<i>stała się na tyle gorąca,</i>
<i>by sama wytwarzać energię.</i>

118
00:14:29,360 --> 00:14:30,320
<i>Nasze Słońce.</i>

119
00:14:33,280 --> 00:14:37,160
<i>Jego złote promienie</i>
<i>świecą jasno i nieprzerwanie</i>

120
00:14:39,200 --> 00:14:41,640
<i>od 4,6 miliarda lat.</i>

121
00:14:47,400 --> 00:14:51,960
<i>To tylko jedna gwiazda</i>
<i>w galaktyce liczącej ich miliardy.</i>

122
00:14:57,360 --> 00:15:00,760
<i>A jednak jest wyjątkowa.</i>

123
00:15:03,120 --> 00:15:06,080
<i>Bo to właśnie ona</i>
<i>dostarcza ciepło i światło</i>

124
00:15:08,440 --> 00:15:11,240
<i>tej niezwykłej, tętniącej życiem planecie.</i>

125
00:15:16,000 --> 00:15:20,920
42 GODZINY OD OSTATNIEGO POSIŁKU

126
00:15:23,680 --> 00:15:27,480
<i>Każde stworzenie w Serengeti</i>
<i>polega na energii Słońca.</i>

127
00:15:29,800 --> 00:15:34,080
<i>Kocięta Wa Chini są wyczerpane głodem.</i>

128
00:15:35,160 --> 00:15:37,280
<i>Muszą dziś coś zjeść.</i>

129
00:15:39,000 --> 00:15:44,160
<i>Ale tego ranka Wa Chini może zaoferować im</i>
<i>jedynie swoją troskliwość.</i>

130
00:15:45,800 --> 00:15:47,520
<i>W tej spieczonej krainie</i>

131
00:15:48,560 --> 00:15:52,440
<i>słońce daje i odbiera.</i>

132
00:15:53,640 --> 00:15:57,120
<i>Życie potrzebuje</i>
<i>jego niepohamowanej energii.</i>

133
00:15:58,320 --> 00:16:02,280
<i>Energii, która potrafi być niszcząca.</i>

134
00:16:06,600 --> 00:16:12,320
<i>Nikt nie mówił, że życie w pobliżu</i>
<i>wielkiego reaktora jądrowego będzie łatwe.</i>

135
00:16:21,280 --> 00:16:24,160
<i>Aby zrozumieć źródło</i>
<i>tego nieznośnego gorąca,</i>

136
00:16:25,360 --> 00:16:28,040
<i>musimy zajrzeć do piekła.</i>

137
00:16:37,240 --> 00:16:40,240
<i>Pod zewnętrznymi warstwami gorącej plazmy,</i>

138
00:16:45,960 --> 00:16:50,120
<i>650 tysięcy kilometrów głębiej,</i>

139
00:16:54,920 --> 00:16:57,120
<i>znajduje się jądro Słońca.</i>

140
00:17:00,840 --> 00:17:04,840
<i>Serce naszej gwiazdy</i>
<i>wydaje się zadziwiająco spokojne,</i>

141
00:17:07,040 --> 00:17:10,880
<i>ale na poziomie atomowym</i>
<i>panuje w nim istny chaos.</i>

142
00:17:14,360 --> 00:17:18,280
<i>To najgorętsza część Układu Słonecznego.</i>

143
00:17:21,000 --> 00:17:24,440
<i>Temperatury sięgają tu</i>
<i>15 milionów stopni Celsjusza.</i>

144
00:17:27,640 --> 00:17:32,200
<i>To jedno z niewielu miejsc,</i>
<i>w którym zachodzi wyjątkowe zjawisko.</i>

145
00:17:36,600 --> 00:17:39,560
<i>Atomy zderzają się z wielką prędkością</i>
<i>i łączą się.</i>

146
00:17:45,160 --> 00:17:47,000
<i>Uwalniają czystą energię.</i>

147
00:17:54,760 --> 00:17:59,040
<i>Proces ten nazywamy reakcją termojądrową.</i>

148
00:17:59,880 --> 00:18:02,320
<i>To on sprawia, że Słońce świeci.</i>

149
00:18:06,480 --> 00:18:11,120
<i>A także zasila wszystkie gwiazdy</i>
<i>w naszym wszechświecie.</i>

150
00:18:15,200 --> 00:18:20,320
<i>Energia uwolniona przez gwiazdy</i>
<i>sięga początków czasu,</i>

151
00:18:25,480 --> 00:18:27,200
<i>gdy nie było materii,</i>

152
00:18:27,840 --> 00:18:32,080
<i>a w całym wszechświecie</i>
<i>istniała tylko ona.</i>

153
00:18:35,120 --> 00:18:39,000
<i>Cała ta energia</i>
<i>istnieje we wszechświecie do dziś.</i>

154
00:18:46,600 --> 00:18:48,560
<i>Gdy światło dociera do Serengeti,</i>

155
00:18:49,880 --> 00:18:53,280
<i>energia krążąca od 13,8 miliardów lat</i>

156
00:18:54,880 --> 00:18:58,240
<i>odnajduje drogę do Wa Chini i jej młodych</i>

157
00:18:59,040 --> 00:19:02,880
<i>i kontynuuje swoją podróż</i>
<i>przez ich środowisko.</i>

158
00:19:04,880 --> 00:19:08,080
<i>Nie powstaje jej więcej.</i>
<i>Nie ulega zniszczeniu.</i>

159
00:19:09,000 --> 00:19:12,840
<i>Poddaje się ciągłym przemianom.</i>

160
00:19:14,240 --> 00:19:18,840
<i>Ale Wa Chini i jej kocięta</i>
<i>mają do niej dostęp tylko w jednej formie.</i>

161
00:19:23,560 --> 00:19:24,720
<i>Mięsa.</i>

162
00:19:33,800 --> 00:19:36,400
<i>Łowczyni nie jest tu</i>
<i>jedynym drapieżnikiem.</i>

163
00:19:39,200 --> 00:19:42,120
<i>Jej rywale czają się</i>
<i>nie tylko na jej zdobycz,</i>

164
00:19:42,200 --> 00:19:43,480
<i>ale i na jej młode.</i>

165
00:19:58,080 --> 00:19:59,960
<i>Jeśli wkrótce się nie pożywią,</i>

166
00:20:01,000 --> 00:20:02,480
<i>i tak umrą.</i>

167
00:20:23,480 --> 00:20:26,560
<i>To skromna przekąska,</i>
<i>ale po dwóch dniach głodu</i>

168
00:20:27,080 --> 00:20:28,480
<i>ratuje im życie.</i>

169
00:20:32,480 --> 00:20:35,840
<i>Ponad 10% gepardzich zdobyczy</i>
<i>pada łupem złodziei.</i>

170
00:20:40,280 --> 00:20:43,920
<i>Wa Chini musi bronić</i>
<i>każdej drobiny upolowanej energii.</i>

171
00:20:47,840 --> 00:20:49,880
<i>Bo gdy tej jest mało,</i>

172
00:20:50,720 --> 00:20:53,200
<i>rywalizacja bywa zacięta.</i>

173
00:20:57,080 --> 00:21:00,080
<i>Walka Wa Chini o przetrwanie</i>
<i>i wyżywienie rodziny</i>

174
00:21:00,160 --> 00:21:03,440
<i>powtarza się dzień po dniu,</i>

175
00:21:06,040 --> 00:21:07,840
<i>miesiąc po miesiącu.</i>

176
00:21:17,880 --> 00:21:21,520
<i>Każdy posiłek oznacza walkę.</i>

177
00:21:27,320 --> 00:21:30,440
<i>W walce pomiędzy zużywaniem</i>
<i>a zdobywaniem energii</i>

178
00:21:32,560 --> 00:21:35,080
<i>Wa Chini ledwo utrzymuje równowagę.</i>

179
00:21:40,400 --> 00:21:45,600
<i>Pora sucha w Serengeti</i>
<i>oznacza nieustanny głód.</i>

180
00:21:52,040 --> 00:21:53,760
<i>Ale w powietrzu czuć zmianę.</i>

181
00:21:55,560 --> 00:22:00,680
<i>Resztki wody wyparowały do atmosfery</i>
<i>dzięki ciepłu słońca.</i>

182
00:22:05,080 --> 00:22:06,520
<i>Ale to, co się unosi,</i>

183
00:22:07,880 --> 00:22:11,120
<i>musi w końcu spaść.</i>

184
00:22:14,680 --> 00:22:17,440
<i>Deszcze przechodzą przez równiny,</i>

185
00:22:18,360 --> 00:22:20,880
<i>przynosząc koniec pory suchej.</i>

186
00:22:26,640 --> 00:22:28,280
<i>Gdy chmury się rozchodzą,</i>

187
00:22:29,960 --> 00:22:31,760
<i>pojawia się promyk nadziei.</i>

188
00:22:44,120 --> 00:22:47,400
<i>Jedno źdźbło trawy</i>
<i>nie wyżywi rodziny Wa Chini,</i>

189
00:22:49,920 --> 00:22:54,480
<i>ale w głębi jego komórek</i>
<i>kryje się odpowiedź na ich głód.</i>

190
00:23:06,520 --> 00:23:09,080
<i>Oto ukryty świat.</i>

191
00:23:15,000 --> 00:23:21,600
<i>Mikroskopijne struktury zwane granami</i>
<i>wygrzewają się w promieniach słońca.</i>

192
00:23:32,800 --> 00:23:37,600
<i>Ich powierzchnię pokrywa las maleńkich,</i>
<i>zbierających światło białek,</i>

193
00:23:38,880 --> 00:23:42,720
<i>które wychwytują energię</i>
<i>z najbliższej nam gwiazdy.</i>

194
00:23:47,800 --> 00:23:50,720
<i>Wypełnia je zielony barwnik, chlorofil,</i>

195
00:23:52,400 --> 00:23:55,040
<i>który wchłania promienie światła.</i>

196
00:24:00,000 --> 00:24:02,240
<i>Dzięki magii fotosyntezy…</i>

197
00:24:12,640 --> 00:24:15,200
<i>woda łączy się z dwutlenkiem węgla,</i>

198
00:24:18,320 --> 00:24:21,360
<i>a promienie słoneczne</i>
<i>zamieniają się w cukier.</i>

199
00:24:38,440 --> 00:24:43,160
<i>W kilka dni spieczone niegdyś równiny</i>
<i>pokrywają się zielenią.</i>

200
00:24:51,480 --> 00:24:55,440
<i>Miliardy źdźbeł trawy</i>
<i>pochłaniają nieskończone promienie słońca.</i>

201
00:25:00,480 --> 00:25:04,960
<i>Energia wszechświata</i>
<i>osadza się w krajobrazie.</i>

202
00:25:10,400 --> 00:25:11,920
<i>Jest tylko jeden problem.</i>

203
00:25:14,480 --> 00:25:17,000
<i>Gepardy nie mogą jeść trawy.</i>

204
00:25:22,920 --> 00:25:25,800
<i>Ale daleko, w północnych lasach,</i>

205
00:25:27,080 --> 00:25:31,080
<i>żyją istoty, które ją jedzą.</i>

206
00:25:34,080 --> 00:25:36,080
<i>Są ich setki tysięcy.</i>

207
00:25:38,880 --> 00:25:40,120
<i>Gnu.</i>

208
00:25:43,120 --> 00:25:48,320
<i>Mają szerokie pyski,</i>
<i>elastyczne wargi i cztery żołądki,</i>

209
00:25:49,040 --> 00:25:51,920
<i>idealnie przystosowane do jedzenia trawy.</i>

210
00:26:01,080 --> 00:26:03,880
<i>Ogromne stada są w ciągłym ruchu.</i>

211
00:26:05,800 --> 00:26:07,640
<i>Poszukują świeżych pastwisk.</i>

212
00:26:11,000 --> 00:26:14,080
<i>Antylopy podążają za deszczem,</i>
<i>by znaleźć trawę.</i>

213
00:26:17,800 --> 00:26:19,200
<i>Jak każdym z nas,</i>

214
00:26:21,240 --> 00:26:22,320
<i>kieruje nimi głód.</i>

215
00:26:32,000 --> 00:26:34,520
<i>Ale w Serengeti panuje jedna zasada:</i>

216
00:26:36,200 --> 00:26:39,080
<i>pożywienie nigdy nie przychodzi łatwo.</i>

217
00:26:48,000 --> 00:26:49,480
<i>Rzeka Mara.</i>

218
00:26:52,120 --> 00:26:55,160
<i>Dom jednych z największych</i>
<i>krokodyli na Ziemi.</i>

219
00:26:59,080 --> 00:27:00,840
<i>To poważna przeszkoda</i>

220
00:27:00,920 --> 00:27:04,080
<i>na drodze gnu do energii życiowej.</i>

221
00:27:16,160 --> 00:27:17,640
<i>Na południu</i>

222
00:27:17,720 --> 00:27:22,400
<i>Wa Chini nieustannie rozgląda się</i>
<i>za czymś do zjedzenia.</i>

223
00:27:33,000 --> 00:27:36,000
<i>Po sześciu miesiącach na skromnej diecie</i>

224
00:27:37,680 --> 00:27:40,160
<i>jedno z jej młodych urosło.</i>

225
00:27:47,720 --> 00:27:50,760
<i>W dodatku samo uczy się polować.</i>

226
00:27:57,000 --> 00:28:01,200
<i>Ale nigdzie nie widać drugiego z kociąt.</i>

227
00:28:07,400 --> 00:28:10,800
<i>Tylko pięć procent młodych gepardów</i>
<i>wchodzi w dorosłość.</i>

228
00:28:13,680 --> 00:28:17,600
<i>Większość pada ofiarą</i>
<i>wygłodniałych lwów i hien.</i>

229
00:28:25,200 --> 00:28:28,880
<i>Przyszłość kocięcia pozostaje niepewna.</i>

230
00:28:32,880 --> 00:28:36,000
<i>Nawet gdy energia jest kusząco blisko.</i>

231
00:28:42,400 --> 00:28:44,360
<i>Gnu zgromadzone na brzegach rzeki</i>

232
00:28:45,240 --> 00:28:48,160
<i>mogą tylko iść naprzód.</i>

233
00:28:52,080 --> 00:28:55,160
<i>Ale ktoś musi być pierwszy.</i>

234
00:29:34,880 --> 00:29:37,080
<i>Co roku w taką podróż</i>

235
00:29:38,040 --> 00:29:40,560
<i>wyrusza półtora miliona gnu.</i>

236
00:29:44,280 --> 00:29:48,560
<i>A tutaj bitwa pomiędzy zużywaniem</i>
<i>a pochłanianiem energii</i>

237
00:29:50,680 --> 00:29:52,680
<i>toczy się na wielką skalę.</i>

238
00:30:08,120 --> 00:30:10,920
<i>Dla tych, którym uda się</i>
<i>dotrzeć na drugi brzeg,</i>

239
00:30:12,400 --> 00:30:14,080
<i>to dopiero początek drogi.</i>

240
00:30:23,200 --> 00:30:25,880
<i>Pokonają setki kilometrów,</i>

241
00:30:27,800 --> 00:30:28,800
<i>dniami i nocami,</i>

242
00:30:30,040 --> 00:30:31,520
<i>w ponad dwa miesiące…</i>

243
00:30:34,200 --> 00:30:36,040
<i>nim dojdą na trawiaste równiny.</i>

244
00:30:48,600 --> 00:30:52,400
<i>Wa Chini z niecierpliwością</i>
<i>oczekuje przybycia gnu.</i>

245
00:30:53,920 --> 00:31:00,600
<i>Ale przetrwanie obu gatunków</i>
<i>zależy od innej wielkiej wędrówki.</i>

246
00:31:03,840 --> 00:31:08,360
<i>To podróż na niewyobrażalną odległość,</i>
<i>w niepojętym czasie.</i>

247
00:31:11,640 --> 00:31:17,000
<i>Jej zatrzymanie sprowadziłoby głód</i>
<i>na wszystkie istoty w Serengeti.</i>

248
00:31:24,200 --> 00:31:26,200
<i>W jądrze Słońca,</i>

249
00:31:26,280 --> 00:31:28,560
<i>gdzie zderzają i łączą się atomy,</i>

250
00:31:29,360 --> 00:31:34,360
<i>powstają fotony, które następnie</i>
<i>wydostają się na zewnątrz.</i>

251
00:31:38,800 --> 00:31:44,000
<i>Te maleńkie cząstki energii świetlnej</i>
<i>mają zerową masę</i>

252
00:31:44,080 --> 00:31:46,080
<i>i prędkość światła.</i>

253
00:31:47,800 --> 00:31:51,080
<i>Ale wnętrze niewiarygodnie gęstego jądra</i>

254
00:31:51,160 --> 00:31:55,080
<i>hamuje je, wchłania i rozprasza.</i>

255
00:31:58,200 --> 00:32:03,800
<i>Podróż zwykle trwająca dwie sekundy</i>
<i>może zająć milion lat.</i>

256
00:32:10,960 --> 00:32:15,080
<i>Ucieczka ze Słońca</i>
<i>to niewyobrażalnie męcząca walka.</i>

257
00:32:20,000 --> 00:32:23,400
<i>Ale fotony przedostają się w końcu</i>

258
00:32:25,200 --> 00:32:27,680
<i>przez warstwy Słońca</i>,

259
00:32:29,640 --> 00:32:31,960
<i>w kierunku jego rozgrzanej powierzchni,</i>

260
00:32:34,480 --> 00:32:37,200
<i>gdzie wreszcie mogą się uwolnić.</i>

261
00:32:40,680 --> 00:32:43,360
<i>Rozchodzą się na wszystkie strony.</i>

262
00:32:45,640 --> 00:32:46,880
<i>Jako światło gwiazdy.</i>

263
00:32:53,720 --> 00:32:59,560
<i>Pokonują 150 milionów kilometrów</i>
<i>w nieco ponad osiem minut.</i>

264
00:33:04,880 --> 00:33:06,640
<i>Przybywają w samą porę,</i>

265
00:33:09,160 --> 00:33:12,720
<i>by spotkać gnu na końcu ich podróży.</i>

266
00:33:16,400 --> 00:33:22,800
<i>Każde źdźbło trawy pochłania</i>
<i>dziesięć biliardów fotonów na sekundę.</i>

267
00:33:27,880 --> 00:33:33,480
<i>Energii wystarcza na wyżywienie</i>
<i>tak ogromnych stad.</i>

268
00:33:43,720 --> 00:33:44,600
<i>Z gwiazdy…</i>

269
00:33:47,600 --> 00:33:48,560
<i>poprzez trawę…</i>

270
00:33:52,280 --> 00:33:53,280
<i>do gnu.</i>

271
00:33:59,720 --> 00:34:02,560
<i>Światło słoneczne daje im</i>
<i>siłę do poruszania się…</i>

272
00:34:04,640 --> 00:34:05,480
<i>rozwoju</i>

273
00:34:07,760 --> 00:34:08,880
<i>i rozmnażania.</i>

274
00:34:17,160 --> 00:34:20,200
<i>Im dłużej pasą się antylopy,</i>

275
00:34:21,040 --> 00:34:24,120
<i>tym dłużej grozi im pożarcie.</i>

276
00:34:39,880 --> 00:34:45,120
<i>Bogata, pyszna i obfita energia</i>

277
00:34:45,200 --> 00:34:47,600
<i>wreszcie jest w zasięgu gepardzicy.</i>

278
00:34:55,800 --> 00:34:58,160
<i>Ale obserwują ją trzy miliony oczu.</i>

279
00:35:01,800 --> 00:35:03,880
<i>Wa Chini musi działać szybko.</i>

280
00:35:06,560 --> 00:35:09,320
<i>Na szczęście jest gepardem.</i>

281
00:35:59,240 --> 00:36:03,080
<i>Wa Chini wreszcie może</i>
<i>skosztować światła gwiazdy.</i>

282
00:36:26,040 --> 00:36:27,480
<i>Z każdym kęsem</i>

283
00:36:27,560 --> 00:36:31,680
<i>białka i tłuszcze</i>
<i>nasycone kosmiczną energią</i>

284
00:36:31,760 --> 00:36:33,680
<i>trafiają do jej krwiobiegu.</i>

285
00:36:39,840 --> 00:36:44,360
<i>Ich celem</i>
<i>są elektrownie komórkowe jej organizmu.</i>

286
00:36:45,520 --> 00:36:46,720
<i>Mitochondria.</i>

287
00:36:49,080 --> 00:36:52,720
<i>To tu nastąpi ostatnia przemiana.</i>

288
00:37:00,840 --> 00:37:04,640
<i>W każdym z mitochondriów coś się kotłuje.</i>

289
00:37:08,720 --> 00:37:13,000
<i>W kanionach błon zachodzą</i>
<i>skomplikowane reakcje chemiczne.</i>

290
00:37:15,080 --> 00:37:19,360
<i>To tutaj bogate w energię pożywienie</i>
<i>reaguje z tlenem</i>

291
00:37:20,160 --> 00:37:21,920
<i>i rozkłada się…</i>

292
00:37:28,680 --> 00:37:33,960
<i>uwalniając energię wszechświata</i>
<i>prosto do komórek Wa Chini.</i>

293
00:37:38,440 --> 00:37:41,160
<i>Zasila każde jej działanie i myśl.</i>

294
00:37:41,920 --> 00:37:43,640
<i>Najdrobniejszy ruch.</i>

295
00:37:51,160 --> 00:37:54,000
<i>Podróż z gwiazdy do komórki</i>
<i>dobiegła końca.</i>

296
00:37:59,000 --> 00:38:01,160
<i>Energia rozświetlająca wszechświat</i>

297
00:38:02,560 --> 00:38:05,960
<i>przekazuje Wa Chini</i>
<i>i jej młodemu dar życia.</i>

298
00:38:18,920 --> 00:38:20,200
<i>W porze deszczowej</i>

299
00:38:21,160 --> 00:38:22,880
<i>głód jest tylko wspomnieniem.</i>

300
00:38:32,880 --> 00:38:36,920
<i>W całym Serengeti</i>
<i>energia ulega ciągłym przemianom.</i>

301
00:38:41,320 --> 00:38:43,960
<i>Przechodzi z jednego życia do drugiego.</i>

302
00:38:45,640 --> 00:38:48,480
<i>Odżywia cały ekosystem.</i>

303
00:38:51,400 --> 00:38:54,320
<i>Słońce jest najważniejszym żywicielem.</i>

304
00:38:55,600 --> 00:38:58,160
<i>Wszystko karmi się światłem gwiazdy.</i>

305
00:39:03,680 --> 00:39:07,320
<i>Problem w tym,</i>
<i>że samo Słońce nie ma się czym karmić.</i>

306
00:39:10,920 --> 00:39:12,800
<i>A za pięć miliardów lat</i>

307
00:39:13,640 --> 00:39:15,280
<i>zabraknie mu paliwa.</i>

308
00:39:19,840 --> 00:39:21,560
<i>Jądro Słońca się zapadnie.</i>

309
00:39:22,520 --> 00:39:24,000
<i>Słońce się rozszerzy</i>

310
00:39:26,680 --> 00:39:28,400
<i>i stanie czerwonym olbrzymem,</i>

311
00:39:31,520 --> 00:39:36,560
<i>pochłaniając wewnętrzne planety,</i>
<i>Merkurego i Wenus.</i>

312
00:39:41,800 --> 00:39:43,840
<i>Będzie pęczniało dalej,</i>

313
00:39:44,720 --> 00:39:48,160
<i>aż jego ekstremalna grawitacja</i>
<i>rozerwie Księżyc na strzępy.</i>

314
00:40:02,280 --> 00:40:05,280
<i>Wokół Ziemi utworzy się</i>
<i>pierścień księżycowej skały.</i>

315
00:40:10,480 --> 00:40:13,560
<i>Ostateczny los naszej planety</i>
<i>jest niewiadomą.</i>

316
00:40:18,440 --> 00:40:21,720
<i>Ale kiedyś nadejdzie</i>
<i>ostatni wschód słońca.</i>

317
00:40:25,640 --> 00:40:28,600
<i>Nim Słońce utraci swoje zewnętrzne warstwy</i>

318
00:40:30,320 --> 00:40:32,160
<i>i wyda ostatnie tchnienie.</i>

319
00:40:40,040 --> 00:40:43,840
<i>Pozostanie tylko dogasający ognik.</i>

320
00:40:44,960 --> 00:40:46,560
<i>Biały karzeł,</i>

321
00:40:46,640 --> 00:40:52,120
<i>nie większy niż Ziemia,</i>
<i>otoczony wielkim, lśniącym obłokiem.</i>

322
00:40:55,400 --> 00:40:57,000
<i>To znak dla wszechświata.</i>

323
00:40:58,120 --> 00:41:00,280
<i>„Tu byliśmy”.</i>

324
00:41:04,360 --> 00:41:05,480
<i>Ale w tej chwili</i>

325
00:41:06,360 --> 00:41:09,560
<i>nasza gwiazda wciąż dla nas świeci.</i>

326
00:41:12,960 --> 00:41:16,200
<i>I będzie z nami przez miliardy lat.</i>

327
00:41:17,200 --> 00:41:22,280
<i>Jej energia będzie zasilać wszelkie życie.</i>

328
00:41:30,120 --> 00:41:32,240
<i>W następnym odcinku…</i>

329
00:41:33,880 --> 00:41:35,640
<i>Płonąca gwiazda.</i>

330
00:41:38,080 --> 00:41:39,760
<i>Olbrzymia czarna dziura.</i>

331
00:41:40,920 --> 00:41:43,960
<i>Szympans uczący się sztuki przetrwania.</i>

332
00:41:44,560 --> 00:41:46,280
<i>Wszystko to wymaga czasu.</i>

333
00:41:48,080 --> 00:41:51,920
<i>Ale co tak naprawdę wiemy</i>
<i>o tym tajemniczym wymiarze?</i>

334
00:41:53,200 --> 00:41:58,280
<i>Dlaczego wszystko ma przeszłość,</i>
<i>teraźniejszość i przyszłość?</i>

335
00:41:59,480 --> 00:42:01,400
<i>Czy ktokolwiek z nas byłby tu</i>

336
00:42:03,520 --> 00:42:04,640
<i>gdyby nie czas?</i>

337
00:42:36,880 --> 00:42:39,640
Napisy: Aleksandra Basińska