1
00:00:14,080 --> 00:00:18,640
ISANG DOCUMENTARY SERIES MULA SA NETFLIX

2
00:00:25,320 --> 00:00:27,920
<i>Sa buhay ng bawat nilalang sa Earth…</i>

3
00:00:31,360 --> 00:00:32,240
<i>ay umaalingawngaw…</i>

4
00:00:35,120 --> 00:00:38,880
<i>ang mga pangyayaring</i>
<i>napakatagal nang naganap.</i>

5
00:00:43,680 --> 00:00:45,600
<i>Mga pangyayaring walang katumbas ang laki…</i>

6
00:00:47,920 --> 00:00:49,280
<i>at may marahas na kagandahang…</i>

7
00:00:51,440 --> 00:00:54,240
<i>nag-uugnay sa lahat ng buhay na nilalang,</i>

8
00:00:56,600 --> 00:00:58,760
<i>ng kanilang bawat aksyon at desisyon,</i>

9
00:00:59,440 --> 00:01:00,920
<i>ng bawat tibok ng kanilang puso,</i>

10
00:01:02,920 --> 00:01:05,720
<i>sa pinakamalaking kwento sa lahat.</i>

11
00:01:07,760 --> 00:01:12,400
<i>Ito ay kwentong</i>
<i>nabuo sa loob ng 13.8 bilyong taon</i>

12
00:01:14,680 --> 00:01:17,160
<i>na naging saksi sa bilyun-bilyong bituin</i>

13
00:01:18,240 --> 00:01:20,040
<i>at bilyun-bilyong daigdig…</i>

14
00:01:22,240 --> 00:01:25,440
<i>na nabuhay at namatay…</i>

15
00:01:27,920 --> 00:01:30,960
<i>para mabuo</i>
<i>ang nag-iisang planetang alam nating</i>

16
00:01:32,200 --> 00:01:34,880
<i>tahanan ng buhay.</i>

17
00:01:39,200 --> 00:01:41,160
<i>Mula sa stardust na bumuo sa atin…</i>

18
00:01:43,440 --> 00:01:46,640
<i>hanggang sa mga cosmic na sangkap</i>
<i>na bumubuhay sa atin…</i>

19
00:01:52,880 --> 00:01:56,400
<i>at sa starlight</i>
<i>na nagpapatakbo ng lahat ng ito,</i>

20
00:01:57,960 --> 00:02:00,360
<i>ito ang kwento</i>

21
00:02:01,680 --> 00:02:03,360
<i>ng ating universe.</i>

22
00:02:39,560 --> 00:02:40,800
<i>Silangang Africa.</i>

23
00:02:46,160 --> 00:02:50,880
<i>Dito matatagpuan ang pinakamahalagang</i>
<i>koneksyon ng buhay sa universe.</i>

24
00:02:54,720 --> 00:02:57,280
<i>Ganu'n din ang espesyal na predator…</i>

25
00:03:00,400 --> 00:03:02,640
<i>na nagngangalang Wa Chini.</i>

26
00:03:06,000 --> 00:03:10,160
<i>Ang buhay ng isang cheetah ay</i>
<i>walang-katapusang paghahanap ng pagkain.</i>

27
00:03:12,320 --> 00:03:13,680
<i>Ng mahalagang enerhiya.</i>

28
00:03:16,120 --> 00:03:19,280
<i>At isa ito sa</i>
<i>mga pinakamahihirap na lugar sa Earth</i>

29
00:03:19,360 --> 00:03:21,360
<i>para mahanap 'yun ng predator.</i>

30
00:03:31,000 --> 00:03:34,240
<i>Halos itaboy</i>
<i>ng napakainit na araw ang lahat</i>

31
00:03:34,320 --> 00:03:36,600
<i>sa tuyo at mapanglaw na parang na ito.</i>

32
00:03:42,800 --> 00:03:46,840
<i>Sinumang nilalang na mananatili rito</i>
<i>ay mahihirapang mabuhay.</i>

33
00:03:51,480 --> 00:03:53,600
<i>Ang tanging pokus ni Wa Chini,</i>

34
00:03:57,360 --> 00:03:59,400
<i>ang tanging nagtutulak sa kanya,</i>

35
00:04:03,000 --> 00:04:04,080
<i>ay ang kagutuman.</i>

36
00:04:07,800 --> 00:04:10,800
<i>Ang simple at pangunahing damdaming ito</i>

37
00:04:10,880 --> 00:04:14,560
<i>ay nagmumula sa malalim na ugnayan niya</i>
<i>sa kanyang kapaligiran</i>

38
00:04:15,520 --> 00:04:18,680
<i>na lumalampas pa sa Serengeti,</i>

39
00:04:19,280 --> 00:04:20,840
<i>sa ating planeta,</i>

40
00:04:22,000 --> 00:04:23,680
<i>patungo sa mismong universe.</i>

41
00:04:29,720 --> 00:04:31,800
<i>Bawat selyula sa katawan ni Wa Chini…</i>

42
00:04:34,160 --> 00:04:36,800
<i>ay nauugnay</i>
<i>sa sinaunang daloy ng enerhiya…</i>

43
00:04:39,920 --> 00:04:44,240
<i>na nagkokonekta sa buhay niya</i>
<i>sa ubod ng isang bituin.</i>

44
00:04:49,840 --> 00:04:53,640
<i>Ang daloy na ito ay umaabot</i>
<i>sa malalayong parte ng kalawakan…</i>

45
00:04:58,240 --> 00:05:02,160
<i>at nagmula pa noong</i>
<i>13.8 bilyong taon ang nakalipas.</i>

46
00:05:13,200 --> 00:05:15,520
<i>Sinaunang enerhiya na umiral</i>

47
00:05:15,600 --> 00:05:18,280
<i>sa umpisa ng ating universe</i>

48
00:05:20,120 --> 00:05:21,640
<i>ang nagpapatakbo sa lahat.</i>

49
00:05:23,200 --> 00:05:24,480
<i>Sa bawat planeta.</i>

50
00:05:26,320 --> 00:05:27,280
<i>Bawat bituin.</i>

51
00:05:30,480 --> 00:05:31,400
<i>Bawat buhay.</i>

52
00:05:40,200 --> 00:05:42,680
<i>Nangangaso si Wa Chini para sa enerhiya…</i>

53
00:05:46,080 --> 00:05:47,640
<i>hindi lang para sa sarili niya.</i>

54
00:05:49,440 --> 00:05:52,320
<i>Ina ng dalawang supling</i>
<i>na limang buwang gulang,</i>

55
00:05:53,800 --> 00:05:56,920
<i>desperado na siyang pakainin</i>
<i>ang nagugutom na pamilya.</i>

56
00:06:04,400 --> 00:06:07,520
<i>Tagtuyot ngayon, at bihira ang pagkain.</i>

57
00:06:08,920 --> 00:06:12,000
<i>Gayunpaman, nag-uumapaw ang enerhiya.</i>

58
00:06:15,920 --> 00:06:17,880
<i>Nagtatago lang ito't 'di makita.</i>

59
00:06:21,280 --> 00:06:25,680
<i>Ang pinakamalaki, pinakamaliwanag,</i>
<i>at pinakamainit sa ating solar system.</i>

60
00:06:28,240 --> 00:06:29,400
<i>Ang araw.</i>

61
00:06:41,240 --> 00:06:45,600
<i>Sumasabog mula sa ibabaw nito</i>
<i>ang malalaking ikid ng mainit na plasma.</i>

62
00:06:51,960 --> 00:06:56,440
<i>Naglalabas ang araw ng enerhiya</i>
<i>ng apat at kalahating trilyong</i>

63
00:06:56,520 --> 00:06:58,520
<i>bombang nuklear kada segundo,</i>

64
00:07:01,560 --> 00:07:04,800
<i>at nagpapadala ng mas maraming power</i>
<i>sa ating planeta kada oras</i>

65
00:07:04,880 --> 00:07:07,960
<i>kaysa sa ginagamit</i>
<i>ng buong mundo sa isang taon.</i>

66
00:07:12,520 --> 00:07:16,240
<i>Pero kahit kamangha-mangha</i>
<i>ang gahiganteng bola ng apoy na ito,</i>

67
00:07:18,680 --> 00:07:21,520
<i>hindi makakain ni Wa Chini</i>
<i>ang sinag ng araw.</i>

68
00:07:23,760 --> 00:07:26,320
<i>Kumakain lang siya</i>
<i>ng mga bagay na tumatakbo.</i>

69
00:07:29,280 --> 00:07:30,520
<i>Tulad ng gasela.</i>

70
00:07:38,760 --> 00:07:41,240
<i>Mahalagang kamoplahe ang kanyang</i>

71
00:07:42,480 --> 00:07:44,760
<i>batik-batik na balahibo sa pangangaso.</i>

72
00:07:58,200 --> 00:07:59,840
<i>Dahil kakaunti ang mapagtataguan,</i>

73
00:08:01,120 --> 00:08:03,640
<i>hindi siya pwedeng lumapit.</i>

74
00:08:15,640 --> 00:08:18,920
<i>Mabuti na lang, may diskarte si Wa Chini.</i>

75
00:08:26,280 --> 00:08:29,800
<i>Cheetah ang pinakamabilis</i>
<i>na hayop sa balat ng lupa.</i>

76
00:08:32,160 --> 00:08:35,480
<i>Mula sa zero tungong 100</i>
<i>sa loob ng tatlong segundo,</i>

77
00:08:37,440 --> 00:08:40,800
<i>pero malapit</i>
<i>at pumapangalawa ang mga gasela rito.</i>

78
00:08:45,080 --> 00:08:47,640
<i>Maraming enerhiya</i>
<i>ang ginagamit ni Wa Chini…</i>

79
00:08:59,960 --> 00:09:01,400
<i>pero wala siyang makuha.</i>

80
00:09:05,400 --> 00:09:09,440
<i>Kayang mabuhay ng matandang cheetah</i>
<i>nang isang linggong walang kinakain.</i>

81
00:09:12,600 --> 00:09:17,120
<i>Pero ang mga supling, hindi nila kaya</i>
<i>ang lampas sa ilang araw.</i>

82
00:09:24,080 --> 00:09:27,440
<i>At lubhang nagugutom na </i>

83
00:09:28,200 --> 00:09:29,520
<i>ang dalawang 'to.</i>

84
00:09:31,720 --> 00:09:36,240
24 NA ORAS
MULA NANG HULING KUMAIN

85
00:09:37,840 --> 00:09:41,200
<i>Talagang nakakaubos ng enerhiya</i>
<i>ang pangangaso nang napakabilis.</i>

86
00:09:43,200 --> 00:09:46,480
<i>Sobrang baba na</i>
<i>ng reserbang enerhiya ni Wa Chini.</i>

87
00:09:50,680 --> 00:09:54,200
<i>Ilang oras pa bago niya</i>
<i>mabawi ang lakas para makapangaso ulit.</i>

88
00:10:00,200 --> 00:10:04,000
<i>Mauubusan na ng karga si Wa Chini</i>
<i>at ang mga supling niya.</i>

89
00:10:22,040 --> 00:10:25,600
<i>Naglalaban ang mga hayop sa buong planeta</i>
<i>sa parehong labanan</i>

90
00:10:26,480 --> 00:10:28,000
<i>sa pagitan ng pagkonsumo…</i>

91
00:10:31,320 --> 00:10:32,800
<i>at paggamit ng enerhiya.</i>

92
00:10:38,160 --> 00:10:40,000
<i>Anuman ang diskarte mo,</i>

93
00:10:40,080 --> 00:10:41,360
<i>mabilis man o mabagal,</i>

94
00:10:47,080 --> 00:10:50,000
<i>hindi garantisado</i>
<i>ang susunod na kakainin mo.</i>

95
00:10:59,280 --> 00:11:03,400
<i>Lahat tayo ay kailangang</i>
<i>malampasan ang gutom.</i>

96
00:11:04,800 --> 00:11:08,640
30 ORAS
MULA NANG HULING KUMAIN

97
00:11:12,600 --> 00:11:15,200
<i>Ngayong nakabawi na siya</i>
<i>mula sa huling pangangaso,</i>

98
00:11:15,920 --> 00:11:18,760
<i>naghahanap si Wa Chini</i>
<i>ng susunod na oportunidad.</i>

99
00:11:22,920 --> 00:11:24,880
<i>Kagaya ng lahat ng inang cheetah,</i>

100
00:11:26,040 --> 00:11:27,920
<i>mag-isa siyang magulang.</i>

101
00:11:31,680 --> 00:11:33,840
<i>Para mapakain nang maayos</i>
<i>ang mga anak niya,</i>

102
00:11:34,400 --> 00:11:36,560
<i>kailangan niyang makapatay araw-araw.</i>

103
00:11:38,240 --> 00:11:40,920
<i>Pero napakatagal niya bago makabawi</i>

104
00:11:42,240 --> 00:11:44,080
<i>at lumulubog na ang araw.</i>

105
00:11:53,720 --> 00:11:55,400
<i>Habang pumupusyaw ang liwanag,</i>

106
00:11:56,480 --> 00:11:59,000
<i>ganundin ang pag-asang makakain</i>
<i>ang pamilyang ito.</i>

107
00:12:05,880 --> 00:12:07,360
<i>Habang umiikot ang Earth,</i>

108
00:12:09,960 --> 00:12:12,720
<i>ang Serengeti ay tumatalikod sa araw</i>

109
00:12:13,840 --> 00:12:15,360
<i>at humaharap sa dilim.</i>

110
00:12:21,520 --> 00:12:24,920
<i>Ito'y makapangyarihang paalala</i>
<i>ng koneksyon ng buhay sa araw.</i>

111
00:12:29,200 --> 00:12:32,840
<i>Ang ating kwento ay kwento ng araw.</i>

112
00:12:35,160 --> 00:12:36,560
<i>Noong unang panahon…</i>

113
00:12:39,760 --> 00:12:44,440
<i>mas malamig at madilim pa</i>
<i>ang ating solar system sa kasalukuyan.</i>

114
00:12:52,680 --> 00:12:56,800
4.6 BILYONG TAON ANG NAKALIPAS

115
00:12:56,880 --> 00:13:00,280
<i>Pero iyon ang perpektong kondisyon</i>

116
00:13:00,360 --> 00:13:01,960
<i>para maisilang ang isang bituin.</i>

117
00:13:05,200 --> 00:13:07,760
<i>Sa temperaturang halos absolutong zero,</i>

118
00:13:08,640 --> 00:13:11,960
<i>sumipsip ang force of gravity</i>
<i>ng alikabok at gas…</i>

119
00:13:14,240 --> 00:13:16,200
<i>at lumikha ng malaking ulap.</i>

120
00:13:22,880 --> 00:13:24,720
<i>Bumagsak ang ulap papaloob,</i>

121
00:13:24,800 --> 00:13:28,400
<i>at nadurog ang sarili nito tungo</i>
<i>sa nagliliyab na mainit na bola ng gas.</i>

122
00:13:32,240 --> 00:13:33,600
<i>Isang protostar.</i>

123
00:13:40,880 --> 00:13:45,160
<i>Tulad ni Wa Chini, ang bagong bituing ito</i>
<i>ay gutom na gutom.</i>

124
00:13:48,000 --> 00:13:51,320
<i>Humila ito ng napakaraming gas</i>
<i>hanggang may pumulandit</i>

125
00:13:52,360 --> 00:13:54,760
<i>na mainit na bagay mula sa poles nito,</i>

126
00:13:56,280 --> 00:13:58,960
<i>na umabot</i>
<i>nang ilang light years sa kalawakan.</i>

127
00:14:02,280 --> 00:14:05,360
<i>Patuloy na lumaki ang sanggol na bituin</i>

128
00:14:06,200 --> 00:14:08,480
<i>nang 30 milyong taon.</i>

129
00:14:19,440 --> 00:14:20,680
<i>Hanggang sa wakas,</i>

130
00:14:21,880 --> 00:14:26,200
<i>sumapat na ang init nito</i>
<i>para mag-isang lumikha ng sariling power.</i>

131
00:14:29,360 --> 00:14:30,320
<i>Ang ating araw.</i>

132
00:14:33,280 --> 00:14:37,160
<i>Ang gintong silahis nito</i>
<i>ay 4.6 na bilyong taon nang</i>

133
00:14:39,200 --> 00:14:41,640
<i>maliwanag at tuluy-tuloy na kumikinang.</i>

134
00:14:47,400 --> 00:14:51,960
<i>Isang bituin lang ito</i>
<i>sa isang galaxy ng bilyun-bilyon.</i>

135
00:14:57,360 --> 00:15:00,760
<i>Pero ito ang pinakaespesyal.</i>

136
00:15:03,120 --> 00:15:06,080
<i>Dahil ito ang naghahatid</i>
<i>ng init at liwanag…</i>

137
00:15:08,440 --> 00:15:10,640
<i>sa nakakamangha at buhay na planeta.</i>

138
00:15:16,000 --> 00:15:20,920
42 ORAS
MULA NANG HULING KUMAIN

139
00:15:23,680 --> 00:15:27,920
<i>Bawat buhay na nilalang sa Serengeti</i>
<i>ay nakaasa sa araw para sa enerhiya.</i>

140
00:15:29,800 --> 00:15:34,080
<i>Nasaid na ang mga supling ni Wa Chini,</i>
<i>lampas na sa pagiging gutom.</i>

141
00:15:35,160 --> 00:15:37,280
<i>Kailangan na nilang makakain.</i>

142
00:15:39,000 --> 00:15:41,560
<i>Pero pagmamahal at pag-aaruga lang</i>

143
00:15:42,360 --> 00:15:44,360
<i>ang kayang ibigay ni Wa Chini.</i>

144
00:15:45,800 --> 00:15:47,520
<i>Sa tuyong lupaing ito,</i>

145
00:15:48,040 --> 00:15:52,440
<i>nagbibigay at kumukuha ang ating araw.</i>

146
00:15:53,640 --> 00:15:57,120
<i>Ang matinding enerhiya nito</i>
<i>ang kailangan para mabuhay.</i>

147
00:15:58,320 --> 00:16:02,280
<i>Pero may kapangyarihan din itong makasira.</i>

148
00:16:06,600 --> 00:16:09,160
<i>Hindi talaga madaling mabuhay</i>

149
00:16:09,240 --> 00:16:12,320
<i>na malapit sa higanteng nuclear reactor.</i>

150
00:16:21,280 --> 00:16:24,160
<i>Para maunawaan ang pinagmumulan</i>
<i>ng napakatinding init na ito,</i>

151
00:16:25,360 --> 00:16:28,040
<i>sisilipin natin ang impyerno…</i>

152
00:16:37,240 --> 00:16:40,520
<i>sa ilalim ng panlabas na layer</i>
<i>ng kumukulong mainit na plasma…</i>

153
00:16:45,960 --> 00:16:50,120
<i>pababa nang 650 libong kilometro…</i>

154
00:16:54,920 --> 00:16:57,120
<i>papunta sa ubod ng ating araw.</i>

155
00:17:00,840 --> 00:17:04,840
<i>Ang puso ng ating bituin</i>
<i>ay maaaring mukhang kalmado,</i>

156
00:17:07,040 --> 00:17:10,880
<i>pero sa antas ng atomo, napakagulo nito.</i>

157
00:17:14,360 --> 00:17:18,280
<i>Ito ang pinakamainit na bahagi</i>
<i>ng ating solar system.</i>

158
00:17:21,000 --> 00:17:24,440
<i>Umaabot nang 15 milyong Celsius</i>
<i>ang temperatura rito…</i>

159
00:17:27,640 --> 00:17:32,200
<i>na lumilikha ng kondisyon para sa</i>
<i>pangyayaring imposible sa ibang lugar.</i>

160
00:17:36,600 --> 00:17:39,600
<i>Ang mga atomo ay mabilis na</i>
<i>nagbabanggaan at nagkakaisa.</i>

161
00:17:45,160 --> 00:17:47,120
<i>Na naglalabas ng purong enerhiya.</i>

162
00:17:54,760 --> 00:17:59,040
<i>Ang prosesong ito</i>
<i>ay tinatawag na nuclear fusion</i>

163
00:17:59,880 --> 00:18:02,320
<i>at siyang nagpapaliwanag sa araw.</i>

164
00:18:06,480 --> 00:18:11,120
<i>Sa katunayan, 'yun ang nagpapaliwanag</i>
<i>sa lahat ng bituin sa ating universe.</i>

165
00:18:15,720 --> 00:18:20,320
<i>Ang enerhiyang ito na inilalabas ng</i>
<i>mga bituin ay mula pa noong unang panahon…</i>

166
00:18:25,480 --> 00:18:27,760
<i>noong wala pang matter,</i>

167
00:18:27,840 --> 00:18:32,080
<i>at ang tanging umiiral</i>
<i>sa buong universe ay enerhiya.</i>

168
00:18:35,120 --> 00:18:39,000
<i>At bawat piraso noon ay umiiral pa rin</i>
<i>sa ating universe ngayon.</i>

169
00:18:46,600 --> 00:18:48,560
<i>Sa paglubog ng araw sa Serengeti,</i>

170
00:18:49,880 --> 00:18:53,280
<i>makakarating ang enerhiyang</i>
<i>dumadaloy na nang 13.8 bilyong taon</i>

171
00:18:55,080 --> 00:18:58,240
<i>kina Wa Chini at sa mga supling niya</i>

172
00:18:59,040 --> 00:19:03,240
<i>at magpapatuloy ang paglalakbay nito</i>
<i>sa kanilang kapaligiran.</i>

173
00:19:04,880 --> 00:19:08,080
<i>Hindi ito nalilikha o nasisira.</i>

174
00:19:09,000 --> 00:19:12,840
<i>Walang katapusan lang</i>
<i>ang pagbabago ng anyo nito.</i>

175
00:19:14,240 --> 00:19:18,840
<i>Pero maaakses lamang ito ni Wa Chini</i>
<i>at ng mga supling niya sa isang anyo…</i>

176
00:19:23,560 --> 00:19:24,720
<i>sa karne.</i>

177
00:19:33,800 --> 00:19:36,400
<i>At napakarami ng karibal na predator dito…</i>

178
00:19:39,200 --> 00:19:43,480
<i>na hindi lang pagkain ang pwedeng agawin,</i>
<i>kundi pati ang mga supling niya.</i>

179
00:19:58,080 --> 00:19:59,960
<i>Kapag 'di pa sila nakakain,</i>

180
00:20:01,000 --> 00:20:02,480
<i>mamamatay pa rin sila.</i>

181
00:20:23,480 --> 00:20:27,000
<i>Kaunting merienda lang ito, pero matapos</i>
<i>ang dalawang araw na 'di kumakain,</i>

182
00:20:27,080 --> 00:20:28,760
<i>nailigtas na nito ang buhay nila.</i>

183
00:20:32,480 --> 00:20:35,840
<i>Pero mahigit 10% ng napapatay</i>
<i>ng mga cheetah ay inaagaw.</i>

184
00:20:40,280 --> 00:20:44,240
<i>Kailangang ipaglaban ni Wa Chini</i>
<i>ang bawat piraso ng enerhiyang makukuha…</i>

185
00:20:47,840 --> 00:20:49,880
<i>dahil kapag kakaunti ang enerhiya,</i>

186
00:20:50,720 --> 00:20:53,200
<i>mas matindi ang kumpetisyon.</i>

187
00:20:57,080 --> 00:21:01,320
<i>Ang paghihirap ni Wa Chini para mabuhay</i>
<i>at buhayin ang pamilya niya ay mauulit</i>

188
00:21:01,400 --> 00:21:03,440
<i>araw-araw,</i>

189
00:21:06,040 --> 00:21:07,840
<i>buwan-buwan.</i>

190
00:21:17,880 --> 00:21:20,920
<i>Bawat pagkain ay ipaglalaban.</i>

191
00:21:27,320 --> 00:21:30,720
<i>Sa labanan sa pagitan ng</i>
<i>paggamit at pagtatamo ng enerhiya,</i>

192
00:21:32,560 --> 00:21:35,080
<i>halos sapat lang ang nakukuha ni Wa Chini.</i>

193
00:21:40,400 --> 00:21:42,640
<i>Ang tagtuyot sa Serengeti</i>

194
00:21:43,200 --> 00:21:45,640
<i>ay katumbas ng tuluy-tuloy na taggutom.</i>

195
00:21:52,040 --> 00:21:53,880
<i>Pero malapit na itong magbago.</i>

196
00:21:55,560 --> 00:21:57,280
<i>Nahila na ng araw ang lahat</i>

197
00:21:57,360 --> 00:22:00,320
<i>ng halumigmig papunta sa langit.</i>

198
00:22:05,080 --> 00:22:06,560
<i>At anuman ang umakyat</i>

199
00:22:07,880 --> 00:22:11,120
<i>ay babagsak din kalaunan.</i>

200
00:22:14,680 --> 00:22:17,440
<i>Uulanin ang buong kaparangan</i>

201
00:22:18,360 --> 00:22:20,880
<i>at tatapusin ang tagtuyot.</i>

202
00:22:26,640 --> 00:22:28,360
<i>Habang nawawala ang mga ulap,</i>

203
00:22:29,960 --> 00:22:31,880
<i>magkakaroon ng kaunting pag-asa.</i>

204
00:22:44,120 --> 00:22:47,400
<i>Hindi mapapakain</i>
<i>ng iisang damo ang pamilya ni Wa Chini,</i>

205
00:22:49,920 --> 00:22:54,600
<i>pero sa kaloob-looban ng mga selyula nito</i>
<i>ay naroon ang sagot sa kagutuman nila.</i>

206
00:23:06,520 --> 00:23:09,080
<i>Dito, may nakatagong mundo.</i>

207
00:23:15,000 --> 00:23:18,280
<i>Ang mga microscopic na stack</i>
<i>na tinatawag na grana</i>

208
00:23:18,800 --> 00:23:20,800
<i>ay nabibilad sa init ng araw.</i>

209
00:23:32,800 --> 00:23:37,600
<i>Nababalutan ang ibabaw nito ng gubat</i>
<i>ng maliliit na protinang umaani ng liwanag</i>

210
00:23:38,880 --> 00:23:42,720
<i>na kumukuha ng enerhiya</i>
<i>mula sa pinakamalapit na bituin sa atin.</i>

211
00:23:47,800 --> 00:23:50,760
<i>Puno ang mga ito</i>
<i>ng berdeng pigment na chlorophyll,</i>

212
00:23:52,400 --> 00:23:55,040
<i>na sumisipsip ng sinag ng araw.</i>

213
00:24:00,000 --> 00:24:02,240
<i>Sa mahika ng photosynthesis,</i>

214
00:24:12,640 --> 00:24:15,200
<i>humahalo ang tubig sa carbon dioxide,</i>

215
00:24:18,320 --> 00:24:21,360
<i>at nagiging asukal ang mga sinag ng araw.</i>

216
00:24:38,440 --> 00:24:43,160
<i>Sa loob lang ng ilang araw, ang dating</i>
<i>tuyong parang ay naging berde na.</i>

217
00:24:51,480 --> 00:24:55,560
<i>Bilyun-bilyong damo na ang nagbibilad</i>
<i>sa tuluy-tuloy na sikat ng araw.</i>

218
00:25:00,480 --> 00:25:04,960
<i>At naitatanim sa kalupaan</i>
<i>ang enerhiya ng universe.</i>

219
00:25:10,400 --> 00:25:11,760
<i>Isa lang ang problema.</i>

220
00:25:14,480 --> 00:25:17,000
<i>Hindi kumakain ng damo ang mga cheetah.</i>

221
00:25:22,920 --> 00:25:25,800
<i>Pero sa malayong kakahuyan sa hilaga,</i>

222
00:25:27,080 --> 00:25:31,080
<i>may mga hayop na kumakain ng damo.</i>

223
00:25:34,080 --> 00:25:36,080
<i>Daan-daang libo sila.</i>

224
00:25:38,880 --> 00:25:40,120
<i>Mga wildebeest.</i>

225
00:25:43,120 --> 00:25:46,120
<i>Malalapad ang bibig, pleksible ang labi,</i>

226
00:25:46,760 --> 00:25:48,320
<i>at apat ang stomach nila</i>

227
00:25:49,040 --> 00:25:51,920
<i>na angkop para kumain ng damo.</i>

228
00:26:01,080 --> 00:26:03,880
<i>Palaging kumikilos</i>
<i>ang malalaking kawan na ito</i>

229
00:26:05,800 --> 00:26:07,640
<i>sa paghahanap ng sariwang damo.</i>

230
00:26:11,000 --> 00:26:14,080
<i>Para mahanap ang damo,</i>
<i>sinusundan nila ang ulan.</i>

231
00:26:17,800 --> 00:26:19,640
<i>Katulad nating lahat, sila ay</i>

232
00:26:21,240 --> 00:26:22,320
<i>itinutulak ng gutom.</i>

233
00:26:32,000 --> 00:26:34,720
<i>Pero kung may isang</i>
<i>patakaran man sa Serengeti,</i>

234
00:26:36,200 --> 00:26:39,080
<i>iyon ay hindi madaling</i>
<i>makakuha ng pagkain.</i>

235
00:26:48,000 --> 00:26:49,480
<i>Ang Ilog Mara.</i>

236
00:26:52,120 --> 00:26:55,160
<i>Tahanan ng ilan sa</i>
<i>pinakamalalaking buwaya sa mundo.</i>

237
00:26:59,080 --> 00:27:00,840
<i>Malaking balakid ito</i>

238
00:27:00,920 --> 00:27:04,080
<i>sa paghahanap ng wildebeest</i>
<i>ng mahalagang enerhiya.</i>

239
00:27:16,160 --> 00:27:17,640
<i>Sa Timog,</i>

240
00:27:17,720 --> 00:27:22,400
<i>inilalaan ni Wa Chini ang bawat sandali</i>
<i>sa paghahanap ng makakain.</i>

241
00:27:33,000 --> 00:27:36,000
<i>Pagkatapos ng anim na buwang</i>
<i>pagtitiis sa kakaunting makakain,</i>

242
00:27:37,680 --> 00:27:40,160
<i>lumaki na ang isa sa mga supling niya.</i>

243
00:27:47,720 --> 00:27:50,760
<i>At natututo na ring mangaso.</i>

244
00:27:57,000 --> 00:28:01,200
<i>Pero hindi na makita ang isa pang supling.</i>

245
00:28:07,400 --> 00:28:10,800
<i>Limang porsyento lang</i>
<i>ng mga supling na cheetah ang tumatanda.</i>

246
00:28:13,680 --> 00:28:17,600
<i>Karamihan ay nakakain</i>
<i>ng mga gutom na leon at hyena.</i>

247
00:28:25,200 --> 00:28:28,880
<i>Hindi pa rin garantisado</i>
<i>ang kinabukasan ng supling na ito.</i>

248
00:28:32,880 --> 00:28:36,000
<i>Kahit nakakatakam</i>
<i>at napakalapit na ng enerhiya.</i>

249
00:28:42,400 --> 00:28:44,640
<i>Ang mga wildebeest naman, na nakatipon</i>

250
00:28:45,240 --> 00:28:48,160
<i>sa tabing-ilog ng Mara, ay wala nang</i>
<i>magawa kundi umabante.</i>

251
00:28:52,080 --> 00:28:55,160
<i>Pero kailangang may mauna.</i>

252
00:29:34,880 --> 00:29:37,080
<i>Isa't kalahating milyong wildebeest</i>

253
00:29:38,040 --> 00:29:40,560
<i>ang naglalakbay nang ganito taun-taon.</i>

254
00:29:44,280 --> 00:29:48,560
<i>At dito, ang labanan sa pagitan</i>
<i>ng paggamit at pagkonsumo ng enerhiya…</i>

255
00:29:50,680 --> 00:29:52,680
<i>ay mangyayari nang malawakan.</i>

256
00:30:08,120 --> 00:30:10,240
<i>Para sa mga masuwerteng nakakatawid,</i>

257
00:30:12,400 --> 00:30:14,000
<i>simula pa lang ito.</i>

258
00:30:23,200 --> 00:30:26,240
<i>Kailangan naman nilang</i>
<i>maglakbay nang daan-daang kilometro,</i>

259
00:30:27,800 --> 00:30:28,800
<i>araw-gabi,</i>

260
00:30:30,040 --> 00:30:31,720
<i>nang mahigit dalawang buwan…</i>

261
00:30:34,200 --> 00:30:36,280
<i>para makarating sa madamong parang.</i>

262
00:30:48,600 --> 00:30:52,400
<i>Masugid na inaabangan ni Wa Chini</i>
<i>ang pagdating ng wildebeest,</i>

263
00:30:53,920 --> 00:30:58,080
<i>pero may isa pang migration</i>
<i>na nangyayari, na kritikal</i>

264
00:30:58,160 --> 00:31:00,600
<i>sa pagkabuhay ng parehong hayop.</i>

265
00:31:03,840 --> 00:31:08,360
<i>Ito ang paglalakbay</i>
<i>sa 'di maipaliwanag na layo at panahon.</i>

266
00:31:11,640 --> 00:31:12,720
<i>At kung wala ito, </i>

267
00:31:13,240 --> 00:31:17,040
<i>magugutom ang bawat nilalang sa Serengeti.</i>

268
00:31:24,200 --> 00:31:26,200
<i>Sa ubod ng ating araw,</i>

269
00:31:26,280 --> 00:31:28,720
<i>nagbabangaan at nagkakaisa ang mga atomo,</i>

270
00:31:29,360 --> 00:31:34,360
<i>at inilalabas at pumupulandit</i>
<i>ang mga photon.</i>

271
00:31:38,800 --> 00:31:41,400
<i>Ang maliliit na pakete ng liwanag na ito</i>

272
00:31:42,160 --> 00:31:44,000
<i>ay walang mass</i>

273
00:31:44,080 --> 00:31:46,080
<i>at naglalakbay na kasimbilis ng liwanag.</i>

274
00:31:47,800 --> 00:31:51,080
<i>Pero sa loob ng napakasiksik na ubod,</i>

275
00:31:51,160 --> 00:31:55,080
<i>ang mga ito ay pinipigilan,</i>
<i>sinisipsip, ikinakalat.</i>

276
00:31:58,200 --> 00:32:00,920
<i>Ang biyaheng dapat dalawang segundo lang</i>

277
00:32:02,160 --> 00:32:03,960
<i>ay umaabot ng milyong taon.</i>

278
00:32:10,960 --> 00:32:15,080
<i>Nakakalula at napakahirap</i>
<i>ng proseso para makalabas sa araw.</i>

279
00:32:20,000 --> 00:32:23,400
<i>Pero unti-unting umaangat ang mga photon</i>

280
00:32:25,200 --> 00:32:27,680
<i>pataas, lampas sa mga layer ng araw</i>

281
00:32:29,640 --> 00:32:31,880
<i>papunta sa napakainit nitong ibabaw,</i>

282
00:32:34,480 --> 00:32:37,200
<i>kung saan mapapakawalan na ang mga ito.</i>

283
00:32:40,680 --> 00:32:43,360
<i>Kumakalat sila sa lahat ng direksyon…</i>

284
00:32:45,640 --> 00:32:46,880
<i>bilang starlight.</i>

285
00:32:53,720 --> 00:32:57,200
<i>Naglalakbay nang 150 milyong kilometro</i>

286
00:32:57,280 --> 00:32:59,800
<i>sa loob lamang ng mahigit walong minuto.</i>

287
00:33:04,880 --> 00:33:06,640
<i>Dumarating sa tamang oras…</i>

288
00:33:09,160 --> 00:33:12,760
<i>para tagpuin ang wildebeest</i>
<i>sa pagtatapos ng paglalakbay nila.</i>

289
00:33:16,400 --> 00:33:19,440
<i>Bawat damo ay sumisipsip </i>

290
00:33:19,520 --> 00:33:22,760
<i>ng</i>
<i>sampung kwadrilyong photon kada segundo,</i>

291
00:33:27,880 --> 00:33:29,920
<i>para makakuha ng sapat na enerhiya</i>

292
00:33:31,200 --> 00:33:33,360
<i>para mapakain ang mga kawan.</i>

293
00:33:43,720 --> 00:33:44,640
<i>Mula sa bituin…</i>

294
00:33:47,600 --> 00:33:48,560
<i>patungo sa damo…</i>

295
00:33:52,280 --> 00:33:53,600
<i>patungo sa wildebeest,</i>

296
00:33:59,720 --> 00:34:03,040
<i>binibigyan sila ng sikat ng araw</i>
<i>ng kapangyarihang gumalaw…</i>

297
00:34:04,640 --> 00:34:05,480
<i>lumaki…</i>

298
00:34:07,760 --> 00:34:08,880
<i>at magparami.</i>

299
00:34:17,160 --> 00:34:20,200
<i>At habang mas matagal silang</i>
<i>kumakain sa parang,</i>

300
00:34:21,040 --> 00:34:24,120
<i>mas matagal silang</i>
<i>magiging available para makain.</i>

301
00:34:39,880 --> 00:34:44,680
<i>Sa wakas, may masustansya, masarap,</i>

302
00:34:45,200 --> 00:34:47,600
<i>at maraming enerhiya na sa malapit.</i>

303
00:34:55,800 --> 00:34:58,160
<i>Pero dahil tatlong milyong mata</i>
<i>ang nakabantay,</i>

304
00:35:01,800 --> 00:35:03,880
<i>kailangang kumilos</i>
<i>nang mabilis ni Wa Chini.</i>

305
00:35:06,560 --> 00:35:09,320
<i>Mabuti na lang at isa siyang cheetah.</i>

306
00:35:59,240 --> 00:36:03,080
<i>Sa wakas, makakakain na</i>
<i>si Wa Chini ng starlight.</i>

307
00:36:26,040 --> 00:36:27,480
<i>Sa bawat kagat,</i>

308
00:36:27,560 --> 00:36:30,840
<i>pumapasok ang mga protina at taba</i>
<i>na siksk ng cosmic na enerhiya</i>

309
00:36:31,760 --> 00:36:33,680
<i>sa daluyan ng dugo ni Wa Chini.</i>

310
00:36:39,840 --> 00:36:44,360
<i>Ang huling desintasyon nito ay</i>
<i>ang cellular power plants ng katawan niya.</i>

311
00:36:45,520 --> 00:36:46,720
<i>Ang mitochondria.</i>

312
00:36:49,080 --> 00:36:52,720
<i>Kung saan nagaganap</i>
<i>ang huling transpormasyon.</i>

313
00:37:00,840 --> 00:37:04,640
<i>Sa loob ng bawat mitochondrion</i>
<i>ay may sumasabog na lupain.</i>

314
00:37:08,720 --> 00:37:13,000
<i>Napakaraming umaalon na membrane</i>
<i>na may kumplikadong chemistry.</i>

315
00:37:15,080 --> 00:37:19,360
<i>Dito nagre-react ang pagkaing</i>
<i>puno ng enerhiya sa oxygen</i>

316
00:37:20,160 --> 00:37:22,240
<i>at sa wakas ay napaghihiwa-hiwalay…</i>

317
00:37:28,680 --> 00:37:30,920
<i>at direktang inilalabas</i>
<i>ang enerhiya ng universe</i>

318
00:37:31,440 --> 00:37:34,200
<i>sa mga selyula ni Wa Chini.</i>

319
00:37:38,440 --> 00:37:41,160
<i>Pinatatakbo ang bawat aksyon at pag-iisip.</i>

320
00:37:41,920 --> 00:37:43,640
<i>Ang bawat kilos.</i>

321
00:37:51,160 --> 00:37:54,200
<i>Kumpleto na ang paglalakbay</i>
<i>mula sa bituin papunta sa selyula.</i>

322
00:37:59,000 --> 00:38:01,440
<i>Ang enerhiyang minsang</i>
<i>nagpaliwanag sa universe</i>

323
00:38:02,560 --> 00:38:06,000
<i>ay nagbibigay na kina Wa Chini</i>
<i>at sa supling niya ng buhay.</i>

324
00:38:18,920 --> 00:38:20,200
<i>Sa panahon ng tagsibol,</i>

325
00:38:21,160 --> 00:38:22,880
<i>alaala na lang ang kagutuman.</i>

326
00:38:32,880 --> 00:38:36,920
<i>Patuloy na natatransporma</i>
<i>ang enerhiya sa buong Serengeti.</i>

327
00:38:41,320 --> 00:38:43,960
<i>Ipinapasa sa pagitan ng mga buhay.</i>

328
00:38:45,640 --> 00:38:47,880
<i>Pinalulusog ang buong ecosystem.</i>

329
00:38:51,400 --> 00:38:54,320
<i>Ang araw ang pinakamalaking tagapagbigay.</i>

330
00:38:55,600 --> 00:38:58,160
<i>Lahat ng bagay ay kumakain ng starlight.</i>

331
00:39:03,680 --> 00:39:07,320
<i>Ang problema, walang makain ang araw.</i>

332
00:39:10,920 --> 00:39:12,920
<i>At sa loob ng limang bilyong taon,</i>

333
00:39:13,640 --> 00:39:15,480
<i>mauubusan na ito ng panggatong.</i>

334
00:39:19,840 --> 00:39:21,560
<i>At sa pagbagsak ng ubod nito,</i>

335
00:39:22,520 --> 00:39:24,000
<i>lalaki ang araw…</i>

336
00:39:26,680 --> 00:39:28,240
<i>at magiging red giant…</i>

337
00:39:31,520 --> 00:39:36,480
<i>at lalamunin</i>
<i>ang planetang Mercury at Venus.</i>

338
00:39:41,800 --> 00:39:44,080
<i>Habang lumalaki ito papalapit sa Earth,</i>

339
00:39:44,720 --> 00:39:48,080
<i>babasagin ng matinding gravity</i>
<i>ang ating buwan.</i>

340
00:40:02,280 --> 00:40:05,600
<i>Mag-iiwan ito ng ring</i>
<i>ng mga bato ng buwan sa palibot ng Earth.</i>

341
00:40:10,480 --> 00:40:13,560
<i>Hindi pa alam</i>
<i>ang kahahantungan ng planeta natin.</i>

342
00:40:18,440 --> 00:40:21,720
<i>Pero magkakaroon</i>
<i>ng huling pagsikat ng araw…</i>

343
00:40:25,640 --> 00:40:28,600
<i>bago sumabog ang panlabas na layer</i>
<i>ng ating bituin,</i>

344
00:40:30,320 --> 00:40:32,360
<i>at hihinga ito sa huling pagkakataon.</i>

345
00:40:40,040 --> 00:40:43,840
<i>Ang tanging matitira</i>
<i>ay isang mapusyaw na baga.</i>

346
00:40:44,960 --> 00:40:46,560
<i>Isang white dwarf,</i>

347
00:40:46,640 --> 00:40:48,600
<i>na halos kasinlaki lang ng Earth,</i>

348
00:40:49,280 --> 00:40:52,120
<i>at napapalibutan ng maliwanag na ulap.</i>

349
00:40:55,400 --> 00:40:57,200
<i>Isang parola para sa universe.</i>

350
00:40:58,120 --> 00:41:00,280
<i>Nandito tayo noon.</i>

351
00:41:04,360 --> 00:41:05,480
<i>Pero sa ngayon,</i>

352
00:41:06,360 --> 00:41:09,560
<i>patuloy na sumisikat ang ating bituin…</i>

353
00:41:12,960 --> 00:41:16,200
<i>at magpapatuloy ito</i>
<i>nang ilang bilyong taon.</i>

354
00:41:17,200 --> 00:41:18,600
<i>Ang enerhiya nito</i>

355
00:41:19,120 --> 00:41:22,160
<i>ay mahalagang puwersa ng lahat ng buhay.</i>

356
00:41:30,200 --> 00:41:32,240
<i>Susunod sa kwento ng ating universe,</i>

357
00:41:33,880 --> 00:41:35,640
<i>ikaw man ay naglalagablab na bituin,</i>

358
00:41:38,080 --> 00:41:39,760
<i>o malaking black hole,</i>

359
00:41:40,920 --> 00:41:43,960
<i>o chimpanzee na natututo pa lang sa buhay,</i>

360
00:41:44,040 --> 00:41:46,280
<i>kailangan ng oras ng lahat ng bagay.</i>

361
00:41:48,080 --> 00:41:51,920
<i>Pero ano ba talaga ang alam mo</i>
<i>tungkol sa mahiwagang dimensyong ito?</i>

362
00:41:53,200 --> 00:41:55,400
<i>Bakit may nakaraan,</i>

363
00:41:56,120 --> 00:41:58,720
<i>kasalukuyan, at hinaharap ang lahat?</i>

364
00:41:59,480 --> 00:42:00,800
<i>At nandito pa rin kaya tayo</i>

365
00:42:03,520 --> 00:42:04,640
<i>kung walang oras?</i>

366
00:42:36,880 --> 00:42:40,600
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni:
Ivee Jade Tanedo