EEN NETFLIX-DOCUMENTAIREREEKS
Toen we klein waren, verhuisde m'n moeder enkele jaren naar Indonesië met ons.
We woonden in een klein huis met de kleine geneugten van de natuur.
Een mangoboom voor het huis, de geur van fruit en kruiden.
Rijstvelden waar waterbuffels naar je opkeken met een modderige snuit.
In Indonesië vind je enkele van de belangrijkste bossen…
…en biodiversiteiten ter wereld.
Er gaat niets boven het ecosysteem van Leuser…
…waar enkele van de meest bedreigde diersoorten op aarde leven.
De regenwouden van het nationaal park Gunung Leuser…
…herbergen talloze planten en dieren…
…die allemaal een rol spelen.
Leuser is ook het laatste bolwerk…
…van vier van 's werelds meest bedreigde soorten.
Sterke en ongrijpbare tijgers…
…de kleinste neushoorns ter wereld…
…unieke bosolifanten…
…en orang-oetans, een van de slimste mensapensoorten ter wereld.
Ooit waren deze dieren samen te vinden in Zuidoost-Azië.
Maar door ontbossing en stroperij…
…is Leuser de enige plek waar ze vandaag nog samenleven.
Gaan we toelaten dat zoiets kostbaars voor altijd verdwijnt…
…of grijpen we onze laatste kans om het te beschermen…
…voor onze kinderen en kleinkinderen?
Ga met mij mee naar dit unieke stuk ongerepte natuur.
Op het Indonesische eiland Sumatra ligt een uitgestrekt tropisch regenwoud…
…en midden daarin bevindt zich het nationaal park Gunung Leuser.
De hoofdrol is hier weggelegd voor beboste bergen…
…met een hoogte van wel 3000 meter.
Ze beschermen de bewoners als een fort.
Maar de grootste rijkdom aan dieren…
…is misschien te vinden in de dampige, laaggelegen oerwouden.
In het Indonesisch betekent orang-oetan 'mens van het bos'.
In deze bomen leeft de dichtste populatie ter wereld.
Dit is hun bos.
Er zijn enkele gigantische mannetjes.
Met grote, opstaande wangkussens zijn ze aantrekkelijker voor partners.
Ze zijn enorm sterk.
Hun bijtkracht is groter dan die van een leeuw.
Maar een atletisch en ambitieus jonger mannetje is zich aan het opwerken.
Rakus.
Z'n naam, die wetenschappers in opleiding hem gaven, betekent 'gulzig'.
Omdat hij bijna alles eet.
Bladeren…
…schors…
…fruit…
…termieten.
Het staat allemaal op het menu.
Als deze lekkerbek genoeg kan eten, krijgt hij misschien ooit wangkussens…
…zoals de oudste mannetjes.
Eén soort voedsel in het bijzonder kan z'n ambitie aanwakkeren.
De neesiavrucht.
Hij is ongeveer zo groot als een voetbal en zit vol met grote, smakelijke zaden.
Voordat hij rijp is, is hij zo hard als beton…
…waardoor je 'm bijna onmogelijk open krijgt.
Een rijpe neesia barst vanzelf open.
Maar rond de sappige zaden zitten duizenden scherpe, irritante haartjes.
Om te kunnen eten…
…moet Rakus de meest verfijnde vaardigheid in de jungle beheersen.
Veel orang-oetans hier weten op een ingenieuze manier…
…de stekelige haren van de neesia te ontwijken.
Eerst kiezen ze een stok.
Met hun uiterst veelzijdige lippen manoeuvreren ze met de stok…
…en duwen 'm tussen de spleten van de neesia.
Door de herhaaldelijke beweging van de stok komen de zaden los…
…en worden ook de haartjes losgeschraapt.
Nu kunnen ze de vrucht eten.
Orang-oetans zijn meestal solitaire dieren.
Maar de neesiaboom draagt maar zelden vruchten.
Wanneer het zover is, trekt hij orang-oetans van heinde en ver aan.
Door samen te komen, kunnen ze van elkaar leren.
Friska is een volwassen vrouwtje…
…en een expert in het bereiden van het fruit.
Rakus schuift aan voor een masterclass.
Omdat er voedsel genoeg is, wordt hij getolereerd.
Dit zijn de enige wilde orang-oetans…
…die op deze unieke manier gereedschap maken en gebruiken.
Rakus wil het zelf proberen.
Hij maakt zorgvuldig z'n gereedschap.
En Rakus kiest de perfecte neesia.
Dan is het een kwestie van vallen en opstaan.
Eindelijk, met een beetje doorzettingsvermogen…
…krijgt Rakus de delicatesse waar hij naar verlangde.
Hoe meer hij deze buitengewone vaardigheid perfectioneert…
…hoe groter en sterker hij zal worden.
En op een dag kan deze gulzige jongen…
…misschien de top bereiken.
De overvloed in Leuser is deels te danken aan de bodem…
…die tot zes keer vruchtbaarder is dan andere regenwouden in de streek.
En dit is een van de redenen.
Een van 's werelds meest actieve vulkanen.
De Sinabung.
Al duizenden jaren stoten de uitbarstingen vulkanische as uit…
…rijk aan mineralen en voedingsstoffen.
De as werkt als een meststof…
…voor een jungle van duizelingwekkende complexiteit.
Met duizenden soorten planten…
…is het een van de meest diverse bossen ter wereld.
De reuzenaronskelk.
Dit is de grootste bloeiende structuur ter wereld.
Hij kan wel drie meter hoog worden…
…zo hoog als een basketbalring.
De plant bloeit pas als hij al tien jaar aan het groeien is.
Maar het voortbrengen van deze enorme bloem kost veel energie.
De bloei mag maar twee nachten duren.
Hij heeft dus een slimme manier…
…om snel de insecten aan te trekken die nodig zijn voor de bestuiving.
Hij produceert een sterke geur.
Maar dit is geen lekker parfum.
Hij ruikt naar rottend vlees.
De enorme, rode bloem wordt wel anderhalve meter groot…
…en draagt zo bij aan de illusie van een vers dierenlijk.
Als de avond valt, begint de grootste misleiding.
Met tien jaar opgeslagen energie…
…pompt de aronskelk warmte in de centrale kolom…
…die zo warm wordt als bloed.
Als een schoorsteen blaast de opstijgende hitte z'n stank de koele nachtlucht in.
Voor honderden aasetende insecten is de aantrekkingskracht onweerstaanbaar.
Ze worden binnen in de aronskelk gelokt…
…naar een holte vol mannelijke en vrouwelijke organen.
Terwijl de insecten naar het rottende vlees zoeken…
…worden ze bedekt met stuifmeel…
…dat ze zullen meedragen naar andere aronskelken.
En als ze al een andere reuzenaronskelk hebben bezocht…
…zullen ze deze plant bestuiven.
Tien jaar voorbereiding voor een show van twee nachten.
De energie van de bloem is opgebruikt.
De achterblijvers vertrekken…
…en ten slotte, in een paar seconden tijd…
…stort de hele structuur in.
Na de bestuiving wordt een nieuwe cyclus van tien jaar op gang gebracht…
…om weer gigantische bloemen op te leveren.
Zelfs de laaglanden van Leuser zijn enorm verschillend wat landschap betreft.
De rivieren van het park transporteren de voedselrijke grond…
…stroomafwaarts naar de kust…
…waar het bos uitkomt op de Indische Oceaan.
Daar ontstaat een modderig mangrovemoeras.
Een slijkspringer.
Deze vis is niet beperkt tot een leven in het water.
Hij neemt een grote hap lucht…
…en met z'n vinnen, die een schoudergewricht hebben…
…beweegt hij zich voort.
Een vis die kan lopen.
Je vindt hem meestal hier, op het slijk.
Z'n periscoopachtige ogen hebben eenzelfde lens als landdieren…
…waardoor hij veel beter kan zien buiten het water dan in het water.
Z'n favoriete maaltijd is een geduchte vijand…
…met vlijmscherpe tangen.
Als hij er een kan vangen zonder gebeten te worden.
Misschien iets zachters?
Deze krabben zijn heel vlug…
…vooral voor een vis uit het water.
Op het eind moet hij alleen nog z'n prooi ontwapenen.
Hij houdt hem in z'n bek en gebruikt een slim trucje.
Schud hard genoeg met een krab en hij offert z'n schaar op…
…het lekkerste stukje.
Maar dat verlies is slechts tijdelijk.
Binnen een maand zal de krab een nieuwe schaar hebben.
Misschien nog groter dan de vorige.
Voor deze landminnende vis is het leven een eindeloos krabbenpotenbuffet.
Landinwaarts wordt Leuser snel bergachtig.
Het bos hier is veel ondoordringbaarder.
Steile heuvels bieden een toevluchtsoord voor het meest bedreigde dier in Leuser…
…de zelden geziene en verrassend kleine…
…Sumatraanse neushoorn.
Hoewel hij maar 1,20 meter groot is, weegt hij toch een ton…
…perfect om het struikgewas plat te walsen op zoek naar sappige bladeren.
Door planten te snoeien zijn deze neushoorns nuttig voor het bos…
…want ze maken ruimte voor nieuwe bomen.
In de modder graven ze poelen, die hen helpen koel te blijven in de middaghitte.
En daar profiteren veel buren ook van.
Hoe meer neushoorns, hoe gezonder het hele bos wordt.
Door de illegale jacht en het verlies van hun habitat blijven er in het wild…
…nog maar enkele over.
Om ze voor uitsterven te behoeden, patrouilleren er constant opzichters.
Zij schrikken stropers af…
…en nemen de paar overgebleven neushoorns buiten het park gevangen.
Deze neushoorns leven nu in grote, bewaakte, natuurlijk omheinde gebieden.
Via een fokprogramma…
…hoopt men hun nakomelingen in Leuser te kunnen herintroduceren…
…en uiteindelijk het evenwicht in het regenwoud te herstellen.
Er zijn veel bijzondere relaties tussen de wezens die hier leven.
Sommige zijn we nog maar net aan het ontdekken.
Diep in de uitlopers van Leuser wordt een van de kleinste bewoners…
…zonder dat hij het weet geholpen door de grootste.
De Sumatraanse olifant.
Door rond te trekken leggen ze een netwerk van paden aan, honderden kilometers lang.
Veel soorten gebruiken deze paden om door de dichte jungle te komen.
Maar één bewoner is meer afhankelijk van deze olifanten dan de andere.
Een wrattenkikker.
Ze is maar zo groot als een kippenei…
…maar ze heeft ongelooflijk scherpe zintuigen.
Men denkt dat ze trillingen van de naderende kudde waarneemt…
…met behulp van speciale holtes in haar longen.
Je zou verwachten dat ze uit de weg gaat.
In plaats daarvan gaat ze naar hen toe.
Recht de pletzone in.
Maar ze wordt niet aangetrokken tot de olifanten zelf.
De kikker heeft een buik vol eieren…
…en die moet ze in stilstaand water leggen.
De voetafdrukken van de olifant zijn de perfecte pop-upkinderkamer.
Ze heeft haar eieren de beste start gegeven…
…en laat ze uitkomen.
Binnen twee weken zijn ze dikkopjes geworden.
Maar tot ze in kikkertjes veranderen…
…is het vechten om te overleven in hun ondergelopen voetafdruk.
De tropische zon kan deze poelen snel uitdrogen.
Dus als het waterniveau daalt, moeten deze dikkopjes zichzelf zien te redden…
…door dubbel zo snel te transformeren.
Als kikkertjes kunnen ze eindelijk uit de opdrogende poelen ontsnappen.
Als ze maar niet geplet worden.
In de boomtoppen staat er nog meer op het spel.
Veel van de dieren in Leuser hebben het hier goed onder de knie.
Maar misschien heeft niemand meer lef dan de thomaslangoer.
Ze komen alleen in Noord-Sumatra voor en zwerven in groepen van maximaal 20 rond.
Eén mannetje leidt de troep…
…en de rest zijn vrouwtjes en jongen.
De volwassenen zijn uiterst behendig.
Ze schieten tussen de takken door…
…en kunnen makkelijk grote sprongen maken.
Maar bij deze tweejarige zijn de beenspieren nog niet sterk genoeg…
…om zich met evenveel vertrouwen door het bladerdak te verplaatsen.
Z'n moeder droeg hem overal mee naartoe…
…maar ze heeft een nieuwe baby.
En het jonge dier moet nu zelf z'n weg vinden in de wereld.
Vandaag staat hij voor een van de grootste uitdagingen van z'n leven.
De troep heeft deze boom leeggegeten.
Ze moeten dus verder.
Maar het zal een enorme sprong vergen over een afstand van meer dan zes meter.
Het is drie verdiepingen hoog.
Eén fout kan fataal zijn.
De oudere apen hebben jarenlang zulke grote sprongen geperfectioneerd.
Ze klimmen naar de bovenste takken, stoten zich af…
…en bewegen met hun ledematen om hun afdaling te sturen.
Zelfs mama, met haar nieuwe baby op haar buik…
…pakt de afstand gracieus aan.
Nu is de tweejarige aan de beurt.
Maar het wordt hem te veel.
De rest van de troep zit aan de overkant te smullen…
…en hij zit vast.
Mama kan hem niet komen helpen.
Er is maar één manier om erachter te komen of hij het in zich heeft.
Gelukt.
De eerste van vele grote sprongen die hij zal maken op weg naar de volwassenheid.
En hij krijgt een welverdiende beloning.
Dieren zoals de langoeren…
…houden het regenwoud van Leuser gezond…
…door via hun bewegingen zaden en natuurlijke meststoffen te verspreiden.
Alle soorten hier zijn belangrijk.
Zelfs de kleinste…
…die zich schuilhouden in de donkere onderwereld van de bosbodem.
In de bladerrijke duisternis woont een jager…
…de hamerkopworm.
Deze soort platworm met z'n kenmerkende strepen…
…is zo nieuw dat hij nog een naam moet krijgen.
Voor een roofdier is hij uitermate klein…
…zo lang als een vingernagel.
Maar hij is dodelijk.
Hij is op jacht naar een sappige naaktslak of huisjesslak.
Die zijn overal in Leuser.
Ze verslinden microscopische planten en organismen…
…en ook de schimmels waarmee plantenresten worden gerecycleerd.
En dit is waar de hamerkopworm zijn rol speelt.
Hij houdt hun aantallen laag en beschermt zo het groen.
Met chemische sensoren in z'n hamerkop…
…proeft hij de grond op sporen van een slachtoffer.
Naaktslakken en huisjesslakken laten een onmiskenbaar slijmspoor achter.
Door de kleine schaal op z'n rug…
…wordt dit vreemde wezen een seminaaktslak genoemd…
…de perfecte prooi.
De platworm wikkelt zich om z'n prooi en pompt slijm op om hem te vangen.
Zodra de prooi is uitgeschakeld…
…valt hij de seminaaktslak aan met giffen en spijsverteringssappen…
…die z'n vlees afbreken.
Ten slotte slikt hij hem in door een bek in het midden van z'n lichaam.
Na enkele minuten blijft alleen de doorschijnende schaal over.
In Leuser vind je roofdieren in alle maten en gewichten.
Maar misschien bevindt de belangrijkste soort zich boven in de voedselketen.
Om hem te vinden, moet je nog hoger reizen…
…naar de afgelegen fortachtige bergtop…
…waar het park z'n naam aan ontleent…
Gunung Leuser.
Meer dan 3350 meter boven de zeespiegel…
…vaak gehuld in mist.
Het bos wordt in z'n groei belemmerd…
…door stukken open heideveld.
Het kan hier tot wel 15 graden kouder zijn dan in de vochtige jungle een eind lager.
Alleen de sterkste planten kunnen overleven.
Ze klampen zich vast aan de rotsen en houden de grond op z'n plaats.
Ze voorkomen erosie en houden regenwater vast…
…dat gestaag de veel lager gelegen bossen in stroomt.
Het is angstaanjagend stil.
Slechts een paar dieren wagen zich zo ver op de berg.
De muntjak, het soort hert dat van de heideplanten leeft.
Wetenschappers hopen dat onderzoeks- camera's eindelijk het roofdier filmen…
…dat op ze jaagt.
Dan zou het hier voor het eerst worden gefilmd.
Maar het wordt bijna nooit gezien.
Het vergt dus geduld.
Eindelijk…
…in een hoge bergweide…
…een Sumatraanse tijger.
Dit volwassen mannetje controleert de apparatuur die hem moet filmen.
Het terrein is zo onbereikbaar dat er bijna geen onderzoek is gedaan…
…naar het gedrag van de Sumatraanse tijger.
Maar men gelooft dat, als deze tijgers op de bergtoppen patrouilleren…
…ze voorkomen dat herten en andere dieren te veel van de tere begroeiing eten.
En deze waardevolle beelden bewijzen dat ze er nog steeds zijn.
Zolang we het park beschermen…
…kan de grootste kat van Sumatra de koning van de jungle blijven.
Terwijl het bergachtige terrein in Leuser enige natuurlijke bescherming biedt…
…is aan de rand van het park het risico voor de natuur groter.
Het ecosysteem van Leuser loopt door in een gebied dubbel zo groot als het park.
Veel ervan is beschermd…
…maar miljoenen mensen wonen in steden en dorpen tussen deze bossen.
De steun van lokale gemeenschappen is dus cruciaal…
…om de dieren van Leuser veilig te houden.
Verborgen in de bomen aan de zuidgrens van Leuser…
…zit een zelden geziene grote plompe lori.
Ze heeft enorme ogen…
…waarmee ze kan zien in bijna volledige duisternis.
Deze moeder heeft een jonge baby van een paar weken oud.
Hij is al te groot voor haar om te dragen als ze zich voedt.
Hem achterlaten lijkt riskant.
Rivaliserende lori's kunnen gemeen territoriaal zijn.
En het bos hier zit vol met slangen.
Maar lori's hebben een geheim wapen.
Hun beet bevat een dodelijk gif…
…waardoor ze de enige giftige primaat op aarde zijn.
Zelfs dit jonge dier.
Mama kan hem dus tussen de bladeren verstoppen…
…terwijl ze alleen gaat foerageren.
Het is heel ongebruikelijk dat plompe lori's zich op de grond wagen.
Maar ze moet om bij haar lievelingseten te komen…
…de Calliandra.
De zoetgeurende nectar bevat de energie…
…die zij nodig heeft om haar baby te voeden.
Maar deze bloeiende struiken zijn door boeren geplant…
…om hun koffieplanten te beschaduwen.
En de nabijheid van mensen stelt de lori's voor een probleem.
Handelaars in illegale dieren jaagden op deze schattige wezens…
…tot ze bijna waren uitgestorven.
Maar gelukkig maakt deze gemeenschap deel uit van een nieuw plan, dat hen beschermt.
De boeren krijgen een betere prijs voor hun koffie…
…als ze de lori's met rust laten.
En de lori's helpen de boeren…
…want als ze de Calliandra eten, bestuiven ze hem.
Als de dag aanbreekt, moet ze terug naar haar baby…
…en haar taak als moeder weer opnemen.
Lokale gemeenschappen kunnen ook helpen in de strijd tegen de grootste bedreiging…
…ontbossing.
Leuser is zo groot dat patrouilleren er bijna onmogelijk is.
Elk uur wordt er meer dan een voetbalveld aan bos gekapt.
Dat gebeurt meestal illegaal, om plaats te maken voor palmolieteelt.
Palmolie wordt gebruikt in wel 50 procent van onze supermarktproducten…
…van koekjes tot shampoo.
Deze plantages zijn levenloos…
…vergeleken met de rijkdom van het regenwoud.
Maar sommige gemeenschappen vechten terug.
Samen met natuurbeschermers verwijderen ze de plantages.
Een kleine subsidie…
…en een kans om in het bos enkele rendabele fruitbomen te kweken…
…bieden een stimulans en helpen hun toekomst veilig te stellen.
Op het teruggewonnen land verricht Leuser al snel wonderen.
De wind brengt zaden uit gezonde bossen in de buurt mee.
Micro-organismen helpen de grond te genezen.
Al na enkele maanden is de plek overgroeid met varens en andere planten.
De bestuivers komen eraan.
Zoogdieren en vogels verspreiden nog meer zaden.
En in amper vier jaar tijd verschijnt er weer een gezond bos.
Als dat gebeurt, komen de dieren terug.
Uiteindelijk zullen er reusachtige bomen groeien.
Ze nemen steeds meer koolstofdioxide op uit onze atmosfeer…
…en verrijken die met zuurstof…
…wat ons allemaal ten goede komt.
Als we dit bos beschermen…
…zullen de meest bedreigde dieren in Azië nog altijd een habitat hebben.
Als baby werd deze Sumatraanse orang-oetan uit het bos weggehaald…
…en als huisdier verkocht.
Na jarenlange gevangenschap werd ze eindelijk gered…
…en teruggebracht om weer vrij in de boomtoppen te leven.
En nu heeft ze iemand anders om voor te zorgen.
Nog geen twee weken oud.
Zo klein dat ze in je handpalm past.
Deze tedere momenten zijn het begin…
…van een van de hechtste moeder-babybanden in de natuur.
Acht jaar lang…
…zal ze binnen handbereik van haar moeder leven…
…die haar alles zal leren wat ze nodig heeft om te overleven.
Het nationaal park Gunung Leuser en het uitgestrekte ecosysteem eromheen…
…is een plek van hoop…
…en een kans om de unieke wilde dieren te beschermen…
…op deze plek: hun laatste, kostbare toevluchtsoord.
Nationale parken zijn een van onze grootste prestaties.
Al bijna een kwart miljoen stukken ongerepte natuur zijn beschermd…
…in nagenoeg elk land op aarde.
Maar in deze wereld, die warmer en drukker wordt, moeten we meer doen.
Als we meer van die ongerepte natuur willen waar we afhankelijk van zijn…
…hebben we allemaal een rol te spelen.
Eis dat onze laatste wildernissen beschermd worden…
…voor toekomstige generaties.
Voer actie om er meer te creëren, waar je ook woont.
En dring erop aan dat ze voor iedereen toegankelijk zijn.
Stimuleer je eigen gemeenschap om slimmer met het klimaat om te gaan.
En stem alsof de planeet ervan afhangt.
Er is geen tijd meer te verliezen.
De wereld die we onze kinderen nalaten, is te belangrijk.
Het is nu tijd om te handelen.
Ondertiteld door: Mireille Van Overmeiren