1 00:00:06,080 --> 00:00:09,000 EEN NETFLIX-DOCUMENTAIREREEKS 2 00:00:25,720 --> 00:00:29,720 Toen we klein waren, verhuisde m'n moeder enkele jaren naar Indonesië met ons. 3 00:00:29,800 --> 00:00:33,800 We woonden in een klein huis met de kleine geneugten van de natuur. 4 00:00:33,880 --> 00:00:37,640 Een mangoboom voor het huis, de geur van fruit en kruiden. 5 00:00:38,840 --> 00:00:43,240 Rijstvelden waar waterbuffels naar je opkeken met een modderige snuit. 6 00:00:44,040 --> 00:00:47,960 In Indonesië vind je enkele van de belangrijkste bossen… 7 00:00:48,040 --> 00:00:50,160 …en biodiversiteiten ter wereld. 8 00:00:51,240 --> 00:00:54,800 Er gaat niets boven het ecosysteem van Leuser… 9 00:00:54,880 --> 00:00:58,560 …waar enkele van de meest bedreigde diersoorten op aarde leven. 10 00:01:06,920 --> 00:01:10,440 De regenwouden van het nationaal park Gunung Leuser… 11 00:01:11,520 --> 00:01:13,800 …herbergen talloze planten en dieren… 12 00:01:15,760 --> 00:01:18,320 …die allemaal een rol spelen. 13 00:01:31,800 --> 00:01:34,760 Leuser is ook het laatste bolwerk… 14 00:01:34,840 --> 00:01:37,920 …van vier van 's werelds meest bedreigde soorten. 15 00:01:41,320 --> 00:01:43,640 Sterke en ongrijpbare tijgers… 16 00:01:48,600 --> 00:01:50,760 …de kleinste neushoorns ter wereld… 17 00:01:55,440 --> 00:01:57,360 …unieke bosolifanten… 18 00:01:59,920 --> 00:02:04,840 …en orang-oetans, een van de slimste mensapensoorten ter wereld. 19 00:02:08,960 --> 00:02:12,360 Ooit waren deze dieren samen te vinden in Zuidoost-Azië. 20 00:02:14,520 --> 00:02:17,680 Maar door ontbossing en stroperij… 21 00:02:18,600 --> 00:02:22,680 …is Leuser de enige plek waar ze vandaag nog samenleven. 22 00:02:26,040 --> 00:02:29,880 Gaan we toelaten dat zoiets kostbaars voor altijd verdwijnt… 23 00:02:33,840 --> 00:02:36,360 …of grijpen we onze laatste kans om het te beschermen… 24 00:02:36,440 --> 00:02:38,680 …voor onze kinderen en kleinkinderen? 25 00:02:40,520 --> 00:02:44,640 Ga met mij mee naar dit unieke stuk ongerepte natuur. 26 00:03:02,360 --> 00:03:07,080 Op het Indonesische eiland Sumatra ligt een uitgestrekt tropisch regenwoud… 27 00:03:07,600 --> 00:03:12,040 …en midden daarin bevindt zich het nationaal park Gunung Leuser. 28 00:03:14,360 --> 00:03:17,280 De hoofdrol is hier weggelegd voor beboste bergen… 29 00:03:18,320 --> 00:03:20,400 …met een hoogte van wel 3000 meter. 30 00:03:20,920 --> 00:03:24,040 Ze beschermen de bewoners als een fort. 31 00:03:26,040 --> 00:03:28,440 Maar de grootste rijkdom aan dieren… 32 00:03:28,520 --> 00:03:32,120 …is misschien te vinden in de dampige, laaggelegen oerwouden. 33 00:03:47,080 --> 00:03:51,440 In het Indonesisch betekent orang-oetan 'mens van het bos'. 34 00:03:56,080 --> 00:04:01,520 In deze bomen leeft de dichtste populatie ter wereld. 35 00:04:05,200 --> 00:04:06,760 Dit is hun bos. 36 00:04:35,720 --> 00:04:38,000 Er zijn enkele gigantische mannetjes. 37 00:04:38,480 --> 00:04:42,920 Met grote, opstaande wangkussens zijn ze aantrekkelijker voor partners. 38 00:04:48,600 --> 00:04:50,000 Ze zijn enorm sterk. 39 00:04:51,680 --> 00:04:54,640 Hun bijtkracht is groter dan die van een leeuw. 40 00:04:57,640 --> 00:05:01,960 Maar een atletisch en ambitieus jonger mannetje is zich aan het opwerken. 41 00:05:12,480 --> 00:05:13,440 Rakus. 42 00:05:20,320 --> 00:05:24,720 Z'n naam, die wetenschappers in opleiding hem gaven, betekent 'gulzig'. 43 00:05:26,200 --> 00:05:29,760 Omdat hij bijna alles eet. 44 00:05:32,040 --> 00:05:33,000 Bladeren… 45 00:05:34,760 --> 00:05:35,680 …schors… 46 00:05:37,760 --> 00:05:38,680 …fruit… 47 00:05:40,880 --> 00:05:42,240 …termieten. 48 00:05:43,840 --> 00:05:45,720 Het staat allemaal op het menu. 49 00:05:47,720 --> 00:05:53,160 Als deze lekkerbek genoeg kan eten, krijgt hij misschien ooit wangkussens… 50 00:05:53,760 --> 00:05:55,400 …zoals de oudste mannetjes. 51 00:06:00,680 --> 00:06:04,520 Eén soort voedsel in het bijzonder kan z'n ambitie aanwakkeren. 52 00:06:05,680 --> 00:06:06,920 De neesiavrucht. 53 00:06:08,440 --> 00:06:13,560 Hij is ongeveer zo groot als een voetbal en zit vol met grote, smakelijke zaden. 54 00:06:21,880 --> 00:06:25,040 Voordat hij rijp is, is hij zo hard als beton… 55 00:06:25,120 --> 00:06:27,720 …waardoor je 'm bijna onmogelijk open krijgt. 56 00:06:36,320 --> 00:06:38,880 Een rijpe neesia barst vanzelf open. 57 00:06:41,720 --> 00:06:46,440 Maar rond de sappige zaden zitten duizenden scherpe, irritante haartjes. 58 00:06:48,880 --> 00:06:50,600 Om te kunnen eten… 59 00:06:50,680 --> 00:06:54,840 …moet Rakus de meest verfijnde vaardigheid in de jungle beheersen. 60 00:06:58,840 --> 00:07:01,600 Veel orang-oetans hier weten op een ingenieuze manier… 61 00:07:01,680 --> 00:07:04,400 …de stekelige haren van de neesia te ontwijken. 62 00:07:09,480 --> 00:07:11,000 Eerst kiezen ze een stok. 63 00:07:13,520 --> 00:07:17,720 Met hun uiterst veelzijdige lippen manoeuvreren ze met de stok… 64 00:07:17,800 --> 00:07:20,720 …en duwen 'm tussen de spleten van de neesia. 65 00:07:26,640 --> 00:07:30,320 Door de herhaaldelijke beweging van de stok komen de zaden los… 66 00:07:30,920 --> 00:07:33,520 …en worden ook de haartjes losgeschraapt. 67 00:07:37,800 --> 00:07:39,880 Nu kunnen ze de vrucht eten. 68 00:07:44,520 --> 00:07:47,080 Orang-oetans zijn meestal solitaire dieren. 69 00:07:48,080 --> 00:07:51,120 Maar de neesiaboom draagt maar zelden vruchten. 70 00:07:52,560 --> 00:07:56,840 Wanneer het zover is, trekt hij orang-oetans van heinde en ver aan. 71 00:08:00,520 --> 00:08:03,720 Door samen te komen, kunnen ze van elkaar leren. 72 00:08:09,640 --> 00:08:11,720 Friska is een volwassen vrouwtje… 73 00:08:13,040 --> 00:08:15,680 …en een expert in het bereiden van het fruit. 74 00:08:18,080 --> 00:08:20,720 Rakus schuift aan voor een masterclass. 75 00:08:30,280 --> 00:08:33,200 Omdat er voedsel genoeg is, wordt hij getolereerd. 76 00:08:38,880 --> 00:08:41,240 Dit zijn de enige wilde orang-oetans… 77 00:08:41,320 --> 00:08:44,760 …die op deze unieke manier gereedschap maken en gebruiken. 78 00:08:52,600 --> 00:08:54,840 Rakus wil het zelf proberen. 79 00:09:01,160 --> 00:09:03,760 Hij maakt zorgvuldig z'n gereedschap. 80 00:09:09,480 --> 00:09:12,560 En Rakus kiest de perfecte neesia. 81 00:09:15,880 --> 00:09:18,680 Dan is het een kwestie van vallen en opstaan. 82 00:09:26,440 --> 00:09:29,520 Eindelijk, met een beetje doorzettingsvermogen… 83 00:09:31,920 --> 00:09:35,040 …krijgt Rakus de delicatesse waar hij naar verlangde. 84 00:09:42,800 --> 00:09:46,160 Hoe meer hij deze buitengewone vaardigheid perfectioneert… 85 00:09:46,760 --> 00:09:49,080 …hoe groter en sterker hij zal worden. 86 00:09:52,640 --> 00:09:55,200 En op een dag kan deze gulzige jongen… 87 00:09:56,480 --> 00:09:58,120 …misschien de top bereiken. 88 00:10:06,040 --> 00:10:09,680 De overvloed in Leuser is deels te danken aan de bodem… 89 00:10:11,120 --> 00:10:15,360 …die tot zes keer vruchtbaarder is dan andere regenwouden in de streek. 90 00:10:17,760 --> 00:10:19,920 En dit is een van de redenen. 91 00:10:23,280 --> 00:10:26,120 Een van 's werelds meest actieve vulkanen. 92 00:10:27,520 --> 00:10:28,760 De Sinabung. 93 00:10:29,560 --> 00:10:33,720 Al duizenden jaren stoten de uitbarstingen vulkanische as uit… 94 00:10:37,080 --> 00:10:39,640 …rijk aan mineralen en voedingsstoffen. 95 00:10:48,160 --> 00:10:50,400 De as werkt als een meststof… 96 00:10:50,480 --> 00:10:53,520 …voor een jungle van duizelingwekkende complexiteit. 97 00:10:56,520 --> 00:10:58,720 Met duizenden soorten planten… 98 00:10:59,600 --> 00:11:02,640 …is het een van de meest diverse bossen ter wereld. 99 00:11:12,600 --> 00:11:14,080 De reuzenaronskelk. 100 00:11:19,600 --> 00:11:23,720 Dit is de grootste bloeiende structuur ter wereld. 101 00:11:29,160 --> 00:11:31,280 Hij kan wel drie meter hoog worden… 102 00:11:32,160 --> 00:11:34,040 …zo hoog als een basketbalring. 103 00:11:39,560 --> 00:11:43,480 De plant bloeit pas als hij al tien jaar aan het groeien is. 104 00:11:48,720 --> 00:11:52,400 Maar het voortbrengen van deze enorme bloem kost veel energie. 105 00:11:54,920 --> 00:11:57,680 De bloei mag maar twee nachten duren. 106 00:11:59,560 --> 00:12:01,280 Hij heeft dus een slimme manier… 107 00:12:01,360 --> 00:12:05,480 …om snel de insecten aan te trekken die nodig zijn voor de bestuiving. 108 00:12:18,600 --> 00:12:20,920 Hij produceert een sterke geur. 109 00:12:24,640 --> 00:12:26,560 Maar dit is geen lekker parfum. 110 00:12:28,720 --> 00:12:31,000 Hij ruikt naar rottend vlees. 111 00:12:33,840 --> 00:12:37,080 De enorme, rode bloem wordt wel anderhalve meter groot… 112 00:12:37,720 --> 00:12:41,080 …en draagt zo bij aan de illusie van een vers dierenlijk. 113 00:12:45,280 --> 00:12:50,000 Als de avond valt, begint de grootste misleiding. 114 00:12:55,280 --> 00:12:57,560 Met tien jaar opgeslagen energie… 115 00:12:58,080 --> 00:13:01,040 …pompt de aronskelk warmte in de centrale kolom… 116 00:13:02,840 --> 00:13:05,120 …die zo warm wordt als bloed. 117 00:13:07,880 --> 00:13:13,000 Als een schoorsteen blaast de opstijgende hitte z'n stank de koele nachtlucht in. 118 00:13:21,960 --> 00:13:26,600 Voor honderden aasetende insecten is de aantrekkingskracht onweerstaanbaar. 119 00:13:49,880 --> 00:13:53,040 Ze worden binnen in de aronskelk gelokt… 120 00:13:56,120 --> 00:13:59,440 …naar een holte vol mannelijke en vrouwelijke organen. 121 00:14:07,080 --> 00:14:10,200 Terwijl de insecten naar het rottende vlees zoeken… 122 00:14:12,880 --> 00:14:15,120 …worden ze bedekt met stuifmeel… 123 00:14:15,200 --> 00:14:18,080 …dat ze zullen meedragen naar andere aronskelken. 124 00:14:23,520 --> 00:14:26,720 En als ze al een andere reuzenaronskelk hebben bezocht… 125 00:14:26,800 --> 00:14:28,720 …zullen ze deze plant bestuiven. 126 00:14:35,400 --> 00:14:38,640 Tien jaar voorbereiding voor een show van twee nachten. 127 00:14:41,240 --> 00:14:43,960 De energie van de bloem is opgebruikt. 128 00:14:47,440 --> 00:14:49,200 De achterblijvers vertrekken… 129 00:14:52,160 --> 00:14:55,480 …en ten slotte, in een paar seconden tijd… 130 00:14:59,440 --> 00:15:01,920 …stort de hele structuur in. 131 00:15:06,320 --> 00:15:10,960 Na de bestuiving wordt een nieuwe cyclus van tien jaar op gang gebracht… 132 00:15:11,480 --> 00:15:14,000 …om weer gigantische bloemen op te leveren. 133 00:15:28,960 --> 00:15:34,360 Zelfs de laaglanden van Leuser zijn enorm verschillend wat landschap betreft. 134 00:15:43,040 --> 00:15:46,600 De rivieren van het park transporteren de voedselrijke grond… 135 00:15:46,680 --> 00:15:48,400 …stroomafwaarts naar de kust… 136 00:15:50,760 --> 00:15:53,400 …waar het bos uitkomt op de Indische Oceaan. 137 00:15:57,800 --> 00:16:00,640 Daar ontstaat een modderig mangrovemoeras. 138 00:16:09,560 --> 00:16:10,680 Een slijkspringer. 139 00:16:16,320 --> 00:16:20,560 Deze vis is niet beperkt tot een leven in het water. 140 00:16:25,280 --> 00:16:27,080 Hij neemt een grote hap lucht… 141 00:16:30,280 --> 00:16:33,520 …en met z'n vinnen, die een schoudergewricht hebben… 142 00:16:34,840 --> 00:16:37,000 …beweegt hij zich voort. 143 00:16:38,480 --> 00:16:41,680 Een vis die kan lopen. 144 00:16:44,360 --> 00:16:47,360 Je vindt hem meestal hier, op het slijk. 145 00:16:50,000 --> 00:16:53,880 Z'n periscoopachtige ogen hebben eenzelfde lens als landdieren… 146 00:16:54,600 --> 00:16:59,120 …waardoor hij veel beter kan zien buiten het water dan in het water. 147 00:17:04,400 --> 00:17:07,280 Z'n favoriete maaltijd is een geduchte vijand… 148 00:17:07,360 --> 00:17:09,280 …met vlijmscherpe tangen. 149 00:17:12,200 --> 00:17:15,200 Als hij er een kan vangen zonder gebeten te worden. 150 00:17:37,520 --> 00:17:39,360 Misschien iets zachters? 151 00:17:48,200 --> 00:17:49,880 Deze krabben zijn heel vlug… 152 00:17:52,080 --> 00:17:54,680 …vooral voor een vis uit het water. 153 00:18:09,280 --> 00:18:13,040 Op het eind moet hij alleen nog z'n prooi ontwapenen. 154 00:18:16,120 --> 00:18:19,280 Hij houdt hem in z'n bek en gebruikt een slim trucje. 155 00:18:21,520 --> 00:18:25,320 Schud hard genoeg met een krab en hij offert z'n schaar op… 156 00:18:26,600 --> 00:18:28,120 …het lekkerste stukje. 157 00:18:32,800 --> 00:18:35,240 Maar dat verlies is slechts tijdelijk. 158 00:18:36,480 --> 00:18:40,280 Binnen een maand zal de krab een nieuwe schaar hebben. 159 00:18:43,760 --> 00:18:45,880 Misschien nog groter dan de vorige. 160 00:18:53,320 --> 00:18:58,080 Voor deze landminnende vis is het leven een eindeloos krabbenpotenbuffet. 161 00:19:12,480 --> 00:19:16,200 Landinwaarts wordt Leuser snel bergachtig. 162 00:19:19,000 --> 00:19:22,080 Het bos hier is veel ondoordringbaarder. 163 00:19:23,440 --> 00:19:28,280 Steile heuvels bieden een toevluchtsoord voor het meest bedreigde dier in Leuser… 164 00:19:32,600 --> 00:19:35,760 …de zelden geziene en verrassend kleine… 165 00:19:37,440 --> 00:19:39,680 …Sumatraanse neushoorn. 166 00:19:42,880 --> 00:19:46,360 Hoewel hij maar 1,20 meter groot is, weegt hij toch een ton… 167 00:19:47,080 --> 00:19:51,400 …perfect om het struikgewas plat te walsen op zoek naar sappige bladeren. 168 00:19:55,440 --> 00:19:58,960 Door planten te snoeien zijn deze neushoorns nuttig voor het bos… 169 00:19:59,040 --> 00:20:01,400 …want ze maken ruimte voor nieuwe bomen. 170 00:20:16,200 --> 00:20:20,880 In de modder graven ze poelen, die hen helpen koel te blijven in de middaghitte. 171 00:20:31,560 --> 00:20:33,840 En daar profiteren veel buren ook van. 172 00:20:41,560 --> 00:20:45,760 Hoe meer neushoorns, hoe gezonder het hele bos wordt. 173 00:20:49,360 --> 00:20:53,920 Door de illegale jacht en het verlies van hun habitat blijven er in het wild… 174 00:20:54,000 --> 00:20:55,320 …nog maar enkele over. 175 00:20:59,120 --> 00:21:03,400 Om ze voor uitsterven te behoeden, patrouilleren er constant opzichters. 176 00:21:03,920 --> 00:21:05,560 Zij schrikken stropers af… 177 00:21:05,640 --> 00:21:10,320 …en nemen de paar overgebleven neushoorns buiten het park gevangen. 178 00:21:15,880 --> 00:21:20,200 Deze neushoorns leven nu in grote, bewaakte, natuurlijk omheinde gebieden. 179 00:21:24,440 --> 00:21:25,720 Via een fokprogramma… 180 00:21:25,800 --> 00:21:29,520 …hoopt men hun nakomelingen in Leuser te kunnen herintroduceren… 181 00:21:32,240 --> 00:21:36,360 …en uiteindelijk het evenwicht in het regenwoud te herstellen. 182 00:21:44,600 --> 00:21:48,840 Er zijn veel bijzondere relaties tussen de wezens die hier leven. 183 00:21:49,720 --> 00:21:52,760 Sommige zijn we nog maar net aan het ontdekken. 184 00:21:59,400 --> 00:22:04,040 Diep in de uitlopers van Leuser wordt een van de kleinste bewoners… 185 00:22:04,640 --> 00:22:07,920 …zonder dat hij het weet geholpen door de grootste. 186 00:22:17,920 --> 00:22:19,720 De Sumatraanse olifant. 187 00:22:46,600 --> 00:22:51,800 Door rond te trekken leggen ze een netwerk van paden aan, honderden kilometers lang. 188 00:23:10,320 --> 00:23:14,280 Veel soorten gebruiken deze paden om door de dichte jungle te komen. 189 00:23:19,920 --> 00:23:24,000 Maar één bewoner is meer afhankelijk van deze olifanten dan de andere. 190 00:23:26,240 --> 00:23:27,320 Een wrattenkikker. 191 00:23:30,120 --> 00:23:32,360 Ze is maar zo groot als een kippenei… 192 00:23:33,440 --> 00:23:36,120 …maar ze heeft ongelooflijk scherpe zintuigen. 193 00:23:37,480 --> 00:23:41,400 Men denkt dat ze trillingen van de naderende kudde waarneemt… 194 00:23:41,480 --> 00:23:44,440 …met behulp van speciale holtes in haar longen. 195 00:23:48,080 --> 00:23:50,520 Je zou verwachten dat ze uit de weg gaat. 196 00:23:51,840 --> 00:23:54,560 In plaats daarvan gaat ze naar hen toe. 197 00:24:04,160 --> 00:24:06,120 Recht de pletzone in. 198 00:24:09,920 --> 00:24:13,320 Maar ze wordt niet aangetrokken tot de olifanten zelf. 199 00:24:16,600 --> 00:24:19,800 De kikker heeft een buik vol eieren… 200 00:24:20,760 --> 00:24:23,880 …en die moet ze in stilstaand water leggen. 201 00:24:30,320 --> 00:24:34,240 De voetafdrukken van de olifant zijn de perfecte pop-upkinderkamer. 202 00:24:47,000 --> 00:24:50,040 Ze heeft haar eieren de beste start gegeven… 203 00:24:51,520 --> 00:24:53,080 …en laat ze uitkomen. 204 00:25:03,680 --> 00:25:06,360 Binnen twee weken zijn ze dikkopjes geworden. 205 00:25:08,400 --> 00:25:11,040 Maar tot ze in kikkertjes veranderen… 206 00:25:11,120 --> 00:25:14,960 …is het vechten om te overleven in hun ondergelopen voetafdruk. 207 00:25:17,880 --> 00:25:21,400 De tropische zon kan deze poelen snel uitdrogen. 208 00:25:26,280 --> 00:25:32,040 Dus als het waterniveau daalt, moeten deze dikkopjes zichzelf zien te redden… 209 00:25:36,120 --> 00:25:38,560 …door dubbel zo snel te transformeren. 210 00:25:40,400 --> 00:25:45,200 Als kikkertjes kunnen ze eindelijk uit de opdrogende poelen ontsnappen. 211 00:25:53,160 --> 00:25:55,440 Als ze maar niet geplet worden. 212 00:26:08,120 --> 00:26:11,360 In de boomtoppen staat er nog meer op het spel. 213 00:26:17,720 --> 00:26:20,720 Veel van de dieren in Leuser hebben het hier goed onder de knie. 214 00:26:27,240 --> 00:26:31,960 Maar misschien heeft niemand meer lef dan de thomaslangoer. 215 00:26:33,000 --> 00:26:37,840 Ze komen alleen in Noord-Sumatra voor en zwerven in groepen van maximaal 20 rond. 216 00:26:39,480 --> 00:26:41,200 Eén mannetje leidt de troep… 217 00:26:42,280 --> 00:26:45,120 …en de rest zijn vrouwtjes en jongen. 218 00:26:47,280 --> 00:26:49,760 De volwassenen zijn uiterst behendig. 219 00:27:06,880 --> 00:27:09,040 Ze schieten tussen de takken door… 220 00:27:09,800 --> 00:27:12,640 …en kunnen makkelijk grote sprongen maken. 221 00:27:17,880 --> 00:27:21,800 Maar bij deze tweejarige zijn de beenspieren nog niet sterk genoeg… 222 00:27:23,880 --> 00:27:27,840 …om zich met evenveel vertrouwen door het bladerdak te verplaatsen. 223 00:27:29,840 --> 00:27:32,200 Z'n moeder droeg hem overal mee naartoe… 224 00:27:33,720 --> 00:27:35,560 …maar ze heeft een nieuwe baby. 225 00:27:37,480 --> 00:27:41,240 En het jonge dier moet nu zelf z'n weg vinden in de wereld. 226 00:27:42,720 --> 00:27:46,160 Vandaag staat hij voor een van de grootste uitdagingen van z'n leven. 227 00:27:52,480 --> 00:27:55,480 De troep heeft deze boom leeggegeten. 228 00:27:57,040 --> 00:27:58,360 Ze moeten dus verder. 229 00:28:00,400 --> 00:28:05,200 Maar het zal een enorme sprong vergen over een afstand van meer dan zes meter. 230 00:28:09,720 --> 00:28:11,560 Het is drie verdiepingen hoog. 231 00:28:12,920 --> 00:28:16,320 Eén fout kan fataal zijn. 232 00:28:18,240 --> 00:28:22,520 De oudere apen hebben jarenlang zulke grote sprongen geperfectioneerd. 233 00:28:35,600 --> 00:28:39,960 Ze klimmen naar de bovenste takken, stoten zich af… 234 00:28:42,040 --> 00:28:45,400 …en bewegen met hun ledematen om hun afdaling te sturen. 235 00:28:57,080 --> 00:29:00,960 Zelfs mama, met haar nieuwe baby op haar buik… 236 00:29:02,200 --> 00:29:04,480 …pakt de afstand gracieus aan. 237 00:29:12,960 --> 00:29:15,200 Nu is de tweejarige aan de beurt. 238 00:29:26,560 --> 00:29:28,320 Maar het wordt hem te veel. 239 00:29:33,240 --> 00:29:36,120 De rest van de troep zit aan de overkant te smullen… 240 00:29:42,040 --> 00:29:43,160 …en hij zit vast. 241 00:29:48,520 --> 00:29:50,360 Mama kan hem niet komen helpen. 242 00:29:55,640 --> 00:29:59,840 Er is maar één manier om erachter te komen of hij het in zich heeft. 243 00:30:53,320 --> 00:30:54,280 Gelukt. 244 00:31:01,080 --> 00:31:05,880 De eerste van vele grote sprongen die hij zal maken op weg naar de volwassenheid. 245 00:31:16,680 --> 00:31:19,080 En hij krijgt een welverdiende beloning. 246 00:31:23,320 --> 00:31:25,200 Dieren zoals de langoeren… 247 00:31:26,480 --> 00:31:29,600 …houden het regenwoud van Leuser gezond… 248 00:31:30,200 --> 00:31:34,280 …door via hun bewegingen zaden en natuurlijke meststoffen te verspreiden. 249 00:31:40,240 --> 00:31:42,520 Alle soorten hier zijn belangrijk. 250 00:31:51,760 --> 00:31:53,080 Zelfs de kleinste… 251 00:31:53,920 --> 00:31:57,840 …die zich schuilhouden in de donkere onderwereld van de bosbodem. 252 00:32:12,840 --> 00:32:15,880 In de bladerrijke duisternis woont een jager… 253 00:32:16,920 --> 00:32:18,880 …de hamerkopworm. 254 00:32:21,560 --> 00:32:25,440 Deze soort platworm met z'n kenmerkende strepen… 255 00:32:25,960 --> 00:32:28,680 …is zo nieuw dat hij nog een naam moet krijgen. 256 00:32:30,720 --> 00:32:33,520 Voor een roofdier is hij uitermate klein… 257 00:32:34,520 --> 00:32:36,280 …zo lang als een vingernagel. 258 00:32:37,440 --> 00:32:38,800 Maar hij is dodelijk. 259 00:32:41,000 --> 00:32:44,360 Hij is op jacht naar een sappige naaktslak of huisjesslak. 260 00:32:47,480 --> 00:32:49,080 Die zijn overal in Leuser. 261 00:32:49,880 --> 00:32:52,880 Ze verslinden microscopische planten en organismen… 262 00:32:54,720 --> 00:32:58,400 …en ook de schimmels waarmee plantenresten worden gerecycleerd. 263 00:33:08,320 --> 00:33:11,120 En dit is waar de hamerkopworm zijn rol speelt. 264 00:33:12,840 --> 00:33:17,600 Hij houdt hun aantallen laag en beschermt zo het groen. 265 00:33:20,400 --> 00:33:23,000 Met chemische sensoren in z'n hamerkop… 266 00:33:24,760 --> 00:33:27,720 …proeft hij de grond op sporen van een slachtoffer. 267 00:33:31,600 --> 00:33:36,280 Naaktslakken en huisjesslakken laten een onmiskenbaar slijmspoor achter. 268 00:33:44,400 --> 00:33:47,000 Door de kleine schaal op z'n rug… 269 00:33:47,560 --> 00:33:51,480 …wordt dit vreemde wezen een seminaaktslak genoemd… 270 00:33:52,840 --> 00:33:54,360 …de perfecte prooi. 271 00:34:34,680 --> 00:34:39,440 De platworm wikkelt zich om z'n prooi en pompt slijm op om hem te vangen. 272 00:34:43,480 --> 00:34:45,400 Zodra de prooi is uitgeschakeld… 273 00:34:45,480 --> 00:34:49,880 …valt hij de seminaaktslak aan met giffen en spijsverteringssappen… 274 00:34:50,640 --> 00:34:52,120 …die z'n vlees afbreken. 275 00:34:56,720 --> 00:35:00,960 Ten slotte slikt hij hem in door een bek in het midden van z'n lichaam. 276 00:35:06,280 --> 00:35:11,440 Na enkele minuten blijft alleen de doorschijnende schaal over. 277 00:35:26,720 --> 00:35:30,520 In Leuser vind je roofdieren in alle maten en gewichten. 278 00:35:37,240 --> 00:35:41,800 Maar misschien bevindt de belangrijkste soort zich boven in de voedselketen. 279 00:35:44,600 --> 00:35:48,000 Om hem te vinden, moet je nog hoger reizen… 280 00:35:50,040 --> 00:35:52,640 …naar de afgelegen fortachtige bergtop… 281 00:35:53,160 --> 00:35:55,360 …waar het park z'n naam aan ontleent… 282 00:35:56,760 --> 00:35:57,800 Gunung Leuser. 283 00:36:01,920 --> 00:36:04,880 Meer dan 3350 meter boven de zeespiegel… 284 00:36:08,880 --> 00:36:10,440 …vaak gehuld in mist. 285 00:36:14,840 --> 00:36:17,040 Het bos wordt in z'n groei belemmerd… 286 00:36:19,640 --> 00:36:21,640 …door stukken open heideveld. 287 00:36:25,600 --> 00:36:30,720 Het kan hier tot wel 15 graden kouder zijn dan in de vochtige jungle een eind lager. 288 00:36:38,240 --> 00:36:41,160 Alleen de sterkste planten kunnen overleven. 289 00:36:46,640 --> 00:36:50,080 Ze klampen zich vast aan de rotsen en houden de grond op z'n plaats. 290 00:36:51,840 --> 00:36:54,720 Ze voorkomen erosie en houden regenwater vast… 291 00:36:54,800 --> 00:36:58,160 …dat gestaag de veel lager gelegen bossen in stroomt. 292 00:37:07,440 --> 00:37:09,040 Het is angstaanjagend stil. 293 00:37:13,680 --> 00:37:17,000 Slechts een paar dieren wagen zich zo ver op de berg. 294 00:37:25,280 --> 00:37:30,680 De muntjak, het soort hert dat van de heideplanten leeft. 295 00:37:34,920 --> 00:37:39,560 Wetenschappers hopen dat onderzoeks- camera's eindelijk het roofdier filmen… 296 00:37:39,640 --> 00:37:40,720 …dat op ze jaagt. 297 00:37:42,520 --> 00:37:45,240 Dan zou het hier voor het eerst worden gefilmd. 298 00:37:53,720 --> 00:37:55,720 Maar het wordt bijna nooit gezien. 299 00:38:00,880 --> 00:38:02,560 Het vergt dus geduld. 300 00:38:23,800 --> 00:38:24,800 Eindelijk… 301 00:38:27,560 --> 00:38:29,520 …in een hoge bergweide… 302 00:38:32,400 --> 00:38:34,160 …een Sumatraanse tijger. 303 00:38:40,920 --> 00:38:45,440 Dit volwassen mannetje controleert de apparatuur die hem moet filmen. 304 00:38:49,920 --> 00:38:54,480 Het terrein is zo onbereikbaar dat er bijna geen onderzoek is gedaan… 305 00:38:54,560 --> 00:38:57,160 …naar het gedrag van de Sumatraanse tijger. 306 00:39:05,720 --> 00:39:09,800 Maar men gelooft dat, als deze tijgers op de bergtoppen patrouilleren… 307 00:39:10,320 --> 00:39:15,720 …ze voorkomen dat herten en andere dieren te veel van de tere begroeiing eten. 308 00:39:28,320 --> 00:39:33,000 En deze waardevolle beelden bewijzen dat ze er nog steeds zijn. 309 00:39:34,520 --> 00:39:36,320 Zolang we het park beschermen… 310 00:39:36,400 --> 00:39:40,360 …kan de grootste kat van Sumatra de koning van de jungle blijven. 311 00:39:43,920 --> 00:39:47,840 Terwijl het bergachtige terrein in Leuser enige natuurlijke bescherming biedt… 312 00:39:50,000 --> 00:39:54,320 …is aan de rand van het park het risico voor de natuur groter. 313 00:39:56,520 --> 00:40:01,440 Het ecosysteem van Leuser loopt door in een gebied dubbel zo groot als het park. 314 00:40:03,320 --> 00:40:05,120 Veel ervan is beschermd… 315 00:40:07,400 --> 00:40:11,840 …maar miljoenen mensen wonen in steden en dorpen tussen deze bossen. 316 00:40:15,600 --> 00:40:18,920 De steun van lokale gemeenschappen is dus cruciaal… 317 00:40:19,000 --> 00:40:21,760 …om de dieren van Leuser veilig te houden. 318 00:40:31,240 --> 00:40:34,200 Verborgen in de bomen aan de zuidgrens van Leuser… 319 00:40:35,040 --> 00:40:38,640 …zit een zelden geziene grote plompe lori. 320 00:40:43,560 --> 00:40:44,880 Ze heeft enorme ogen… 321 00:40:45,640 --> 00:40:48,680 …waarmee ze kan zien in bijna volledige duisternis. 322 00:40:52,000 --> 00:40:55,960 Deze moeder heeft een jonge baby van een paar weken oud. 323 00:40:57,280 --> 00:41:00,760 Hij is al te groot voor haar om te dragen als ze zich voedt. 324 00:41:03,880 --> 00:41:05,680 Hem achterlaten lijkt riskant. 325 00:41:09,640 --> 00:41:12,720 Rivaliserende lori's kunnen gemeen territoriaal zijn. 326 00:41:16,000 --> 00:41:18,680 En het bos hier zit vol met slangen. 327 00:41:22,640 --> 00:41:25,360 Maar lori's hebben een geheim wapen. 328 00:41:28,520 --> 00:41:31,440 Hun beet bevat een dodelijk gif… 329 00:41:32,840 --> 00:41:36,480 …waardoor ze de enige giftige primaat op aarde zijn. 330 00:41:39,160 --> 00:41:40,520 Zelfs dit jonge dier. 331 00:41:43,000 --> 00:41:45,920 Mama kan hem dus tussen de bladeren verstoppen… 332 00:41:46,920 --> 00:41:49,040 …terwijl ze alleen gaat foerageren. 333 00:41:54,640 --> 00:41:58,800 Het is heel ongebruikelijk dat plompe lori's zich op de grond wagen. 334 00:42:02,280 --> 00:42:05,680 Maar ze moet om bij haar lievelingseten te komen… 335 00:42:06,560 --> 00:42:07,960 …de Calliandra. 336 00:42:10,920 --> 00:42:13,560 De zoetgeurende nectar bevat de energie… 337 00:42:13,640 --> 00:42:15,920 …die zij nodig heeft om haar baby te voeden. 338 00:42:19,080 --> 00:42:22,280 Maar deze bloeiende struiken zijn door boeren geplant… 339 00:42:23,320 --> 00:42:25,600 …om hun koffieplanten te beschaduwen. 340 00:42:26,760 --> 00:42:30,840 En de nabijheid van mensen stelt de lori's voor een probleem. 341 00:42:32,480 --> 00:42:37,360 Handelaars in illegale dieren jaagden op deze schattige wezens… 342 00:42:37,440 --> 00:42:39,400 …tot ze bijna waren uitgestorven. 343 00:42:44,880 --> 00:42:49,800 Maar gelukkig maakt deze gemeenschap deel uit van een nieuw plan, dat hen beschermt. 344 00:42:53,480 --> 00:42:56,440 De boeren krijgen een betere prijs voor hun koffie… 345 00:42:56,520 --> 00:42:58,720 …als ze de lori's met rust laten. 346 00:43:02,160 --> 00:43:04,480 En de lori's helpen de boeren… 347 00:43:04,560 --> 00:43:08,880 …want als ze de Calliandra eten, bestuiven ze hem. 348 00:43:12,400 --> 00:43:15,760 Als de dag aanbreekt, moet ze terug naar haar baby… 349 00:43:17,120 --> 00:43:19,760 …en haar taak als moeder weer opnemen. 350 00:43:29,280 --> 00:43:33,200 Lokale gemeenschappen kunnen ook helpen in de strijd tegen de grootste bedreiging… 351 00:43:34,880 --> 00:43:36,120 …ontbossing. 352 00:43:39,640 --> 00:43:43,480 Leuser is zo groot dat patrouilleren er bijna onmogelijk is. 353 00:43:45,880 --> 00:43:50,400 Elk uur wordt er meer dan een voetbalveld aan bos gekapt. 354 00:43:51,120 --> 00:43:55,920 Dat gebeurt meestal illegaal, om plaats te maken voor palmolieteelt. 355 00:43:59,280 --> 00:44:04,560 Palmolie wordt gebruikt in wel 50 procent van onze supermarktproducten… 356 00:44:04,640 --> 00:44:06,920 …van koekjes tot shampoo. 357 00:44:10,320 --> 00:44:13,240 Deze plantages zijn levenloos… 358 00:44:13,320 --> 00:44:16,240 …vergeleken met de rijkdom van het regenwoud. 359 00:44:22,080 --> 00:44:26,320 Maar sommige gemeenschappen vechten terug. 360 00:44:32,640 --> 00:44:36,120 Samen met natuurbeschermers verwijderen ze de plantages. 361 00:44:41,200 --> 00:44:42,200 Een kleine subsidie… 362 00:44:42,280 --> 00:44:46,080 …en een kans om in het bos enkele rendabele fruitbomen te kweken… 363 00:44:46,160 --> 00:44:49,840 …bieden een stimulans en helpen hun toekomst veilig te stellen. 364 00:45:09,520 --> 00:45:13,960 Op het teruggewonnen land verricht Leuser al snel wonderen. 365 00:45:16,600 --> 00:45:20,280 De wind brengt zaden uit gezonde bossen in de buurt mee. 366 00:45:23,440 --> 00:45:26,480 Micro-organismen helpen de grond te genezen. 367 00:45:27,080 --> 00:45:32,120 Al na enkele maanden is de plek overgroeid met varens en andere planten. 368 00:45:35,080 --> 00:45:37,080 De bestuivers komen eraan. 369 00:45:38,400 --> 00:45:41,240 Zoogdieren en vogels verspreiden nog meer zaden. 370 00:45:46,600 --> 00:45:52,280 En in amper vier jaar tijd verschijnt er weer een gezond bos. 371 00:45:58,920 --> 00:46:02,000 Als dat gebeurt, komen de dieren terug. 372 00:46:09,880 --> 00:46:13,120 Uiteindelijk zullen er reusachtige bomen groeien. 373 00:46:15,160 --> 00:46:18,640 Ze nemen steeds meer koolstofdioxide op uit onze atmosfeer… 374 00:46:19,240 --> 00:46:22,720 …en verrijken die met zuurstof… 375 00:46:23,520 --> 00:46:25,560 …wat ons allemaal ten goede komt. 376 00:46:31,200 --> 00:46:33,280 Als we dit bos beschermen… 377 00:46:33,360 --> 00:46:37,240 …zullen de meest bedreigde dieren in Azië nog altijd een habitat hebben. 378 00:46:43,080 --> 00:46:48,080 Als baby werd deze Sumatraanse orang-oetan uit het bos weggehaald… 379 00:46:48,600 --> 00:46:50,840 …en als huisdier verkocht. 380 00:46:53,200 --> 00:46:56,760 Na jarenlange gevangenschap werd ze eindelijk gered… 381 00:46:56,840 --> 00:47:01,240 …en teruggebracht om weer vrij in de boomtoppen te leven. 382 00:47:07,280 --> 00:47:10,400 En nu heeft ze iemand anders om voor te zorgen. 383 00:47:17,000 --> 00:47:18,520 Nog geen twee weken oud. 384 00:47:20,600 --> 00:47:24,440 Zo klein dat ze in je handpalm past. 385 00:47:28,520 --> 00:47:30,880 Deze tedere momenten zijn het begin… 386 00:47:30,960 --> 00:47:34,800 …van een van de hechtste moeder-babybanden in de natuur. 387 00:47:44,120 --> 00:47:45,120 Acht jaar lang… 388 00:47:45,720 --> 00:47:48,840 …zal ze binnen handbereik van haar moeder leven… 389 00:47:50,560 --> 00:47:54,120 …die haar alles zal leren wat ze nodig heeft om te overleven. 390 00:47:56,800 --> 00:48:02,160 Het nationaal park Gunung Leuser en het uitgestrekte ecosysteem eromheen… 391 00:48:03,320 --> 00:48:05,240 …is een plek van hoop… 392 00:48:06,880 --> 00:48:11,000 …en een kans om de unieke wilde dieren te beschermen… 393 00:48:13,200 --> 00:48:17,160 …op deze plek: hun laatste, kostbare toevluchtsoord. 394 00:48:20,560 --> 00:48:23,840 Nationale parken zijn een van onze grootste prestaties. 395 00:48:25,840 --> 00:48:30,040 Al bijna een kwart miljoen stukken ongerepte natuur zijn beschermd… 396 00:48:30,120 --> 00:48:32,000 …in nagenoeg elk land op aarde. 397 00:48:40,640 --> 00:48:45,160 Maar in deze wereld, die warmer en drukker wordt, moeten we meer doen. 398 00:48:49,800 --> 00:48:53,960 Als we meer van die ongerepte natuur willen waar we afhankelijk van zijn… 399 00:48:54,040 --> 00:48:56,000 …hebben we allemaal een rol te spelen. 400 00:48:57,240 --> 00:48:59,840 Eis dat onze laatste wildernissen beschermd worden… 401 00:49:00,920 --> 00:49:02,680 …voor toekomstige generaties. 402 00:49:05,640 --> 00:49:08,720 Voer actie om er meer te creëren, waar je ook woont. 403 00:49:09,640 --> 00:49:12,960 En dring erop aan dat ze voor iedereen toegankelijk zijn. 404 00:49:17,680 --> 00:49:21,680 Stimuleer je eigen gemeenschap om slimmer met het klimaat om te gaan. 405 00:49:24,480 --> 00:49:27,840 En stem alsof de planeet ervan afhangt. 406 00:49:30,960 --> 00:49:33,280 Er is geen tijd meer te verliezen. 407 00:49:33,360 --> 00:49:36,760 De wereld die we onze kinderen nalaten, is te belangrijk. 408 00:49:37,280 --> 00:49:39,440 Het is nu tijd om te handelen. 409 00:51:05,600 --> 00:51:08,080 Ondertiteld door: Mireille Van Overmeiren