‪LOẠT PHIM TÀI LIỆU NETFLIX
‪Mấy năm trước, Michelle và tôi ‪đến thăm Patagonia cùng con gái.
‪Giữa những ngọn núi phủ đầy tuyết, ‪hồ nước trong vắt,
‪chúng tôi trầm trồ trước một thứ ngày càng ‪hiếm gặp, sự hoang sơ còn nguyên vẹn.
‪Ảnh hưởng của con người ‪đã lan rộng khắp hành tinh.
‪Các vườn quốc gia ‪có thể bảo vệ những gì ta còn lại.
‪Mà nếu muốn tạo ra thay đổi thực sự, ‪ta phải trả cho tự nhiên thêm đất đai.
‪Ở Chile thuộc Patagonia, các khu vực ‪rộng lớn đang được tái hoang dã,
‪được đưa về ‪tính cân bằng tự nhiên của chúng
‪trước khi ta xuất hiện.
‪Vùng này đang nhanh chóng thành nơi ‪vào loại được bảo vệ nhất trên Trái Đất.
‪Chile thuộc Patagonia ‪là nơi có 24 vườn quốc gia độc đáo…
‪trải rộng trên ‪một loạt cảnh quan tuyệt mỹ…
‪Dãy núi dài nhất thế giới,
‪dãy Andes, chạy dọc như sống lưng ‪theo chiều dài của nó.
‪Ở trung tâm của nó ‪là những cánh rừng tươi tốt
‪và thảo nguyên Patagonia rộng mở.
‪Còn dọc theo bờ biển ‪ ‪là ‪quyền năng nguyên sơ của Thái Bình Dương.
‪Patagonia đang tái định nghĩa ‪ý tưởng của ta
‪về các vườn quốc gia.
‪CHILE THUỘC PATAGONIA
‪Nằm ở bờ biển phía Tây ‪của Nam Mỹ là Chile,
‪đất nước dài nhất thế giới,
‪trải dài hơn bốn nghìn ki-lô-mét ‪từ Bắc xuống Nam.
‪Ở phần phía Nam ‪là khu vực hẻo lánh Chile thuộc Patagonia,
‪nơi những dải đất khổng lồ được dành riêng ‪cho 24 vườn quốc gia của nó.
‪Nổi tiếng nhất trong số đó ‪là Torres del Paine.
‪Ba tòa tháp biểu tượng của nó ‪sừng sững giữa cảnh quan.
‪Đây là nơi đang ngày một tăng số lượng ‪loài ăn thịt trên cạn lớn nhất Chile,
‪báo sư tử.
‪Bà mẹ này đang phải nuôi bốn miệng ăn nhỏ.
‪Nó phải đi săn,
‪và để có cơ hội thành công cao nhất, ‪nó phải bỏ lại đàn con.
‪Chúng trông cậy ở sự lén lút ‪và tài tình của nó để sinh tồn.
‪Guanaco là tổ tiên xa xưa ‪của lạc đà không bướu nhà
‪và là con mồi chính của nó.
‪Hòa mình vào cảnh quan ‪là cơ hội tốt nhất để nó phục kích.
‪Bốn trên năm cuộc đi săn của báo sư tử ‪kết thúc với thất bại.
‪Buộc phải tìm một cơ hội khác ‪để cho đàn con ăn…
‪nó phải cho gia đình di chuyển tiếp.
‪Chúng chả phải ‪đàn báo sư tử duy nhất đang tìm thức ăn.
‪Gần đó, một con cái đơn độc trẻ hơn
‪cũng đang đi săn.
‪Từ vị trí thuận lợi trên cao… ‪
‪nó phát hiện ra một bầy lạc đà.
‪Sau lưng là hồ nước, ‪chúng có rất ít lựa chọn tẩu thoát.
‪Để hạ được ‪một con vật nặng hơn nó tới ba lần,
‪nó sẽ cần được mọi yếu tố ủng hộ.
‪Bầm dập, nó lại bỏ lỡ một cơ hội nữa.
‪Báo mẹ và đàn con đã tìm được phần còn lại
‪của xác một con Guanaco ‪bên cạnh một vũng nước.
‪Gia đình đói bụng lấy hết những gì có thể.
‪Việc nó đã bị giết rồi chôn một phần
‪chỉ có thể mang một ý nghĩa.
‪Bữa ăn này là của một kẻ khác.
‪Con cái đơn độc.
‪Đàn con có vẻ lo lắng khi thấy người lạ.
‪Nhưng mẹ chúng thì bình tĩnh.
‪Đây là con gái nó từ lứa năm ngoái.
‪Con cái đơn độc đòi lại cái xác của nó.
‪Nó có thể là chị của đàn con nhỏ, ‪nhưng không có nghĩa là nó muốn chia sẻ.
‪Cậu em ướt sũng của nó ‪sẽ phải đợi đến lượt.
‪Những con khác tới…
‪và được mời cùng dự tiệc.
‪Mãi tới gần đây, báo sư tử vẫn được cho là ‪những sinh vật sống đơn độc.
‪Sư tử và báo đốm được cho là ‪mèo lớn duy nhất sống bầy đàn.
‪Việc phát hiện ra ‪mối liên kết bầy đàn mạnh mẽ này
‪đang tái định nghĩa ‪cách giới khoa học nhìn nhận báo sư tử.
‪Sự ra đời của chốn trú thân này ‪đã bảo vệ đàn mèo này khỏi các chủ trại,
‪những người có thể sợ chúng hại gia súc.
‪Nó còn dẫn đến sự cải thiện ‪về không gian và lượng mồi.
‪Nên các con đối địch ít phải xung đột hơn.
‪Vườn quốc gia này hiện là nơi có mật độ ‪báo sư tử vào loại cao nhất thế giới.
‪Và số lượng những con vật tuyệt đẹp này ‪đang từ từ hồi phục
‪trên khắp miền Nam Chile.
‪Hơn 480 ki-lô-mét về hướng Bắc, ‪dọc theo dãy Andes
‪là Vườn Quốc gia Patagonia.
‪Vườn quốc gia vào loại mới nhất ‪trong khu vực, nhìn nó có thể hoang dã,
‪nhưng tới gần đây, ‪nó vẫn được tận dụng để chăn thả cừu.
‪Báo sư tử và Guanaco, con mồi của chúng, ‪từng bị chèn ép.
‪Giờ, gia súc đã bị loại bỏ, ‪sự sống hoang dã đã được bảo vệ,
‪mảnh đất này đang dần trở lại ‪với tính cân bằng tự nhiên của nó.
‪Khi số lượng báo sư tử còn thấp,
‪Guanaco đang nhanh chóng ‪phục hồi quần thể tại vườn này.
‪Và con đực này ‪đang mong được chung tay vì nghiệp lớn.
‪Nó đã từ xa tới đây ‪để tìm kiếm một đồng cỏ trù phú,
‪đủ ấn tượng để thu hút các con cái.
‪Một bầy toàn cái…
‪giữa một khu vực đồng cỏ bạt ngàn.
‪Nhưng một con đực lớn thống trị ‪đã giành chủ quyền nơi này rồi.
‪Mà một bầy này thôi thì không thể
‪có hai chủ.
‪Con đực thống trị ‪lao tới dằn mặt gã lính mới.
‪Gã lính mới thì chưa quá bự, ‪"đánh xấu" dưới eo được.
‪Gã độc thân bị đẩy ra xa khỏi bầy lạc đà…
‪tới khi rốt cuộc, nó hiểu ý.
‪Kẻ chiến thắng quay lại với bầy cái…
‪nhưng lại thấy
‪một kẻ xâm nhập khác giữa bầy.
‪Khi con đực thống trị ‪đang mải "tiễn" đối thủ mới…
‪gã độc thân lại lẻn vào…
‪và nắm bắt cơ hội…
‪để rốt cuộc tìm được bạn tình.
‪Với sự ra đời của những vườn quốc gia này, ‪các hàng rào nông nghiệp đã bị gỡ bỏ,
‪cho phép Guanaco di chuyển tự do hơn,
‪pha trộn và củng cố vốn gen.
‪Sau gần một năm mang thai,
‪bà mẹ đã sắp chuyển dạ.
‪Con Guanaco con ‪phải đứng dậy nhanh nhất có thể.
‪Chỉ trong hai tuần,
‪hàng ngàn con Guanaco con ‪sẽ bước những bước đầu tiên tại đây.
‪Các con cái ‪đều sinh con vào cùng một thời điểm
‪để tận dụng tối đa sự an toàn của một bầy.
‪Ngoài đây, chúng đâu biết ‪đang bị kẻ nào theo dõi.
‪Các đàn Guanaco phình to ra
‪cũng cung cấp thêm cơ hội ‪để vực dậy số lượng báo sư tử
‪và để thiên nhiên phục hồi.
‪Trên khắp thế giới, ‪nhiều vườn quốc gia tồn tại
‪dưới dạng những vùng hoang dã ‪được bảo vệ đơn lẻ.
‪Để thực sự phát triển, ‪động vật không chỉ cần được bảo vệ,
‪mà còn cần được di chuyển an toàn, ‪cần khả năng đi lại tự do để tìm cái ăn,
‪lãnh thổ, hoặc một bạn tình.
‪Từ năm 2017, Chile đã nghiên cứu
‪kết nối một dải không gian hoang dã,
‪gộp các vườn quốc gia ‪với các khu bảo tồn và vườn đại dương khác
‪nhằm tạo ra một mạng lưới, ‪một hành lang bảo tồn sự sống hoang dã,
‪kết nối hơn 12 triệu héc-ta ‪diện tích Chile thuộc Patagonia.
‪Ở trung tâm của mạng lưới này ‪là Vườn Quốc gia Cerro Castillo…
‪nhà của một sinh vật từng có nguy cơ ‪tuyệt chủng nhưng đang trở lại ngoạn mục… ‪
‪thần ưng Andes.
‪Thần ưng là chim ăn xác thối.
‪Chúng ăn động vật chết,
‪một vai trò hệ trọng trong việc ‪loại bỏ chất thải và ngăn dịch bệnh.
‪Trong quá khứ, chúng từng bị ‪săn bắn và đầu độc bởi các chủ đất
‪muốn bảo vệ gia súc của họ.
‪Nhưng giờ thì ‪số lượng loài chim tuyệt đẹp này
‪đang nhiều trở lại.
‪Chúng làm tổ trong các vách đá ‪cây rừng bao bọc, không tiếp cận được này.
‪Và mỗi ngày, chúng di chuyển ‪hàng trăm cây số để tìm thức ăn…
‪bỏ lại đằng sau…
‪đàn con non yếu ớt.
‪Nó có thể ‪đã lớn gần bằng một con trưởng thành,
‪nhưng chú chim non khổng lồ này ‪mới chín tháng tuổi.
‪Thần ưng là ‪loài chim bay lớn nhất thế giới.
‪Về sau, sải cánh của nó ‪có thể dài hơn ba mét.
‪Nhưng hiện tại, ‪nó mới chỉ đang học cách dùng đôi cánh.
‪Nó đang gan dần lên.
‪Nhưng thử bay lần đầu từ đây ‪sẽ là vô cùng mạo hiểm.
‪Tốt nhất là về chốn an toàn…
‪nếu nó có thể.
‪Bố mẹ nó đã về.
‪Đợi mãi cũng tới giờ ăn sáng.
‪Để cho nó cơ hội sống tốt nhất, ‪mỗi lần chúng sẽ chỉ nuôi một con.
‪Mà để mọi nỗ lực của chúng được đền đáp, ‪nó sẽ phải tự phóng mình lên không trung.
‪Có lẽ nó cần được chỉ cho cách làm.
‪Đã đến thời điểm…
‪cho lần bay đầu tiên trong đời nó.
‪Thôi thì, khởi đầu vậy cũng tạm.
‪Khá hơn rồi.
‪Những con chim này quá nặng ‪để bay chỉ bằng cách vỗ cánh.
‪Để ở được trên không ‪và bay những quãng đường dài,
‪nó phải học cách cưỡi gió.
‪Bố mẹ nó dẫn nó vào những luồng không khí ‪và luồng hơi nóng bốc lên.
‪Con chúng sẽ ở với chúng tối đa hai năm.
‪Từ giờ tới đó, ‪nó sẽ sải rộng đôi cánh mỗi ngày,
‪tăng cường sức khỏe, cho tới khi ‪tự nó có thể bay trên dãy Andes.
‪Xa hơn gần một nghìn ki-lô-mét ‪về phía Bắc, cảnh quan bắt đầu thay đổi.
‪Nơi đây chủ yếu là các núi lửa.
‪Chúng khiến vùng đất này ‪lởm chởm những dòng dung nham…
‪xen giữa là những cánh rừng nguyên sinh.
‪Ở rìa phía cực Bắc ‪là Vườn Quốc gia Conguillío,
‪thành trì vào loại cuối của ‪loài cây có nguy cơ tuyệt chủng Araucaria,
‪cây bách tán lá hợp.
‪Cao tới hơn 45 mét,
‪những gã khổng lồ này từng là cảnh tượng ‪phổ biến dọc phía Bắc Patagonia.
‪Nhưng chúng đã bị chặt phá ‪để lấy đất trồng trọt
‪và giờ chỉ còn tồn tại theo cụm nhỏ ‪trong những vùng rừng cổ xưa.
‪Dưới bóng râm của cây bách tán lá hợp
‪là những khu rừng sồi mong manh…
‪nơi có những loài động vật ‪không đâu khác trên Trái Đất có.
‪Pudu…
‪loài hươu nhỏ nhất thế giới.
‪Con non thân đốm này ‪có thể nằm gọn trong lòng bàn tay bạn.
‪Và loài mèo rừng nhỏ nhất Châu Mỹ nữa.
‪Con Kodkod này còn không to bằng mèo nhà.
‪Bên cạnh những động vật có vú tí hon này,
‪rừng Valdivia còn là nhà
‪của một trong những loài côn trùng ‪đẹp nhất thế giới…
‪bọ sừng hươu Chile.
‪Được đặt tên theo bộ kìm tuyệt tác ‪trông như gạc hươu của các con đực.
‪Con này vừa ngửi thấy mùi một con cái.
‪Nhưng con cái đang ở trên cao hơn 30 mét, ‪trong tán một cây sồi.
‪Với nó, khoảng cách đó tương đương với ‪một con người leo lên tháp Eiffel.
‪Hai lần.
‪Con đực ở khắp nơi có thể phát hiện ra ‪hương thơm quyến rũ của con cái này.
‪Và cuộc đua bắt đầu.
‪Cuối cùng, nó đã lên tới tán cây ‪nhanh hơn các đối thủ…
‪với con cái trong tầm ngắm.
‪Nhưng nó có một kẻ thách thức.
‪Chúng thăm dò nhau.
‪Giờ, những vũ khí khổng lồ này ‪sẽ phát huy tác dụng.
‪Thứ vũ khí so với kích cỡ cơ thể vào loại ‪lớn nhất trong số mọi động vật từng sống.
‪Chúng đã phát triển đến mức túm
‪và nâng được.
‪Đối thủ của nó tấn công trước.
‪Nhưng nó đã lật ngược tình thế ‪và chiếm thế thượng phong.
‪Đây rồi, chẳng còn gì ‪ngăn trở nó và bạn tình của nó nữa.
‪Khi hoàng hôn buông xuống vườn quốc gia…
‪ta được nhắc nhở ‪về vị trí của mình trong vũ trụ.
‪Qua việc quản lý ‪ô nhiễm ánh sáng cẩn thận,
‪cảnh trời bên trên các khu bảo tồn này
‪vẫn là một trong những khung cảnh ‪tối nhất trên Trái Đất.
‪Đêm trời quang, bạn có thể thấy ‪các hành tinh trong hệ mặt trời,
‪những vì sao trong Dải Ngân Hà,
‪và ánh sáng xa xăm ‪đến từ những thiên hà lân cận gần ta nhất.
‪Thậm chí bằng mắt thường.
‪Và dưới bóng đêm bao phủ,
‪một cư dân sống trong rừng về đêm ‪đang giúp mái nhà của nó tái sinh.
‪Sử dụng công nghệ máy quay mới, ta mới ‪phát hiện ra "chiêu trò" ban đêm của nó.
‪Monito del monte…
‪loài "khỉ núi nhỏ".
‪Nhưng Monito lại không phải khỉ. ‪Nó là một con thú có túi.
‪Và mặc dù nó nhỏ xíu…
‪những cái cây khổng lồ này ‪lại phụ thuộc vào nó.
‪Đêm nào nó cũng ăn một lượng thức ăn ‪bằng trọng lượng cả cơ thể nó.
‪Trong suốt phần đời, nó sẽ giúp lan truyền ‪ít nhất 20 loài thực vật khác nhau
‪bằng cách ăn quả…
‪rồi thả hạt giống xuống nơi mới.
‪Khi bình minh ló dạng,
‪nó trở về ‪cái tổ được giấu kín của mình để ngủ.
‪Và nó không đơn độc.
‪Những cái tổ chung này có thể chứa đến ‪mười con Monito không có họ hàng
‪chui rúc cùng lúc.
‪Nhờ sự hỗ trợ ‪của những con "khỉ núi nhỏ" này,
‪có thể một cánh rừng Valdivia lớn
‪sẽ một lần nữa trải dài từ dãy núi Andes
‪ra tới Thái Bình Dương.
‪Chile sở hữu hơn 6.400 ki-lô-mét ‪bờ biển Thái Bình Dương quanh co.
‪Trong kỷ băng hà gần nhất,
‪các sông băng ‪đã đổ từ các đỉnh núi xuống biển.
‪Trong lúc dịch chuyển,
‪chúng tạo thành mê cung ‪vịnh hẹp ven biển sâu của Patagonia.
‪Chỉ còn khá ít ‪những gã khổng lồ băng giá này.
‪Đây là sông băng San Rafael.
‪Mỗi mùa xuân, một khúc ca thanh tao ‪lại vang vọng quanh những vịnh hẹp này.
‪Đó là tiếng gọi ám ảnh ‪của một con hải cẩu báo đực.
‪Nó đến đây hòng tận dụng ‪các tảng băng trôi để sinh sản…
‪và sẽ hát suốt ngày đêm ‪để thu hút bạn tình,
‪khéo léo "sáng tác" các bản tình ca ‪để kết hợp hàng loạt nốt nhạc
‪và nhiều cao độ khác nhau.
‪Những thành phần trong tiết mục du dương ‪của nó có thể được nghe thấy từ khắp nơi.
‪Một con cái…
‪hòa nhịp vào khúc ca của con đực.
‪Trong mùa sinh sản ngắn ngủi,
‪hải cẩu báo sẽ hát dưới nước suốt đêm.
‪Mệt mỏi vì tán tỉnh ban đêm, ‪nó nằm nghỉ trên băng.
‪Nhưng dạ khúc chiều này quá bắt tai.
‪Nó lại gần.
‪Nhưng lại thấy ‪kẻ tưởng như đang theo đuổi nó
‪hóa ra đang ngủ.
‪Giới khoa học tin rằng trong mùa sinh sản,
‪hải cẩu báo ‪có lượng hooc-môn tăng cao đến nỗi
‪chúng gọi bạn tình cả khi đang ngủ.
‪Khi mặt trời bắt đầu lặn…
‪cuối cùng nó cũng tỉnh giấc.
‪Và chúng lui về dưới lớp băng ‪để bắt đầu khúc song ca tán tỉnh.
‪Trong khi gần nửa đất đai ‪của Chile thuộc Patagonia được bảo vệ,
‪chưa đến một phần năm ‪vùng nước ven biển của nó được như vậy.
‪Cách mũi đất phía Nam Chile ‪hơn 110 ki-lô-mét
‪là quần đảo cận Nam Cực Diego Ramírez,
‪một trong số ít ‪khu bảo tồn biển của Patagonia.
‪Ngoài bờ biển của nó, ‪ba đại dương tiếp giáp.
‪Thái Bình Dương ở phía Tây,
‪Đại Tây Dương ở phía Đông,
‪và Nam Đại Dương khắc nghiệt ở phía Nam.
‪Dù bao bọc là những vùng biển ‪vào loại nguy hiểm nhất thế giới,
‪nơi đây vẫn tràn ngập sức sống.
‪Quần đảo này cung cấp nơi trú ẩn ‪cho hơn hai triệu con chim biển làm tổ.
‪Những đàn chim hải âu lớn tạo nên ‪các con sông xuyên qua các bụi cỏ dày đặc.
‪Đây là một trong số ít ‪đàn hải âu trên thế giới chưa bị suy giảm,
‪do trên đảo ít động vật ăn thịt
‪và lệnh cấm đánh bắt cá ‪trong vườn đại dương.
‪Không phải loài nào sống ở đây ‪cũng may mắn đến được bằng đường không.
‪Chim cánh cụt Rockhopper phương Nam ‪cũng làm tổ ở đây.
‪Cánh cụt bố mẹ phải thay phiên nhau ‪đi hàng trăm ki-lô-mét
‪để tìm thức ăn cho đàn chim non đói bụng.
‪Mỗi lần chúng có thể đi vắng tới ba hôm.
‪Nhưng phần nguy hiểm nhất ‪trong hành trình của chúng là đường về…
‪khi bị sóng cồn quăng quật vào bờ.
‪Nhưng đại dương ‪mới là thứ chúng ít lo ngại nhất.
‪Sư tử biển Nam Mỹ tuần tra vùng biển này.
‪Trong mỗi đàn săn cá trở về…
‪có những con sẽ không về được tới nơi.
‪Một bà mẹ cánh cụt đang vượt ‪muôn trùng vây để về với gia đình nó.
‪Nhưng đàn sư tử biển này ‪bơi nhanh hơn gấp ba lần.
‪Để sống sót được…
‪nó phải lên khỏi mặt nước.
‪Cuối cùng cũng an toàn.
‪Hoặc là chưa.
‪Thoát hiểm trong gang tấc.
‪Giờ đến màn leo trèo gian nan ‪để về lại tổ.
‪Chỉ để nuôi con nhỏ,
‪cánh cụt bố mẹ nào cũng phải xả thân mình.
‪Thay phiên nhau đi kiếm ăn ‪thêm sáu tháng nữa,
‪tới khi con chúng ‪tự vượt được ải sư tử biển.
‪Vườn đại dương này hiện bao bọc ‪hơn 140 nghìn ki-lô-mét vuông đại dương…
‪và mở rộng hành lang bảo tồn ‪sự sống hoang dã của Chile thuộc Patagonia
‪ra tới vùng biển được bảo vệ của Nam Cực.
‪Mạng lưới vườn quốc gia này hiện bảo vệ ‪hơn 200 loài chim và động vật có vú
‪trên một lượng cảnh quan ‪đa dạng đáng kinh ngạc.
‪Nó giúp hồi sinh ‪nhiều loài đang trên bờ vực tuyệt chủng.
‪Nhưng không chỉ sự sống hoang dã ‪đang được hưởng lợi.
‪Du lịch sinh thái được dự đoán ‪sẽ mang lại hàng trăm triệu đô la
‪cho kinh tế địa phương trong mười năm tới. ‪Điều đó sẽ mang lại lợi ích lớn hơn nhiều
‪cho mọi sinh vật trên hành tinh của ta.
‪Trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu,
‪vùng đất và thảm thực vật này ‪hoạt động như miếng bọt biển,
‪hấp thụ khí carbon dioxide,
‪biến khu vực này thành một trong những ‪bể chứa carbon lớn nhất ở Nam Mỹ.
‪Hãy cho thiên nhiên một cơ hội ‪và nó sẽ trở lại.
‪Thiên nhiên hoang dã và sự sống hoang dã ‪có thể phục hồi,
‪và sự cân bằng có thể được khôi phục.
‪Chile thuộc Patagonia ‪là một ví dụ đầy cảm hứng
‪về những gì có thể đạt được ‪khi ta chung tay với thiên nhiên
‪và tin ở giá trị đích thực ‪của các vườn quốc gia của ta.
‪Biên dịch: Joy Ng