1
00:00:06,160 --> 00:00:08,840
NETFLIX - SERIAL DOKUMENTALNY

2
00:00:21,160 --> 00:00:25,240
Kilka lat temu Michelle i ja
pojechaliśmy z córkami do Patagonii.

3
00:00:26,560 --> 00:00:29,640
Pośród ośnieżonych szczytów
i krystalicznych jezior

4
00:00:29,720 --> 00:00:32,480
upajaliśmy się coraz rzadszym widokiem:

5
00:00:33,040 --> 00:00:34,520
dziewiczą naturą.

6
00:00:35,400 --> 00:00:38,520
Ludzkie wpływy
rozciągnęły się na całą planetę.

7
00:00:39,040 --> 00:00:42,040
Parki narodowe mogą ochronić to,
co nam zostało.

8
00:00:42,560 --> 00:00:47,120
Ale jeśli liczymy na prawdziwą zmianę,
musimy zwrócić więcej obszarów naturze.

9
00:00:51,120 --> 00:00:55,120
W Patagonii w Chile
wielkim obszarom pozwala się zdziczeć.

10
00:00:55,200 --> 00:00:59,440
Przywraca się im naturalną równowagę
z czasu przed naszą ingerencją.

11
00:01:01,040 --> 00:01:05,560
Region ten szybko staje się
jednym z najbardziej chronionych na Ziemi.

12
00:01:09,520 --> 00:01:14,480
<i>W chilijskiej Patagonii</i>
<i>leżą 24 wyjątkowe parki narodowe…</i>

13
00:01:17,240 --> 00:01:20,200
<i>o niebywałej różnorodności krajobrazów.</i>

14
00:01:22,520 --> 00:01:25,240
<i>Najdłuższy łańcuch górski na świecie,</i>

15
00:01:25,320 --> 00:01:26,680
<i>Andy,</i>

16
00:01:26,760 --> 00:01:29,360
<i>biegnie przez Patagonię niczym kręgosłup.</i>

17
00:01:31,880 --> 00:01:34,360
<i>W jej sercu są bujne lasy</i>

18
00:01:36,160 --> 00:01:38,240
<i>i otwarte stepy.</i>

19
00:01:39,880 --> 00:01:41,000
<i>A wzdłuż wybrzeża</i>

20
00:01:42,280 --> 00:01:44,880
<i>czuć potęgę Oceanu Pacyficznego.</i>

21
00:01:50,920 --> 00:01:53,720
<i>Patagonia każe nam</i>
<i>zrewidować wyobrażenia o tym,</i>

22
00:01:53,800 --> 00:01:55,920
<i>czym mogą być parki narodowe.</i>

23
00:02:09,440 --> 00:02:13,120
CHILIJSKA PATAGONIA

24
00:02:16,400 --> 00:02:19,600
<i>Na zachodnim wybrzeżu</i>
<i>Ameryki Południowej leży Chile,</i>

25
00:02:20,320 --> 00:02:22,120
<i>najdłuższe państwo świata.</i>

26
00:02:22,760 --> 00:02:27,760
<i>Ciągnie się z północy na południe</i>
<i>przez ponad 4000 kilometrów.</i>

27
00:02:29,880 --> 00:02:34,080
<i>W południowej części</i>
<i>leży niedostępna Patagonia,</i>

28
00:02:35,480 --> 00:02:40,360
<i>gdzie na ogromnych obszarach</i>
<i>ustanowiono 24 parki narodowe.</i>

29
00:02:41,560 --> 00:02:45,240
<i>Najsłynniejszym z nich</i>
<i>jest park Torres del Paine.</i>

30
00:02:59,200 --> 00:03:03,280
<i>Nad jego pejzażem</i>
<i>górują trzy słynne szczyty.</i>

31
00:03:18,560 --> 00:03:23,760
<i>W parku kwitnie populacja</i>
<i>największego drapieżnika lądowego w Chile,</i>

32
00:03:25,200 --> 00:03:26,120
<i>pumy.</i>

33
00:03:38,040 --> 00:03:41,080
<i>Ta matka ma cztery młode do wykarmienia.</i>

34
00:03:47,840 --> 00:03:51,360
<i>Czas zapolować,</i>
<i>a żeby zwiększyć swoje szanse,</i>

35
00:03:52,000 --> 00:03:54,200
<i>matka musi zostawić młode same.</i>

36
00:04:05,760 --> 00:04:09,920
<i>Ich przetrwanie zależy od jej sprytu</i>
<i>i zdolności skradania.</i>

37
00:04:18,840 --> 00:04:22,920
<i>Gwanako, praprzodek udomowionej lamy</i>

38
00:04:24,680 --> 00:04:26,280
<i>i najczęstsza ofiara pumy.</i>

39
00:04:38,560 --> 00:04:43,120
<i>Wtopienie się w krajobraz</i>
<i>daje największe szanse na atak znienacka.</i>

40
00:05:12,720 --> 00:05:16,280
<i>Cztery na pięć polowań pum</i>
<i>kończą się porażką.</i>

41
00:05:51,440 --> 00:05:54,800
<i>Matka musi szukać kolejnej szansy,</i>
<i>żeby wykarmić młode,</i>

42
00:05:56,800 --> 00:05:58,760
<i>więc rusza z rodziną dalej.</i>

43
00:06:08,520 --> 00:06:11,000
<i>Ale nie tylko one szukają pożywienia.</i>

44
00:06:15,760 --> 00:06:18,520
<i>Nieopodal młodsza, samotna samica</i>

45
00:06:19,240 --> 00:06:20,520
<i>także prowadzi łowy.</i>

46
00:06:33,840 --> 00:06:35,360
<i>Z wysoka…</i>

47
00:06:37,800 --> 00:06:39,320
<i>zauważa stado.</i>

48
00:06:51,480 --> 00:06:55,120
<i>Sąsiedztwo jeziora</i>
<i>ogranicza drogi ucieczki.</i>

49
00:07:25,720 --> 00:07:29,280
<i>Jeśli ma powalić zwierzę,</i>
<i>które waży nawet trzy razy więcej,</i>

50
00:07:29,920 --> 00:07:32,400
<i>wszystko musi grać na jej korzyść.</i>

51
00:09:13,120 --> 00:09:16,920
<i>Zdobyła tylko siniaki.</i>
<i>Kolejna stracona szansa.</i>

52
00:09:38,360 --> 00:09:43,760
<i>Matka z młodymi znalazły</i>
<i>szczątki gwanako na brzegu bajora.</i>

53
00:09:52,800 --> 00:09:55,440
<i>Głodna rodzina nie wybrzydza.</i>

54
00:10:04,400 --> 00:10:07,440
<i>Fakt, że gwanako było martwe</i>
<i>i częściowo zakopane,</i>

55
00:10:07,520 --> 00:10:09,200
<i>może oznaczać tylko jedno.</i>

56
00:10:10,720 --> 00:10:13,680
<i>Mięso należy do kogoś innego.</i>

57
00:10:22,280 --> 00:10:23,440
<i>Do samotnej samicy.</i>

58
00:10:30,920 --> 00:10:33,640
<i>Młode boją się nieznajomej.</i>

59
00:10:38,280 --> 00:10:39,960
<i>Ale matka jest spokojna.</i>

60
00:10:45,240 --> 00:10:47,960
<i>To jej córka z zeszłorocznego miotu.</i>

61
00:10:57,720 --> 00:11:00,600
<i>Samica odzyskuje swoje truchło.</i>

62
00:11:04,920 --> 00:11:09,960
<i>Jest starszą siostrą kociąt,</i>
<i>ale to nie znaczy, że chce się dzielić.</i>

63
00:11:26,440 --> 00:11:29,760
<i>Przemoczony młodszy brat</i>
<i>musi poczekać na swoją kolej.</i>

64
00:11:34,600 --> 00:11:35,920
<i>Zjawiają się inni…</i>

65
00:11:40,000 --> 00:11:41,960
<i>i zostają przyjęci na uczcie.</i>

66
00:11:48,480 --> 00:11:52,600
<i>Do niedawna pumy uważano za samotników.</i>

67
00:11:53,400 --> 00:11:56,840
<i>Sądzono, że lwy i gepardy</i>
<i>to jedyne stadne wielkie koty.</i>

68
00:11:58,360 --> 00:12:04,520
<i>Odkrycie tak silnych więzi społecznych</i>
<i>redefiniuje nasze postrzeganie pum.</i>

69
00:12:08,600 --> 00:12:12,960
<i>Utworzenie tego azylu</i>
<i>ochroniło te koty przez ranczerami</i>

70
00:12:13,040 --> 00:12:15,240
<i>obawiającymi się o swoją trzodę.</i>

71
00:12:16,760 --> 00:12:20,960
<i>Dzięki temu pumy mają też</i>
<i>więcej przestrzeni i jedzenia,</i>

72
00:12:21,040 --> 00:12:24,240
<i>co zmniejsza potrzebę</i>
<i>konfliktów między rywalami.</i>

73
00:12:28,840 --> 00:12:30,640
<i>W parku mieszka teraz</i>

74
00:12:30,720 --> 00:12:33,840
<i>jedna z największych</i>
<i>populacji pum na świecie.</i>

75
00:12:38,400 --> 00:12:44,000
<i>A liczebność tych majestatycznych zwierząt</i>
<i>powoli rośnie na całym południu Chile.</i>

76
00:13:00,440 --> 00:13:03,520
<i>Przenosząc się wzdłuż Andów</i>
<i>500 kilometrów na północ,</i>

77
00:13:04,120 --> 00:13:06,240
<i>napotkamy Park Narodowy Patagonia.</i>

78
00:13:12,560 --> 00:13:14,200
<i>Jest on jednym z nowszych.</i>

79
00:13:14,280 --> 00:13:18,840
<i>Wygląda jak dziewicza głusza,</i>
<i>ale do niedawna był to teren wypasu owiec.</i>

80
00:13:24,320 --> 00:13:27,840
<i>Pumy i łowione przez nie gwanako</i>
<i>były tępione.</i>

81
00:13:30,160 --> 00:13:33,960
<i>Obecnie wywieziono stąd owce</i>
<i>i objęto przyrodę ochroną.</i>

82
00:13:34,640 --> 00:13:38,280
<i>Region zaczyna powracać</i>
<i>do stanu naturalnej równowagi.</i>

83
00:13:49,280 --> 00:13:51,280
<i>Jako że pum wciąż jest niewiele,</i>

84
00:13:51,880 --> 00:13:54,960
<i>populacja gwanako szybko się odradza.</i>

85
00:14:01,280 --> 00:14:04,560
<i>Ten samiec chce się do tego przyczynić.</i>

86
00:14:13,360 --> 00:14:16,720
<i>Przybył tu w poszukiwaniu</i>
<i>dobrych terenów na wypas,</i>

87
00:14:17,480 --> 00:14:19,880
<i>które zrobią wrażenie na samicach.</i>

88
00:14:30,600 --> 00:14:32,280
<i>Stado złożone tylko z samic…</i>

89
00:14:36,560 --> 00:14:39,040
<i>pośród wyśmienitych pastwisk.</i>

90
00:14:43,520 --> 00:14:47,920
<i>Ale ogromny, dominujący samiec</i>
<i>znalazł je pierwszy.</i>

91
00:14:53,960 --> 00:14:56,000
<i>A to stado jest za małe…</i>

92
00:14:57,080 --> 00:14:58,200
<i>na nich dwóch.</i>

93
00:15:12,440 --> 00:15:15,600
<i>Dominujący samiec szarżuje,</i>
<i>by pokazać, kto tu rządzi.</i>

94
00:15:35,600 --> 00:15:38,880
<i>Posuwa się nawet do ciosu poniżej pasa.</i>

95
00:15:48,640 --> 00:15:51,120
<i>Odgania kawalera z dala od stada…</i>

96
00:15:57,400 --> 00:15:59,640
<i>aż ten w końcu łapie aluzję.</i>

97
00:16:16,080 --> 00:16:18,440
<i>Zwycięzca wraca do samic…</i>

98
00:16:20,520 --> 00:16:21,600
<i>ale na miejscu</i>

99
00:16:22,600 --> 00:16:24,920
<i>znajduje kolejnego intruza.</i>

100
00:16:39,680 --> 00:16:42,640
<i>Gdy dominujący samiec</i>
<i>odprowadza nowego rywala,</i>

101
00:16:43,880 --> 00:16:46,680
<i>kawaler wkrada się z powrotem.</i>

102
00:17:01,880 --> 00:17:04,000
<i>I wykorzystuje szansę…</i>

103
00:17:07,800 --> 00:17:09,640
<i>w końcu znajdując partnerkę.</i>

104
00:17:17,480 --> 00:17:19,880
<i>Gdy utworzono te parki narodowe,</i>

105
00:17:19,960 --> 00:17:22,280
<i>ogrodzenia zostały zdemontowane,</i>

106
00:17:23,080 --> 00:17:25,520
<i>aby zapewnić gwanako swobodę ruchu.</i>

107
00:17:26,160 --> 00:17:29,080
<i>To pozwala im mieszać</i>
<i>i wzmacniać pule genetyczne.</i>

108
00:17:40,680 --> 00:17:42,880
<i>Po ciąży trwającej prawie rok</i>

109
00:17:43,520 --> 00:17:45,040
<i>matka w końcu rodzi.</i>

110
00:18:24,200 --> 00:18:28,000
<i>Małe gwanako musi stanąć na nogi</i>
<i>tak szybko, jak to możliwe.</i>

111
00:19:04,440 --> 00:19:06,280
<i>W ciągu zaledwie dwóch tygodni</i>

112
00:19:06,360 --> 00:19:10,280
<i>swoje pierwsze kroki</i>
<i>postawią tu tysiące młodych.</i>

113
00:19:26,040 --> 00:19:29,080
<i>Wszystkie samice rodzą</i>
<i>w tym samym okresie,</i>

114
00:19:29,160 --> 00:19:32,000
<i>ponieważ w grupie jest bezpieczniej.</i>

115
00:19:35,680 --> 00:19:39,120
<i>Tutaj nigdy nie wiadomo,</i>
<i>kto cię obserwuje.</i>

116
00:19:44,840 --> 00:19:47,360
<i>Wraz z rozrostem stad gwanako</i>

117
00:19:47,440 --> 00:19:52,080
<i>wzrosną też szanse pum</i>
<i>na odbudowanie populacji</i>

118
00:19:53,480 --> 00:19:55,840
<i>i szanse natury na odrodzenie.</i>

119
00:20:06,400 --> 00:20:08,680
<i>Wiele parków narodowych na świecie</i>

120
00:20:08,760 --> 00:20:12,160
<i>stanowi izolowane enklawy</i>
<i>chronionej przyrody.</i>

121
00:20:13,720 --> 00:20:14,840
<i>Ale aby rozkwitnąć,</i>

122
00:20:15,360 --> 00:20:18,920
<i>zwierzęta potrzebują też</i>
<i>możliwości bezpiecznej wędrówki.</i>

123
00:20:19,680 --> 00:20:24,920
<i>Swobody ruchu w poszukiwaniu</i>
<i>pożywienia, terytorium lub partnera.</i>

124
00:20:30,880 --> 00:20:32,120
<i>Od roku 2017</i>

125
00:20:32,640 --> 00:20:36,800
<i>Chile prowadzi prace</i>
<i>nad połączeniem mozaiki dzikich obszarów.</i>

126
00:20:38,160 --> 00:20:42,720
<i>Komunikuje parki narodowe</i>
<i>z rezerwatami i parkami morskimi,</i>

127
00:20:44,120 --> 00:20:48,200
<i>aby stworzyć sieć połączeń,</i>
<i>korytarz chronionej przyrody,</i>

128
00:20:48,760 --> 00:20:53,360
<i>który skomunikuje w Patagonii</i>
<i>tereny o powierzchni 12 milionów hektarów.</i>

129
00:20:58,600 --> 00:21:03,520
<i>W centrum tej sieci</i>
<i>leży Park Narodowy Cerro Castillo.</i>

130
00:21:05,200 --> 00:21:07,720
<i>Mieszka tam niegdyś zagrożony gatunek,</i>

131
00:21:07,800 --> 00:21:10,400
<i>który dziś dokonuje wielkiego powrotu…</i>

132
00:21:20,080 --> 00:21:21,760
<i>kondor wielki.</i>

133
00:21:28,000 --> 00:21:29,680
<i>Kondory to padlinożercy.</i>

134
00:21:30,240 --> 00:21:32,120
<i>Żywią się martwymi zwierzętami.</i>

135
00:21:32,200 --> 00:21:36,320
<i>Pełnią niezbędną funkcję:</i>
<i>likwidują odpady i zapobiegają chorobom.</i>

136
00:21:42,120 --> 00:21:45,800
<i>Dawniej właściciele ziemscy</i>
<i>polowali na nie i je truli,</i>

137
00:21:45,880 --> 00:21:47,640
<i>aby chronić trzodę.</i>

138
00:21:48,520 --> 00:21:52,120
<i>Teraz populacja tych wspaniałych ptaków</i>

139
00:21:52,200 --> 00:21:53,600
<i>znowu rośnie.</i>

140
00:22:01,760 --> 00:22:05,240
<i>Gniazdują na niedostępnych,</i>
<i>zalesionych klifach.</i>

141
00:22:06,480 --> 00:22:10,080
<i>Codziennie pokonują setki kilometrów</i>
<i>w poszukiwaniu jedzenia…</i>

142
00:22:20,280 --> 00:22:21,480
<i>pozostawiając…</i>

143
00:22:26,680 --> 00:22:28,440
<i>bezbronne pisklęta.</i>

144
00:22:39,440 --> 00:22:42,240
<i>Jest niemal wielkości dorosłego ptaka,</i>

145
00:22:42,320 --> 00:22:46,160
<i>ale to ogromne pisklę</i>
<i>ma tylko dziewięć miesięcy.</i>

146
00:22:48,760 --> 00:22:52,160
<i>Kondory to największe na świecie</i>
<i>ptaki szybujące.</i>

147
00:22:53,680 --> 00:22:57,520
<i>Jego rozpiętość skrzydeł</i>
<i>może kiedyś osiągnąć trzy metry.</i>

148
00:23:01,040 --> 00:23:02,040
<i>Ale na razie</i>

149
00:23:03,280 --> 00:23:05,200
<i>pisklak uczy się ich używać.</i>

150
00:23:22,680 --> 00:23:23,920
<i>Nabiera odwagi.</i>

151
00:23:36,400 --> 00:23:41,600
<i>Ale pierwsza próba lotu z tego miejsca</i>
<i>byłaby niezwykle ryzykowna.</i>

152
00:23:58,280 --> 00:23:59,760
<i>Lepiej się wycofać.</i>

153
00:24:06,000 --> 00:24:07,320
<i>Jeśli mu się uda.</i>

154
00:24:22,000 --> 00:24:23,560
<i>Rodzice wracają.</i>

155
00:24:35,680 --> 00:24:37,920
<i>I nareszcie czas na śniadanie.</i>

156
00:24:41,960 --> 00:24:46,960
<i>Aby dać dziecku jak najlepszą opiekę,</i>
<i>wychowują tylko jedno pisklę naraz.</i>

157
00:24:53,880 --> 00:24:58,840
<i>Ale jeśli ich starania mają się opłacić,</i>
<i>młode musi samo wzbić się do lotu.</i>

158
00:25:07,880 --> 00:25:10,800
<i>Może trzeba mu pokazać, jak to się robi.</i>

159
00:25:29,600 --> 00:25:30,600
<i>Przyszedł czas…</i>

160
00:25:34,680 --> 00:25:36,880
<i>na jego pierwszy lot.</i>

161
00:25:50,640 --> 00:25:52,400
<i>Na początek może być.</i>

162
00:26:19,160 --> 00:26:20,080
<i>Teraz lepiej.</i>

163
00:26:27,240 --> 00:26:30,680
<i>Kondory są tak ciężkie,</i>
<i>że nie wystarczy machać skrzydłami.</i>

164
00:26:32,200 --> 00:26:35,360
<i>Aby przelatywać wielkie odległości,</i>

165
00:26:35,440 --> 00:26:38,000
<i>pisklę musi się nauczyć</i>
<i>wykorzystywać wiatr.</i>

166
00:26:55,160 --> 00:26:59,320
<i>Rodzice prowadzą go do prądów powietrznych</i>
<i>i kominów termicznych.</i>

167
00:27:14,920 --> 00:27:18,040
<i>Pisklę zostanie z nimi</i>
<i>nawet przez dwa lata.</i>

168
00:27:22,120 --> 00:27:25,440
<i>Do tego czasu codziennie będzie ćwiczył,</i>

169
00:27:25,520 --> 00:27:26,760
<i>rosnąc w siłę,</i>

170
00:27:26,840 --> 00:27:30,920
<i>aż sam będzie w stanie</i>
<i>szybować ponad Andami.</i>

171
00:27:54,720 --> 00:27:56,600
<i>Tysiąc kilometrów na północ</i>

172
00:27:56,680 --> 00:27:59,280
<i>krajobraz zaczyna się zmieniać.</i>

173
00:28:06,000 --> 00:28:09,240
<i>Tutaj dominują wulkany.</i>

174
00:28:11,080 --> 00:28:13,360
<i>Znaczą okolicę potokami lawy…</i>

175
00:28:18,000 --> 00:28:21,120
<i>między którymi rosną prastare lasy.</i>

176
00:28:25,160 --> 00:28:28,840
<i>Na północnym krańcu regionu</i>
<i>leży Park Narodowy Conguillío,</i>

177
00:28:29,960 --> 00:28:34,400
<i>jeden z ostatnich bastionów</i>
<i>zagrożonej araukarii</i>

178
00:28:34,480 --> 00:28:35,960
<i>zwanej igławą chilijską.</i>

179
00:28:41,000 --> 00:28:43,880
<i>Dorasta ona do ponad 50 metrów wysokości.</i>

180
00:28:43,960 --> 00:28:48,200
<i>Kiedyś olbrzymy te stanowiły częsty widok</i>
<i>na całej północy Patagonii.</i>

181
00:28:49,160 --> 00:28:52,160
<i>Były jednak wycinane,</i>
<i>aby zrobić miejsce pod uprawę.</i>

182
00:28:53,560 --> 00:28:57,720
<i>Dziś występują</i>
<i>tylko na małych połaciach wiekowych lasów.</i>

183
00:29:05,600 --> 00:29:10,160
<i>W cieniu araukarii</i>
<i>rosną delikatne lasy bukanowe.</i>

184
00:29:15,680 --> 00:29:19,080
<i>Mieszkają tu zwierzęta,</i>
<i>które można spotkać tylko tutaj.</i>

185
00:29:23,400 --> 00:29:24,320
<i>Oto pudu…</i>

186
00:29:26,640 --> 00:29:29,040
<i>najmniejsze sarny na świecie.</i>

187
00:29:31,040 --> 00:29:34,560
<i>Nakrapiane dziecko</i>
<i>zmieściłoby się w dłoni.</i>

188
00:29:38,800 --> 00:29:41,720
<i>Są tu też najmniejsze dzikie koty</i>
<i>w Amerykach.</i>

189
00:29:42,400 --> 00:29:46,560
<i>Kodkody nie dorównują rozmiarem</i>
<i>nawet kotom domowym.</i>

190
00:29:49,680 --> 00:29:51,640
<i>Obok tych miniaturowych ssaków</i>

191
00:29:52,960 --> 00:29:55,840
<i>w lesie waldiwijskim żyje też</i>

192
00:29:55,920 --> 00:29:59,160
<i>jeden z najbardziej imponujących</i>
<i>owadów na świecie…</i>

193
00:30:06,200 --> 00:30:08,360
<i>jelonek Darwina.</i>

194
00:30:11,120 --> 00:30:15,320
<i>Nazwę zawdzięcza on niezwykłym,</i>
<i>przypominającym poroże żuwaczkom samców.</i>

195
00:30:18,680 --> 00:30:21,600
<i>Ten właśnie poczuł zapach samicy.</i>

196
00:30:25,560 --> 00:30:29,800
<i>Ale ona jest 30 metrów wyżej,</i>
<i>w koronie bukana.</i>

197
00:30:39,880 --> 00:30:44,120
<i>To tak, jak gdyby człowiek</i>
<i>miał się wdrapać na wieżę Eiffla.</i>

198
00:30:44,800 --> 00:30:45,840
<i>Dwa razy.</i>

199
00:30:49,600 --> 00:30:53,800
<i>Jej kuszący zapach</i>
<i>samce wyczuwają z daleka.</i>

200
00:30:57,040 --> 00:30:58,760
<i>Wyścig czas zacząć.</i>

201
00:31:16,520 --> 00:31:19,120
<i>W końcu dociera na szczyt</i>

202
00:31:19,200 --> 00:31:20,920
<i>przed konkurentami…</i>

203
00:31:24,800 --> 00:31:27,120
<i>a samica jest w zasięgu wzroku.</i>

204
00:31:37,480 --> 00:31:39,800
<i>Ale pojawia się rywal.</i>

205
00:31:46,760 --> 00:31:48,200
<i>Mierzą się wzrokiem.</i>

206
00:31:54,560 --> 00:31:58,160
<i>Teraz przydaje się ogromna broń.</i>

207
00:32:01,640 --> 00:32:06,840
<i>To jedna z największych broni</i>
<i>w stosunku do rozmiaru ciała u zwierząt.</i>

208
00:32:09,640 --> 00:32:11,280
<i>Wyewoluowały, aby chwytać…</i>

209
00:32:12,680 --> 00:32:13,640
<i>i podnosić.</i>

210
00:32:16,560 --> 00:32:18,160
<i>Przeciwnik uderza pierwszy.</i>

211
00:32:33,480 --> 00:32:35,000
<i>Ale sytuacja się odwraca</i>

212
00:32:36,400 --> 00:32:38,280
<i>i teraz to on jest górą.</i>

213
00:32:55,120 --> 00:32:59,880
<i>Nareszcie nic nie stoi</i>
<i>pomiędzy nim a partnerką.</i>

214
00:33:23,480 --> 00:33:25,760
<i>Gdy zapada zmierzch,</i>

215
00:33:26,640 --> 00:33:30,600
<i>park przypomina nam</i>
<i>nasze miejsce we wszechświecie.</i>

216
00:33:35,080 --> 00:33:37,720
<i>Dzięki nadzorowi zanieczyszczenia światłem</i>

217
00:33:37,800 --> 00:33:43,760
<i>niebo nad rezerwatami pozostało</i>
<i>jednym z najczarniejszych na Ziemi.</i>

218
00:33:49,040 --> 00:33:52,720
<i>W bezchmurną noc można dostrzec</i>
<i>planety Układu Słonecznego…</i>

219
00:33:55,800 --> 00:33:57,800
<i>gwiazdy Drogi Mlecznej…</i>

220
00:33:59,240 --> 00:34:03,360
<i>i odległą poświatę</i>
<i>najbliższych sąsiednich galaktyk.</i>

221
00:34:08,280 --> 00:34:10,360
<i>Nawet gołym okiem.</i>

222
00:34:18,680 --> 00:34:20,480
<i>A pod osłoną nocy</i>

223
00:34:21,400 --> 00:34:26,360
<i>jeden nocny mieszkaniec lasu</i>
<i>pomaga domowi się regenerować.</i>

224
00:34:31,440 --> 00:34:33,120
<i>Dzięki nowoczesnym kamerom</i>

225
00:34:33,200 --> 00:34:36,240
<i>możemy ujawnić jego nocne szaleństwa.</i>

226
00:34:39,120 --> 00:34:40,760
<i>Torbik bambusowy…</i>

227
00:34:45,400 --> 00:34:47,720
<i>po hiszpańsku: „górska małpka”.</i>

228
00:34:52,520 --> 00:34:56,280
<i>Ale torbik nie jest małpą. Jest torbaczem.</i>

229
00:35:03,320 --> 00:35:04,800
<i>A choć jest malutki…</i>

230
00:35:06,680 --> 00:35:10,720
<i>te ogromne drzewa na nim polegają.</i>

231
00:35:17,440 --> 00:35:21,440
<i>Co noc je tyle jedzenia, ile waży.</i>

232
00:35:29,320 --> 00:35:34,040
<i>W ciągu życia pomoże rozsiać</i>
<i>przynajmniej 20 różnych gatunków roślin,</i>

233
00:35:34,960 --> 00:35:36,280
<i>jedząc owoce…</i>

234
00:35:38,720 --> 00:35:41,920
<i>i upuszczając nasiona w innym miejscu.</i>

235
00:36:02,920 --> 00:36:04,440
<i>Gdy zaczyna wstawać świt,</i>

236
00:36:06,080 --> 00:36:09,000
<i>torbik wraca do ukrytej nory i idzie spać.</i>

237
00:36:13,080 --> 00:36:14,800
<i>Nie jest tu sam.</i>

238
00:36:19,200 --> 00:36:25,600
<i>We wspólnych norach może razem spać</i>
<i>nawet dziesięć niespokrewnionych torbików.</i>

239
00:36:45,480 --> 00:36:48,240
<i>Z pomocą tych „górskich małpek”</i>

240
00:36:48,320 --> 00:36:51,120
<i>ogromny las waldiwijski</i>

241
00:36:51,960 --> 00:36:55,200
<i>może znowu rozpościerać się od Andów</i>

242
00:36:56,720 --> 00:36:58,040
<i>po Ocean Pacyficzny.</i>

243
00:37:08,680 --> 00:37:13,800
<i>Chile ma prawie 6500 kilometrów</i>
<i>krętej linii brzegowej na Pacyfiku.</i>

244
00:37:21,280 --> 00:37:24,240
<i>Podczas ostatniego zlodowacenia</i>
<i>lodowce płynęły</i>

245
00:37:24,320 --> 00:37:26,760
<i>ze szczytów gór aż do morza.</i>

246
00:37:41,680 --> 00:37:42,840
<i>Ich ruchy</i>

247
00:37:44,080 --> 00:37:48,280
<i>wyrzeźbiły patagoński labirynt</i>
<i>głębokich fiordów na wybrzeżu.</i>

248
00:37:53,360 --> 00:37:55,960
<i>Niewiele z tych mas lodu</i>
<i>przetrwało do dziś.</i>

249
00:37:58,080 --> 00:38:01,240
<i>To jest lodowiec San Rafael.</i>

250
00:38:20,000 --> 00:38:24,880
<i>Każdej wiosny po fiordzie</i>
<i>niesie się eteryczna pieśń.</i>

251
00:39:12,400 --> 00:39:16,560
<i>To upiorne wołanie</i>
<i>samca lamparta morskiego.</i>

252
00:39:24,160 --> 00:39:27,400
<i>Chce wykorzystać kry lodowe,</i>
<i>aby się rozmnażać.</i>

253
00:39:29,880 --> 00:39:34,160
<i>Będzie śpiewał dzień i noc,</i>
<i>żeby przyciągnąć samicę,</i>

254
00:39:36,720 --> 00:39:38,640
<i>zręcznie komponując serenady,</i>

255
00:39:38,720 --> 00:39:42,320
<i>tak aby zawrzeć w nich różne nuty i tony.</i>

256
00:39:48,200 --> 00:39:50,920
<i>Fragmenty jego melodyjnego repertuaru</i>

257
00:39:51,000 --> 00:39:53,280
<i>słychać z dużych odległości.</i>

258
00:39:59,400 --> 00:40:00,360
<i>Samica…</i>

259
00:40:03,760 --> 00:40:05,480
<i>słyszy pieśń samca.</i>

260
00:40:08,000 --> 00:40:10,280
<i>Podczas krótkiego sezonu godowego</i>

261
00:40:10,360 --> 00:40:14,040
<i>lamparty morskie</i>
<i>śpiewają pod wodą przez całą noc.</i>

262
00:40:18,200 --> 00:40:22,120
<i>Wyczerpana nocnymi zalotami samica</i>
<i>odpoczywa na lodzie.</i>

263
00:40:30,680 --> 00:40:32,720
<i>Ale serenada jest kusząca.</i>

264
00:40:48,480 --> 00:40:49,640
<i>Podpływa.</i>

265
00:41:00,280 --> 00:41:01,280
<i>Ale okazuje się,</i>

266
00:41:02,600 --> 00:41:04,080
<i>że jej niedoszły amant</i>

267
00:41:05,360 --> 00:41:07,240
<i>jest pogrążony we śnie.</i>

268
00:41:13,720 --> 00:41:16,520
<i>Naukowcy uważają, że w okresie godowym</i>

269
00:41:16,600 --> 00:41:20,360
<i>lamparty morskie mają</i>
<i>tak wysokie poziomy hormonów,</i>

270
00:41:21,880 --> 00:41:24,120
<i>że śpiewają nawet przez sen.</i>

271
00:41:34,680 --> 00:41:36,680
<i>Gdy słońce zaczyna się chować…</i>

272
00:41:46,200 --> 00:41:48,280
<i>samiec w końcu się budzi.</i>

273
00:42:14,000 --> 00:42:19,240
<i>Udają się pod lód,</i>
<i>aby rozpocząć godowy duet.</i>

274
00:42:30,600 --> 00:42:34,080
<i>Ochrona obejmuje prawie połowę</i>
<i>terenów lądowych Patagonii,</i>

275
00:42:34,800 --> 00:42:37,600
<i>ale mniej niż jedną piątą</i>
<i>jej wód przybrzeżnych.</i>

276
00:42:44,080 --> 00:42:47,520
<i>Sto kilometrów od południowego krańca</i>
<i>kontynentalnego Chile</i>

277
00:42:48,840 --> 00:42:52,960
<i>leżą subantarktyczne Wyspy Diega Ramíreza,</i>

278
00:42:54,440 --> 00:42:57,680
<i>jeden z niewielu</i>
<i>morskich rezerwatów Patagonii.</i>

279
00:42:59,680 --> 00:43:02,600
<i>U ich brzegów spotykają się trzy oceany.</i>

280
00:43:04,760 --> 00:43:06,600
<i>Pacyfik na zachodzie…</i>

281
00:43:10,280 --> 00:43:12,640
<i>Atlantyk na wschodzie…</i>

282
00:43:14,120 --> 00:43:17,840
<i>i brutalny Ocean Południowy na południu.</i>

283
00:43:22,720 --> 00:43:26,920
<i>Mimo że otaczają je tak zdradliwe wody,</i>

284
00:43:27,600 --> 00:43:30,520
<i>wyspy tętnią życiem.</i>

285
00:43:34,640 --> 00:43:39,240
<i>Dają one bezpieczne schronienie</i>
<i>ponad dwu milionom gniazdujących ptaków.</i>

286
00:43:42,920 --> 00:43:47,320
<i>Kolonie albatrosów</i>
<i>drążą rzeki w gąszczu traw.</i>

287
00:43:55,680 --> 00:43:59,680
<i>To jedna z niewielu kolonii albatrosów,</i>
<i>której liczebność nie maleje.</i>

288
00:43:59,760 --> 00:44:02,120
<i>To zasługa braku drapieżników na wyspie</i>

289
00:44:02,200 --> 00:44:04,920
<i>oraz zakazu rybołówstwa w parku morskim.</i>

290
00:44:10,320 --> 00:44:14,200
<i>Nie wszystkie żyjące tu zwierzęta</i>
<i>mogą przybyć drogą powietrzną.</i>

291
00:44:23,400 --> 00:44:26,520
<i>Gniazdują tu także pingwiny skalne.</i>

292
00:44:31,920 --> 00:44:36,000
<i>Pingwini rodzice muszą na zmianę</i>
<i>podróżować setki kilometrów</i>

293
00:44:36,080 --> 00:44:38,680
<i>w poszukiwaniu jedzenia</i>
<i>dla głodnych piskląt.</i>

294
00:44:49,000 --> 00:44:52,960
<i>Mogą być nieobecni nawet przez trzy dni.</i>

295
00:45:01,920 --> 00:45:04,160
<i>Ale najniebezpieczniejszy…</i>

296
00:45:04,840 --> 00:45:05,960
<i>jest powrót.</i>

297
00:45:13,320 --> 00:45:15,480
<i>Fale wyrzucają pingwiny na brzeg.</i>

298
00:45:20,680 --> 00:45:24,160
<i>Ale ocean to najmniejsze z ich zmartwień.</i>

299
00:45:29,440 --> 00:45:32,480
<i>Wody te patrolują uchatki patagońskie.</i>

300
00:45:46,800 --> 00:45:49,280
<i>W każdej grupie wracającej z połowu…</i>

301
00:45:52,520 --> 00:45:54,600
<i>będą straty.</i>

302
00:46:06,000 --> 00:46:08,120
<i>Pingwinia matka walczy o życie,</i>

303
00:46:08,840 --> 00:46:10,400
<i>powracając do rodziny.</i>

304
00:46:15,000 --> 00:46:17,760
<i>Ale uchatki pływają trzy razy szybciej.</i>

305
00:46:22,400 --> 00:46:23,760
<i>Jej jedyną nadzieją…</i>

306
00:46:27,000 --> 00:46:28,440
<i>jest wyjście na ląd.</i>

307
00:46:49,400 --> 00:46:50,920
<i>Nareszcie bezpieczna.</i>

308
00:46:58,160 --> 00:46:59,120
<i>A może nie.</i>

309
00:47:42,800 --> 00:47:44,400
<i>O mały włos.</i>

310
00:47:58,320 --> 00:48:02,280
<i>Teraz czeka ją</i>
<i>wyczerpująca wspinaczka do gniazda.</i>

311
00:48:48,120 --> 00:48:50,000
<i>Aby wykarmić pisklę,</i>

312
00:48:50,600 --> 00:48:54,480
<i>każdy pingwini rodzic musi narażać życie.</i>

313
00:48:57,480 --> 00:49:01,480
<i>Będą na zmianę wyruszać w tę podróż</i>
<i>jeszcze przez sześć miesięcy,</i>

314
00:49:02,200 --> 00:49:06,280
<i>aż pisklę samo będzie w stanie</i>
<i>uciec przed uchatkami.</i>

315
00:49:25,520 --> 00:49:27,360
<i>Ten park morski chroni dziś</i>

316
00:49:27,440 --> 00:49:31,120
<i>ponad 140 tysięcy</i>
<i>kilometrów kwadratowych oceanu…</i>

317
00:49:33,600 --> 00:49:38,160
<i>i rozciąga patagoński</i>
<i>korytarz ochrony zwierząt</i>

318
00:49:39,640 --> 00:49:43,080
<i>aż do chronionych wód Antarktydy.</i>

319
00:49:57,720 --> 00:50:03,320
<i>Ta sieć parków chroni teraz</i>
<i>ponad 200 gatunków ptaków i ssaków</i>

320
00:50:04,680 --> 00:50:07,840
<i>w zadziwiająco różnych krajobrazach.</i>

321
00:50:10,720 --> 00:50:15,120
<i>Pomaga uratować gatunki</i>
<i>znajdujące się na skraju wyginięcia.</i>

322
00:50:16,680 --> 00:50:20,200
<i>Ale nie tylko zwierzęta na tym korzystają.</i>

323
00:50:21,880 --> 00:50:26,040
<i>Zyski z ekoturystyki dla lokalnej ekonomii</i>
<i>mają w najbliższej dekadzie</i>

324
00:50:26,120 --> 00:50:28,360
<i>wynieść setki milionów dolarów.</i>

325
00:50:29,080 --> 00:50:31,200
<i>A jeszcze większe będą korzyści</i>

326
00:50:31,920 --> 00:50:34,680
<i>dla każdej istoty żyjącej na Ziemi.</i>

327
00:50:36,320 --> 00:50:38,400
<i>W walce ze zmianą klimatu</i>

328
00:50:38,480 --> 00:50:42,080
<i>te ziemie i roślinność działają jak gąbka,</i>

329
00:50:42,680 --> 00:50:44,520
<i>pochłaniając dwutlenek węgla.</i>

330
00:50:45,280 --> 00:50:49,640
<i>Niewiele regionów w Ameryce Południowej</i>
<i>robi to równie efektywnie.</i>

331
00:50:52,520 --> 00:50:55,680
<i>Wystarczy dać naturze szansę,</i>
<i>a ona powróci.</i>

332
00:50:56,360 --> 00:50:59,240
<i>Dzikie tereny i zwierzęta</i>
<i>mogą się odrodzić,</i>

333
00:50:59,840 --> 00:51:02,240
<i>a równowaga może powrócić.</i>

334
00:51:03,320 --> 00:51:06,640
<i>Patagonia w Chile</i>
<i>stanowi inspirujący przykład tego,</i>

335
00:51:07,200 --> 00:51:11,480
<i>co możemy osiągnąć,</i>
<i>kiedy współpracujemy z naturą</i>

336
00:51:11,560 --> 00:51:16,360
<i>i wierzymy w prawdziwą wartość</i>
<i>naszych parków narodowych.</i>

337
00:52:42,840 --> 00:52:47,840
Napisy: Juliusz P. Braun