1
00:00:06,000 --> 00:00:08,960
NETFLIX - SERIAL DOKUMENTALNY

2
00:00:23,480 --> 00:00:27,600
Zatoka Hanauma to jedno
z moich ulubionych miejsc na świecie.

3
00:00:29,080 --> 00:00:30,840
Wychowałem się na Hawajach.

4
00:00:31,360 --> 00:00:33,080
To było moje podwórko.

5
00:00:35,840 --> 00:00:38,360
To tutaj pokochałem naturę.

6
00:00:40,440 --> 00:00:44,280
W moim dzieciństwie
dzika natura i codzienność

7
00:00:44,360 --> 00:00:46,040
były jednym i tym samym.

8
00:00:46,120 --> 00:00:48,200
Nieodzowną częścią życia.

9
00:00:50,360 --> 00:00:51,640
Chcę zadbać o to,

10
00:00:51,720 --> 00:00:56,320
żeby moje dzieci i wnuki
też miały wokół siebie dziką przyrodę.

11
00:00:57,520 --> 00:01:02,600
Wybierzcie się ze mną w podróż
po najpiękniejszych parkach narodowych

12
00:01:02,680 --> 00:01:06,560
szlakiem naturalnych cudów
naszego wspólnego dziedzictwa.

13
00:01:14,560 --> 00:01:18,240
ŚWIAT PEŁEN CUDÓW

14
00:01:19,240 --> 00:01:21,800
Mama mówiła mi, że kiedy była w ciąży,

15
00:01:21,880 --> 00:01:25,760
przychodziła tu posiedzieć,
słuchała szumu oceanu

16
00:01:25,840 --> 00:01:28,880
i przyglądała się falom
unoszącym się ponad rafami.

17
00:01:30,320 --> 00:01:33,040
Żartowała,
że dzięki temu jestem taki spokojny.

18
00:01:34,240 --> 00:01:37,760
Spędziłem tu wiele czasu
jeszcze przed narodzinami.

19
00:01:41,520 --> 00:01:44,880
Kiedy miałem sześć lat,
zatoka Hanauma została wpisana

20
00:01:44,960 --> 00:01:46,880
na listę obszarów chronionych.

21
00:01:47,720 --> 00:01:52,120
Wspólne pragnienie wytyczenia stref,
w których można się cieszyć naturą,

22
00:01:52,200 --> 00:01:54,160
przerodziło się w globalny ruch

23
00:01:54,240 --> 00:01:57,520
na rzecz zachowania tych terenów
dla przyszłych pokoleń.

24
00:02:10,600 --> 00:02:13,760
Te miejsca pozwalają uciec
od trosk codzienności

25
00:02:15,000 --> 00:02:17,680
i stanowią źródło inspiracji dla dzieci.

26
00:02:19,240 --> 00:02:21,440
Są ostoją dla zagrożonych gatunków

27
00:02:23,560 --> 00:02:25,880
i żyzną glebą dla badań naukowych.

28
00:02:29,240 --> 00:02:32,520
Nie tylko stanowią dom
największej różnorodności istot,

29
00:02:33,400 --> 00:02:35,040
ale także regulują klimat

30
00:02:35,640 --> 00:02:40,040
i oczyszczają powietrze oraz wodę.

31
00:02:42,120 --> 00:02:45,320
Gdy zaczynaliśmy chronić
te dzikie obszary,

32
00:02:45,400 --> 00:02:48,720
nie zdawaliśmy sobie sprawy,
jak ważne się staną.

33
00:02:50,880 --> 00:02:56,800
<i>Dziś stanowią jedne</i>
<i>z ostatnich bastionów dzikiej przyrody.</i>

34
00:03:01,560 --> 00:03:03,960
<i>Niektóre są tak odcięte od świata,</i>

35
00:03:04,520 --> 00:03:08,200
<i>że dopiero zaczynamy odkrywać ich sekrety.</i>

36
00:03:11,680 --> 00:03:16,160
<i>Weźmy choćby Park Narodowy Loango</i>
<i>w Gabonie na zachodnim wybrzeżu Afryki.</i>

37
00:03:21,880 --> 00:03:24,960
<i>To ostoja zwierząt</i>
<i>zamieszkujących lasy tropikalne.</i>

38
00:03:29,280 --> 00:03:34,080
<i>Jednak wiele z nich</i>
<i>gromadzi się w jednym miejscu.</i>

39
00:03:41,680 --> 00:03:42,720
<i>Na plaży.</i>

40
00:03:49,880 --> 00:03:54,160
<i>To jedno z ostatnich miejsc,</i>
<i>w których rozległe lasy deszczowe Konga</i>

41
00:03:54,240 --> 00:03:56,760
<i>spotykają Ocean Atlantycki.</i>

42
00:04:02,160 --> 00:04:04,240
<i>Bawoły pasą się roślinnością</i>

43
00:04:04,320 --> 00:04:06,040
<i>pokrytą solą morską.</i>

44
00:04:09,880 --> 00:04:12,640
<i>W lasach deszczowych</i>
<i>niełatwo o ten minerał.</i>

45
00:04:27,800 --> 00:04:29,520
<i>Dzikan rzeczny…</i>

46
00:04:32,280 --> 00:04:34,680
<i>ma chrapkę na świeże owoce morza.</i>

47
00:04:42,320 --> 00:04:47,000
<i>Słonie leśne przychodzą na plażę,</i>
<i>gdzie spotykają się z morskimi olbrzymami.</i>

48
00:04:50,320 --> 00:04:53,000
<i>Takimi jak ten ważący tonę żółw skórzasty.</i>

49
00:05:00,560 --> 00:05:02,320
<i>Jedno z tutejszych zwierząt</i>

50
00:05:02,400 --> 00:05:07,480
<i>potrafi wykorzystać wszystko,</i>
<i>co oferuje wybrzeże.</i>

51
00:05:13,280 --> 00:05:16,480
<i>Za dnia hipopotamy</i>
<i>trzymają się słodkowodnych lagun.</i>

52
00:05:19,320 --> 00:05:21,120
<i>Chronią się przed słońcem.</i>

53
00:05:24,640 --> 00:05:26,000
<i>Gdy nadchodzi wieczór,</i>

54
00:05:26,520 --> 00:05:29,880
<i>zwykle udają się w głąb lądu</i>
<i>na ulubione pastwiska.</i>

55
00:05:33,720 --> 00:05:35,080
<i>Ale nie on.</i>

56
00:05:49,280 --> 00:05:50,720
<i>On ma inny pomysł.</i>

57
00:06:07,080 --> 00:06:10,840
<i>Biegnie na spotkanie falom!</i>

58
00:06:46,720 --> 00:06:50,080
<i>W słonej wodzie</i>
<i>jego trzytonowe cielsko zdaje się lżejsze.</i>

59
00:06:52,240 --> 00:06:54,240
<i>Fale obmywają go z pasożytów</i>

60
00:06:54,320 --> 00:06:56,800
<i>i łagodzą zadrapania oraz siniaki.</i>

61
00:07:05,440 --> 00:07:09,600
<i>Nigdzie indziej nie można zobaczyć</i>
<i>hipopotama w Atlantyku.</i>

62
00:07:17,680 --> 00:07:19,760
<i>Ale nie przyszedł tu się popluskać.</i>

63
00:07:26,760 --> 00:07:29,120
<i>Zamierza złapać fale.</i>

64
00:07:38,480 --> 00:07:41,240
<i>Daje się ponieść prądowi na północ.</i>

65
00:07:57,680 --> 00:08:00,000
<i>Tak dociera do ulubionej stołówki.</i>

66
00:08:14,160 --> 00:08:17,800
<i>Narobił sobie apetytu</i>
<i>i całą noc będzie się pasł.</i>

67
00:08:26,440 --> 00:08:31,920
<i>Gdy na wybrzeżu zachodzi słońce,</i>
<i>inne hipopotamy idą jego śladem.</i>

68
00:08:35,880 --> 00:08:38,440
<i>Ich laguny będą musiały zaczekać.</i>

69
00:08:46,840 --> 00:08:49,440
<i>Surfujące hipopotamy z Loango.</i>

70
00:08:53,120 --> 00:08:54,400
<i>To pokazuje,</i>

71
00:08:55,040 --> 00:08:58,520
<i>że świat natury</i>
<i>będzie nas zaskakiwał tak długo,</i>

72
00:08:59,320 --> 00:09:01,960
<i>jak długo my pozwolimy mu rozkwitać.</i>

73
00:09:11,680 --> 00:09:13,680
<i>Ostatnie bastiony natury</i>

74
00:09:13,760 --> 00:09:16,720
<i>często znajdują się</i>
<i>w trudno dostępnych miejscach,</i>

75
00:09:18,320 --> 00:09:21,840
<i>co czyni z parków narodowych cenne ostoje</i>

76
00:09:23,520 --> 00:09:25,040
<i>dla słynnych zwierząt</i>

77
00:09:26,400 --> 00:09:29,080
<i>i rzadkich, niezwykłych stworzeń.</i>

78
00:09:35,400 --> 00:09:39,280
<i>Po przeciwnej stronie Afryki,</i>
<i>na wyspie Madagaskar</i>

79
00:09:39,840 --> 00:09:44,000
<i>leży odludny Park Narodowy</i>
<i>Tsingy de Bemaraha.</i>

80
00:09:50,040 --> 00:09:52,640
<i>W tej niedostępnej kamiennej fortecy</i>

81
00:09:52,720 --> 00:09:57,200
<i>wykształciły się gatunki,</i>
<i>których nie znajdziemy nigdzie indziej.</i>

82
00:10:00,440 --> 00:10:01,560
<i>Tego legwana</i>

83
00:10:02,160 --> 00:10:05,440
<i>odkryto dopiero niedawno</i>
<i>i nigdy dotąd nie sfilmowano.</i>

84
00:10:09,040 --> 00:10:12,960
<i>Długie palce zakończone pazurami</i>
<i>pozwalają chwytać się gołej skały.</i>

85
00:10:20,600 --> 00:10:23,480
<i>Las wokół szczytów</i>
<i>zamieszkują rzadkie zwierzęta</i>

86
00:10:24,840 --> 00:10:26,840
<i>występujące jedynie w Tsingy.</i>

87
00:10:34,440 --> 00:10:37,440
<i>W tym jedno z najbardziej nieuchwytnych:</i>

88
00:10:41,080 --> 00:10:42,920
<i>sifaka kremowa.</i>

89
00:10:49,520 --> 00:10:52,880
<i>Wiele z tych zagrożonych lemurów</i>
<i>mieszka w tym parku.</i>

90
00:10:58,480 --> 00:11:02,800
<i>Jak większość naczelnych</i>
<i>dużą część czasu spędzają na drzewach,</i>

91
00:11:11,800 --> 00:11:14,960
<i>Ta grupka ma nowego podopiecznego.</i>

92
00:11:29,920 --> 00:11:31,840
<i>Ma ledwie osiem tygodni,</i>

93
00:11:31,920 --> 00:11:34,640
<i>ale już wkrótce</i>
<i>będzie musiał wykazać się siłą.</i>

94
00:11:40,440 --> 00:11:43,000
<i>Matka dodaje mu więc otuchy…</i>

95
00:11:48,600 --> 00:11:50,920
<i>aby miał odwagę ją zostawić…</i>

96
00:11:53,440 --> 00:11:55,360
<i>i samemu odkrywać nowy świat.</i>

97
00:12:08,400 --> 00:12:09,920
<i>Wspinaczka i skoki</i>

98
00:12:10,000 --> 00:12:12,760
<i>najlepiej przygotowują</i>
<i>do życia w tym parku.</i>

99
00:12:24,520 --> 00:12:29,600
<i>Za jakiś czas będzie potrafił skoczyć</i>
<i>nawet na dziesięć metrów.</i>

100
00:12:34,880 --> 00:12:38,000
<i>Ale na razie się uczy.</i>

101
00:12:50,160 --> 00:12:52,680
<i>Jemu potworny upał nie przeszkadza,</i>

102
00:12:53,440 --> 00:12:57,200
<i>ale inni oszczędzają energię,</i>
<i>wypoczywając w cieniu.</i>

103
00:13:09,000 --> 00:13:11,120
<i>Pora sucha jest w pełni.</i>

104
00:13:13,240 --> 00:13:17,520
<i>Dieta sifak składa się</i>
<i>głównie z liści i wody.</i>

105
00:13:19,600 --> 00:13:23,280
<i>Ale pożywienia</i>
<i>jest w ich okolicy coraz mniej.</i>

106
00:13:32,480 --> 00:13:36,640
<i>Świeże jedzenie znajdą</i>
<i>jedynie w cienistych zakątkach</i>

107
00:13:36,720 --> 00:13:38,640
<i>rozsianych między szczytami.</i>

108
00:13:45,800 --> 00:13:49,640
<i>Samice postanawiają,</i>
<i>że czas ruszyć w drogę.</i>

109
00:14:00,080 --> 00:14:03,240
<i>Labirynt urwisk</i>
<i>i ostrych jak brzytwa wierchów</i>

110
00:14:03,320 --> 00:14:05,320
<i>stoi na drodze do ocalenia.</i>

111
00:14:08,560 --> 00:14:11,280
<i>W dole zieją czeluście bez dna.</i>

112
00:14:19,880 --> 00:14:23,800
<i>Młode musi trzymać się matki z całych sił.</i>

113
00:14:33,480 --> 00:14:35,600
<i>Jego dodatkowy ciężar oznacza,</i>

114
00:14:35,680 --> 00:14:39,360
<i>że każdy jej ruch</i>
<i>musi być niezwykle precyzyjny.</i>

115
00:14:51,680 --> 00:14:55,080
<i>Nawet jedno potknięcie</i>
<i>może oznaczać śmierć.</i>

116
00:15:08,360 --> 00:15:09,640
<i>To labirynt,</i>

117
00:15:09,720 --> 00:15:12,120
<i>ale sifaki znają tajną ścieżkę.</i>

118
00:15:29,360 --> 00:15:31,640
<i>Młode także kiedyś ją pozna,</i>

119
00:15:32,640 --> 00:15:37,440
<i>ale na razie musi tylko mocno się trzymać.</i>

120
00:15:43,440 --> 00:15:46,760
<i>Te odsłonięte skały</i>
<i>patrolują znakomici łowcy.</i>

121
00:15:49,720 --> 00:15:52,600
<i>Sifaki powinny się stąd zabierać.</i>

122
00:16:00,160 --> 00:16:02,600
<i>Matka puszcza się pędem.</i>

123
00:16:08,960 --> 00:16:10,440
<i>Cel jest coraz bliżej.</i>

124
00:16:14,960 --> 00:16:16,080
<i>Aż w końcu…</i>

125
00:16:18,080 --> 00:16:21,480
<i>sifaki docierają</i>
<i>do schronienia ukrytego pośród skał</i>

126
00:16:24,000 --> 00:16:25,840
<i>pełnego soczystego listowia.</i>

127
00:16:36,000 --> 00:16:38,800
<i>To była ekscytująca, wyczerpująca podróż.</i>

128
00:16:45,120 --> 00:16:48,280
<i>A młode wielokrotnie ją powtórzy</i>

129
00:16:48,360 --> 00:16:49,800
<i>w nadchodzących latach.</i>

130
00:16:58,200 --> 00:17:00,240
<i>Im bardziej odizolowany jest park,</i>

131
00:17:01,320 --> 00:17:03,800
<i>tym bardziej nietypowi są jego mieszkańcy,</i>

132
00:17:04,480 --> 00:17:07,280
<i>a ich zachowania – niezwykłe.</i>

133
00:17:09,200 --> 00:17:12,720
<i>Dlatego ochrona wysp</i>
<i>jest szczególnie istotna.</i>

134
00:17:14,840 --> 00:17:17,600
<i>Na przykład tej wyspy na południu Japonii.</i>

135
00:17:19,480 --> 00:17:22,400
<i>Mieści się na niej</i>
<i>Park Narodowy Yakushima,</i>

136
00:17:22,480 --> 00:17:24,240
<i>a w nim pradawny las.</i>

137
00:17:30,160 --> 00:17:32,000
<i>Ziemię spowija dywan z mchu.</i>

138
00:17:34,600 --> 00:17:39,160
<i>Wokół rozciąga się</i>
<i>plątanina korzeni figowców.</i>

139
00:17:42,400 --> 00:17:44,360
<i>Nad wszystkim górują zaś</i>

140
00:17:44,920 --> 00:17:49,640
<i>szydlice japońskie,</i>
<i>niekiedy liczące ponad tysiąc lat.</i>

141
00:17:56,400 --> 00:17:59,280
<i>Tutejsze zwierzęta</i>
<i>ukształtowało odosobnienie.</i>

142
00:18:00,320 --> 00:18:01,800
<i>Gatunki żyjące na wyspach</i>

143
00:18:01,880 --> 00:18:04,680
<i>często są mniejsze</i>
<i>od kontynentalnych kuzynów.</i>

144
00:18:08,240 --> 00:18:11,640
<i>Ten jeleń wschodni</i>
<i>ma ledwie metr w kłębie.</i>

145
00:18:20,480 --> 00:18:23,160
<i>Jego dieta z opadłych liści jest sycąca,</i>

146
00:18:23,840 --> 00:18:25,680
<i>ale nie najsmaczniejsza.</i>

147
00:18:29,880 --> 00:18:32,960
<i>Ten łasuch kręci na nią nosem.</i>

148
00:18:37,880 --> 00:18:41,720
<i>Gdyby tylko mógł dosięgnąć</i>
<i>owoców w koronach drzew…</i>

149
00:18:50,280 --> 00:18:52,840
<i>Ale na ziemi też można je znaleźć.</i>

150
00:18:53,560 --> 00:18:55,440
<i>O ile wie się, gdzie szukać.</i>

151
00:19:01,000 --> 00:19:02,640
<i>Makaki japońskie.</i>

152
00:19:17,080 --> 00:19:19,200
<i>Właśnie ich szukał jeleń.</i>

153
00:19:29,800 --> 00:19:32,920
<i>Teraz musi tylko</i>
<i>uzbroić się w cierpliwość.</i>

154
00:19:43,360 --> 00:19:47,880
<i>Makaki stanowią klucz</i>
<i>do najsłodszych przysmaków w lesie.</i>

155
00:20:09,720 --> 00:20:12,640
<i>Jak to mówią: cierpliwość popłaca.</i>

156
00:20:22,160 --> 00:20:24,600
<i>Każdy jeleń wie, że te małpy</i>

157
00:20:25,480 --> 00:20:26,960
<i>świnią przy jedzeniu.</i>

158
00:20:39,920 --> 00:20:43,080
<i>Upuszczają jedzenie pełne cukrów.</i>

159
00:21:03,160 --> 00:21:04,880
<i>Ale wszyscy się nie najedzą.</i>

160
00:21:21,280 --> 00:21:24,200
<i>Jelenie ucztują, póki mogą.</i>

161
00:21:36,280 --> 00:21:40,680
<i>Ale nieuważny byk</i>
<i>stanowi doskonałą zabawkę.</i>

162
00:21:49,200 --> 00:21:52,840
<i>Okazuje się,</i>
<i>że za każdy obiad trzeba zapłacić.</i>

163
00:21:58,080 --> 00:22:00,120
<i>W zamian za pełny brzuch</i>

164
00:22:00,200 --> 00:22:03,760
<i>jeleń musi zabrać makaka na przejażdżkę.</i>

165
00:22:12,760 --> 00:22:15,200
<i>Warto dbać o sprzymierzeńców.</i>

166
00:22:19,080 --> 00:22:21,800
<i>Ale to już na pewno ostatni przystanek.</i>

167
00:22:31,080 --> 00:22:36,040
<i>Parki narodowe to znacznie więcej</i>
<i>niż siedlisko dzikich zwierząt.</i>

168
00:22:40,240 --> 00:22:44,200
<i>Wciąż poznajemy prawdziwe korzyści</i>
<i>płynące z ochrony natury.</i>

169
00:22:49,200 --> 00:22:50,720
<i>W roku 1872</i>

170
00:22:51,320 --> 00:22:54,320
<i>Yellowstone na zachodzie USA</i>

171
00:22:55,280 --> 00:22:58,320
<i>stał się</i>
<i>pierwszym parkiem narodowym na świecie.</i>

172
00:23:00,560 --> 00:23:04,240
<i>Niemal 9000 kilometrów kwadratowych dziczy</i>
<i>w Górach Skalistych.</i>

173
00:23:19,080 --> 00:23:20,600
<i>Aktywny geologicznie</i>

174
00:23:22,080 --> 00:23:23,520
<i>i spektakularny.</i>

175
00:23:32,560 --> 00:23:38,360
<i>Mieszka tu najwięcej zwierząt</i>
<i>w kontynentalnych Stanach poza Alaską.</i>

176
00:23:50,840 --> 00:23:53,640
<i>To jeden z najlepszych</i>
<i>amerykańskich wynalazków.</i>

177
00:23:55,080 --> 00:23:59,400
<i>Park, z którego wszyscy ludzie</i>
<i>mogą czerpać korzyści i przyjemność.</i>

178
00:24:02,280 --> 00:24:06,280
<i>Pomysł przyjął się</i>
<i>i przerodził w światowy ruch.</i>

179
00:24:10,320 --> 00:24:12,760
<i>Obecnie około 15% lądów</i>

180
00:24:12,840 --> 00:24:16,640
<i>i 8% oceanów zostało objęte ochroną.</i>

181
00:24:17,560 --> 00:24:19,840
<i>Większość już za mojego życia.</i>

182
00:24:25,400 --> 00:24:30,000
<i>Zrozumieliśmy prawdziwą wartość</i>
<i>tych ostatnich ostoi dziczy,</i>

183
00:24:30,840 --> 00:24:35,280
<i>a także to, że stan parków</i>
<i>wpływa na nas wszystkich.</i>

184
00:24:45,400 --> 00:24:47,080
<i>Weźmy choćby lasy deszczowe.</i>

185
00:24:49,280 --> 00:24:53,320
<i>Mieszka w nich</i>
<i>ponad połowa istot lądowych.</i>

186
00:24:58,880 --> 00:25:03,040
<i>Jeśli nie masz pewności,</i>
<i>dlaczego musimy chronić bioróżnorodność,</i>

187
00:25:03,120 --> 00:25:04,240
<i>pomyśl o tym.</i>

188
00:25:04,840 --> 00:25:07,160
<i>Co czwarte lekarstwo na świecie</i>

189
00:25:07,920 --> 00:25:10,200
<i>wywodzi się z lasów deszczowych.</i>

190
00:25:14,960 --> 00:25:17,640
<i>Wciąż dokonujemy przełomów w medycynie</i>

191
00:25:18,240 --> 00:25:20,240
<i>dzięki temu, co się tu kryje.</i>

192
00:25:23,960 --> 00:25:27,720
<i>W Parku Narodowym Manuel Antonio</i>
<i>w Kostaryce</i>

193
00:25:27,800 --> 00:25:30,680
<i>nawet znajome twarze potrafią zaskoczyć.</i>

194
00:25:32,480 --> 00:25:35,760
<i>Leniwiec pstry wygrzewa się w słońcu.</i>

195
00:25:41,400 --> 00:25:44,000
<i>Ma najwolniejszy metabolizm wśród ssaków,</i>

196
00:25:44,600 --> 00:25:46,440
<i>więc nie może marnować energii.</i>

197
00:25:48,480 --> 00:25:49,560
<i>Ale jest głodny.</i>

198
00:25:53,800 --> 00:25:56,440
<i>Na szczęście nie ma daleko do stołówki.</i>

199
00:26:06,280 --> 00:26:09,880
<i>Kiedy trawienie jednego liścia</i>
<i>zajmuje nawet miesiąc,</i>

200
00:26:09,960 --> 00:26:12,920
<i>warto poszukać najwłaściwszego.</i>

201
00:26:19,760 --> 00:26:22,560
<i>Leniwce mają kiepski wzrok,</i>

202
00:26:23,440 --> 00:26:25,360
<i>samiec zdaje się więc na węch.</i>

203
00:26:33,400 --> 00:26:34,840
<i>Te są za stare.</i>

204
00:26:46,000 --> 00:26:47,640
<i>W końcu znajduje…</i>

205
00:26:48,680 --> 00:26:49,680
<i>ideał.</i>

206
00:27:02,200 --> 00:27:04,600
<i>Ale kolacja musi zaczekać.</i>

207
00:27:14,120 --> 00:27:15,400
<i>Pada zimny deszcz.</i>

208
00:27:54,080 --> 00:27:55,560
<i>W przeciwieństwie do małp</i>

209
00:27:55,640 --> 00:27:58,080
<i>leniwiec nie może się rozgrzać ruchem.</i>

210
00:28:02,880 --> 00:28:06,360
<i>Ale las deszczowy</i>
<i>zapewnił mu idealny leżak,</i>

211
00:28:06,440 --> 00:28:09,840
<i>na którym leniwiec</i>
<i>wykona sprytną sztuczkę.</i>

212
00:28:11,040 --> 00:28:14,640
<i>Zmienia kolor na intensywną zieleń.</i>

213
00:28:22,680 --> 00:28:26,440
<i>To algi, które jak dotąd</i>
<i>widzieliśmy tylko na leniwcach,</i>

214
00:28:26,520 --> 00:28:28,760
<i>dają mu to wyjątkowe umaszczenie.</i>

215
00:28:32,360 --> 00:28:33,560
<i>Ale to nie wszystko.</i>

216
00:28:35,360 --> 00:28:40,040
<i>W jego futrze</i>
<i>mieści się całe mikrokrólestwo.</i>

217
00:28:40,640 --> 00:28:43,880
<i>Mieszka tu co najmniej 80 gatunków.</i>

218
00:28:48,560 --> 00:28:50,040
<i>W tym pewne gatunki ciem,</i>

219
00:28:50,120 --> 00:28:54,240
<i>które spędzają całe dorosłe życie</i>
<i>na łagodnym gospodarzu.</i>

220
00:28:58,440 --> 00:29:03,360
<i>Grube, wilgotne futro leniwca</i>
<i>podgrzane na słońcu</i>

221
00:29:03,440 --> 00:29:07,080
<i>zapewnia doskonałe warunki</i>
<i>dla tego mikroświata.</i>

222
00:29:09,800 --> 00:29:12,520
<i>Dlatego naukowcy są zdania,</i>
<i>że ten leniwiec</i>

223
00:29:12,600 --> 00:29:15,080
<i>może przynieść korzyść nam wszystkim.</i>

224
00:29:17,800 --> 00:29:20,160
<i>Jest jak maleńka fabryka farmaceutyków.</i>

225
00:29:20,920 --> 00:29:23,480
<i>Grzyby w jego futrze wytwarzają związki,</i>

226
00:29:23,560 --> 00:29:27,000
<i>które mogą pomóc</i>
<i>w walce z rakiem, malarią,</i>

227
00:29:27,080 --> 00:29:29,800
<i>a także odpornymi na antybiotyki wirusami.</i>

228
00:29:37,040 --> 00:29:40,080
<i>Jeśli ochronimy jego i jego las deszczowy,</i>

229
00:29:41,760 --> 00:29:45,160
<i>ten senny leniwiec</i>
<i>może nas wszystkich ocalić.</i>

230
00:29:55,720 --> 00:29:59,040
<i>Aby chronić nasze parki</i>
<i>i wszystkich ich mieszkańców,</i>

231
00:29:59,640 --> 00:30:04,400
<i>musimy się też troszczyć</i>
<i>o stan lądów i wód poza ich granicami.</i>

232
00:30:09,080 --> 00:30:13,000
<i>Bo każdy obszar chroniony,</i>
<i>nawet najbardziej niedostępny,</i>

233
00:30:13,080 --> 00:30:15,120
<i>jest połączony z resztą świata</i>

234
00:30:17,240 --> 00:30:18,800
<i>poprzez ruchy wiatru,</i>

235
00:30:20,520 --> 00:30:21,400
<i>wody</i>

236
00:30:22,360 --> 00:30:23,760
<i>oraz zwierząt.</i>

237
00:30:31,280 --> 00:30:33,560
<i>Ponad północnym wybrzeżem Australii</i>

238
00:30:33,640 --> 00:30:37,960
<i>gromadzi się stado</i>
<i>liczące ćwierć miliona bezpłetwców.</i>

239
00:30:40,000 --> 00:30:42,840
<i>Lecą do Parku Narodowego Kakadu.</i>

240
00:30:51,080 --> 00:30:55,640
<i>To kraina mokradeł, rzek i starorzeczy,</i>

241
00:30:56,960 --> 00:31:00,160
<i>gdzie o losach mieszkańców</i>
<i>decydują kapryśne wody.</i>

242
00:31:05,360 --> 00:31:09,000
<i>W porze suchej bezpłetwce</i>
<i>zajadają się ponikłem słodkim</i>

243
00:31:09,080 --> 00:31:11,480
<i>odsłoniętym na błotnistych płyciznach.</i>

244
00:31:15,120 --> 00:31:19,160
<i>Ale co dobre dla jednego gatunku,</i>
<i>dla innego może oznaczać ryzyko.</i>

245
00:31:23,720 --> 00:31:25,440
<i>Krokodyle różańcowe,</i>

246
00:31:26,000 --> 00:31:28,720
<i>największe gady na Ziemi.</i>

247
00:31:33,200 --> 00:31:36,400
<i>Pora sucha to dla tych drapieżników</i>
<i>niebezpieczny czas.</i>

248
00:31:40,880 --> 00:31:44,800
<i>Aby dotrzeć do głębszej wody,</i>
<i>ten pięciometrowy samiec</i>

249
00:31:44,880 --> 00:31:47,200
<i>musi przejść przez terytorium rywala.</i>

250
00:31:54,160 --> 00:31:56,000
<i>Ale warto podjąć to ryzyko.</i>

251
00:32:03,200 --> 00:32:04,920
<i>Jeśli krokodyl się nie ruszy,</i>

252
00:32:05,000 --> 00:32:07,880
<i>wysychające błoto</i>
<i>może pogrzebać go żywcem.</i>

253
00:32:12,480 --> 00:32:16,920
<i>Ten jednak dociera do systemu rzecznego</i>
<i>łączącego Kakadu z morzem.</i>

254
00:32:20,360 --> 00:32:22,840
<i>Jego podróż nabiera tempa.</i>

255
00:32:50,680 --> 00:32:52,760
<i>Krokodyl mija tradycyjną ofiarę.</i>

256
00:32:58,880 --> 00:33:01,400
<i>U celu podróży czekają lepsze przysmaki.</i>

257
00:33:20,680 --> 00:33:23,280
<i>Cahills Crossing to droga,</i>

258
00:33:23,360 --> 00:33:27,120
<i>która zanurza się tylko podczas</i>
<i>najwyższych przypływów w roku.</i>

259
00:33:29,360 --> 00:33:31,360
<i>Doskonałe wyczucie czasu.</i>

260
00:33:41,880 --> 00:33:46,400
<i>Gdy poziom rzeki się podnosi,</i>
<i>nadpływające z morza cefale</i>

261
00:33:46,480 --> 00:33:49,520
<i>wykorzystują jedyną szansę,</i>
<i>by pokonać jezdnię</i>

262
00:33:49,600 --> 00:33:52,240
<i>i kontynuować podróż w górę rzeki,</i>

263
00:33:52,320 --> 00:33:53,640
<i>ku tarliskom.</i>

264
00:33:54,800 --> 00:33:56,680
<i>Krokodyle o tym wiedzą.</i>

265
00:33:59,080 --> 00:34:03,920
<i>To może być największe skupisko</i>
<i>krokodyli różańcowych na Ziemi.</i>

266
00:34:07,480 --> 00:34:11,200
<i>Ale woda jest tak nieprzejrzysta,</i>
<i>że nie widać ryb.</i>

267
00:34:11,920 --> 00:34:14,480
<i>Krokodyl rozpościera więc łapy</i>

268
00:34:14,560 --> 00:34:16,040
<i>i wyciąga palce.</i>

269
00:34:19,280 --> 00:34:22,320
<i>Jego łuski pokryte są</i>
<i>czujnikami ciśnienia.</i>

270
00:34:25,600 --> 00:34:27,040
<i>Rozpościerając kończyny,</i>

271
00:34:27,120 --> 00:34:30,800
<i>krokodyl może</i>
<i>dokładniej wykrywać ruchy ofiary.</i>

272
00:34:48,320 --> 00:34:51,280
<i>Pchany instynktem cefal nie zawróci.</i>

273
00:35:19,960 --> 00:35:21,320
<i>Te pradawne drapieżniki</i>

274
00:35:21,400 --> 00:35:24,840
<i>mają największą siłę zgryzu</i>
<i>w królestwie zwierząt.</i>

275
00:35:48,360 --> 00:35:51,360
<i>Wtem, ledwie godzinę</i>
<i>po szczycie przypływu,</i>

276
00:35:53,840 --> 00:35:54,840
<i>następuje koniec.</i>

277
00:35:59,560 --> 00:36:01,680
<i>Krokodyl wraca do samotnego życia.</i>

278
00:36:03,400 --> 00:36:05,960
<i>Do chronionego parku narodowego</i>

279
00:36:07,560 --> 00:36:11,760
<i>i spiżarni bogatej w przysmaki</i>
<i>z mórz poza granicami Kakadu.</i>

280
00:36:16,720 --> 00:36:19,240
<i>Wielka Rafa Koralowa w Australii.</i>

281
00:36:20,640 --> 00:36:25,560
<i>Dwa i pół tysiąca kilometrów</i>
<i>raf, atoli i wysp.</i>

282
00:36:28,000 --> 00:36:30,440
<i>To największy system rafowy na świecie.</i>

283
00:36:31,000 --> 00:36:33,640
<i>Większość jego obszaru</i>
<i>stanowi park morski.</i>

284
00:36:37,800 --> 00:36:39,320
<i>Pod powierzchnią wody –</i>

285
00:36:39,400 --> 00:36:42,800
<i>eksplozja życia i różnorodności.</i>

286
00:36:50,440 --> 00:36:53,240
<i>To zatłoczona podwodna metropolia.</i>

287
00:36:58,120 --> 00:37:01,200
<i>Korale zajmują ledwie 1% oceanu,</i>

288
00:37:01,280 --> 00:37:05,040
<i>lecz zapewniają przetrwanie</i>
<i>niemal ćwierci morskich stworzeń.</i>

289
00:37:24,840 --> 00:37:27,360
<i>Wielka Rafa Koralowa jest tak niezwykła,</i>

290
00:37:29,280 --> 00:37:33,680
<i>że nawet najmniejsze z jej części</i>
<i>odgrywają ogromną rolę.</i>

291
00:37:38,160 --> 00:37:40,960
<i>Wyspa Raine ma niecały kilometr długości.</i>

292
00:37:41,560 --> 00:37:44,600
<i>To maleńkie pasemko piasku</i>
<i>w przestworze oceanu.</i>

293
00:37:49,200 --> 00:37:51,160
<i>Park daje szansę na życie</i>

294
00:37:51,240 --> 00:37:55,440
<i>90% mieszkających w regionie</i>
<i>zagrożonych żółwi zielonych.</i>

295
00:37:58,600 --> 00:38:03,920
<i>Każdego lata tysiące osobników</i>
<i>pokonują ogromne dystanse przez Pacyfik,</i>

296
00:38:04,000 --> 00:38:05,960
<i>aby dotrzeć na tę wysepkę.</i>

297
00:38:09,280 --> 00:38:12,680
<i>To największe lęgowisko</i>
<i>żółwi zielonych na świecie.</i>

298
00:38:18,680 --> 00:38:23,000
<i>W każdym sezonie</i>
<i>żółwie składają tu nawet milion jaj…</i>

299
00:38:26,080 --> 00:38:28,760
<i>tak jak robiły to od tysiąca lat.</i>

300
00:38:35,000 --> 00:38:37,720
<i>Ale świat błyskawicznie się zmienia.</i>

301
00:38:37,800 --> 00:38:40,600
<i>Dziś coraz szybsza zmiana klimatu</i>

302
00:38:40,680 --> 00:38:42,800
<i>ma niszczycielskie skutki.</i>

303
00:38:46,320 --> 00:38:50,600
<i>Płeć młodego żółwia</i>
<i>zależy od temperatury w gnieździe.</i>

304
00:38:53,160 --> 00:38:57,520
<i>Gorętszy piasek sprawia,</i>
<i>że nawet 99% wykluwających się tu młodych</i>

305
00:38:57,600 --> 00:38:58,920
<i>to samice.</i>

306
00:39:08,320 --> 00:39:09,400
<i>A to nie wszystko.</i>

307
00:39:11,480 --> 00:39:13,840
<i>Przez wzrost temperatur i poziomu mórz</i>

308
00:39:15,200 --> 00:39:18,200
<i>lęgowiska bywają zalewane, a jaja toną.</i>

309
00:39:23,880 --> 00:39:30,720
<i>Położone centymetry nad poziomem morza</i>
<i>plaże wyspy Raine są w niebezpieczeństwie.</i>

310
00:39:39,400 --> 00:39:44,320
<i>Jesteśmy pierwszym pokoleniem,</i>
<i>które czuje skutki globalnego ocieplenia,</i>

311
00:39:45,960 --> 00:39:48,600
<i>oraz ostatnim, które może coś zrobić.</i>

312
00:39:50,920 --> 00:39:53,840
<i>Parkom, tak jak i całej planecie,</i>

313
00:39:53,920 --> 00:39:56,400
<i>zagraża dziś ekstremalna pogoda,</i>

314
00:39:57,240 --> 00:39:59,080
<i>postępujące skażenie środowiska</i>

315
00:40:00,040 --> 00:40:03,040
<i>i zanikanie bioróżnorodności</i>
<i>oraz siedlisk zwierząt.</i>

316
00:40:07,400 --> 00:40:12,200
<i>Są to po części skutki wyborów,</i>
<i>których dokonujemy każdego dnia.</i>

317
00:40:15,320 --> 00:40:17,000
<i>Narażamy tak siebie…</i>

318
00:40:20,080 --> 00:40:22,320
<i>oraz przyszłe pokolenia.</i>

319
00:40:24,280 --> 00:40:25,840
<i>Ale nie jesteśmy bezradni.</i>

320
00:40:27,600 --> 00:40:29,400
<i>Możemy coś z tym zrobić.</i>

321
00:40:30,240 --> 00:40:32,320
<i>O ile zaczniemy działać teraz.</i>

322
00:40:36,200 --> 00:40:39,640
<i>W niektórych obszarach chronionych</i>
<i>już to zrobiliśmy.</i>

323
00:40:43,640 --> 00:40:47,760
<i>W sercu Afryki, w Rwandzie,</i>
<i>leży Park Narodowy Wulkanów.</i>

324
00:40:50,760 --> 00:40:53,640
<i>Niedawno kraj ten rozdarło ludobójstwo,</i>

325
00:40:53,720 --> 00:40:56,280
<i>ale teraz niewielki naród</i>
<i>buduje go na nowo.</i>

326
00:40:59,200 --> 00:41:00,720
<i>Odradzająca się Rwanda</i>

327
00:41:01,240 --> 00:41:03,640
<i>uczyniła z ochrony przyrody priorytet.</i>

328
00:41:06,960 --> 00:41:12,000
<i>Żyzna wulkaniczna gleba uprawiana jest</i>
<i>do dyskretnego kamiennego muru.</i>

329
00:41:17,080 --> 00:41:18,560
<i>Po jego drugiej stronie</i>

330
00:41:18,640 --> 00:41:23,720
<i>żyje jedna z dwóch ostatnich populacji</i>
<i>zagrożonych goryli górskich.</i>

331
00:41:34,600 --> 00:41:37,200
<i>Ta rodzina ucztuje na bambusie.</i>

332
00:41:46,760 --> 00:41:49,200
<i>W stadzie jest dziewięć samic,</i>

333
00:41:49,280 --> 00:41:51,960
<i>w tym ta matka z noworodkiem.</i>

334
00:41:52,640 --> 00:41:55,320
<i>To najmłodsza gorylica w parku.</i>

335
00:42:00,080 --> 00:42:04,520
<i>Ma tylko trzy tygodnie</i>
<i>i ledwie potrafi podnieść głowę.</i>

336
00:42:11,040 --> 00:42:15,240
<i>Za kilka miesięcy</i>
<i>rząd Rwandy nada jej imię</i>

337
00:42:15,320 --> 00:42:19,440
<i>podczas ceremonii urządzanej dla uczczenia</i>
<i>narodzin każdego goryla.</i>

338
00:42:25,360 --> 00:42:28,720
<i>Wraz z rodzeństwem</i>
<i>jest częścią wyżu demograficznego,</i>

339
00:42:29,560 --> 00:42:32,720
<i>dzięki któremu</i>
<i>liczba goryli górskich się podwoiła.</i>

340
00:42:37,680 --> 00:42:41,960
<i>Gdy ich ojciec Mirambo</i>
<i>ucina sobie drzemkę,</i>

341
00:42:42,920 --> 00:42:45,680
<i>jego trzyletni syn Paradiso</i>

342
00:42:45,760 --> 00:42:48,080
<i>trzyma pieczę nad rodziną.</i>

343
00:42:59,480 --> 00:43:01,400
<i>Chce zaimponować tacie…</i>

344
00:43:12,080 --> 00:43:14,760
<i>i ma zadatki na świetnego przywódcę.</i>

345
00:43:20,360 --> 00:43:22,400
<i>Ale trzeba go utemperować.</i>

346
00:43:26,000 --> 00:43:29,440
<i>Park Narodowy Wulkanów to raj dla goryli,</i>

347
00:43:30,040 --> 00:43:31,640
<i>ale nie zawsze tak było.</i>

348
00:43:33,960 --> 00:43:35,560
<i>Jeszcze 40 lat temu</i>

349
00:43:35,640 --> 00:43:38,880
<i>kłusownictwo i niszczenie siedlisk</i>
<i>miały się znakomicie.</i>

350
00:43:45,160 --> 00:43:47,520
<i>Dzięki staraniom na rzecz ochrony goryli</i>

351
00:43:47,600 --> 00:43:51,680
<i>Mirambo i jego rodzina są dziś bezpieczni.</i>

352
00:43:53,280 --> 00:43:56,240
<i>Nawet kiedy opuszczają bezpieczny las.</i>

353
00:44:01,880 --> 00:44:04,240
<i>Ostrożnie przekraczają mur parku.</i>

354
00:44:43,000 --> 00:44:46,880
<i>Nie tylko oni</i>
<i>szukają przysmaków poza parkiem.</i>

355
00:44:48,480 --> 00:44:51,720
<i>Rzadkie koczkodany złote</i>
<i>żyjące tylko w tych górach</i>

356
00:44:51,800 --> 00:44:53,360
<i>przyszły na ziemniaki.</i>

357
00:44:54,640 --> 00:44:56,480
<i>Ale nikt nie krzywdzi zwierząt.</i>

358
00:44:57,080 --> 00:44:59,360
<i>Rolnicy też nie są stratni.</i>

359
00:45:02,320 --> 00:45:06,040
<i>Otrzymują zapłatę za zniszczone plony,</i>
<i>a zyski z turystyki</i>

360
00:45:06,120 --> 00:45:08,880
<i>inwestowane są</i>
<i>w rozwój lokalnej społeczności.</i>

361
00:45:14,080 --> 00:45:17,880
<i>Dzięki temu ludzie</i>
<i>mogą żyć w harmonii z naturą.</i>

362
00:45:34,280 --> 00:45:37,200
<i>Są nawet plany,</i>
<i>aby rozszerzyć obszar parku.</i>

363
00:45:41,440 --> 00:45:44,960
<i>Dzięki temu w czasie,</i>
<i>kiedy będzie tu królował Paradiso,</i>

364
00:45:45,600 --> 00:45:49,920
<i>przyszłość jego i jego gatunku</i>
<i>nie będzie już niepewna.</i>

365
00:45:56,080 --> 00:46:02,520
<i>Wiele parków narodowych i ich mieszkańców</i>
<i>podlega aktywnej ochronie przyrody.</i>

366
00:46:06,280 --> 00:46:09,360
<i>W Yellowstone obejmuje ona gatunek</i>

367
00:46:09,440 --> 00:46:11,920
<i>fundamentalny</i>
<i>dla amerykańskiej tożsamości.</i>

368
00:46:27,600 --> 00:46:30,080
<i>Niewiele ponad 100 lat temu</i>

369
00:46:30,160 --> 00:46:33,680
<i>bizonom amerykańskim zagrażało wyginięcie.</i>

370
00:46:39,920 --> 00:46:42,960
<i>Dziś młode cielę</i>
<i>leży bezpiecznie pośród drzew</i>

371
00:46:43,040 --> 00:46:46,200
<i>ledwie kilka minut po narodzinach.</i>

372
00:46:57,040 --> 00:46:59,280
<i>Wkrótce będzie dość silne,</i>

373
00:46:59,360 --> 00:47:02,840
<i>aby odkrywać świat</i>
<i>i poznać kolegów do zabawy.</i>

374
00:47:14,080 --> 00:47:17,640
<i>Dziś tereny Yellowstone</i>
<i>przemierza około 5000 bizonów.</i>

375
00:47:18,240 --> 00:47:21,160
<i>Stanowią główną atrakcję</i>
<i>dla milionów turystów</i>

376
00:47:21,240 --> 00:47:23,160
<i>ściągających co roku do parku.</i>

377
00:47:30,800 --> 00:47:36,840
<i>Nigdy nie zapomnę tego, co czułem,</i>
<i>kiedy pierwszy raz zobaczyłem bizona.</i>

378
00:47:40,600 --> 00:47:42,240
<i>To tutaj jako dziecko</i>

379
00:47:42,800 --> 00:47:48,560
<i>pierwszy raz w pełni zrozumiałem</i>
<i>moje miejsce w naturze.</i>

380
00:47:49,760 --> 00:47:53,480
<i>Pojąłem, że jestem częścią</i>
<i>czegoś większego ode mnie.</i>

381
00:47:57,040 --> 00:48:00,440
Chciałbym, żeby każdy miał szansę
odwiedzić park narodowy.

382
00:48:01,080 --> 00:48:04,760
Poczuć radość i zachwyt,
które daje nam przyroda.

383
00:48:05,360 --> 00:48:09,280
Zrozumieć, że każdy z nas
jest częścią cennego świata natury.

384
00:48:11,640 --> 00:48:13,120
Każdy nasz oddech.

385
00:48:15,120 --> 00:48:16,840
Każda wypita szklanka wody.

386
00:48:18,400 --> 00:48:21,920
Całe mnóstwo
odkryć medycznych i naukowych.

387
00:48:23,040 --> 00:48:27,480
Dzika przyroda przenika nasze życie
na niezliczone sposoby.

388
00:48:29,080 --> 00:48:31,160
To my musimy ją chronić,

389
00:48:31,800 --> 00:48:33,040
troszczyć się o nią

390
00:48:33,680 --> 00:48:37,960
i zachować te dzikie tereny
dla następnego pokolenia.

391
00:48:38,840 --> 00:48:43,240
Odkrywajcie razem ze mną cuda i tajemnice

392
00:48:43,320 --> 00:48:47,200
jednych z najbardziej niezwykłych
parków narodowych na świecie.

393
00:50:12,000 --> 00:50:17,000
Napisy: Juliusz P. Braun