NOONG MARSO 8, 2014, NAWALA SA RADAR ANG MALAYSIA AIRLINES FLIGHT MH370
SAKAY ANG 239 KATAO
Paano nangyaring nawala bigla ang isang malaking eroplano?
May isang milyong iba't ibang teorya ang masasabi ng mga tao sa MH370, pero,
isa sa mga iyon ang tama.
May teorya tungkol sa...
Hijacking. Nasiraan.
Isang bulalakaw.
Pilotong nag-suicide.
Malay natin?
Dalawang daan at tatlumpu't siyam na inosenteng tao.
May nakakaalam.
Maraming 'di maipaliwanag sa flight na ito.
Ang napakahiwaga at kahina-hinalang
kargamentong ito ay maaaring susi
sa nangyari sa MH370.
Mukhang parte ng wing system na tinatawag na flaperon.
Nang una kong makita ko 'yon,
ang totoong naramdaman ko ay,
"Sino'ng naglagay doon?"
"Sino ang nagdala no'n doon?"
Inakusahan akong espiya ng Russia,
espiya ng China.
Talagang nakakatawa.
Parehas tayong naguguluhan.
May mga bagong impormasyon na magbabago sa mga teorya...
Nasa maling lugar ang paghahanap.
'Di kami matatahimik hangga't 'di nalalaman kung nasaan sila.
Nagsisinungaling sila sa simula pa lang. Nagsisinungaling sila sa buong mundo.
Sinadya iyon.
Posibleng na-hijack ito.
Hindi natin alam.
Tang-ina kayo Malaysia!
Sinungaling ang Malaysia!
Nasa akin ang totoong ebidensya.
Nandiyan. At 'di mo maitatanggi 'yan.
Umaakyat ang eroplano.
Bumababa ang eroplano.
Ang 'di ginagawa ng eroplano
ay mawala na lang sa balat ng lupa.
Wala kaming sagot.
Isa ito sa matinding misteryo sa kasaysayan ng aviation.
MH370 ANG EROPLANONG NAGLAHO
Ang MH370 ay isang misteryo na ang lagim ay nasa atin pa rin ngayon.
Isa itong ahas na buhay pa rin.
Bilang isang aviation journalist,
alam mo 'yon, para itong bat signal na lumiwanag sa ulap.
Naging interesado ako.
At kailangan kong siyasatin.
So, red-eye 'yong biyahe
mula Kuala Lumpur papuntang Beijing.
Lilipad ang eroplano bandang hatinggabi at
lilipad magdamag, at darating sa Beijing sa madaling araw.
Maayos ang lahat.
May 227 na mga pasahero.
At 12 na crew.
Kami ng asawa ko, si Hazrin,
nagtatrabaho kami sa Malaysia Airlines bilang cabin crew.
Mayroon kaming isang anak na babae at buntis ako,
kaya hindi ako nagtatrabaho.
Kasama siya sa papasok para sa Beijing at taglamig noon.
Naaalala ko pa na inilagay niya ang
malambot niyang jacket sa bag.
Nakatira kami ng asawa kong si Paul Weeks sa Australia
kasama ang dalawa naming anak.
Naghahanda si Paul para sa bago niyang trabaho sa China.
Sinabi niya sa akin, "Gusto mo bang tumuloy ako?"
Dahil bata pa si Jack
at si Lincoln,
at 28 araw ang pasok at 14 ang pahinga.
Kaya sabi ko sa kanya, "Oo naman."
Halos anim na taon na akong nakatira sa Beijing kasama ang mga anak ko.
Nagbakasyon ang mga anak ko sa Malaysia at pupunta ako
sa Beijing para makasama sila
sa ikalawang linggo ng bakasyon.
Bago ang araw na 'yon, nakausap ko ang asawa ko.
Maayos ang lahat. Masaya silang magkikita kami.
May isa pang mensahe ang anak ko na nagsasabing,
"Nasa airport ako sa Kuala Lumpur."
"Masaya ako dahil makikita ko na ulit ang daddy ko."
Tinawag ang eroplano niya, at...
Talagang emosyonal. Maraming mga luha.
Nagpaalam ang mga bata at nagsabing, "Mahal kita."
At umalis na siya.
At parang kahapon lang.
370, 32 handa na mag take-off. Magandang gabi.
32 sa kanan, pwede na magtake-off, Malaysian 370. Salamat. Bye.
Tinawagan ako ni Hazrin bago lumipad 'yong eroplano.
Ang huling...
sinabi niya ay, "Mahal kita."
Ah.
So, 41 minuto makalipas ang hatinggabi, lumipad 'yong eroplano.
Maaliwalas ang gabi. Napakatahimik ng lahat.
Umakyat ito sa cruising altitude.
Lumipad ito papuntang South China Sea.
Malaysian 370, pinapanatili ang lipad na three five zero.
Makalipas lang ang ala-una ng umaga
nang maging kakaiba ang lahat.
Paalis na ang eroplano sa airspace ng Malaysia.
Lilipat na sila sa susunod na mga air traffic controllers sa Vietnam.
Sabi ng mga Malaysian...
Malaysian 370, tumawag sa Ho Chi Minh 120, decimal 9.
Magandang gabi.
Sa paglapit ng eroplano sa dulo ng Malaysian airspace,
ang kapitan ng eroplano, si Zaharie Ahmad Shah,
ay nagsalita sa radyo ng...
Good night sa inyo, Malaysian 370.
At makalipas ang 90 segundo,
biglang dumilim ang buong eroplano.
Nawala ito sa radar.
Doon na magsisimula ang misteryo.
Nagising ako sa tawag ng mga 2:20 a.m.
Sinabi sa akin na nawawala ang flight MH370 sa system namin.
Alam naming kakaiba ito. Sobrang kakaiba.
Pagdating ko sa Emergency Operation Center...
Namanhid ako at sobrang kinakabahan ako.
Hiniling namin sa Thailand, Hong Kong, at sa Vietnam,
na tawagan at makipag-ugnayan sa MH370.
Pero sinabi nila sa amin na walang sumasagot.
Mula 4:00 a.m. hangang 6:30, abala talaga kami.
Tinatawagan namin lahat ng pwede,
umaasang lumapag ang eroplano sa Vietnam, o sa Hong Kong,
o saan man sa China bago ito dumating sa Beijing.
Habang papalapit ang oras
sa 6:30 a.m...
...alam naming may malaking problema.
May bagong balita.
Ayon sa Malaysia Airlines, nawalan ito ng kontak sa eroplanong may 227 pasahero...
...6:30 ng umaga sa Beijing. Sa ngayon, 'di pa malinawa ng mga detalye.
Para lang...
para ipaalala sa inyo ang nalaman namin.
Ang flight number ay MH370.
Inaasahan itong...
...mukhang nawalang parang bula ang Boeing 777.
SA BEIJING AIRPORT, DAPAT LUMAPAG NA ANG MH370 NG 6:30 A.M.
Ito na ang pinakamasama kong bangungot.
Ano'ng sasabihin namin sa pamilya?
Ano'ng sasabihin natin sa media?
Nakatanggap na ako ng mga tawag
mula sa ilang media, kabilang ang CNN.
Kausap namin ang Malaysian Airlines Vice President of Operations.
Salamat sa pagpapaunlak.
Ano ang pinakabagong masasabi mo sa eroplanong ito?
Okay, may pitong oras na gasolina ang eroplanong ito.
At tantiya namin na pagdating ng 8:30, mauubusan na ito ng gasolina.
Sa ngayon, wala kaming ideya kung nasaan ang eroplanong ito ngayon.
Bilang mataas na opisyal,
sinanay kami para sa pinakamasamang sitwasyon.
Sanay ka sa pamamahala ng krisis.
Pero kapag nangyari na 'yon,
iba na, kasi wala kang alam.
Hindi mo alam kung nasaan 'yong eroplano.
Ala-una ng umaga, inumpisahan ang search-and-rescue.
Ang standard operating procedure ay pumunta
kung saan nawala 'yong eroplano sa radar screen.
LUGAR NA PINAGHAHANAPAN
Nakatanggap kami ng tawag mula sa tauhan ng isang oil rig
sa South China Sea na may nakita raw na pagsabog,
parang eroplanong bumagsak sa dagat.
Kaagad, nang mawala 'yong eroplano,
marami ang interesado, maraming nangyayari sa social media,
nagpo-post sila, "Ano'ng nangyari sa eroplano?" "Nasaan na 'yon?"
Marami kaming natanggap na ulat mula sa social media.
May nagsabing na-hijack raw 'yong eroplano.
Sabi ng iba, bumagsak 'yong eroplano sa kagubatang ng Java.
Sa puntong iyon, kailangang tanggapin lahat ng impormasyon na posibleng totoo.
Hindi namin alam kung totoo o hindi.
May nakita raw ang Vietnamese Air Force
na dalawang malalaking oil slick sa dulo ng timog Vietnam.
Bawat isa sa tagas ng langis na iyon ay halos anim na milya ang lapad.
Naubos ang oras at enerhiya namin para suriin ang impormasyong ito.
Iniulat ng piloto ng Cathay Pacific na nakakita siya
ng malalaking debris sa dagat habang lumilipad mula Hong Kong pa-Kuala Lumpur.
Gustong malaman ng mga pamilya ang nangyari sa mahal nila sa buhay.
Buhay ba sila? Patay na ba?
At wala kaming maisagot.
Alam namin na may ibang piloto na nakausap ang flight 370 bago ito mawala.
Nauna ng 30 minuto ang kapitan ng overnight flight papuntang Tokyo
at tinawagan niya sila sa emergency frequency.
Sinabi niya sa Malaysian media,
"Maingay, puro static, pero may narinig akong bumubulong sa kabilang linya."
"ANG CO-PILOT 'YON."
Sabado ng umaga noon at
nag-email si Paul mula sa airport na may pamagat na, "Miss na kita."
Tinapos niya ang email niya ng,
"Kayo ng mga bata ang mundo ko."
"At pagdating ko sa Beijing, sa Marso 8, tatawagan kita."
Nasa bahay lang ako.
Normal ang lahat.
Araw-araw ang biyahe mula Kuala Lumpur papuntang Beijing.
Kaya ilang beses na itong ginawa ni Hazrin.
Nakagawian na namin ang mag-text sa bawat isa
paglapag ng eroplano.
Ginagawa namin 'yon sa buong flying career namin.
Nasa kusina ako nang tumunog ang telepono.
At isang babae ang naghahanap kay Paul.
At sabi ko, "Naku, pasensya na, nasa eroplano siya."
Sabi ko, "Taga saan ka?"
Sabi niya, "Reporter ako ng New Zealand Herald."
Nasa eroplano ako, papunta sa mga anak ko.
Dumating ako ng 4:00 p.m. sa Beijing.
Sa oras na 'yon, pababa ako ng eroplano.
May hostess na naghihintay sa akin
na nagsabi, "Sir, halikayo." Wala akong alam sa nangyayari.
Maaga akong nagising no'n.
Tumingin ako sa phone ko.
Kapag 'di ako nakatanggap ng text mula sa kanya...
sinasabi ko, "Hayaan mo na, matutulong na lang ako."
"Tatawag o magti-text siya mamaya, 'di ba?"
At naisip ko, "Ano'ng kailangan niya kay Paul?"
Sabi niya, "Hindi mo pa alam?"
At sabi ko, "Ang alin?"
Sabi niya, "May nangyari sa eroplano."
Magkita tayo bukas ng umaga.
Miss ka na rin ni Papa. Mahal kita.
Magandang gabi, Malaysian 370.
Nahulog ko 'yong telepono at
tumakbo palabas na sumisigaw.
Ang natatandaan ko lang ay umiiyak ako.
Napakahirap isipin
na ito ang nangyayari.
Sa puntong iyon, humihinto 'yong oras.
"Paano nangyari 'yon?"
"Bangungot ba ito?" "Gisingin mo naman ako!"
Sabi ko, "Sigurado ka?"
At ang sagot nila, "Hindi, hindi kami sigurado sa kahit ano."
Adam, nasa terminal three ako ngayon.
Asahan mong maraming naghihintay dito sa...
Ang mgakamag-anak sa Beijing ay pinapunta sa isang hotel para maghintay ng balita.
Sana magpadala ang China ng search-and-rescue team,
dahil 'di maagap ang gobyerno ng Vietnam.
Nakikipagtulungan kami sa mga awtoridad
na nagpadala ng search-and-rescue team para hanapin ang eroplano.
Tinatawagan namin ngayon ang kamag-anak ng mga pasahero at crew.
Maraming salamat.
Ako ang huling nakarating sa mga kapamilya.
Pagbaba mo sa kotse, dudumugin ka ng mga mamamahayag.
Dumog talaga.
Sobrang dami ng tao.
Kinukunan ka ng litrato at inaabot ng mikropono...
Itinulak pa sila ng mga kaibigan ko para makarating kami sa kwarto.
At may lumapit sa akin mula sa Malaysian Airlines at sinabing maupo ako.
Sabi ko, "Ano 'to?" Sabi nila, "Naghihintay tayo."
Nandoon lahat ng pamilya. Halos puro Chinese.
Ni hindi ko sila makausap.
At do'n ko sinabi ko sa kaibigan ko, "Iuwi mo na ako, 'di ko kaya rito."
Dito sa Beijing, ang mga kapamilya ng mga pasahero
ay nagtipon-tipon.
Naiinis na sila sa kawalan ng impormasyon
sa mga mahal nila sa buhay.
Puno ng mga tao ang kwarto
na umiiyak at humahagulgol.
May mga pamilya sa koridor, nakasandal sa pader,
nakatayo, nakalupasay, nakaupo sa sahig.
Kung iisipin ko ngayon, parang buhay na impyerno ang silid na iyon.
'Di iyon pagmamalabis.
Sabi ng mga kamag-anak ng mga pasahero, tumawag sila sa cellphone ng mahal nila
at sa halip na mag-voicemail, tumutunog pa ang mga telepono.
Biglang may tumatakbong anak ng isang pasahero.
Nakita namin na may tumatawag sa phone niya.
Ang nakalagay "Papa."
Sabi niya, "Ano'ng gagawin ko?"
Sigaw ko sa kanya, "Sagutin mo ang tawag!"
Pero nakalulungkot lang, nang sasagutin na niya ang telepono,
tumigil na ito sa pag-ring.
Marami sa atin ang sumubok na tawagan ang kapamilya namin sa eroplano.
Karamihan sa mga tawag na ito, may koneksyon at ringtone.
Hiniling namin sa Malaysia Airlines
at sa gobyerno na sundan ang mga konektadong tawag.
Pero pare-pareho ang mga sagot nila.
Wala silang teknolohiya
para matunton ito.
Hindi namin maintindihan ito, kaming mga kapamilya.
Ito ang pinakamadaling paraan
para hanapin ang mga pasahero at ang eroplano.
MARSO 9
24 ORAS MULA NG HULING TAWAG
Pagsikat ng araw, sa timog ng Vietnam,
nagsimula ang paghahanap sa flight 370 ng Malaysia Airlines.
Kung lumapag ito sa airport, malalaman natin.
Wala na itong sapat na gasolina para lumipad pa.
Kaya talagang hindi maganda ito.
At wala tayong alam. 'Di nga tayo sigurado kung asan 'yong eroplano.
May bakas ng pag-asa ngayon.
Akala ng mga Vietnamese nakakita sila ng balsa,
pero cable reel pala iyon.
Nauwi sa wala ang lead ng isang imbestigador.
Sinuri sa lab ang mga nakuha sa oil slick.
Jet fuel ang hinahanap nila, pero galing barko 'yong langis.
Pumunta kami doon. Wala sila.
Walang nando'n.
Napakahirap
dahil hindi nangyayari 'yong inaasahan namin.
May komento ka ba sa status ng MH370?
Napakalaki ng interes mula sa buong mundo.
Anong nangyari sa eroplano? Nasaan ito?
At kailangan itong tuklasin. Kailangang imbestigahan ito.
Kaya gumugol ako ng maraming oras
para maunawaan kung ano ang nangyari sa eroplanong ito.
Ang agad na pinagtuunan ng pansin
ay ang tanong sa komunikasyon at bakit at paano nawala ito.
Sa itaas ng 777 ay isang antenna...
Ang modernong pampasaherong eroplano
ay nakikipag-komunikasyon sa mundo sa marami at iba't-ibang paraan.
Sabay-sabay na nawala lahat 'yon.
Bakit?
Sa mga technician...
Ang pinaka-mabilis na sagot ay...
malaking sakuna.
Parang, sumabog 'yong eroplano. Bumagsak ito sa dagat.
Nagkaroon ito ng malakas na apoy kaya sabay-sabay na nasira ang lahat ng gamit
bago makapagsabi ng mayday.
Pero
hindi pa rin nakita ang labi ng eroplano
sa ilalim ng lugar kung saan naputol ang komunikasyon.
Kung hindi malaking sakuna, ano ang pangalawang opsyon?
Ang tanging pwedeng posibilidad ay
may tao sa eroplano na sinadyang
patayin ang signal ng komunikasyon nito.
Kung 'yon ang sitwasyon, ang tanong ay "Sino?"
MARSO 10
Pambihirang pagbabago sa pagkawala ng Malaysia Airlines flight 370.
Sinasabi ngayon ng mga opisyal ng Malaysia na wala sa ruta ang eroplano,
at nasa maling direksyon nang huling matunton.
Heto ang mga huling kaganapan.
Lumiko ito sa kabilang direksyon at lumipad papuntang Malacca Strait.
...ulat na maaaring lumipad ang eroplano
nang mahigit isang oras matapos mawala sa radar.
Isang bagay na hindi inaasahan ang nakita ng radar ng militar
na 'di kailangan ng anumang signal mula sa eroplano.
Ngunit hindi makumpirma ng militar ng Malaysia
na ito talaga ang MH370.
Naririnig natin sa Reuters na isang Malaysian military source ang nagsasabing...
May posibilidad
na ang eroplanong ito ay bumalik,
pero 'di kami sigurado kung ito ang parehong eroplano.
Magandang gabi.
Hindi masasabi ng mga radar ng militar kung ito nga ang flight 370.
'Di nito masasabi kung anong uri ito, helicopter o eroplano.
Sinasabi lang nito, "May target doon, heto."
Wala ang taas o bilis ng lipad.
Kaya ngayon, posible na,
bago pa bumagsak,
nawala ang eroplano sa Malaysian civilian radar,
bumalik sa peninsular Malaysia,
na nakikita ng Malaysian military radar,
lumipad hanggang dulo ng saklaw ng radar ng militar
at nawala ulit?
Kung totoo 'yon sa MH370,
bakit siya bumalik?
Bakit 'di ito tumawag? Alam mo 'yon? Ano'ng gusto niyang gawin?
May bahay kami na malapit sa airport.
Hindi ko na alam ang gagawin ko, kaya binuksan ko 'yong TV.
Ang search-and-rescue teams ng Vietnam, Malaysia at Singapore ay nagsasagawa...
Paulit-ulit itong pinapalabas ng BBC at CNN.
Naupo ako sa harap nito at napagtanto kong dapat kong tawagan ang anak ko.
Nag-aaral siya noon sa France.
Iyon ang pinakamahirap na sandali
sa buong buhay ko.
Ang una niyang sinabi sa akin, 'di pa ako nagsasalita, ay,
"Sabihin mong wala sila sa eroplanong 'yon."
Sabi ko "Oo."
At may narinig akong sigaw.
3 ARAW MULA NG HULING TAWAG
Pitumpu't dalawang oras matapos mawala ang flight 370,
apatnapung barko at 34 na eroplano
ang bigong makita ang anumang bakas ng jetliner.
Sa puntong ito, may mga naghahanap sa Andaman Sea,
at sa parehong oras,
naghahanap pa rin sila sa South China Sea.
Sobrang laki ng kalituhan.
Ibig kong sabihin,
nakakatawa.
'Di pwedeng nasa parehong lugar na ito ang eroplano.
Saan ang pokus ng paghahanap ninyo?
Makukumpirma mo ba kung bumalik 'yong eroplano?
Naghahanap kayo sa silangan. Naghahanap kayo sa kanluran.
- Sobrang nakakalito ito. - Hindi naman.
Nakakalula.
Ang ingay ng mga camera, click...
Patuloy silang nagtatanong, "Nasaan?" "Bakit sa maling lugar kayo naghahanap?"
Sa ganang amin,
pareho tayong naguguluhan.
Tingin mo ba nakukuha natin ang buong kwento?
Posible bang may ilang impormasyon na tinatago sa ngayon?
Isang araw sinabi n'yo 'to.
Kinabukasan, sinabi ito ng reporter.
Sinong paniniwalaan? Ano ang dapat paniwalaan?
Mahirap intindihin kung bakit nila itinago ang impormasyong ito.
Makikita nila dapat 'yon nang mangyari 'yon.
Ang una kong reaksyon ay,
"Ginagawa tayong tanga." "Pinagtatawanan tayo."
Binato ng bote ng tubig ng mga kamag-anak ang mga opisyal. Gusto nila ng sagot.
Ba't ayaw n'yong kausapin namin ang mga kamag-anak?
Ba't mo kami pinipigilang kausapin ang mga kamag-anak? Ba't mo kami pinipigilan?
Sa mga pamilya, nagdulot ito ng labis na kalituhan.
Araw-araw, parang may ibang lumalabas.
Iyon ang nagpapahirap. 'Yong wala kang alam...
ang pinakamasakit sa lahat.
4 NA ARAW MULA NG HULING TAWAG
Sa mga bagong kaganapan
sa paghahanap na 'di kapani-paniwala at ngayon lang nangyari.
Pang-apat na araw na ito nang walang anumang bakas
ng napakalaking Boeing 777.
Bale, apat na araw na, ito'y talagang
kakaiba at nagiging mas kataka-taka.
Sinusubukan kong maintindihan ang teknikal na aspeto ng kaso.
Sinusulat ko ito sa personal blog ko.
Habang isinusulat ko ito,
may mga taong sumasali sa comments section
at parang nagsasagawa na kami ng katulad na imbestigasyon.
At may isang komento mula sa nagngangalang "Air Land Sea Man"
na isang napakahusay.
'Di ko maintindihan ang sinasabi niya.
Pero alam niya ang sinasabi niya.
Mahigit 50 taon na akong piloto.
'Yong karera ko ay
tungkol sa engineering at science.
Marami sa amin ang nagsimulang makipag-usap para malaman kung
may makikita kaming
teorya kung saan napunta ang eroplano.
Binubuo ang grupo ng mga piloto, inhinyero, siyentipiko,
mga eksperto sa batas, inhinyero ng makina at sa elektrikal,
mga taong pamilyar kung paano lumilipad ang 777
at kung paano gumagana ang iba't ibang sistema.
Hindi pa ako nakaranas ng ganito,
na nagsasama-sama ang mga tao mula sa iba't ibang panig ng mundo.
Gumugugol kami ng 12 oras or higit pa kada araw sa paghuhukay ng mga detalye,
paulit-ulit na binabalikan ang lahat.
Bigla kaming nagtulungan bilang isang matibay na grupo.
Iminungkahi ng isa sa amin na tawagin kaming "Independent Group."
Pakiramdam namin ay ginawa ito ng isang taong alam talaga ang ginagawa nila.
Kaya mas nabaling ang atensiyon sa mga piloto.
Sinulat ko ang mga natuklasan ko para sa Slate Magazine na tinawag na,
"Paano Mawala ang Isang Jetliner."
Marami ang pumansin dito.
Napansin ko na lang, live na ako sa CNN.
Jeff Wise, ikaw muna.
Binasa ko ang sinulat mo kanina. Kamangha-manghang teorya.
Ang pinag-uusapan ng ilang piloto, ang naririnig ko,
ay ang ideya na
baka ang piloto o co-pilot ng eroplanong ito
ay kinontrol ang eroplano.
'Di natin alam kung ano ang motibo para gawin ito. Ang punto...
Kami, ng Independent Group, ay hindi gumagawa ng anumang salaysay,
sinusubukan lang namin na
alamin kung ano ang totoo.
Dahil
kung gusto mong malaman ang sa MH370, na gusto ng maraming tao,
hindi mo ito malalaman sa Malaysia.
Hindi lang kami ang grupo.
May isa pang tribo na tinatawag na Tomnoders.
Habang maraming bansa at mga crew
ang naghahanap sa eroplano ng Malaysian Airlines,
kaya mo rin, gamit ang sarili mong computer.
Ganito ang gagawin.
Gamit ang kanilang platform na tinatawag na Tomnod
makikita ang malinaw na litrato ng lugar
kung saan pwedeng bumagsak ang Malaysia Airlines jet.
Sinabi ng Air Force Chief na kailangan ng maraming tulong
para matukoy ang lokasyon ng eroplano.
Gustong malaman ng mga nagdadalamhating pamilya
kung saan bumagsak ang flight 370.
Nang makita ko ang paghihirap sa mukha ng mga pamilyang ito,
naisip ko, "Kailangang kumilos ako." Tumagos ito sa puso ko.
Mahilig ako sa photography, kaya marunong akong tumingin.
Naisip ko na kaya kong makatulong sa paghahanap gamit ang satellite images.
Bilang Tomnoder,
wala kaming kontrol sa mga lugar na paghahanapan namin.
Binagay sa akin 'yong medyo malapit sa kung saan 'yong eroplano ay
unang nawala sa radar sa South China Sea.
LUGAR NA GINAGALUGAD
Walang laman ang satellite images.
Puro kulay lang ng dagat.
Tapos susunod...
puro pa mga black scans.
Puro lang mga itim.
Hanggang sa wakas...
may puti.
Kinuha ko ang litrato
sa internet ng B777.
At nakilala ko 'yong parteng iyon bilang ilong ng eroplano.
Doon ko nasabing, "Naku po!"
"May isang parte," alam mo 'yon? "Nando'n 'yong eroplano."
Tapos nakita ko pa 'yong ibang parte.
May parang fuselage. Merong parang buntot.
Kinilabutan ako.
Literal na umiyak ako dahil alam kong may namatay doon.
Alam kong parte ng eroplano 'yon.
Ibig sabihin
wala na silang buhay.
Hindi 'yon ang sagot na hinahanap ng mga kapamilya nila.
7 ARAW MULA NG HULING TAWAG
Ito ang pinakamaraming bantay na nakita natin.
Nandito sila para sa Prime Minister.
Mr. Prime Minister, para sa American journalism 'to.
May press conference mamaya.
Noong ika-15 ng Marso,
tinawagan ako ng Malaysian Airlines
para sabihing may anunsyo
mula sa punong ministro ng Malaysia.
May kaba na,
"Nahanap na nila at ito na."
"Ito na, wala na talaga siya."
Ngayon,
batay sa bagong satellite communication,
maaari naming kumpirmahin
na talagang
bumalik ito sa Peninsular Malaysia
bago lumiko sa hilagang-kanluran.
Sabi ko, "Ano ang nangyayari?"
Hindi ako makapaniwala
na sinasabi nila ito.
Tatapusin na natin ang mga operasyon sa South China Sea
at muling susuriin ang pagpapadala ng ating mga asset.
Alam ko na ang nakita ko sa South China Sea
ay parte ng MH370
at hindi ako uupo na lang at mananahimik tungkol dito.
Ipinaalam ko na sa Tomnod na mayroong mga debris.
Pero hindi sila tumugon na may nahanap akong mga debris.
Parang walang nangyari.
Kaya ni-tweet ko lahat na pwede kong i-tweet.
Nilagay ko sa Facebook.
Nag-email ako.
Ginawa ko ang lahat para mapansin ng mga tao na may mga debris
sa Vietnam sa South China Sea.
Marami sa aming mga Tomnoder ang nainis.
MAY KAILANGANG MAG-FOLLOW UP DITO.
Tapos, ang kasunod kong narinig ay mas
nakakalito.
Batay sa bagong datos na ito,
napag-alaman natin
na ang huling komunikasyon ng eroplano
sa isang satellite
ay nasa isa sa dalawang posibleng corridor.
Kaya mas nakakalito ito araw-araw.
So ngayon,
pagkaalis ng eroplano sa abot ng radar ng militar,
iyon pala
may satellite communication service na tinatawag na Inmarsat
ang may kagamitan sa eroplano noon
na nakikipag-usap sa satellite
na matatagpuan sa itaas ng gitnang Indian Ocean.
Mga nakakagulat na bagong balita sa pagkawala ng flight...
May mga impormasyon na nagbabago sa mga teorya...
Nasa maling lugar sila naghahanap.
Maaaring saanman sa dalawang arko na ito...
...napakalawak, daan-daang libong milya kuwadrado.
370...
Kapag ang eroplano ay nasa taas ng dagat, ang komunikasyon lang nito ay sa radyo
sa pamamagitan ng pagpapadala ng signal sa satellite.
Bale, wala pa ring eroplano, pero maraming mga datos na sasalain.
Ang Inmarsat ay nagbibigay ng satellite communication sa mga eroplano
kapag sila ay lampas sa saklaw ng ground radar system.
Ang nakita namin sa data
ay ang pitong handshake na ito, o "pings," na tinatawag.
Bawat oras, tinitingnan ng Inmarsat system
kung tumutugon ang satellite terminal sa eroplano.
Magpapadala ito ng mensahe, "Nandiyan ka pa ba?"
Sumagot ang satellite terminal ng, "Oo."
At nagpatuloy ang mga ping na ito, nagpatuloy ang lahat ng mensaheng ito,
hanggang anim na oras matapos ang huling kontak.
Matinding pagkagulat ito.
Hindi namin inaasahan na lumilipad pa rin 'yong eroplano.
Ngunit wala sa mismong data
ang makapagbibigay ng impormasyon tungkol sa posisyon.
Walang GPS coordinate, halimbawa.
Ang alam lang natin ay kung gaano kalayo ang eroplano sa satellite.
Alam namin na may karagdagang trabaho kami para malaman
kung pa-hilaga o timog 'yong eroplano sa huling bahagi ng paglipad nito.
Pero alam naming matatagalan ang pagsusuri.
Kaya...
mas lalo lang lumalim ang misteryo.
Alam natin na lumipad pa 'yong eroplano ng ilang oras.
Ang isa sa mga ruta ay pa-timog
at napunta sa malayong katimugang Indian Ocean.
Ang isa ay pa-hilaga sa Central Asia.
Ang gusto nating posibilidad ay napunta ito sa isang lugar sa Central Asia,
tulad ng Kazakhstan.
Pero kung sa timog napunta 'yong eroplano, bumagsak ito
sa malayong parte ng karagatan.
Imposibleng may nakaligtas.
Kaya habang inaalaman ng Inmarsat kung saan nagpunta ang eroplano,
napipilitan na ang mga Malaysian na tanggapin
ang isang pangunahing katotohanan na alam na ng mga manonood.
Ang balita sa Malaysia ngayong gabi
ay kung anuman ang nangyari sa Malaysia Airlines flight 370
ay hindi ito aksidente.
Kinumpirma ngayon ng punong ministro ng bansa
ang hinala ng nakararami
na sadyang pinalipad ang eroplano sa maling ruta.
Maaari mo bang sabihin kung ano ang ginagawa mo sa bahay?
Sa Kuala Lumpur, ang flight 370 ay isa ng
criminal investigation.
Itong puting kotse ng pulis
ay ni-raid ang bahay
ng kapitan ng MH370.
NG PILOTO
BAHAY NI-RAID
NA-HIJACK 'YONG EROPLANO
Ang sinasabi ng karamihan ay ang mga piloto ang tumangay sa eroplano.
Gaya ng sinabi ko noon, hindi ito aksidente.
Hindi ka lilipad ng walong oras
at ng libu-libong milya nang hindi sinasadya.
NAKAKAGULAT NA MGA BAGONG PANGYAYARI
Sa simula pa lang,
sa dalawang piloto,
isa ang itinuturing na mas posibleng
may kasalanan.
'Yong co-pilot ay
baguhan pa lang.
Naaprubahan pa lang siyang magpalipad bilang first officer ng isang 777.
Kaya ang pokus ay palaging nasa kapitan ng flight,
si Zaharie Ahmad Shah
dahil siya ay isang bihasang kapitan
at ang ginawa
ay agresibo at sopistikado.
Kumusta kayo,
ito ay isang video sa YouTube na ginawa ko...
Ang home flight simulator ng piloto
ay inalis ng mga pulis para tingnan kung
ang kakaibang ruta ng flight 370
ay unang inensayo sa cyberspace.
Kinuha namin ang isang simulator...
ng isang flight simulator.
Si Zaharie ay may kaalaman.
Si Zaharie ay isang beterano, bihasang tao, na alam lahat ng anggulo.
Na makakaisip ng ganito kakomplikado.
Pero
wala pa ring bakas ang eroplanong ito.
Kung pa-hilaga ba o timog.
'Yong engineer namin, na sumusuri sa mga numero,
ay tumawag para sabihing nalutas na niya ang problema.
Kinailangan niyang hukayin ang sistema,
intindihin kung paano gumagana ang mga bahagi ng system,
para maitatag, ang equation
kung ano ang aasahan kung ang eroplano ay lumilipad pa-hilaga
o papunta sa timog.
Natukoy niya kung alin sa mga ruta
ang tinahak ng MH370.
Kaya, naupo ako sa kusina noong weekend na 'yon,
gumawa ng ilang impormasyon na maipapasa namin sa awtoridad ng Malaysia.
Sinasabi sa amin ng Malaysian Airlines center,
"May importanteng press conference bukas,
kaya sa manood ka ng TV sa umaga."
Kaya sa loob mo sinasabi mo sa sarili mo
"Buhay pa sila."
"Kung walang bumagsak, buhay pa sila."
Sa loob ng mahabang panahon, nakikipag-usap ako sa kanila.
May cellphone sila kaya nagpapadala ako ng text.
Kaya gabi-gabi bago matulog, tine-text ko silang lahat.
"Kamusta?" "Iniisip kita." "Ito ang ginawa ko kanina."
Paraan ko 'yon para patuloy ang pag-uusap namin.
16 ARAW MULA NG HULING TAWAG
Ngayong gabi,
kinausap ako ng mga kinatawan
ng UK Air Accidents Investigation Branch.
Batay sa kanilang bagong pagsusuri,
ang Inmarsat
at ang AAIB
natukoy na
'yong MH370
ay lumipad sa timog na corridor.
Ito ay
isang malayong lugar,
malayo sa anumang posibleng landing site.
Kaya,
ikinalulungkot ko
na ipaalam sa inyo
na ayon
sa bagong datos na ito,
ang flight MH370
ay nagtapos sa katimugan
ng Indian Ocean.
Wala pa rin silang patunay na patay na ang mga mahal nila sa buhay.
Ang mayroon kami ay mga satellite data.
Wala kaming pisikal na ebidensya.
Kaya,
sinasabi niya na
ang mga mahal sa buhay ng mga pasahero at crew,
"Patay na ang mga mahal mo sa buhay dahil sa math."
Tang-ina n'yo Malaysia!
Nagsisinungaling ang Malaysia!
Wala pa sa kasaysayan ng tao na may 239 katao
ang idineklarang patay batay sa matematika lamang.
Wala pang nahahanap.
Ang mismong lokasyon ng eroplano ay hindi pa natutukoy.
May mga kalkulasyon pa sa posisyon ng eroplano.
Pero hindi pa napapatunayan ang resulta.
Para sa amin, may itinatago sila at gusto nila ito agad tapusin.
Dito, kaming mga pamilya ng 154 Chinese na pasahero ng MH370,
ay tumututol at kinokondena ang Malaysia Airlines,
ang gobyerno ng Malaysia at militar!
Ibalik ninyo ang pamilya namin!
Sabihin ninyo sa amin ang totoo!
Gagawin namin ang lahat para mapanagot ang Malaysia Airlines,
ang gobyerno at militar ng Malaysia sa walang kapatawarang krimen na ito.
Naka full riot mode ang ilang bahagi ng Beijing ngayong araw
habang ang mga pamilya ay papunta sa embahada ng Malaysia para magprotesta.
Ibalik ninyo ang pamilya namin!
Bihira ito sa Beijing,
ang isang pampublikong protesta na nagpatigil sa mga lansangan,
pero iyon ang kawalang-kasiyahan ng mga miyembro ng pamilyang ito,
pinapayagan silang gawin ito.
Sumisigaw ang mga pamilya ng mga slogan...
Sabihin ninyo ang totoo!
"Sinungaling ang Malaysia."
Ibalik ninyo ang pamilya namin!
"Mga mamamatay-tao kayo."
Ayaw naming tanggapin
na ang kapalaran
ng 154 na mahal namin sa buhay ay tinapos sa bisa ng isang anunsyo.
Ang rally mismo ay ginagap sa labas ng embahada ng Malaysia,
na hindi nakikita ng media sa mundo.
Talagang wala kaming magawa.
At galit kami.
Ang chief executive ng Malaysia Airlines
ay pumayag makapanayam sa unang pagkakataon ngayong araw.
Ang pangunahing tungkulin namin ay tiyaking pangalagaan ang mga pamilya.
Palagay ko, higit pa sa normal ang ginawa natin.
Sasabihin nila na wala pa kayong nagagawa.
Hindi patas 'yon. Ginawa na namin ang lahat ng makakaya.
Napakaraming mga umiikot
na tanong na hindi nasasagot.
Pero para sa akin, malinaw ito.
Ang napakaraming mga ebidensiya
ay nagtuturo nang husto sa teorya ko.
Nagpasya ang piloto na magpakamatay.
Nakarating siya
sa diretsong ito
sa timog Indian Ocean,
para wakasan ang buhay niya at pumatay
ng higit sa 200 iba pang tao.
Ito ay isang bagay na nangangailangan ng matinding pagpaplano.
At kaya,
bilang isang aviation journalist,
naramdaman ko na kailangan kong magpinta ng komprehensibo
at pangwakas na larawan sa nangyari noong gabing iyon.
UNANG TEORYA ANG PILOTO
Makalipas ang ala-una ng madaling araw,
nagpapalipad si Zaharie sa South China Sea.
Responsibilidad niya ang 11 na crew
at 227 na mga pasahero
na paputang Beijing sa madaling araw.
Sa puntong ito, ang air traffic control sa Kuala Lumpur
ay tumawag at nagsabing...
Malaysian 370, tumawag sa Ho Chi Minh 120, decimal 9. Magandang gabi.
Ililipat na ang H370 sa susunod na hanay
ng air traffic controllers, na nasa Vietnam.
Kaya sabi ni Zaharie...
Good night, Malaysian 370.
Nasa grey zone siya ngayon
sa pagitan ng dalawang air traffic control.
Walang nagbabantay sa kanya.
Baka sinabi niya sa co-pilot,
"Pumunta ka muna sa likod, may ipapakuha ako?"
Isinara ng co-pilot ang pinto.
Ni-lock ito ni Zaharie.
Ngayon, gagawin na niya ang malaking plano.
Pinapatay niya ang lahat ng electronics na nagpapakita sa eroplano sa buong mundo.
Nawala ito sa radar.
Sa sandaling iyon
sa lahat ng nakasakay sa eroplano,
ordinaryo lang ang lahat.
Si Zaharie ang may ganap na kontrol
at walang nakakaalam nito.
Hinawakan niya ang manibela at kinabig niya ito sa kaliwa.
Bumalik siya sa peninsula ng Malaysia.
Pero...
nalaman ng co-pilot na nagkulong siya sa cockpit.
Alam ni Zaharie
na mahihirapan siyang kontrolin ang eroplano.
Kaya...
baka
tinanggal niya ang pressure sa cabin.
Lahat ay nalilito.
Pero ang hindi alam ng mga pasahero
ay ang generator ng oxygen sa mga emergency mask
ay gumagana lang ng 15 minuto.
Mas sopistikado at mas tumatagal ang maskara ng kapitan.
At kalaunan ay tumahimik na ang buong cabin.
Niliko niya ang eroplano pa-timog.
At dumiretso siya, sa dilim,
naghihintay na maubos ang gasolina.
Makalipas ang anim na oras na paglipad...
huminto na ang mga makina.
Itinulak niya ito pababa.
At nagsimula siyang magpabulusok.
Bawasan mo, umakyat ka.
Ganyan ang mangyayari kung tinangay ni Zaharie 'yong eroplano.
Dapat ganoon 'yong mga pangyayari.
Dapat nating tandaan na may ilang kaso
ng mga piloto na nagpasyang
patayin ang pasahero nila.
Pero
wala pang kaso
na inabot ng anim na oras
para pumatay at magpakamatay.
Nagtaka ako...
baka hindi talaga si Zaharie.
Tapos, apat at kalahating buwan matapos ng pagkawala,
may nangyari na
parang pumunit sa realidad.
Magandang umaga sa inyo. Kahapon,
lumipad ang Malaysian Airlines flight MH17 mula sa Amsterdam
at pinabagsak ito sa Ukraine, malapit sa border ng Russia.
At naisip ko, "Diyos ko."
Walang malaking aksidente ang Malaysian Airlines mula pa noong 90s.
At ngayon, sa loob ng apat at kalahating buwan,
dalawang 777 ang nawala sa kanila.
Parang 'di kapani-paniwalang nagkataon lang.
Sa puntong ito, ang MH370 ay
hindi lang isang 'di nalutas na pagpatay.
Posible itong...
isang pakikidigma.
Tagapagsalin ng Subtitle: Miles Zafe.