NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
27 Mayıs Çarşamba günü, saat tam altı buçuk.
En yeni gelişmeler ve spor haberleri az sonra bizimle.
ZÜRİH, İSVİÇRE 27 MAYIS 2015
Dünya çapında etkili, büyüyen bir hikâyeyi takip ediyoruz.
FIFA,
futbolu yöneten milyarlarca dolarlık organizasyon
saldırı altında.
Bomba. Uluslararası Futbol Federasyonu'nda bir deprem.
Mayıs 2015'te FIFA organizasyonu çatırdamaya başladı.
Dünya futbolunun yönetim organı FIFA'dan birçok yetkili, son bir saatte
yolsuzluk şüphesiyle tutuklandı.
Yönetim kadrosundan isimlerin Zürih'te tutuklandığı haber geldi.
FIFA Yönetim Kurulu üst düzey üyeleri
ve birkaç yetkili.
Bilgiler daha birkaç saat önce geldi.
-Tutuklamalar hakkında ne biliyorsun? -Bu bir FBI soruşturması.
Ana FIFA otellerinden Baur au Lac'a baskın düzenlendi.
Ve bu kişiler
sadece dünyanın en büyük sporunun başındaki değil,
en büyük iş sektörünün de başındaki isimlerdi.
Bir tanesi bu arabayla insanların önünden uzaklaştırılıyor.
Dakika başı yeni bir tutuklama haberi geliyor.
Bu an doğru şekilde gerçekleşsin diye tüm bunları kontrol edebilmek için
uzun zamandır çabalıyorduk.
Arabayla evden FIFA'ya gidiyordum
ve bir telefon geldi,
"Buluşmalıyız çünkü büyük bir sorun var."
POLİS
Çok zor bir gündü. Korkunç bir gündü.
Yakınen tanıdığım insanlar tutuklanmıştı.
Ama iddianameyi görene kadar olayın boyutundan haberimiz olmadı,
onu da birkaç saat sonra öğrendik.
NEW YORK, ABD
Adalet Bakanlığı çok geçmeden listedeki isimlerle beraber
iddianameyi açıkladı
ve içlerinde Yönetim Kurulu'nun en büyük bazı üyeleri vardı.
Dünya Kupası hangi ülkede olacak, organizasyonu kim yönetecek,
bunun kararını veren insanlar.
Organize futbol dünyasında uzun süredir devam eden
yolsuzluk soruşturmamız dâhilinde yapılan suçlama ve tutuklamaları
kamuoyuna açıklamak için buradayız.
İddianameyi ilk gördüğümde "Bir dakika." oldum.
Bu insanlar suçlu demiyorsun.
FIFA da sorumlu olabilir diyorsun.
Bu kişilere yönelik 47 maddelik suçlama
20 yıllık şantaj, para transferi dolandırıcılığı
ve para aklama komplolarını içermekte.
Loretta Lynch ve Jim Comey FIFA hakkında öyle bir konuşuyordu ki
bahsettikleri genelde mafya ve Meksika uyuşturucu kartelleriyle
bağdaşan suçlamalar.
ABD Adalet Bakanlığı FIFA'yı suçlu ilan ederse
konu burada kapanır.
Organizasyon dağılır.
Kimse kanundan üstünden değildir.
Uluslararası futbola mesaj göndermek için New York'a gittiler.
"Siz evinizi temizlemediniz. Biz temizlemeye geliyoruz."
Resmen dolandırıcılığın Dünya Kupası bu.
Bugün biz de FIFA'ya kırmızı kart çıkarıyoruz.
Bir anda şirketin maskesi düştü
ve "FIFA ailesi" dedikleri şeyin ardında
aslında nasıl bir yolsuzluk, para kazancı,
çıkarcılık, açgözlülük,
siyaset ve hainlik olduğu ortaya çıktı.
-Bay Blatter? -Bay Blatter?
İstifa edecek misiniz?
Ve o ailenin reisi Sepp Blatter'dı.
Futbolun babasıydı.
Kendi gözünde dokunulmazdı.
Çoğu hükümette yönetim kurulu üyeleriyle beraber
iki başkan yardımcısı da suçlanırsa
başkan istifa eder ya da etmek zorunda kalırdı.
Neden istifa edeyim ki?
İstifa etmek olanlardan ben sorumluyum demek olur.
Yolsuzluk, FIFA'da yıllarca yaşandı,
ta 2015 sonbaharına kadar.
Gelişen ülkelerdeki çocuklara futbol sahası yapmaktan
Dünya Kupası'nı organize etmeye kadar her düzeyde önemli sorumlulukları vardı.
Futbolu namuslu kılan ve oyunun bütünlüğünü koruyan kurallara
onların da uyması bekleniyordu.
Ama onun yerine çıkar sağlamak ve ceplerini doldurmak için
dünya futbol sektörünü yozlaştırdılar.
Ama bu doğru değil. Bu bir hayal ürünü.
Kurum yozlaşmış değil. Futbolda yolsuzluk olmaz.
FIFA'YA KIRMIZI KART
Bu hız trenini durdurmak için hiçbir şey yapmadı.
Vicdanım rahat.
Çünkü bundan ben sorumlu olamam.
FIFA toksik bir şeye dönüştü.
FIFA bir suç örgütü oldu.
FIFA'dayken yaptıklarım iyi işlerdi.
Hadi bastır FIFA!
Ellerindeki gücü hafife aldım.
Hükümetleri, bankaları kontrol ettiklerini fark etmedim.
"Kuralları yazan adamlar" dedim sadece.
FIFA üyesi olmak, hiç çıkmak istemediğin gizli bir bahçede olmaya benzer.
İstediğini yapabileceğine dair yazılı olmayan bir kural vardır.
Sport dünyasının efendisisin,
bazı durumlarda siyasetçilerden falan bile güçlüsün
çünkü onlar gelip geçici ama sen yıllarca olduğun yerde sabitsin.
Tutuklamalara ilişkin olarak,
bu, başka ülkeleri otorite altına almak adına
Amerika'nın başka bir bariz girişimidir.
Katar!
Hepimiz şaşkındık.
İlk tepkim bunu satın aldıkları oldu.
Saldırı üstümüze geliyordu. FIFA'ya geliyordu.
Sağdan, soldan, ortadan, eşi görülmemiş bir saldırı.
Adım daima yolsuzlukla anılacak.
Bu FIFA tarihinin hikâyesi,
yani futbolun kendi tarihinin
ve dünyanın farklı yerlerine kök salan yolsuzluk tarihinin bir parçası.
Yine de şimdiye kadar
yaşadığımız en büyük spor yolsuzluğu skandalı.
SEPP BLATTER'IN YÜKSELİŞİ
FIFA, dünyanın en büyük sporunun başında olma ayrıcalığına sahip.
İnsanlar bu spora çocukken âşık oluyor ve ömürleri boyunca sevmeye devam ediyor.
Fakat teşkil ettikleri önemli yer gereği sporun değerlerini korumak onların görevi.
Burası çok daha mutlu bir yer,
futbolun içindeki çirkinlikleri bilmeden
oyunu sevmeye devam ediyor, masumiyetten, sevgiden
millî takımını destekliyorsun.
Ama aynı zamanda
çoğu futbol taraftarı işler ters gittiğinde de bunu hisseder.
RUSYA
Normal taraftar futbol seyretmek ister. Dünya Kupası'nda olmak ister.
Kahramanlarını, Ronaldo'ları, Messi'leri oynarken görmek ister.
FIFA'daki içsel sorunlar onu ilgilendirmez.
FIFA'nın yozlaştığını bilir ve bundan bıkmıştır.
Soruya izin var.
Futboldaki rüşveti normal bir taraftar niye önemsesin?
Önemsememiz lazım çünkü bu spor dünyaya hâlâ güzel bir şey,
adil bir şey, eğlenceli bir şey, temiz bir şey illüzyonunu sunuyor.
Öyle değil ama illüzyon hâlâ yaşıyor.
Spordaki yolsuzlukla mücadele etmezsek hiç etmeyelim o zaman.
Dünyanın farklı yerlerinde futbolda yolsuzluğun nasıl kök saldığını
anlayabilmek için
FIFA'nın kökenlerine dönmek şart.
FIFA, Avrupalı yedi futbol birliğince 1904 senesinde kuruldu
ve hepsi amatördü. Ortada hiç para yoktu.
Ayrıca orada rekabetçi bir oyun oynamak diye bir idealizm söz konusu.
Hepsi de futbolun ebedi bir güç olmasını istiyordu.
1950 FIFA ERKEKLER DÜNYA KUPASI
FIFA'nın çok uzun bir süre küçük çaplı kalmasına rağmen
futbol efsanevi bir şekilde yıllar içinde tüm dünyaya yayıldı.
FIFA yıllarca Zürih'in merkezinde bir ofis binasından ibaretti,
kendi merkezi bile yoktu.
1974'e kadar
amatörce bir organizasyondu.
O sıradaki FIFA başkanı
önde gelen, İngiliz bir futbol yöneticisiydi,
adı da Stanley Rous'tu,
o zamanlar kendisine meydan okuyan da Brezilyalı João Havelange'dı.
Şunu söylemek isterim, Stanley'ye çok saygı duyuyorum.
Bir seçime girerken
Düşman olmazsınız. Geçici rakip olursunuz.
João Havelange dünyadaki en meşhur Brezilyalıydı.
João Havelange olimpik bir yüzücüydü.
João Havelange Brezilya Spor Konfederasyonu başkanıydı.
Spora karşı gerçek bir ilgisi vardı.
Spor hakkındaki bilgisinin
siyasi güce dönüştürülebileceğini fark etti.
FIFA'daki siyasi durum hakkında bilgi alıyordu.
Mevcut fırsatları gördü.
Brezilya bu pozisyona geçerse
futbol için kötü mü olur?
Bilmem. Ben olsam biraz endişe ederdim.
Endişe neden?
Benim gördüğüm kadarıyla
futbol ve spora karşı tutumları bizimkinden farklı.
Stanley Rous uluslararası sahnede bazı büyük hatalar yaptı
ve yanlış kararlar verdi.
Bilhassa da ırkçı Güney Afrika'yı
ve FIFA'ya üye olmalarını
hoşgörüyle karşıladı.
Afrika'da pek sevilmiyor.
İnsanlar Stanley Rous'u,
bağımsızlıkları için savaşan Afrika ülkelerinin ilerlemesini engelleyen
İngiliz İmparatorluğu'nun parçası olarak görüyor.
Havelange dedi ki
"Irkçılık olduğu sürece
ben seçilirsem Güney Afrika, FIFA'dan elenecek."
Havelange epey dirayetli bir seçim yürüttü
ve işte siyasetin en hası da bu noktada devreye girdi.
Her ülkenin futbol federasyonu FIFA başkanlık seçimlerinde bir oya sahip.
Yani dünyanın her yerinden, özellikle Afrika'dan oy geliyor
ve João Havelange şunu çok iyi biliyordu, eğer o seçimi kazanmak istiyorsa
onlara, ülkelerinde futbolun gelişmesi için
kaynak ve para ayrılacağına dair vaatlerde bulunmanın
bir zararı olmazdı.
Sonra bir de tabii ki onda para var mı şüphesi
ve bir de şu ünlü paketlerin, kahverengi zarfların
kongreden birkaç gün önce
Frankfurt'ta bir otelde
delegelere dağıtılmış olma kuşkusu vardı.
Tabii ki dağıltıldı. Bu olay kesin yaşandı.
FIFA KONGRESİ 11 HAZİRAN 1974
SÖR STANLEY ROUS
Sayın delegeler, Bay Havelange 68 oy,
Sör Stanley Rous 52 oy aldı.
FIFA'nın yeni başkanı Bay Havelange.
João Havelange'ın başkan seçilmesi FIFA için bir dönüm noktasıydı.
Bu Brezilyalı sanayici,
tutucu FF üyesi İngiliz hakemin yerini almıştı.
O kadar beklenmedik ve şaşırtıcı ki.
Havelange'ın FIFA'ya gelişi kapitalizmin de gelişini simgeliyordu
çünkü kimliği değişen organizasyon
tamamı futbolla ilgilenen, Avrupalı arkadaşlar arasında
bir kulüp olmaktan çıkmış
ve bir işletmeye dönüşmüştü.
FIFA başkanı seçildikten hemen sonra
aklımda özellikle iddialı iki proje vardı.
Genç nesle ve üçüncü dünya ülkelerine fayda sağlayacak projelerdi.
Yani Havelange özellikle Afrika'da
daha fazla gelişme sağlanacağı sözünü verdi.
Fakat sorun şuydu ki FIFA'da bu programları yapacak
o kadar çok para yoktu.
Sepp Blatter o zaman devreye girdi.
1974 Ekim'inde FIFA benimle iletişme geçti
ve "Havelange, futbolu geliştirecek birini arıyor." dediler.
Ben sadece "FIFA"yı duydum.
"FIFA'yla her işe varım." dedim.
Havelange'la tanıştım.
İri, uzun bir adam.
Benim yanımda uzun olmak kolay tabii.
Boyum Messi'den uzun değil. 170, 169 santim.
Yani uzun olmak kolay.
Bana bakıp dedi ki…
…"Benimle çalışmak ister misin?" "Evet Başkanım" dedim ben de.
Tokalaştık.
"İşe alındın." dedi.
Böylece hayatımda istediğim şeye sahip oldum,
futbol sektöründe futbol için çalıştım.
Ama futbolu tek başıma geliştiremezdim.
Yardım lazımdı.
FIFA'da para yoktu.
Ben de ne yaptım,
Coca-Cola'ya başvurdum ve bir sunum yaptım.
Orada bir adam vardı,
"Dediklerini dinledim." dedi.
"Ama benim için kaç şişe Coca-Cola satacaksın?"
"Konu Coca-Cola satmak değil." dedim.
"Konu, iki büyük organizasyonun
birlik olup genç nesil yararına bir şey yapması."
Böylece 1976'da bir konferansı yapıp Coca-Cola Şirketi'nin
gelişim programları ve gençlik yarışmaları için
FIFA'ya destek vereceğini açıkladık.
Gelişim programlarına
modern sponsorluğu ilk o getirmiş oldu.
Tamamen yeniydi. Devrim niteliğindeydi.
Coca-Cola, FIFA Coca-Cola Programı'na destek verdi.
Bu, modern FIFA'nın başlangıcı oldu.
Coca-Cola'yı kaptıktan sonra
peşinden diğerleri geldi.
Adidas "Ekipmanı biz verelim." dedi.
Sonra KLM ile sözleşme imzaladık.
Ve hepsi Havelange'ın başkanlığının ilk dört yılında oldu.
İlk defa büyük sponsorluklar alıyorlardı.
Sonrasında 1978 Dünya Kupası'na sponsor olmak için
diğer markalar da futbola yamanmaya başladı.
KOLA CAN KATAR
FIFA deli gibi para aktı.
Futbol bir ürün oldu.
Sonra tabii otomatikman siyasete dokunuyorsunuz.
ARJANTİN 1978 HOŞ GELDİNİZ
Arjantin'in Dünya Kupası'na mükemmel ev sahipliği yapacağına eminim.
Ekonomik olarak zengin bir ülke.
Kusursuz bir Dünya Kupası organize etmemiz için
finansal açıdan doğru koşullara sahip.
1978 Dünya Kupası
hem spor hem de siyaset tarihinde önemli bir andı
çünkü FIFA'nın finansal olarak gerçekten kanatlarını açmasını sağladı
ve de ayrıca hayal edebileceğiniz belki en pis siyasetçilerle
aynı masaya oturmasına fırsat oldu.
Arjantin 1976 senesinde
faşist, saldırgan bir askerî grup tarafından ele geçirildi.
Birçok kıyıma ve kayıplara sebep oldular.
Bu sert görünüşlü adam General Videla o dönemde Arjantin'in başındaydı.
Askerî cunta muhalifleri toplayıp onları uçaklara, helikopterlere bindiriyor
ve Rio de La Plata'ya atıyordu.
Ne kadar muhalif varsa hepsini eziyorlardı
ve modern dünya tarihinde gerçekten korkunç bir dönemdi.
Diktatörlük ülke için felaketti.
Bize acı çektirdi.
Fakat ülkede yaşanan tüm ekonomik sorunlara rağmen
Dünya Kupası ertelenmedi.
Başkanın sözleri bizim için bir güvenceydi.
O yüzden buradan çok memnun ve mutlu ayrılıyoruz.
Kendilerini futbol aracılığıyla yücelten ya da imajını temizleyen
acımasız, adaletsiz rejimler için kullanılan modern bir kelime vardır
ve o kelime de "sporla göz boyama."
Bir imajın sporla ilişkilendirilerek aklanması.
Bunun en ünlü örneği Arjantin değil.
1936 senesinde Berlin'deki Hitler Olimpiyatları.
Arjantin Dünya Kupası, 1936'nın birebir aynısı.
Maçları boykot etmeleri için futbolculara, seyirciye
ve futbol muhabirlerine sesleniyoruz.
Boykot için büyük kampanya düzenlendi ama hiçbir ülke boykot etmedi.
ARJANTİN 1978
Arjantin!
ARJANTİN 1978
Arjantin harika bir takımla finale çıktı.
Yıldızlardan biri Mario Kempes'ti. Havalı bir şekilde
bileğine inmiş çoraplar. Uzun saçlar.
Topu üç kez rakibinin ayağından çalıp kalecinin pasını geri çevirdi.
Çok heyecanlıydı.
Arjantin Dünya Kupası'nı kazandı.
Bir topluluk olarak hatırladığım ilk mutlu anlardı.
Diktatörlükten sonra o yıllarda olanları,
nasıl kukla gibi oynatıldığımızı öğrenince
yaşadığımız mutluluk hüzne dönüştü.
Orada bıraktım.
Orada bıraktım çünkü bu spordu, siyaset değil.
İyi organize edilmişti,
disiplin mükemmeldi ve harika bir Dünya Kupası oldu.
Futbol ve siyaset karışmamalı diye Havelange kendi demişti.
FIFA, tarafsız ve apolitik bir oluşumdu.
João Havelange Monumental de Núñez Stadyumu'nda
bir Dünya Kupası finali düzenledi.
Arjantin Donanma Okulu'nun hapishanesi 500 metre uzağındaydı,
diktatörlüğe karşı gelenler burada işkence görüp öldürülüyordu.
"Çünkü ben siyaset yapmam."
Anlıyor musunuz?
Ama yapılabilecek en kötü siyaseti yaptı.
Diktatörlüğü destekleyen türden hem de.
Sporla göz boyama artık ciddi bir sorun
ve dönüp 1978 Dünya Kupası'na,
1936 Olimpiyatları'na ve şimdiye baktığınızda
bence iyice rahatsız edici oluyor.
Kısaca spor resmen
insan haklarını tanımayan rejimlerce satın alınıyor.
Halbuki gücünü kullanıp bunun karşısında durması gerekir.
Ve bunun nasıl yapılacağının kitabını Arjantin yazdı diyebilirsiniz.
ZÜRİH, İSVİÇRE
FIFA'da yolsuzluğun nasıl kök saldığının tarihini anlatan bu hikâyede
ilk günah anları var,
insanlar yozlaşmış bir şey yapıyor, sonra bu yaygınlaşıyor
ve Arjantin'deki Dünya Kupası'ndan sonra
bu da o anlardan biri galiba.
Havelange'ın futbol ve FIFA adına büyük bir mirasa sahip olduğunun
kabul edilmesi gerektiğini düşünenler var, ki bu tartışılır
ama kimine göre de onu yozlaştıran Adidas'ın Alman sahibi Horst Dassler'dı.
Günde 15.000 ayakkabı üretiyoruz, ki ana faaliyet alanımız bu
ve de 500 top üretiyoruz.
Adidas'ın FIFA'yla inanılmaz girift bir ilişkisi vardı
ve Horst Dassler o zaman bile sektördeki asırlık geçmişiyle
güçlü, nüfuzlu bir adamdı.
Dünya Kupası varken televizyonda ne kadar Adidas görüyorsanız
bu durum, Adidas'ın sahne arkasındaki etkisine de yansıdı.
Söylentiye göre İspanya'daki 1982 Dünya Kupası için
genel pazarlama paketini Adidas hazırlıyordu.
Ve tüm hakları garantilemek adına Horst Dassler sözleşmeye Havelange için
bir ödeme maddesi ekletti, ki bu aslında bir rüşvetti.
Böylece FIFA başkanı João Havelange
bu pazarlama hakları için para almış oldu.
Sonra Dassler bu hakları temelli kontrol edebilmek için
Havelange'a verecek başka rüşvetler düşündü
çünkü futbolun değerinin tavan yapacağını biliyordu.
Televizyon geliştikçe
bu aksiyonu izleme hakları da çok değer kazanmaya başladı.
Horst Dassler da böylece spor pazarlamacılığına girdi.
Dünya Kupası haklarını FIFA'dan satın alıp
kanallara satmak istedi.
Havelange'ın derdi bunun doğru piyasa değerinin ne olduğu değildi.
Onun derdi,
ki işler de burada çirkinleşiyor,
Dassler'ın bu haklara karşılık el altından ne kadar para vereceğiydi.
Dassler ISL diye bir şirket kurdu, Uluslararası Spor ve Eğlence.
Ve bu şirket FIFA'yla ilişkili hemen her hakkı satın almaya başladı.
O sırada model gayet basit ve ISL için gayet kârlıydı.
Doğrudan bir hak alımıydı.
FIFA'ya gidip pazarlama haklarına karşılık
belli bir para teklif ediyordunuz.
Sonra o haklarla istediğimizi yapabiliyor, daha fazlasına tekrar satıyorduk.
FIFA'ya para getirdiği sürece herkes mutluydu
çünkü ne yaptığımızı anlamıyorlar ama para gelmesinden hoşlanıyorlardı.
Güçlerini kendi çıkarları için kullanmışlar kesinlikle.
Ve her şeyin arkasındaki beyin Horst Dassler'dı.
ISL'ye fiili tekel verilmesiyle karanlık yola girilmiş oldu.
O sırada Blatter Havelange'ın tam güvenine sahipti
ve Blatter da Havelange'ın güvenine uygun davranıyordu.
Başkan için her şeyi yaptı.
Buna şahit oldum.
O dönemde FIFA'da 11 üye vardı,
ben de 12'inciydim.
Ve o dönemde 12 numara
oyuna dâhil değildi.
İlk yarıda sakatlanan biri olursa onun yerine geçecek yedekti…
Asla oynamazdı.
"Ben aptal değilim." dedim.
"Ömrüm boyunca 12 numara olamam."
Blatter çok hırslı bir pazarlamacıydı.
Merdiveni nasıl pazarlıkla yukarı tırmanacağını öğrendi.
Ve bunu yapmanın bir yolu da
Havelange'ın sadık bir çalışanı olmaktı.
Ve 1981'de genel sekreter oldu.
Yani Havelange'dan sonra yetki ondaydı.
Alo?
Havelange kale hâlâ sağlam mı diye altı haftada bir, iki ayda bir
Brezilya'ya giderdi.
Blatter da istediğini yapabilirdi.
Çok dikkatli bir insandı.
Ağdaki örümcek oydu.
Ve Havelange mevcut durumdan memnundu.
Kara parasını alabildi. Başkan olabildi.
Takdir gördü.
1982 FIFA DÜNYA KUPASI
İnsanların "Bu güçlü bir adam. FIFA artık bambaşka oldu." dediği an
hiç şüphesiz İspanya'daki Dünya Kupası'ydı.
Arjantin'in karanlığı ve 1982'deki güneşli İspanya turnuvası arasında
hava açısından bile devam bir kalite sıçraması olmuştu.
Dört yıllık Franco diktatörlüğünün
yeni sona erdiği İspanya'da yapılıyordu.
Yani tamamen farklı bir durumdu.
Gölgelerin yerini ışık aldı.
Ve parlayan da Havelange'dı. Tamam mı?
Hatta şöyle ünlü bir sahne yaşandı,
Kral Juan Carlos ve Havelange beraber geldiler.
Hatta Juan Carlos'la aralarındaki postür farkı yüzünden
insanlara kral havası veren Havelange'dı.
Oradaki kral sanki Havelange'dı.
João Havelange FIFA'da çok güçlü bir figür oldu.
Bence başkanlığında bir zorluk yoktu
ve FIFA yavaş yavaş para kazanmaya başladı.
Havelange, FIFA başkanı olduğundan beri
multimilyon dolarlık bir futbol imparatorluğu kurdu.
Beraberinde lüks bir hayat geldi.
Bu insanların baron gibi davranmaları da
bir kültüre dönüşmeye başladı.
Geçen ay sırf bir uğramak için jetle Atlantik'i geçip Zürih'e gitti geldi.
Sahip oldukları lüks hayat çok ünlü o
En iyi arabalar, en iyi oteller.
Para hiç mühim değildi yani.
Havelange da FIFA'nın imparatoru gibiydi.
FIFA'nın parasının neredeyse tamamı
Adidas'ın patronu Horst Dassler'ın kurduğu reklam şirketi
ISL'den geliyordu.
Pazarlama hakları, stadyum içi reklam ve diğer tüm ticari işler
ISL'nin kontrolünde.
Yani şu ana kadar FIFA'yla çok başarılı bir ilişkisi var.
Bunca zaman
ISL, Dünya Kupası'nın pazarlama haklarını satın almak için
FIFA başkanı Havelange'a rüşvet veriyordu.
Personel ISL hakkında konuşmaya başladı, "Niye hep ISL?" dediler.
Medyadan da bir sürü soru geldi.
Doğru şekilde cevaplanması gereken sorulardı bunlar.
Ve gitgide işin içinde bir pislik olduğunu fark ettik.
Evet ama bunu dile getirmedik.
Blatter, ISL'in Havelange'a para verdiğini biliyordu
çünkü o bir buçuk milyon dolar kazara FIFA'ya ödenmişti
ve Blatter bunu görmüştü.
İngiltere, Futbol Federasyonu…
Blatter için bir zafer sayılırdı
çünkü artık Havelange'ın rüşvet aldığını gösterebilirdi.
Bu, Havelange'ın yozlaştığının kanıtıydı.
Tüm olayın üstüne tuz biber olmuştu. Sep Blatter ekmeğine yağ sürüldü.
Ondan sonra kendi amaçlarını dile getirmeye başladı.
1994 DÜNYA KUPASI
Birkaç yıl sonra sabırsızlandığını hissettim.
Havelange'ın kendi isteğiyle gitmesini bekleyecek sabrı yoktu.
Sadece başkan olmak istiyordu. Gerisi önemli değildi.
Blatter, Havelange'ın ahlaksızlığını biliyordu
ve günün sonunda bu sırları kendi lehine kullandı.
Havelange'la bir anlaşma yaptı.
Havelange dört yıl daha görevde kalacak,
sonra uslu uslu işi bırakıp ona destek verecekti.
Böylece Havelange itibarı zedelenmeden gidecek
ve Blatter'ın da FIFA başkanlığı hayali gerçek olacaktı.
Çıkar anlaşmasıydı.
FIFA başkanı olarak görevim
1998 Fransa Dünya Kupası'yla aynı zamanda sona erecek.
Bu, Havelange için büyük bir hayal kırıklığı olmalı.
Gideceği için üzülüyorum
çünkü FIFA'yı onsuz düşünemiyorum.
21 yıl birlikte çalışınca aranızda bir arkadaşlık kuruluyor,
o yüzden önce şu haberi bir sindirmem lazım.
FIFA'nın başkanını, onu olduğu yere getiren adamı destekleyecek kadar
dürüst olmadı asla.
Blatter'ınki bir ihanet hikâyesi.
Ondan bahsederken bile yoruluyorum.
Kaçırdı!
Ve Dünya Kupası Brezilya'nın!
Baggio yerinde duruyor,
kıpırdamadı bile.
İtalya üzgün. Brezilyalılar coşkulu.
Her şey…
1990'ların başında, FIFA Yönetim Kurulu'ndaki Avrupalılar
Havelange ve Blatter'ın organizasyonu yönetme şeklinden mutsuzdu.
Böylece 1998'deki FIFA başkanlık seçimleri için
Lennart Johansson'ı aday gösterdiler.
Ben kendi işime bakarım. Programımı altı ay önce sundum zaten.
Ne yaptığımı herkes biliyor, o kadar.
FIFA dâhilinde çok popülerdi ve dünya futbolu piramidinin
hâlâ tepesinde yer alan Avrupa da onu destekliyordu.
Blatter'ın durumu zordu.
Sepp Blatter'ın adaylığı için ne diyorsunuz?
Çok iyi bir genel sekreter.
Havelange'ın Blatter'a öğrettiklerine bakarsak
bence ona öğrettiği en önemli şey oy saymaktı
ve diğer ülkelerin de çok fazla oyu olduğuydu.
Oy peşindeyseniz bu, ölümcül bir işe dönüşür.
FIFA sisteminde, henüz kimsenin çözmediği
büyük bir zayıflık bu.
Her ülkenin bir oyu var.
Örneğin, ikisi de defalarca Dünya Kupası'nı kazanmış
en büyük futbol ülkelerinden
Brezilya ve Arjantin'in dâhil olduğu
Güney Amerika konfederasyonu CONMEBOL'ün
FIFA başkanlığı için sadece 10 oy hakkı bulunurken
tüm Karayip Adaları'nı içeren CONCACAF'in
başkanlık için 30'dan fazla oyu var.
Yani FIFA başkanının onları mutlu etmesi gerek.
Peki bunca yıldır CONCACAF'in başkanı kim?
Jack Warner diye biri.
İSPANYA, TRİNİDAD VE TOBAGO LİMANI
Karayipler'de Jack sonrası ve Jack öncesi dönem var.
Jack'ten önce Karayipler'de herkes kendi işine bakardı.
CONCACAF ve FIFA'ya rapor veren 25 ülke var.
Jack geldiğinde bütün Karayipler'i birleştirmiş
ve ister Turks ve Caicos Adaları kadar ufak,
ister Küba kadar büyük olsun, her bir Karayip milletine
bir aidiyet duygusu kazandırmış.
Ona göre Dünya Kupası Karayipler'de yapılmalıydı.
Avrupa, Afrika, Asya ne alıyorsa Karayipler de aynısını almalıydı.
Trinidad ve Tobago futbolunda borusu öten biriydi.
Onsuz hiçbir şey olmazdı.
Şimdi FIFA'daki durum şöyle, ittifaklar kurabilmeniz gerekiyor
ve böylece istediğinizi alabiliyorsunuz.
Jack Warner'ın bir de kader arkadaşı vardı,
yanından ayrılmayan bu diğer tip Chuck Blazer diye bir adamdı.
Konuyla ilgilenmeye başladığımda
Jack Warner hakkında bir sürü yazı gördüm ama Chuck Blazer'ı yazan yoktu.
Eğer bu alternatif bir yöntemse…
Futbol oynamış biri değil. Hiçbir spor dalında rol almamış.
Futbol hakkında bilgisi yoktu.
O daha çok yönetimle ilgileniyordu.
İş bitiriciydi. Bir satıcıydı. Onun bir numaralı yeteneği buydu.
Oğullarının New Rochelle'deki futbol takımının koçuydu
ve şunu gördü, "Futbol oynayan insanlar var.
Amerika'da futbola ilgili hızla artıyor."
Kendine para kazanacak bir yol buldu. Zaten derdi buydu.
Çocuklarının futbol takımında koçluk yaparken
kendini futbol federasyonunda buldu, CONCACAF'e girmiş oldu.
Jack Warner'la da o zaman tanıştı.
Açılımı Kuzey, Orta Amerika Ve Karayip Adaları Konfederasyonu.
Bu üç bölgenin de tarzı birbirinden biraz farklı.
Chuck, Jack'n şunu fark etmesini sağladı, bir oy, bir ülke olarak
Karayipler CONCACAF'in uyuyan deviydi
40 ulustan oluşan bir konfederasyonda,
bunların 25'i Karayipliyse ve organize olmuşlarsa
konfederasyonun yönünü belirleyebilirlerdi.
Chuck dedi ki,
"Burada işimize yarayacak bir yapı düşünmeliyiz.
Hadi, şu parayı kazanalım."
Böylece 1990'da Jack Warner CONCACAF başkanlığı seçimlerini kazandı
ve Chuck'ı genel sekreter yaptı.
Bence o göreve geldiğinde zaten ahlaksızdı ama FIFA'nın yöntemlerine de alıştı.
İştahı iyice arttı.
Televizyon sözleşmelerinde ve konfederasyona para getirecek,
özellikle o iki adamın cebini dolduracak diğer işlerde Jack, Chuck'a güveniyordu.
Chuck her şeyin tadına bakmak istiyordu.
Her şeyde parmağı olsun isteyen mafya adamları gibiydi
ve Blazer buna çok inanıyordu.
Geçen yıl iki yeni yarışmayı yönetme sorumluluğu da bana verildi…
CONCACAF'i kazanmak için Karayiplerdeki oyları toplamaları
akla hemen şunu getirdi,
ortada ayrıca FIFA seçimlerine de uygulanabilecek toplu bir oy vardı.
FIFA başkanı olmak isteyen herkesin yolu önce Karayipler'den geçiyordu.
Elinde muazzam bir oy kitlesi tuttuğu için Jack Warner'a başvurmak zorundaydın.
Oylar hem adamın elindeydi hem de ülkeler ona inanılmaz sadıktı.
Jack'in yaptığı her işte
iyi pazarlık ettiğini Blatter açıkça anlamıştı.
Jack de Karayipler'e onunla gitmenin sağlayacağı faydanın farkındaydı.
Böylece "kardeş" oldular.
Jack Warner bir teklifle insana fikrini değiştirtirdi.
O böyle bir tip.
Ama Avrupalılar bunu yapamadı.
Yani en baştan kayıp vakaydı.
Avrupa ve UEFA'nın
kendi hudutları dışındaki futbolu yok saymasına
ve herkesin UEFA'ya uymak zorunda olmasına çok içerliyorum.
Bu büyük bir aile.
Bu benim için bir sorun.
Lennart Johansson'a oy vermek için para isteyenlerden biri de oydu.
Açıkça.
Kendi cebini doldurmanın peşindeydi.
Blatter'ı destekliyordu.
Ama buna rağmen galip gelmeyi ümit ediyorduk
ve tüm Avrupa'yı arkamıza almayı umuyorduk.
İki aday, İsviçreli Joseph Blatter, İsveçli Lennart Johansson'a karşı.
Lennart Johansson, Avrupa stratejisini dünya sahnesine taşımak istiyor.
Avrupa yarışlarındaki evrimin ardındaki adam o.
Ama sürekli arkanızı kollamanız gerek çünkü kimseye güvenemezsiniz.
Görüşlerini değiştirmeye hazır olmayan çok az kişi var.
FIFA BAŞKANLIK SEÇİMLERİNDEN İKİ AY ÖNCE
Michel Platini bu sabah Paris'te Sep Blatter'ın kampanyasına katıldı.
FIFA başkanlığında Bay Blatter'ı desteklediğini açıkladı.
Blatter kısaca ben o kadar popüler değilim dedi.
"İsviçreliyim ama popüler değilim,
hatta Avrupa federasyonlarında hiç popüler değilim."
Blatter sıkıcı bir futbol siyasetçisi olarak görüldüğünün farkındaydı.
O yüzden kendi kendine dedi ki "Alın size emekli futbolcu Michel Platini,
kendisi futbol siyasetine de atılmış. Başkanlık için harika bir aday olabilir."
Platini, Fransız futbolunda devrim yarattı.
Hem sahada hem saha dışında devrim yaptı.
İnanılmaz bir teknik menzili vardı, bu da onu eşsiz bir futbolcu yaptı.
Blatter'ı gördü, çalışma performansından hayli etkilendi.
Platini-Blatter adaylığı fikri de o zaman ortaya çıktı.
Dünyanın en iyi oyuncu listesinde
başı çekenlerden biriydi.
"Benim değerim bir milyon." dedi.
"Tamam, bir milyon." dedi. Tokalaştık.
-Peki. -Peki.
Platini'nin Avrupa'da rolü çok önemliydi
çünkü bu seçim Blatter için kesin kazanılmış değildi.
Blatter favori değildi.
Kongreden birkaç ay önceki hesaplarda
Blatter hâlâ gerideydi.
Asya'da bir bölünme durumu vardı.
Epey bir federasyon Johansson'ı destekliyordu.
Afrika ve Avrupa arasındaki bağlar çok güçlü olduğu için
tüm Afrikalı devletlerin Lennart'a oy vereceğini sanıyorduk.
Çok acayip şeyler oldu.
Tamam, gülümseyin.
Blatter Nisan ayında beni arayıp
"Emmanuel, Afrika'dan nasıl oy alırız, sana danışmak istiyorum." dedi.
"Karşınızda sert bir rakip var." dedim.
"Afrika futbol konfederasyonu CAF'le şimdiden sıkı bir bağı olan
Johansson gibi bir rakip.
Ama belki yapabileceğimiz bir şey olabilir."
Güney Afrika Futbol Federasyonu'nun başkanıyla buluşmak için
Güney Afrika'ya uçtum.
"Oli, yardımına ihtiyacım var. Dinle." dedim.
"Bu Güney Afrika ulusu için ve senin de başkan olarak Dünya Kupası'na
ev sahipliği yapman için altın bir fırsat.
Doğru tercihi yaparsan sana bunu garanti ederiz."
O da şöyle dedi, "Eğer bu doğruysa
size sırf Güney Afrika'yı değil,
14 COSAFA üyesi ülkeyi de getiririm."
Tamamdır dedim.
Sepp'i aradım. "Bir anlaşma yaptık." dedim.
Önemli olan para. Doğrudan ya da dolaylı olarak.
Dünya Kupası sözü de para sözü vermektir.
Sepp Blatter'ın bir diğer önemli müttefiki Mohamed Bin Hammam'dı.
Katarlı bir iş adamıydı ve kampanya yöneticisiydi.
Gayet hırslıydı
ve 1998 seçimleri için tamamen Blatter'a bel bağlamıştı.
Zengin bir adam.
Çok nüfuzlu, güçlü.
İhtiyacı olan şeyi her zaman elde eder.
Bin Hammam çok sadık bir iş bitiriciydi.
Blatter, Bin Hammam'ın önemini anladı.
Ne söz verdiyse tuttu.
Onunla çalışırken kendi ilişkilerimi kullandım,
Afrikalılarla, Asyalılarla olan dostluğumu kullanarak ona daha çok oy kazandırdım.
Kimsenin ona hizmet etmediği gibi ona hizmet ettim.
PARİS, FRANSA
İnsanlar FIFA otelinde elden ele dolaşan kahverengi zarfları konuşuyordu.
Birçok Afrika ülkesi kongreden hemen önce saf değiştirdi.
İşin içinde para vardı herhâlde.
Paris'teki otel odalarına yüklü paralar getirildiğine dair söylentiler var.
Evet, getirildi.
Doğru.
-Ne yaparsın ki? Yani… -Söylenti miydi, gerçek miydi?
Hayır, gerçekti. Evet. Hepsi doğru.
FIFA BAŞKANLIK SEÇİMİ GÜNÜ 8 HAZİRAN 1998
Günaydın.
Günaydın. Nasılsın?
Merhaba Bay Blatter.
Bayanlar ve baylar, 51'inci FIFA Kongresi için Paris'e hoş geldiniz.
Daha fazla beklemeden sözü Bay Havelange'a veriyorum.
Şimdi seçimler başlayacak.
İki adayımız var.
FIFA genel sekreteri Bay Sepp Blatter
ve UEFA başkanı Bay Lennart Johansson.
Teşekkürler Sayın Başkan.
Futbol ailemizin yeni bir lidere ihtiyacı var.
Tüm dünyada kampanya yürütürken,
her kıtadan delegelerle buluştuğumda
iş, sözleşme, turnuva, para
ya da başka bir yardım sözü vermek istemedim.
Ve bu desteği hakkıyla alacak bazı federasyonlara
finansal destek sözü de vermedim.
Söz vermek yerine programıma ve kilit mesajlara değindim.
Demokrasi, dayanışma ve şeffaflık.
Sunum için 12 dakikamız vardı.
Johansson'ınki 10 dakika falan sürdü.
Konuştu.
Seçileceğinden o kadar emindi ki.
Bana oy vermek demek, temiz futbola ve temiz FIFA'ya oy vermek demek.
Bana oy vermek…
Benimkisi daha kısaydı, çok kısaydı.
"Beni tanıyorsunuz…" dedim.
Ben, Bay Havelange ve yönetiminin başlattığı gelişmeyi
devam ettirmekten yanayım.
Son birkaç yıldır süregelen bu gelişmede ben de etkin rol oynadım.
Sonra "Seçilirsem
Dünya Kupası'nı Afrika'ya getireceğim." dedim.
Sonra bitirdim işte.
Hepinize teşekkürler.
Sonra seçim prosedürünü başlattık.
Cezayir.
Arjantin.
Bahamalar.
Bahreyn…
Bayanlar ve baylar, işte ilk tur oylama sonuçları.
Bir adayın tüm oyların üçte ikisini, yani 128 oy alması gerek.
Bay Joseph Blatter,
111 oy.
Bay Lennart Johansson,
80 oy.
O yüzden ikinci tur oylamaya geçmek zorundayız.
Sevgili dostlar, üzgünüm ama 111'e 80.
Oyun bitti, bence öğle yemeği arasına çıkalım.
Çok teşekkürler.
Bu işin çoktan bittiğini hemen anladık.
Afrika bir anda saf değiştirmişti,
birkaç Avrupa ülkesi de öyle…
Fikir değiştirip kendi başkanlarını desteklemediler,
o yüzden ihanete uğradığını düşündü
ve bence başından beri kaybedeceğini bildiğin
bir savaşa girmek hiç mantıklı değildi.
Konuştuğum insanların bana oy vereceklerini söylemesine rağmen
tabii ki çoğunun vermemiş olmasına çok şaşırmıştım.
Ve bence bunu organize eden sanatçı da Blatter'dı.
Salondaki en mutlu insan bendim.
Ayağa kalktım ve dedim ki,
"İşte zafer! Hepimize özgürlük!"
İlgi odağı olmak için doyumsuz bir arzusu var.
Ve bu yüzden
neticede başarısız da olabilirdi ama olmadı.
Ve Johansson FIFA başkanı seçilseydi
şu anda bildiğimiz skandallar yaşanmamış olacaktı.
Seçimden sonra UEFA tepki gösterdi,
hatırlıyorum.
Asla unutmam.
"Bu tek bir zafer." dediler.
"Ama bir daha asla başkan olmayacaksın. Asla."
Her şey Blatter ve Havelange'la başladı.
Ve 1998 seçimleri
sonradan yaşanan her şeyin temelini attı.
FIFA'da kargaşa sürüyor,
Mohammed Bin Hammam, Sepp Blatter'ı diktatörlükle suçladı.
Güvenliğim nerede?
Birine para ödeyerek rüşvet verdiğimi söylemek
kesinlikle yanlış.
Blatter'ın aleyhinde elinizde var?
-Yorum yok. -Neden yorum yok?
FIFA'ya yozlaşmış demeyi kesin, lütfen. FIFA yozlaşmış falan değil.
Hayal kırıklığına uğradım, midem bulandı ve bıktım.
Yeter artık.
Peki ya Jack Warner'la ilişkiniz?
Tabii ki de bozuldu.
Dediğim gibi, FIFA tsunaminin yaklaştığını hissedecek.
İnanın. Daha bir şey görmediniz.
Alt yazı çevirmeni: Zeynep Tangün