Önceki bölümde, Rönesans'ın Avrupa'yı nasıl
çamur ve yaban havucu dolu bir yerden,
tablolarla dolu lüks tatil yerine dönüştürdüğünü gördük.
Bu uyanışın, düzene pabucunu ters giydiren ayaklanmaların yaşanmasını
nasıl sağladığını da gördük.
Ancak devrimler daha yeni başlıyordu.
İnsanlık, metali ve elektriği evcilleştirerek
yeniden ileri atılmak üzereydi.
İlerleme, yeni bir rahatlık ve eğlence çağını açacak
ama aynı zamanda dünyadaki tüm yaşamı tehdit edecekti.
Yani iki ucu şeyli değnek durumu.
Bu hafta burada, Dünya'da, makinelerin yükselişine tanık olacağız.
Tabii bir de Cunk On Earth'de.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: MAKİNELERİN YÜKSELİŞİ
Yüzyıllarca, insanlardan ineklere kadar doğadaki her şey
bunun sayesinde yaşadı:
Yani temiz havanın.
Bilmeyenler için anlatayım:
Hava, görünmez bir dizi gaz karışımıdır
ve o kadar bağımlılık yapar ki, o kesildikten birkaç dakika sonra
ölümcül yoksunluk semptomları yaşarız.
Bu bağımlılık, havanın rakibi olan suyu kıskandırdı.
Suyun kendini geliştirmesi şarttı.
Doğal efendileri olan bizler için daha vazgeçilmez hâle gelmesi gerekiyordu.
Baskıyı hissediyordu.
Bu baskı, onu daha yararlı bir şey olan buhara dönüştürdü.
Buhar, her türlü makineye güç sağlamak için kullanılabilir.
Ve hiçbir yer, Amerika kadar buhara kafayı takmamıştı.
Buhar, bu ülkenin çehresini sonsuza dek değiştirecekti.
Nedenini anlamak için maalesef bir haritaya bakmak şart.
İlk başta yerleşimciler, mikrodalgadaki donuk turta misali
Amerika'nın ortasına el sürmemiş, kenarlarına toplanmışlardı.
Ancak o zamanlar Amerikalılar, alçakgönüllü değillerdi.
Bugün de olmadıkları gibi.
Açık Kader denen bir şeye inanıyorlardı.
Buna göre, bütün topraklar onlara aitti
ve Tanrı onlara batıya gidip yanlışlıkla oraya daha önce koyduğu
Yerli Amerikalılardan bu toprakları geri almalarını emrediyordu.
Açık Kader nedir?
Açık Kader, 1840 ve 1850'lerde halkın,
Amerika kıtasının geri kalanını ele geçirme
ve değerlerini bir uçtan bir uca yayma konusunda
Tanrı vergisi bir hakka sahip olduğuna inandıkları bir ideolojidir.
-Yani bu Tanrı'nın planı mıydı? -Fikir buydu, evet.
Bu, sizi Tanrı'nın köleleri yapmaz mı?
Bence zamane insanlarının gözünde kendileri,
Tanrı'nın Dünya'daki misyonerleriydi.
Böylece, onun ilkelerini zorla uygulamak yerine,
isteyerek icra ettiklerini düşündüler.
Ama en azından Tanrı'nın köpeğisiniz.
Ama kaderini tezahür ettirmek tehlikeliydi.
Derme çatma bir at arabasında tehlikeli bir arazide yol alırken
açlıktan veya dizanteriden sıçarak ölme, yılan tarafından sokulma
ya da Apaçilerin elinde ölme tehlikesi vardı.
Sanki Tanrı, bunu yapmalarını istemiyormuş gibi.
Ancak buharlı trenin icadı tüm bunları değiştirdi.
Buharlı tren, at arabasıyla dalga geçti.
Mecazen dedim. Bu bir çocuk kitabı değil.
Amerikalılar, karada yollar açarak
ve güç dengesini değiştirerek buhar makinelerini vahşi doğaya saldı.
Artık Yerli Amerikalılarla savaş, yüksek hızda
ve açık büfe vagonu eşliğinde yürütülebilirdi.
Demiryolları sayesinde batının her yerinde küçük kasabalar oluştu.
Buralar, sert ve kanunsuz yerlerdi.
Buralarda, adalet namlunun ucunda aceleyle görülürdü
ve kovboylar, ineklerini ve oğullarını korumak için her şeyi yaparlardı.
Bize bunun ne olduğundan bahseder misin?
Bu, her atışta kurulan askeri altıpatlar, Colt 45.
Silah buradan dolduruluyor.
Her atışta horozu geri kaldırmak gerekir.
Bu, sadece eski zamanın insanlarını mı öldürür?
Modern insanları da öldürebilir mi?
Ne yazık ki modern insanları da öldürebilir.
Ama çok eski. Saat gibi görünüyor, değil mi?
Kurşunlar yavaş mı çıkıyor? Bir şekilde kurşundan kaçabilir miyiz?
Kesinlikle kurşundan kaçamayız. Saat gibi göründüğünde haklısınız.
İçinde mandal bulunan bir saat mekanizmasına çok benzer.
-Andaval mı? -Hayır, bir mandal.
Kurşunlar nereden çıkıyor? O boru parçasından mı çıkıyor?
Doğrudur. Evet. Bu, silahın namlusu.
Şunu yukarı kaldırıp diğer ucuna bakabilir miyim?
Yoksa gözümü vurur mu?
Bu pek hoş karşılanmaz.
Peki gözden vurulmak gerçekten acıtır mı?
Çünkü sonuçta göz, bir çeşit su torbası, değil mi?
Kesin biraz acıtır ama sonuçta işime gücüme bakarım herhâlde.
Vurulmaya uygun bir yer olduğunu sanmıyorum.
İnsanlık neden böyle ölüm makineleri icat etme ihtiyacı hissediyor?
Cevabınızı biraz da kısa tutabilir misiniz?
İnsan olduğumuz için sanırım.
Kaynaklar için savaşmak kanımızda var sanırım.
-Ya da başkalarıyla kapışmak. -Evet.
Kaçmak mümkün değil gibi.
Biliyorum. Bence hepimiz manyağız.
Silahlar Amerika'yı şekillendirmede
ve insanları öldürmede büyük bir rol oynadı.
Şu an bile ateşli silah kullanımı, ulusal kimliklerinin ayrılmaz bir parçası.
Amerikalılar istediğini silahla vurma hakkına nasıl sahip?
Öyle bir hakları yok. Cinayet, ABD'de yasadışı.
Ancak silah sahibi olma hakları var.
-Silah taşıma hakları var. -Doğru.
-Öyle ağır bir şey mi ki taşınsın? -Ağır tabii.
Öyle mi? Ben elle tutulur sanıyordum.
Uzman değilim ama sanırım elle de tutulur, taşınır da.
Kovboyları, silahları ve buharlı tren yolculuklarıyla
Amerika, özgürler ülkesi olarak tanındı.
Eminim bu tabir, köleleri şaşırtmıştır.
Barbarca bir uygulama olan kölelik Amerika'da hâlâ yaygındı.
Özellikle de güney eyaletlerinde.
Ama sonunda konu üzerinde derinlemesine düşünen
kuzey eyaletlerinin halkı, korkunç bir şey fark etti.
Her kölenin içinde gerçek bir insan vardı.
Kuzey, Güney'e ne tür bir Amerika'da yaşamak istediğini sordu.
Beyazların diğer ırklara aşağılık muamelesi yaptıkları mı,
yoksa öyle değilmiş gibi yaptıkları mı?
Tartışma, bir iç savaşa dönüştü.
Amerika'nın bugün olduğu kadar kutuplaştığı bir dönemdi.
İç Savaş, Amerika'yı parçaladı, değil mi? Kardeş kardeşe düşman oldu.
Kendine düşman olacak kadar çelişkiye düşen oldu mu peki?
Sanmıyorum.
Bireyler arasında hangi tarafa dâhil olmak gerektiği konusunda
tartışmalar olmuş olabilir.
Sanırım bahsettiğiniz şey de bu olabilir.
İnsanlar neden bunun ilk modern savaş olduğunu söylüyor?
Hele ki fotoğraflardan çok uzun zaman önce olduğu anlaşılıyorken.
Fotoğraflara atıfta bulunmanız ilginç
çünkü fotoğrafın gerçekten rol oynadığı ilk savaştı.
Fotoğraflar, çatışmanın bir parçasıydı ve şiddeti belgeliyordu.
Daha sonra fotoğrafları tabettirip
hangileri düzgün çıkmış diye bakma faslı heyecan verici olmuştur.
Dört uzun yıl süren şiddet dolu savaşın ardından,
Kuzey üstün geldi, ki kuzey zaten üstte kalır.
Kuzeyin tartışmasız kralı Abraham Lincoln için bir zaferdi bu.
Abraham Lincoln kimdi?
Ve neden karnında onca tuhaf dövme vardı?
Dövmelerle neyi kastettiğinizi hiç bilmiyorum
ama kendisi ABD Başkanı ve muhtemelen en iyi ABD Başkanı olarak anılıyor.
Görünüşe göre karnında bir kardan adam ve bir kızılgerdan dövmesi varmış.
Kızılgerdanın bir de bıyığı varmış.
Cidden neden bahsettiğinizi hiç bilmiyorum.
Artık Lincoln başkandı, sonunda kölelik kaldırılmıştı
ve yerini düz ırkçı ön yargı aldı.
Ancak Abraham Lincoln'ün hikâyesi mutlu sonla bitmedi.
Kuzey kazandıktan beş gün sonra başına korkunç bir şey geldi.
Oyun izlemek için tiyatroya gitmeye zorlandı.
Nazik bir tetikçi tarafından acısına son verilmiş.
Ama adam acımasızmış ki, üçüncü perdeye kadar beklemiş.
Abraham Lincoln, tiyatronun locasında vuruldu.
Bu vücudun neresinde?
Sanırım o sırada bulunduğu fiziksel yerden, yani Washington DC'deki
Ford's Theatre'daki başkanlık locasından bahsediyorsunuz.
Ve neden vuruldu? Şapkasını çıkarmadığı için miydi?
Çünkü tiyatroda, önünde şapkalı biri varken insan gıcık olur da.
Başkanlık locasındaydı, yani bildiğim kadarıyla arkada biri yoktu.
Ama bir Konfederasyon destekçisi olan John Wilkes Booth tarafından vuruldu.
Kafadan vurulmak, onun liderlik becerisini nasıl etkiledi?
Becerisini sona erdirdi çünkü vurulduktan yaklaşık 12 saat sonra öldü.
-Yani devam edemedi. -Cesede dönüştüğü için devam edemedi.
Lincoln'ün kandilinin yağı tükenmiş olabilirdi
ama Amerika, kandili değiştirmek üzereydi.
Benjamin Franklin, şimşek çaktırmak için uçurtma ipine anahtar taktığından beri
Amerikalılar elektrikle oynuyorlardı.
Sonra, 1878'de Thomas Edison bu gücü,
olağanüstü bir şey hâline getirmek için nasıl kullanacağını keşfetti.
Edison'un ampulü icat etmediği bir dünya hayal etmek zor.
Hayal etmiş olsanız bile karanlıktan orada olanları göremezsiniz.
Edison'ın ışığı icat etmesinden önce insanlar nasıl görüyordu?
Işık, Güneş'ten gelir,
böylece insanlar Güneş sayesinde gün boyunca görebilirler.
Ampule ise Güneş olmadığından etrafı göremediğimiz zamanlarda
ihtiyaç duyuyoruz.
Peki, insanlar ampulden önce ne kullanıyordu?
Mum ya da yağ kullandılar.
Yani gündüzleri gün ışığımız, geceleri de mumlarımız vardı.
Evet.
Yani ampule ihtiyacımız yoktu. Ömrünü adadığı bu iş, boşaydı yani.
Edison'un inanılmaz icatlarından bir diğeri de fonograftı.
BİLİM MÜZESİ, LONDRA
-Durdurabilir misiniz? -Evet elbette.
Bu, inanılmaz bir şey, değil mi? Şu anda buradayız
ama o ses yıllar öncesine ait.
Bu trompet parçasına doğru konuşursam,
o kişiye, bulunduğu yer hakkında bir soru sorabilir miyim?
Soramazsınız çünkü kayıt, yüz yılı aşkın bir süre önce yapılmış.
Ama bu bir fonograf. Çalışma mantığı telefon gibi değil mi?
Fonograf, Yunancada "ses yazısı" anlamına gelir.
Yani telefon anlamına gelmez.
Böylece bizi duyabilirler ama cevap veremezler.
Öyle demedim. Onlar bizi duyamaz, biz onları duyarız.
Kayıtlarını duyuyoruz.
Bizi duyamazlar ve bize cevap veremezler.
Evet, doğrudur.
Peki, bunun anlamı ne?
Müziği, insan seslerini ve diğer sesleri duyabilmemiz için.
Peki, henüz gerçekleşmemiş sesleri kaydedebilir mi?
Hayır.
Peki ya daha önce olan sesler?
Bu sesler o sırada kaydedilmişse, olur.
Geçmişte olan bir şeyi yakalayamaz.
Açıkçası oldukça sınırlı bir şeye benziyor.
Edison'un pornografı sayesinde
klasik müzik artık milyonlarca seyirciyi sıkabiliyordu.
Orkestrada klasik müzik çalmanız gerek diyelim.
Orkestra nasıl çalınır?
İçine mi üflenir?
Yoksa iplere bir sopa falan mı sürtülür?
-Orkestra tek bir enstrüman değildir. -Peki.
Orkestra, birçok farklı enstrümanın bir araya gelmesidir.
Anladım. Birden fazla enstrüman.
Yani bir orkestra çalmak için iki ele ve ağza ihtiyaç var.
Orkestra şefinin tüm bunlara ihtiyacı olabilir.
Ancak orkestranın kendisi birçok farklı enstrümandan oluşan bir varlıktır.
Yani bütün bir orkestraya üflenmiyor.
Edison sayesinde, ışık ve ses dünyaları boyunduruk altına alındı.
Ancak başka bir alan inatla fethedilememişti:
gökyüzünün dünyası.
İnsanlar yıllarca uçma mekanizmaları yapmaya çalıştı.
Ancak ilk öncülerin çoğu,
ilk deneysel ölüme atlayışlarını gerçekleştirmek dışında
pek bir şey yapamadı.
Ancak Orville ve Wilbur Wright kardeşler, yer çekimine karşı
ilk başarılı yasal mücadeleye kalkıştıklarında her şey değişti.
İlk uçuş ne kadar uzağa yapıldı?
Wright Kardeşler'in birkaç uçuş gerçekleştirdikleri o gün,
bu uçuşlar sadece birkaç yüz fitlik mesafeydi.
O zaman yürüselermiş.
Yürüyebilirlerdi tabii ama mesele bu değildi.
Tuvalet gerektirecek kadar uzun olan ilk uçuş ne zamandı?
Ticari uçuşlar geliştikçe, bu uçuşlar daha uzun mesafeli hâle geldi
ve yolcuların uçakta tuvalet olması gibi bazı rahatlıklara ihtiyacı doğdu.
Bu, birinin uçakta tuvalete ihtiyaç olduğunu
ilk kez fark ettiği an olmalı.
Bu, Wright Kardeşler'den daha etkileyici.
Bunu, özellikle çarpıcı veya heyecan verici bir gelişme olarak
hiç düşünmemiştim maalesef.
Bisikletlerde neden tuvalet yok?
İnmek zorunda kalmamak için yani.
Bunun telifini alsam iyi olur.
Wright Kardeşler'in tarihi uçuşu, tuvaleti olmasa bile
ulaşımı sonsuza dek değiştirdi.
Hem de hâlâ tam olarak anlaşılamayan şekillerde.
Wright Kardeşler ilk hakiki uçuşu gerçekleştireli
100 yıldan uzun zaman olmuş.
Neden hâlâ uçakların gerçekte nasıl çalıştığını çözmeye yaklaşamadık?
Çözdük zaten. Bugün nasıl çalıştıklarını biliyoruz.
Ama gerçekte nasıl çalışıyorlar?
Havanın uçağın kanatları üzerinden
nasıl aktığını açıklayan matematiksel denklemlerimiz var.
Bilime başvurmadan nasıl çalıştıklarını açıklar mısınız?
Mantığında yatan bilimi açıklamamak biraz zor
ama kanatlarının şeklinden dolayı
yukarı yöndeki kuvvet, aşağı yöndekinden büyük.
Böylece hava, uçağı havaya doğru itiyor.
Bu sizin teoriniz. Benim teorimi duymak ister misiniz?
-Olur. -Bence imanla uçuyor.
Sadece uçakların uçabileceğine inandığımız için.
Sonuçta medya, iddiayı sürdürmeli yoksa uçaklar tek tek düşmeye başlar.
Wi-Fi da aynı. Bunun gerçek olmasına imkân yok.
Bu pandomime uymamız gerekiyor yoksa her şey durma noktasına gelir.
Gökyüzü evcilleştirildi. Şimdi de sıra yollardaydı.
İlk otomobili kimin icat ettiğini söylemek zor.
Pek çok insan bunu denediği için
Vikipedi sayfası öyle uzun ki okumaya zahmet bile edilmez.
Ama neyse ki bunun bir önemi yok
çünkü sonuçta araba denince sadece bir adamın ismi akıllara geliyor.
Gişe rekorları kıran ilk otomobili yapan adamın adı
Henry Model T Ford'du.
Şaşırtıcı bir tesadüf eseri, arabasının adı da buydu.
Model T Ford, 20 beygir gücündeki dört silindirli,
2,9 litrelik motoru ve saatte 75 kilometrelik azami hızıyla
gerçekten berbat bir otomobildi.
Annenizin kullandığı araba her neyse ondan bile beter.
Telefonu takacak yer yok, uydu navigasyonu veya müzik sistemi yok.
Bardak tutacağı bile yok.
Yine de bir attan çok daha iyiydi
çünkü arkasına giderseniz kafanıza çifte atmıyordu.
Ve trene binmenin aksine
arabada bir psikopatın yanına oturmanız pek olası değil.
Cebinde tornavida olan bir otostopçuyu arabaya aldıysanız başka tabii.
Ama Henry Model T Ford'un en büyük ustalığı arabanın kendi değil,
onun yapılma şekliydi.
Ford, bütün bir arabayı
yavaş yavaş tek başına yapacak bir kişiyi işe almak yerine,
arabanın küçük bir parçasını
defalarca yapacak bir sürü insanı işe aldı.
Bu, iş yeri sıkıntısı ve insan anlamsızlığında bir devrimdi.
Seri üretim için seri hâlinde insan iş gücü gerekiyordu.
Amerikan rüyasını tatmak için milyonlarca insan ABD'ye akın etti.
Daha büyük gemilere olan ihtiyaç, dünyanın ilk tek kullanımlık denizaltısı
Titan 1C'nin icat edilmesine yol açtı.
İnsanlık yıllarca okyanusun dibine dalabilmeyi hayal etmişti.
Ve Titan 1C, bu hayali gerçekleştirecekti.
Bu büyük bir başarıydı.
Titan 1C, ilk yolculuğunda
Southampton'dan doğruca denizin dibine yelken açtı.
Cesur kâşifler burada, okyanus tabanındaki atmosferin
nefes almaya uygun olmadığını keşfedene kadar
birkaç dakika boyunca lüks içinde yaşadılar.
Işığı, sesi, gökyüzünü, yolu ve okyanusun dibini fetheden insanlık,
daha önce duymadığı bir şeyi keşfetmek üzereydi.
Bu da radyasyonun babası olan bilim kadını Marie Curie sayesinde mümkün oldu.
Eğer radyasyon görünmüyorsa,
Marie Curie radyoaktiviteyi keşfettiğini nasıl anladı?
Marie Curie radyoaktivite kelimesini icat etti.
Ve radyoaktivite, radyum, polonyum, plütonyum gibi bir maddenin
çok fazla enerji vermesi ve doğal olarak bozunmasıdır.
Yani görünmez olsa da gerçek bir şey.
Pek çok gerçek şey görünmezdir, evet.
Yani çakralar ve enerji alanları gibi.
Yüzümüzün iç kısmında, burçlarımızla bağlı olan
ve glüteni sindirme şeklimizi etkileyen şeyler gibi.
-Onlar da gerçek, değil mi? -Bence onlar gerçek değil.
Bence gerçek ama.
Carol teyzem insanların çakralarını yeniden düzenler.
Saatine 80 sterlin alıyor.
Bu işten o kadar para kazanıyorsa
bu saçmalık olamaz, değil mi?
Trajik bir şekilde, Curie'nin merakı ölümünü getirdi.
Radyasyona uzun süre maruz kalmanın ölümüne katkıda bulunduğu düşünülüyor.
Ama bu haksızlık, değil mi?
Bruce Banner gibi erkek bir bilim insanı gama radyasyonuna maruz kaldığında
süper kahraman oluyor, değil mi?
Kendi çizgi romanı ve film serisi oluyor.
Ama Marie Curie ise ölüyor.
Adam, Hulk oldu.
Bu haksızlık, değil mi? Ataerkilliğin suçu mu bu?
Ayrıca ataerkillik nedir?
Bir yandan daha az kadın olan bilim insanları,
kendi kuramları üzerinde çalışıyordu.
Fizikçi ve profesyonel dil mankeni Albert Einstein,
bugüne kadar kimsenin anlamadığı "e eşittir emek"
görelilik kuramını ortaya attı.
Bundan bahsediyorum çünkü ileride önemli olduğu ortaya çıktı.
Einstein, hiçbir şeyin ışık hızından daha hızlı olmadığını söyledi.
Ancak gölgeler ışıktan daha hızlı.
Şu duvara meşaleden bir ışık tutarsam ve meşaleyi başımın arkasında tutarsam,
gölgem oraya ışıktan önce varır.
Einstein bunu nasıl açıklardı?
Sanırım her şeyin doğru düzgün göremeyeceğiniz kadar
hızlı gerçekleştiğini söylerdi.
Her şeye bir cevabı var, değil mi?
20. yüzyıl, bilimin son derece hızlı bir şekilde,
durmadan yenilik sıçmasıyla öyle müthiş bir başlangıç yaptı ki
bunları yan yana zar zor gösterebiliyoruz.
Ancak bazı yeni icatların
insan öldürebilecek karanlık bir yanı vardı.
Hem de nahoş bir şekilde.
1. Dünya Savaşı, "tüm savaşları sona erdirecek savaş" diye biliniyordu.
Ancak şimdi bazı tarihçiler aksini iddia ediyor.
Ama bu, ilk yüksek teknoloji savaştı.
Uçaklar, makineli tüfekler ve tanklar
kendilerini icat eden insanlarla savaşmak için ayaklanmıştı.
İnançları, ideolojileri, kalpleri veya ruhları olmamasına rağmen
ölüm makineleri galip geldi.
Son skor, silahlar: 20 milyon, insanlar: 0.
İnsanlar savaştığında ortam her zaman çok kaotik görünür.
Çok fazla bağırma var mı?
Çok fazla bağırma var.
Bu, yüksek sesli emirler de olabilir.
Ölmekte olan insanların çığlıkları da olabilir.
Yani yakınlarda duran biri için kulak çınlaması riski vardır.
Bunu yapmaya devam etmemiz gerçekten üzücü.
Tartışma çıkarmaya çalışmıyorum
ama genel olarak konuşursak savaş biraz utanç verici görünüyor.
Özellikle popüler bir insan faaliyeti gibi görünüyor.
Belki de doğamızda var.
Mahluklar olarak bizi birbirimize düşman eden şey nedir?
Buna da diğerleri gibi tek bir kısa cümleyle yanıt verir misiniz?
Aksi takdirde kurguda çok gıcık oluyorlar.
Korku, onur ve çıkar.
Yok canım? Bunlar mı?
Özetle bunlar.
Şey…
Bunu kimin kurgulayacağını bilmiyorum ama idare edecek artık.
Birinci Dünya Savaşı'nın barbarlığı,
çok sayıda üzücü savaş şiirleri ve pasifist edebiyata ilham oldu.
Bunlar, Belçika'nın konuyla alakasız olan tekno marşı "Pump Up the Jam"den
yıllar önceydi.
ADLARI "T" ILE BAŞLAYAN DIĞER MÜZIK GRUPLARI ARASINDA THE CURE,
THE ISLEY BROTHERS VE THE VELVET UNDERGROUND YER ALIYOR.
BU KLIP ILK YAYINLANDIĞINDA, IZLEYICILER BUNUN GERÇEK OLDUĞUNDAN
VE HERKESIN BÖYLE DANS ETTIĞINDEN ENDIŞE ETTILER.
DIŞARI ÇIKIYORSANIZ BANA BIR COLA ZERO VE TWIX ALIR MISINIZ?
AFFEDERSINIZ, BUNU OFIS ELEMANINA MESAJ ATACAKTIM.
Savaşta milyonlarca genç erkek öldü.
Ama neyse ki insanlık yeni bir tür erkek keşfetmişti:
Kadın.
Kadınlar, tarihin arka planında her zaman var olmuş,
genelde erkeklerin evcil hayvanı olarak kullanılmış,
ön deliklerinden taze insanlar fışkırtma büyülerine
hoşgörüyle bakılmıştı.
Ama 20. yüzyılın başlarında
sosyal bilimciler inanılmaz bir şey keşfettiler:
Bir kadının, bir erkeğin yaptığı her şeyi, bunu anlatmadan yapabildiğini.
Ayrıca oy hakkını da kaptılar.
Nihayet kadınlar, hangi erkeğin onlara emir vereceğini seçebilecekti.
Kadınlar geleneksel giysilerinden kurtuldular.
Bunu, perili mobilyadan ziyade efemine oğlanlar gibi giyinerek yaptılar.
Korkunç hızda içki ve sigara içtiler, dans ettiler.
Bu arada, Hollywood'da yepyeni bir eğlence türü icat ediliyordu:
film.
Kitaptan farklı olarak
film keyfi için odaklanmaya veya hayal gücü kullanmaya gerek yoktu.
Herkes, hatta çok tembel ya da aptal insanlar bile
sadece oturup ekrana bakarak eğlenebiliyordu.
Tıpkı şu anda yaptığınız gibi.
Bununla birlikte, gördüğünüz gibi ilk filmler tamamen boktandı.
Ama bunun gibi eski filmler sayesinde
eski günlerde hayatın nasıl olduğunu görebiliyoruz.
Herkes çok hızlı hareket ediyor ve sık sık düşüyormuş.
Eski filmlerdeki insanlar neden bu kadar hızlı?
Kamera karşısına ilk kez çıktıkları için gerginler diye mi
yoksa sessiz film olduğu için
yönetmenin yavaşlama direktifini duymadılar diye mi?
Kameraların kare hızı, şimdiki kameralarınkinden farklıydı.
Yani bu bizim hatamız.
Çok hızlı oynatıyoruz ve aktörler, kapanıştan önce
tüm hikâyeyi aktarabilmek için hızlanmak zorunda kalıyorlar.
Telaşa kapılıyorlardır kesin. Ayak uyduramazlarsa ne olur?
Film, oyuncuların henüz bulunmadığı bir odaya mı geçer?
Bomboş bir odanın görüntüsüyle mi?
Oyuncular normal bir hızla hareket ediyor.
Onları çok hızlı hareket ediyor gibi gösteren şey, oynatma hızı.
Filmdeki oyuncularla iletişime geçip
sorun olmadığını, sakinleşebileceklerini söyleyebilir miyiz?
Hayır. Şimdiye kadar hepsi ölmüştür.
İlk filmlerin alt yazıları vardı.
Yani insanlar telefonda sesi kısık hâlde izleyebiliyorlardı.
Ama çok geçmeden nasıl ses çıkarılacağını da öğrendiler.
Hangisi senin için daha tatmin ediciydi?
Okumak sonunda gereksiz hâle geldi.
Yazının yüzyıllardır süren tiranlığı nihayet sona ermişti.
Ama insanlığın umut verici yeni bir çağa girdiği yönündeki umudu,
çöp olmak üzereydi.
Fırtına bulutları,
tekrar piyasaya çıkacak olan Dünya Savaşı Serisi ile
Avrupa üzerinde toplanıyordu.
Kısa süre sonra dünya başka bir küresel savaşın içine daldı.
Ve bu savaşta bir öncekinden daha korkunç makineler kullanıldığı için,
katliamın sonu gelmeyecek gibi görünüyordu.
Sonra Amerikalıların aklına bir fikir geldi.
Almanya'ya attıkları binlerce küçük bombadan
Japonya'ya da atmak yerine
tek bir tane büyük bomba atsalar ne olurdu?
Einstein'ın daha önce akıl edip bahsini açtığım kuramlarını kullanarak
korkunç bir fikir ortaya atan şapkalı adamlar tarafından yürütülen
Manhattan Projesi'ni başlattılar:
Little Boy, yani Küçük Oğlan adında bir atom bombası.
Bu, şimdiye kadar kullanılmış en güçlü ve yanlış adlandırılmış silahtı.
Little Boy ne kadar mı güçlüydü?
Şöyle ifade edelim:
Eğer o bomba eski sevgilim Sean'ın Westhoughton'daki evine atılsa
A-58'deki Chequerbent dönel kavşağından
Hart Common Golf Kulübü'nün oradaki çiçekçiye kadar
her şey tamamen yok olurdu.
İlk patlama Sean'ı buharlaştırırken,
geçmişte doğum günümün olduğu bir hafta sonu boyunca
tamir etmeye çalıştığı antika Pac-Man makinem,
ardından gelen şiddetli ateş fırtınasıyla az daha tümden kullanılmaz hâle gelirdi.
Wigan'dan Bolton'a kadar her şey kül olurdu.
Mesela Middlebrook, gitti. Bickershaw, gitti.
Hindley Green, unutun gitsin.
Atom bombasının tarifsiz dehşeti, İkinci Dünya Savaşı'nın sonunu getirdi.
Herkes bıkmıştı
ve dünya bu bölümde ikinci kez, yine savaş olmaması yönünde hemfikirdi.
Beşinci bölümde, tamı tamına 52 saniye boyunca tutulacak bir söz.
Bugünlerde nükleer silahlarımızın olmadığını
fark etmek rahatlatıcı, değil mi?
Biz derken kimi kastettiğinize bağlı.
İngilizlerin nükleer silahları var ve son zamanlarda
sahip oldukları savaş başlıklarını arttırma yoluna da gittiler.
Evet ama kurusıkı, değil mi? İçleri kurusıkı.
Hayır, hiç de değil.
Bunlar, nükleer savaş başlıkları olan tam teşekküllü füze sistemleridir.
Diğer birçok ülkenin de var.
Maalesef nükleer imha tehdidi
günümüzde de gerçekliğini koruyan bir konu.
Tamam, biraz daha neşeli bir şey konuşabilir miyiz?
Nasıl isterseniz.
-ABBA sever misiniz? -ABBA'ya bayılırım.
-Öyle mi? -Evet.
-En sevdiğiniz ABBA şarkısı hangisi? -"Dancing Queen".
"Dancing Queen".
Evet, cidden harika, değil mi?
Bir sonraki bölümde, Doğu ile Batı arasındaki Soğuk Savaş'ın
rock'n'roll'u doğurmasına bakacağız.
Onun da karşı kültür hippileri, hippilerin Steve Jobs'ı doğurmasına,
Jobs'ın da bilgisayar ve akıllı telefonları,
onların da sosyal medyayı doğurmasına,
onların da insanlığın şimdiye dek attığı tüm adımları geri almasına bakacağız.
Sosyal medya, insanları kutuplaştırıyor, değil mi?
Ayıların çoktan yaşadığı şey gibi yani.
-Hangi ayılar? -Kutup ayıları.
Alt yazı çevirmeni: Fatma Şebnem Özgür