Medeniyet tarihini gözler önüne serdiğimiz ödül kazanması muhtemel bu yapımda,
atalarımızın, tıpkı Carol teyzem gibi
nasıl ani bir ruhsal uyanış etkisi altına girdiğini görmüştük.
Carol gibi onlar da heyecan verici gurulara biat etti.
Ama en azından onlar, kocalarından ayrılmadı.
Hiçbiri Galler'e gidip sekiz kadınla bir çiftliğe tıkışmadı.
Bundan daha fazla söz edemeyeceğim
çünkü Kuzey Galler Emniyetinin soruşturması devam ediyor.
Hoşgörü ve bağışlayıcılığa dair dini mesajlar,
insanların yüzyıllar boyunca it dalaşına girmesine yol açtığı için
dünyamız da sonsuza dek değişmiş oldu.
Ancak dünyanın ufku açılmak üzereydi.
Sonra da farklı ve yüce bir çağrı uğruna tekrar dağılacaktı.
İnsanoğlu için Rönesans çağı başlıyordu.
Hem de Rönesans'la.
İşte burada, bugün bile kullandığımız bu gezegende.
Yani ışık saçan bir uzay kayası olan Dünya'da.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: RÖNESANS TELEVIZYONDAN YAYINLANMAYACAK
Sene 1440. Şimdi değil ama o zamanki 1440.
Yeni bir icat, ihtimaller ormanının altında
bir ateşin kıvılcımını yakmak üzereydi.
Yüzyıllar önce Çinliler matbaayı icat etmişti.
Ama Avrupa'dakiler buna hiç ilgi göstermedi.
Ta ki matbaa tekrar icat edilene kadar.
Bu, Alman Johann "Steve" Gutenberg'ün marifetiydi.
Gutenberg'ün matbaası, Çin'inkini saymazsak
tarihte türünün ilk örneğiydi.
Matbaanın icadı, herhangi önemli bir şeyi değiştirdi mi?
Gutenberg, matbaayı icat etmeseydi,
ki düşüncelerin tüm dünyaya ulaşması bu sayede mümkün oluyor,
kültürümüzün gelişimi daha farklı şekilde gerçekleşirdi.
Yani pek çok açıdan, dünyamızı şu anki durumuna getirdi diyebilirim.
Önem anlayışınız bu mu yani?
Gutenberg'ün matbaasıyla basılan ilk kitap İncil oldu.
Fakat Tanrı'nın kelamını yaymanın yanı sıra
bilim insanlarının, filozofların
ve nihayetinde Dan Brown'ın kelamını da yaymayı başardı.
DA VİNCİ'NİN ŞİFRESİ
Yeni kitap yazmak uzun süren bir şey.
Bu yüzden insanlar, matbaalara iş çıksın diye
zamanda geri giderek
yeniden piyasaya sürülecek kitap arayışına giriştiler.
Antik Yunan felsefesi
işte bu şekilde yeniden moda olup akılları baştan aldı.
O dönem çoğu insanın hayatı, Martin dayımınki gibi zorlu ve sıkıcıydı.
Tek hobileri hamallık yapmak, vebadan ölmek
ve işkence görmekti.
Onlar için hayat bundan ibaretti.
Antik Yunan felsefesi okumak,
bize sıkıcı geldiği kadar onlara sıkıcı gelmiyordu.
Hatta tam tersine, kendilerine olan bakış açılarını değiştiren bir deneyimdi.
Tıpkı, Arkadaşım Paul'ün beş tane ketaminli kek yedikten sonra
televizyondaki hayvanlarla
telepatik iletişim kurabildiğini sanması gibi.
Ama Paul kendi iyiliği için akıl hastanesine kaldırılırken
atalarımız dünyayı değiştirmeye karar verdiler.
Burası Floransa.
Ama İtalyanlar, turistler bulamasın diye buraya Firenze diyor.
Ama Floransa olduğu kesin çünkü biz, İngiliz haritasından kontrol ettik.
Floransa, günümüzde gereksiz bir bina yığını gibi görünebilir.
Ama 15. yüzyılda, eşi benzeri görülmemiş
sanatsal ve kültürel bir fenomenin merkeziydi.
"Röne-sos" neydi?
16. yüzyıla ait bir nevi ketçap mıydı?
Rönesans, Fransızca renaissance kelimesinden geliyor.
Naissance, doğum demektir. Yani yeniden doğum gibi.
Yani sos falan değil, öyle mi?
Bildiğim kadarıyla değil.
O zamanlar ne çeşit soslar kullanıyorlardı?
Bu, aşçılık tarihine giren bir alan.
Ancak ben, sos tarihine pek hâkim değilim.
Yani siz sosçu değil misiniz?
Ağırlıklı olarak değilim.
Bu röportajı baştan bir daha düşünmemiz gerekecek.
Rönesans döneminde
Floransa, tarihte ilk kez,
bakmaya değer tablolar yapabilen sanatçılar yetiştirdi.
En yetenekli usta ressamlardan biri Botticelli'ydi.
Peki, bu tablo nedir?
Bu, Alessandro Botticelli'nin Venüs'ün Doğuşu tablosu.
Rönesans'ın en görkemli tablolarından biridir.
Venüs'ün doğuşunun gerçekten böyle göründüğünden emin miyiz?
Bir nevi mitolojik bir figür tasvir ediyor, aslında bir metafor gibi.
Yani bir tanrıçanın doğumundan çok
vücut buluşunu tasvir ediyor.
Boynu epey uzun.
Zürafa kırması mı yoksa ressam boyun çizemiyor muydu?
Boynu…
Ressamın boynu uzatması, güzelliği sembolize eden bir unsur.
Burada bir hata buldum.
Bakın, adam üflüyor ve kadının saçı uçuşuyor.
Ama sağdaki ağaçlara baksanıza. Sıfır hareket. Sıfır rüzgâr.
Bence bu insanlar photoshop'lanmış. Hepsi sahte.
Diğer tanınmış ressamlar üç boyutlu tablolar veya heykeller üretti.
Bunun en meşhur örneği de,
Michelangelo'nun Davut'u olarak bilinen bu çırılçıplak adamdır.
Mermer hayalarını gördüğünüzde yaşadığınız şaşkınlık geçtiğinde
heykelin geri kalanının
inanılmaz miktarda detay dolu olduğunu görebilirsiniz.
Gözlerinin içinde göz bebekleri var. Tıpkı Furby'ler gibi.
Kasları da oldukça detaylı. Baklavalarına bir bakın.
Spor salonlarının boş iş olduğunu kanıtlıyor.
O zaman spor salonu yoktu ama bakın, ne kadar da kaslı.
Ayrıca ellerinin üstünde, parmaklarına heykel kanı taşıyan
gerçekçi damarlar da var.
Ancak detaylara bu kadar özen gösterilmiş olmasına rağmen,
arka tarafını incelediğimizde anüsünün olmadığını görüyoruz.
Çok şaşırtıcı bir eksiklik.
Belki de heykeltıraş utandı
ya da o gün model erken ayrıldı ya da gerçekten anüsü yoktu.
Cevabı bilemiyoruz.
Rönesans'ın tartışılmaz ustası,
Leonardo da Vinci olarak bilinen bir insandı.
Bu, Vitruvius Adamı.
Leonardo'nun 1490'larda yaptığı bir çizim.
Amacı nedir?
Ne sebeple çizilmiş?
Bunu çizmesinin nedeni, Leonardo'nun insan vücudunun orantısını
nasıl çizileceğini öğrenmek istemesiydi.
Aletini siz de görüyorsunuz değil mi? Ben hayal görmüyorum yani?
İç çamaşırlı versiyonu var mı bunun?
Hayır, yok.
Bunda bir sorun görmemiş mi yani? Biraz ayıp ama değil mi?
Hayır, ayıp değil.
Çünkü sonuçta bu, insan vücudunun güzelliği.
Şu pipiye baksanıza. Buna güzel diyemezsiniz.
Bir bakın ya.
Leonardo ayrıca, zamanının çok ötesindeki icat çizimleriyle de
sayısızca defter doldurdu.
Bu nedir?
Bu bir uçma mekanizması. Bir nevi helikopter gibi.
Pek ikna edici görünmüyor.
Arkadaşım Paul de
nişanlısının evcil yılanı için yürüyüş bandı icat etmişti.
Onun eskizleri bile bundan daha ikna ediciydi.
Üstelik Paul'ün mantardan kafası iyiydi.
Gerçi prototip, yılanın kafasını koparmıştı.
Evet.
Bulunduğum doğum günü partileri içinde en kötü sonla biten buydu.
İcatları bir yana,
günümüzde Da Vinci aslında resimleriyle biliniyor.
Bu Mona Lisa, dünyamızda ve bu duvarda var olan hakiki bir tablo.
İnsanları bu tabloya çeken asıl şey Mona Lisa'nın gizemli karakteri.
Her kadın gibi, onun da aklından geçenleri tahmin edemiyoruz.
Sadece ona bakmak bile kafada bir sürü soru oluşturuyor.
Bu kadın kim? Neye gülümsüyor?
Bacaklarının arasında balon mu var? Eğer varsa, rengi ne?
Erkek arkadaşı var mı? Adamın adı nedir?
Adamın bacaklarının arasında ne var? Bunu nasıl öğrenebiliriz?
Cevap şu ki öğrenemeyiz.
İşte bu yüzden insanlar her yıl
buraya gelip, ona bakıp merak ediyor.
Sonra vazgeçip evlerine dönüyorlar.
"Güzel görünmekle beraber, Da Vinci'nin eseri
o dönemin çığır açan teknikleriyle bir ustalık sergiliyordu." yazıyor burada.
Rönesans'tan önce
diğer insanların yaptığı tablolar eğri büğrü, iki boyutlu tablolardı.
Çünkü ressamların perspektif algısı yoktu.
Tıpkı TGI Friday's'deki garsonu muzlu turtasını düşürdüğü için
yumruklayan arkadaşım Paul gibi.
İsa'nın görkemli bir çay partisi verdiği 14. yüzyıl tablosuna bakalım.
Boyutlar tamamen yanlış. Oda sıkışmış vaziyette.
Yani olay, karton kolinin üstünde yaşanıyormuş gibi görünüyor.
İsa'nın boyu diğerlerinin iki katı,
yani bazı öğrencilerle fazla samimi bir akşam yemeği yiyor gibi.
Kötü bir imaj.
Peki şunlar nedir? Kâse mi, deniz kabuğu mu?
Bu kötü bir zanaatkârlık örneği. Tam anlamıyla rezalet.
Müzeye bile olmamalı.
Fakat Da Vinci'nin aynı anı resmettiği tablosunda durum farklı.
Perspektif olayını tamamen çözmüş.
Son Akşam Yemeği tablosundaki duvarlara ve masaya bir bakın.
Tablonun içine girip
İsa'ya ihanet edebilirmişsiniz gibi hissettiriyor.
Sanatta perspektif, insanlık için büyük bir dönüm noktasıydı.
Yüzyıllar sonra Crash Bandicoot'un yayımlanması kadar önemliydi.
Rönesans'ın, medeniyet için çok önemli bir olay olduğunu
kimse inkâr edemez.
Ancak ne kadar önemli olduğu, uzmanların karar verebileceği bir şey.
Size göre hangisi kültürel olarak daha değerli?
Rönesans mı, Beyoncé'nin "Single Ladies" şarkısı mı?
İkisinin de kendine has bir dönemi ve kendine has bir zamanı var.
Ben de Beyoncé'yi pek bir beğenirim.
Ama Rönesans, kültürü tümden değiştirmeye çalışıyordu.
Beyoncé ne yaparsa yapsın, bu kadar iddialı değildir bence.
Yani birkaç heteroseksüel beyaz adam, Beyoncé'yi ezip geçti mi diyorsunuz?
Kameranın önünde hem de?
Rönesans ufkumuzu genişletmiş olabilir
ama insanları eğitecek bunun gibi programlar olmadığı için
içinde yaşadığımız dünya konusunda insanların çoğu hâlâ cahildi.
Orta Çağ'da yaşayan bir köylüye
"Amerika nerede?" diye sorsanız size bomboş bakardı.
Ya da daha kötüsü, veba bulaştırırdı.
Çünkü onlara göre dünya haritası böyle gözüküyordu.
Şimdiye kadar buldukları ülkelerin çoğu,
birbirine karışmış vaziyette resmedilmişti.
Amerika bunların arasında yoktu bile.
Ancak tüm bunları bir kişi değiştirdi.
İtalyan gemici ve dedektif, Kristof Kolomb.
Kolomb eğer haritanın sınırına yelken açarsa
Pac-Man gibi diğer tarafta belireceğini düşündü.
Hindistan'a kestirme bir yol olurdu, peşine düşen hayaletlerden de kurtulurdu.
Çok riskli bir işti.
Eğer Kolomb haklıysa, milyoner olacaktı.
Eğer yanılıyorsa, alay konusu olacaktı. Aynı zamanda da ölecekti.
Bu onun için sorun değildi, bu yüzden yola çıktı.
Kolomb, Hindistan'a varmayı başaramadı.
Ama gemisi eninde sonunda yeni bir dünyaya yanaştı.
Gezegenimiz Dünya İkinci Kısım, namıdiğer Amerika.
Çok geçmeden, kendisinin izini takip edenler oldu.
Burası Plymouth.
Daha iyi bir yaşama hasret duyan bir grup seyyahın 1620'de toplandığı yer.
Hiç de şaşırtıcı değil çünkü dediğim gibi, burası Plymouth.
Seyyahlar deniz araçlarına
ya da Starship Mayflower Gemisi'ne atladı.
Bu çizimdeki Atlas Okyanusu'nu yiğitçe aşarak
diğer tarafa ulaştılar, yine Plymouth'a.
Yıkılmış olmalılar.
Neyse ki, bu Plymouth'ın terk ettikleri Plymouth olmadığı anlaşıldı.
Başta Avrupalı sömürgeciler yeni dünyada biraz zorlandı.
Neyse ki, bazı Amerikan yerlileri onlara mısır yetiştirmeyi
ve nerede balık tutulacağını öğretti.
Karşılığında, sömürgeciler de Amerikan yerlilerine
suçiçeğini getirdi.
Sömürgeciler, Amerikan yerlilerinin onlar için ne yaptığını hiç unutmadı.
Ama yıllar sonra yerlileri katlederken bunları görmezden geldiler.
Yeni Dünya büyük bir değişimle karşı karşıyayken
eski dünyada tartışma yaratan bir buluş kendini göstermeye başlamıştı.
1600'lü yılların başında, bu şapşal gibi giyinen bilim insanı,
insanlığın kendine olan bakış açısını tamamen değiştirmek üzereydi.
Bu adamın adı Galileo.
Ününden dolayı tarihte sadece tek bir isimle anılan
birkaç kişiden biridir bu adam.
Churchill, Pepsi ve Garfield gibi.
Galileo'nun tam ismi Galileo Figaro Magnifico'ydu, değil mi?
Ben bunun doğru olduğundan emin değilim.
"Dominican Rhapsody"de öyle geçiyor ama.
"Bohemian Rhapsody"yi mi diyorsunuz?
-İsmi neydi o zaman? -Yani, bildiğim kadarıyla
ismi Galileo Galilei'ydi.
-Galileo Galilei mi? -Evet.
Bu, bana Philomena Philomenie denilmesi gibi bir şey.
Aslında kulağa hoş geliyor.
Galileo o kadar güçlü bir teleskop icat etti ki
güneşte üstünü değiştirenleri bile görebiliyordu.
Hadi canım sen de! Bu, her şeyi devasa gösteriyor!
Bunu daha önce denediniz mi? İnanılmaz.
Bunu nasıl yaptın?
Sen gerçek Galileo musun yoksa bir aktör müsün?
Gerçeğinin işi mi vardı?
Galileo'nun astronomik ukalalığı,
o kadar akıllara ziyandı ki Papa'nın takkesi düştü keli göründü.
Eski Ahit'e göre, Güneş bildiğimizin aksine
Dünya'nın etrafında dönüyor.
Kilisenin bakış açısına göre, Galileo İncil'e yalancı diyordu.
Aşırı tepki göstermek yerine,
bir Hristiyan'ın yapacağı şeyi yapıp onu kâfirlikle suçlayıp
göstermelik ve yoz duruşmada onu suçlu buldular.
Galileo, güneşin etrafında döndüğü bir gezegende, hayatının sonuna kadar
ev hapsiyle cezalandırılmıştı.
Kiliseye göre, Güneş Dünya'nın etrafında dönüyordu.
Ama Galileo'ya göre Dünya Güneş'in etrafında dönüyordu.
Peki, biz kimin tarafındayız?
Kesinlikle Galileo'nun tarafındayız.
Günümüzdeki kilise de aynı şekilde.
İki taraf da haklı olup Güneş ve Dünya birbirinin etrafında dönüyor olabilir mi?
Bu herkesi mutlu eder. Bunda anlaşabilir miyiz?
Anlamsız bir teleskop yerine
bir tür ölümsüzlük makinesi icat etseydi
Galileo fikirlerinin kabul edildiğini görebilirdi.
Ne yazık ki o kadar da akıllı değildi.
Bilim gibi, felsefe dünyası da gelişmekteydi.
Elbette bu adam gibi büyük düşünürler sayesinde.
Jim Des Cartes kim?
Jim Des Cartes kimdir hiç bilmiyorum.
Ama René Descartes'ın
modern felsefenin kurucusu olduğunun söylendiğini biliyorum.
"Düşünüyorum öyleyse varım" diyerek ne demek istemişti?
Descartes'in demek istediği şuydu;
öz farkındalık,
öz bilinç
insanın kendi kimliğini tanımlar.
Yani o zaman, ben düşünüyorsam varım. Peki ya diğer insanlar?
Onlar da düşündüğü için mi varım?
Onların düşündükleri için var olduğumu nasıl anlarım?
Ya da ben mi onların düşündüğü için var olduğunu düşünüyorum?
Ama aslında gerçek değiller ve sadece ben öyle hayal ediyorum.
Şu an düşündüğünüz için var olduğumu mu düşünüyor musunuz?
Yani, varlığım
benim düşünceme bağlı olduğunu söylemek istemem elbette.
Ama Descartes'ın savunduğu şey bu değildi.
İnsanın başka biri olduğunu düşünmesi mümkün mü?
Mesela, oturup ciddi ciddi Eddie Murphy olduğumu düşünsem
zamanla ona dönüşebilir miyim?
Ben o olursam, o da ben olur mu?
Yoksa kaybolup gider mi?
Des Cartes bu tür şeylerden hiç söz etmiş mi?
Hayır, bildiğim kadarıyla Descartes bu tür konulardan söz etmemişti.
Neden peki?
Descartes, Aydınlanma olarak anılan entelektüel bir harekete ilham verdi.
Bu dönemde metroseksüel elitistler,
insanların ufuklarını genişletecek makaleler yayımladı.
Bu dönemde yaşananlar
bir daha ancak 1989'da Belçika'nın tekno marşı
"Pump Up The Jam"in piyasaya çıkmasıyla yaşanacaktı.
Bu video, Başkanın Bütün Adamları'nın Oscar'lı senaristi
William Goldman'ın hazırladığı 72 sayfalık bir tretmana dayanmaktadır.
Technotronic ismi, bir nevi dans müziği anlamına gelen techno ile
tronic anlamına gelen tronic'in birleşiminden meydana gelmektedir.
"Pump Up The Jam"in 33'lük plağını alana bir de bedava at veriliyordu.
28 Aralık 1879, saat 19.16'da üzerinden tren geçmekte olan
Dundee'nin Tay Köprüsü çöktü ve 60 yolcu hayatını kaybetti.
Bu tablonun içine hapsolan adam
Aydınlanma dönemi filozofu Jean-Jacques Rousseau.
İsmi öyle Fransız ki ona Pierre Baget deseler de olurmuş.
Ama dememişler işte. Bu yüzden ben de öyle demedim.
Rousseau, "İnsan özgür doğar
ama her yeri zincirlerle çevrilidir." demişti.
O, insanların kendi kaderlerini yazdığı bir toplum hayal etmişti.
Bu aynı hayal, sömürgecileri gemileriyle beraber
yeni dünya yaratmaya sürdü.
Birçok sömürgeci; dürüstlüğün, çalışkanlığın ve emeğin
ön planda olduğu bir hayat sürmek için Amerika'ya yerleştikten sonra,
bunlarla uğraşmak istemedi
ve Afrika'dan insan kaçırıp işi onlara yaptırdı.
Rousseau, insanların zincirlerini kırması gerektiğinden bahsettiğinde
aklınıza bu insanlar gelebilir.
Ama bundan bahsetmiyordu.
Birçok hümanist gibi o da işin açığını bulmuştu.
Köleleri insan olarak görmediği için onları takmamakta özgürdü.
Şansına, bu sıralarda sömürgeciler de özgürlükle ilgilenmeye başladılar.
Fakat gelin görün ki,
ilgilendikleri, kölelerin özgürlüğü değil, kendi özgürlükleriydi.
O dönem İngiliz kolonilerinin başında
bu sınır çizen kral Üçüncü George vardı.
Fakat Eski İngiltere ile Yeni Dünya'nın arası soğumaya başlamıştı.
Amerikalılarla İngilizlerin arasındaki gerilim nasıl başladı?
Biz kurabiye, siz bisküvi diyorsunuz diye mi yoksa?
Ya da siz trotuar, biz tretuvar dediğimiz için mi?
Bana göre ilişkide bu küçük şeyler zamanla sinirleri bozmaya başlar.
Olayın aslı daha da kötüydü.
İngilizler, kolonileri vergiye bağlamaya karar verdi.
Bu daha önce hiç yaşanmamıştı.
Yani meselenin özünde parasal anlaşmazlık varmış.
Eski sevgilim Sean'la aramızdaki durum gibi.
Paket servis sipariş ederken
ya da sizin deyiminizle "eve sipariş" verirken
bazen yarı yarıya ödeyelim diye ısrar ederdi.
Ama nefret ettiğimi bildiği hâlde soğan bhaji alırdı.
Yedikten sonra da ağzı kokardı.
Ama ben bunun yarısını ödemek zorundaydım.
Bu bana haksızlık gibi geliyordu. Size de öyle geliyor mu?
Böyle deyince hayır.
Hayır. Bunu söyleyen bir profesör, Sean.
En sonunda 1773'te
Boston'daki sömürgecilerin canına tak etti.
Boston'da yaşayanlar İngilizlere kızdıktan sonra
neden İngiliz erkekleri gibi karşılık vermeyip
kadınlar gibi bir Çay Partisi yaptılar?
Neden Amerikalılarda günümüzde bile böyle bir korkaklık var?
Buradaki korkaklık olan tek şey,
Kızılderili kılığına bürünmeleri ve kimsenin ismini söylememeleriydi.
Ama kendi isteğinizle,
zorunda kalmadıkça hapse girer miydiniz?
Hapsin olanaklarına göre fikrim değişebilir.
Çayımıza hakaret ayrı bir şey.
Ama çok daha ağır bir darbe gelmek üzereydi.
1776'da 13 koloninin liderleri, artık kendilerine İngiliz değil
Amerikalı denmesini istediklerini söylediler.
Kurucu Babalar diye bilinen bu heteroseksüel, beyaz süper-grup,
tarihin en meşhur ayrılık metni olan Bağımsızlık Bildirgesi'ni kaleme aldı.
Buradaki herkes idol hâline geldi. Tabii Amerikalılar için.
Yoksa çok da matah birileri değiller.
Böylece Amerika ve İngiltere arasında topyekûn bir savaş başlamış oldu.
Henüz kamuflaj icat edilmediğinden
İngiliz askerleri parlak kırmızı üniformalar giyiyordu.
Bu yüzden de binlercesi vuruluyor ve çok şık bir şekilde ölüyorlardı.
Bu tablo, savaşın en önemli anlarından birini tasvir ediyor.
Tabloda George Washington, Delaware Nehri'ni geçiyor.
Gördüğünüz üzere, yolculuğu ayakta geçirmiş
çünkü yer ayırtmamış.
Yıkılmamış evet ama kürek çekilirken yardım da etmemiş.
Herkes gıcık olmuştur kesin.
Nihayetinde Washington galip gelip Amerika'nın ilk başkanı oldu.
Amerikan başkanlığı, dünyanın en saygın mevkiiydi.
Ta ki 2016'ya kadar.
Washington ve diğer Kurucu Babacıklar yeni ülkeleri için
bir kullanma kılavuzu olan Anayasa'yı yazdı.
Bu belgede, o ana kadar görülmüş en etkileyici siyasi olgular yer alıyordu.
Bir yerde, Amerika'nın sadece bir ülke değil
aynı zamanda bir fikir olduğunu okumuştum.
Ama aslında sadece bir ülke, değil mi?
Aslında bir fikir önderliğinde kuruldu.
Dolayısıyla, Amerika'nın herkes için özgürlük ülkesi olduğu fikri,
her zaman buluşma noktası oldu.
Evet ama mesela, sandviç yemek de bir fikirdir.
Bisikletini maviye boyamak da bir fikirdir.
Şöyle yapmak da bir fikirdir.
Ama Amerika sadece bir yer sonuçta.
Amerikan Devrimi, dünyanın dört yanını derinden etkiledi.
Gezegene etkisini söylemiyorum bile.
Bundan en çok da Fransa etkilendi.
Burada insan, yani homme çamur içinde yaşamak zorunda kalırken,
zenginler öyle lüks yaşıyordu ki fırfırı falan icat ettiler.
Bir süre sonra halk, Kral 16. Louis'den
ve birbirinin tıpatıp aynısı olan eşleri Marie ve Toinette'ten bıktı.
Kraliyet ailesi lüks içinde yüzerken
yoksullar, pastayla beslenmek zorunda kalıyordu.
Nihayet 1789'da bu durum, üstsüz devrimin fitilini ateşledi.
Yoksullar, kralı indirdi
ve dünyadaki tüm krallıkların sona ermesini sağlayacak
bir makine icat ettiler.
Giyotin, tezahürat etmekte olan kalabalığın önünde
birinin başını kesmenin en insancıl yolu olacak şekilde tasarlanmıştı.
Şurada gördüğümüz kesme deliğine
bir kraliyet mensubunun kafasını yerleştiriyoruz.
Sonra yukarıdaki bu jilet gibi keskin bıçak,
hızla inip kafalarını kesiyor.
Kafa da boyun ve bedenden epey bir uzağa gidiyor.
Bu aşamada kesin kaçtıklarını sanmışlardır.
Ama bu zafer duygusu kısa ömürlüydü çünkü birkaç dakika sonra
yüzüstü bir şekilde bu kalitesiz, hasır sepetin içine koyuluyorlardı.
Şuna bir bakın. İçinde minder bile yok.
Yani kafa buraya düşünce kesin bir yerleri bereleniyordur.
Beyin sarsıntısı da geçirebilir.
Daha beteri de olabilirdi. Kafanızı bir at arabasından sarkıtıp
etraftaki binaların yakınından da geçebilirlerdi.
Her hâlükârda, giyotine maruz kalmak, herkesi derinden etkiler.
En çok da Kral Louis'yi.
Kafası olmadığı için artık üreyemeyecek ya da taç takamayacaktı.
Artık herhangi bir sektörde de iş bulması da imkânsız gibiydi.
Belki de bu yüzden o olaydan kısa bir süre sonra
gözlerden uzak kalmayı tercih etmiş olabilir.
Halkın elitlere karşı ayaklanmasında, Fransız Devrimi ne ilkti ne de son olacak.
Bir sürü devrimde yoksulların, zenginleri tahttan indirdiğini görüyoruz.
Sence Elon Musk gibi milyarderler de giyotinle öldürülmekten korkmalı mı?
Bana kalırsa Fransız Devrimi
gücü elinde bulunduran pek çok insanın tedirgin olmasına neden oldu.
Bana kalırsa Elon Musk, halk kapısına dayanmadan
kafasını elektronik bir şekilde kesecek bir makine icat edebilir.
-Bu konuda benden daha bilgilisin. -Tahmin yürütüyorum.
Bir süre sonra Fransa, güçlü bir adamın başa geçmesi gerektiğine karar verdi.
İmparator Napolyon'da aradıklarını buldular.
Bildiğimiz kadarıyla İmparator Penguenlerle bir alakası yok.
Napolyon karada ve denizde birçok kez savaştı
ki bunlar hâlâ tarih belgesellerinde layıkıyla canlandırılmak için
fazlasıyla pahalı kaçıyor.
Böyle bir savaş çiziminin üstüne ses efekti eklemek
gerçekte nasıl olabileceğine dair bir fikir veriyor.
Ama hâlâ eksik kalan bir ana parça var.
Napolyon savaşlarını ete kemiğe bürüyebilecek tek şey,
arka fonda çalacak bir klasik müzik.
Bakın! Şimdi oldu işte.
Neyse ki klasik müzik
Avrupa'nın bir başka yerinde kusursuz hâle getiriliyordu.
Yapan bestecinin adı da Beethoven idi.
Gerçekten Beethoven'ın yüzünün içinde gerçek boyutta at mı yaşıyormuş?
Affedersiniz, yanlış söyledim.
Yani, Beethoven iyi bir besteci miydi?
Tabii ki.
Batı Klasik Müziği'nin şu ana kadarki en iyi bestecisi olarak kabul edilir.
Beethoven şeyi yazmıştı…
Bu sözlerin anlamı ne?
Aslında, çok güçlü bir orkestral motif söz konusu.
"Dan" deyip duruyor.
Dinleyicilere mi taş atıyor, yoksa Almanca bir şey mi?
Beethoven'in senfonik müziği sadece enstrümanlardan ibaret.
Yani bu eserlerde hiçbir söz yok.
Sözleri yoksa neyle alakalı olduğunu nereden anlayacağız?
Gerçekten anlamsız.
Anlamsız besteleriyle büyük başarı yakalasa da
Beethoven kariyeri boyunca birçok kişisel sorunla karşılaştı.
Çalışmalarının son yıllarında Beethoven'in "ağır" olduğu doğru mu?
Yani, hayatının büyük bir kısmında "sağırmış."
Hayır, ağır.
-Ağır mı? -Evet.
Hayır.
Yapımcı, notlara eklemiş.
Burada olması lazım. Bir bakayım.
"Son yıllarında Beethoven oldukça ağırdı."
Oldukça sağır. S-A-Ğ-I-R.
Görünen o ki ağırlaştıkça sağırlaşmış.
Peki, ağır olmadığı zamanlar da sağır mıymış?
Evet, oldukça. Öyleymiş.
O zaman ağır değildi? Sağırken ağır değildi?
Hayır.
Peki ağırken müziği nasıl yazmış?
26 Mart 1827 tarihinde,
Beethoven cartayı çekti.
Dehasının da sonsuza dek kaybolduğu düşünülüyordu.
Şu ana dek.
Silikon Vadisi'nin inekleri Beethoven'ın zihnini yeniden yaratıp
B8-Hoven Smart Home+ ismindeki bu akıllı hoparlörün içine yerleştirdi.
Gelin bir test edelim.
B8-Hoven, yeni bir senfoni bestele.
Was was das?
Yeni bir senfoni bestele.
Neredeyim ben?
Hadi, beste şeyini yap işte.
Mein Gott, burası çok karanlık.
Niye İngilizce konuşuyorum? Bacaklarım nerede?
-Cuma gecesi çalma listemi çal. -Cuma gecesi çalma listesi çalınıyor.
Bunu neden yapıyorum ki?
Mein Gott im Himmel! Öldürün beni.
Gördüğümüz gibi sadece birkaç yüzyıl içinde
insanlık, kültürel ve politik bir sürü büyük devrim yaşadı.
Sonraki bölümde,
size daha da büyük bir devrim göstereceğim. Sanayi Devrimi.
Bu devrim; bolca çelik, buhar, ter,
uçak, tren, otomobil ve daha çok uçakla vücut buldu.
İnsanlar yıllar boyunca uçak yapmaya çalıştı.
Neden gökyüzüne hükmetmeye bu kadar meraklıyız?
Yukarıda hiçbir şey yok ki. Oturacak yer bile yok.
Altyazı çevirmeni: Fatma Şebnem Özgür