1
00:00:06,320 --> 00:00:11,120
De vorige keer, in dit mogelijk bekroonde
relaas over de menselijke beschaving…
2
00:00:11,200 --> 00:00:16,400
…ging het over het spirituele ontwaken
van onze voorouders, zoals tante Carol.
3
00:00:16,480 --> 00:00:19,960
Net als Carol hadden ze
spannende goeroes ontdekt.
4
00:00:20,760 --> 00:00:22,800
Maar anders dan Carol
zijn ze niet…
5
00:00:22,880 --> 00:00:26,840
…vertrokken naar een boerderij in Wales
om met acht andere vrouwen…
6
00:00:26,920 --> 00:00:33,040
…dingen te doen die ik niet mag bespreken
vanwege het politieonderzoek.
7
00:00:33,120 --> 00:00:37,680
Alles veranderde toen religieuze
boodschappen van tolerantie en vergeving…
8
00:00:37,759 --> 00:00:42,200
…de mens inspireerde eeuwenlang
te knokken als ratten in een schoen.
9
00:00:42,280 --> 00:00:48,280
Maar de geest van de wereld zou spoedig
worden verruimd door een hogere roeping.
10
00:00:48,960 --> 00:00:52,320
Er zat een renaissance aan te komen
voor de mensheid…
11
00:00:52,400 --> 00:00:58,120
…en dat was letterlijk de renaissance,
op deze planeet we nog steeds gebruiken.
12
00:00:58,200 --> 00:01:01,120
Een glimmende ruimterots,
oftewel de Aarde.
13
00:01:19,600 --> 00:01:21,520
Het is 1440…
14
00:01:21,600 --> 00:01:24,000
…niet nu, maar toen in 1440…
15
00:01:24,520 --> 00:01:27,280
…en een nieuwe uitvinding
staat warm te draaien…
16
00:01:27,360 --> 00:01:29,200
…in het bos van mogelijkheden.
17
00:01:30,240 --> 00:01:33,280
Al eeuwen eerder was in China
de drukpers uitgevonden…
18
00:01:33,360 --> 00:01:37,360
…maar dat had niemand in Europa door
totdat hij weer werd uitgevonden…
19
00:01:37,440 --> 00:01:40,320
…door een Duitser:
Johannes Steve Gutenberg.
20
00:01:40,400 --> 00:01:45,240
Deze drukpers was de eerste
in de geschiedenis, op die in China na.
21
00:01:45,320 --> 00:01:50,200
Is er eigenlijk echt iets veranderd
door deze drukpers?
22
00:01:50,280 --> 00:01:53,000
Als Gutenberg de boekdrukkunst
niet had bedacht…
23
00:01:53,080 --> 00:01:56,480
…waarmee ideeën de wereld rond
konden worden gestuurd…
24
00:01:57,280 --> 00:02:00,680
…had onze cultuur zich nooit
zo kunnen ontwikkelen.
25
00:02:00,760 --> 00:02:04,640
Dus op veel manieren is daardoor
onze moderne wereld ontstaan.
26
00:02:04,720 --> 00:02:06,880
Dus dat vindt u
een echte verandering?
27
00:02:08,520 --> 00:02:12,440
Het eerste boek dat met de pers
werd gedrukt, was de bijbel.
28
00:02:12,520 --> 00:02:14,720
Maar naast het woord van God…
29
00:02:14,800 --> 00:02:19,480
…verscheen ook het woord van weten-
schappers, filosofen en later Dan Brown.
30
00:02:19,560 --> 00:02:20,960
DE DA VINCI CODE
31
00:02:22,240 --> 00:02:26,240
Nieuwe boeken schrijven kost tijd.
Om de drukpers bezig te houden…
32
00:02:26,320 --> 00:02:31,240
…zochten mensen in het verleden naar
oud materiaal om opnieuw in te pakken.
33
00:02:32,000 --> 00:02:37,280
Zo kwam de filosofie van de oude Grieken
opeens terug in de mode.
34
00:02:37,360 --> 00:02:40,880
Het leven van de meeste mensen
was grimmig en vreugdeloos…
35
00:02:40,960 --> 00:02:44,720
…net als dat van oom Martin.
Als hobby deden ze zeer zwaar werk…
36
00:02:44,800 --> 00:02:50,440
…stierven ze aan de pest of werden ze
gemarteld. Maar ze wisten niet beter.
37
00:02:51,440 --> 00:02:54,640
Voor hen betekende
die oude Griekse filosofie…
38
00:02:54,720 --> 00:02:58,640
…geen saai tranendal
maar een geestverruimende ervaring…
39
00:02:58,720 --> 00:03:01,320
…die hun perspectief
compleet veranderde.
40
00:03:01,400 --> 00:03:03,880
Zoals toen Paul
vijf ketamine-brownies at…
41
00:03:03,960 --> 00:03:08,360
…en dacht dat hij telepathisch kon
communiceren met alle dieren op tv.
42
00:03:09,160 --> 00:03:12,760
En waar Paul werd opgesloten
voor z'n eigen veiligheid…
43
00:03:12,840 --> 00:03:16,040
…besloten onze voorouders
de wereld te veranderen.
44
00:03:21,560 --> 00:03:22,920
Dit is Florence.
45
00:03:23,000 --> 00:03:26,760
De Italianen noemen het Firenze
om toeristen om de tuin te leiden.
46
00:03:26,840 --> 00:03:30,240
Maar het is Florence, want zo
staat het op de Britse kaart.
47
00:03:31,560 --> 00:03:34,840
Florence ziet er nu
misschien rommelig uit…
48
00:03:34,920 --> 00:03:37,720
…maar was in de 15e eeuw
het epicentrum…
49
00:03:37,800 --> 00:03:41,880
…van een ongeëvenaard artistiek
en cultureel fenomeen.
50
00:03:41,960 --> 00:03:44,480
Wat was de renais-saus?
51
00:03:44,560 --> 00:03:47,120
Was het een soort ketchup uit de 16e eeuw?
52
00:03:47,200 --> 00:03:49,600
Renaissance is een Frans woord.
53
00:03:49,680 --> 00:03:52,160
Renaissance.
54
00:03:52,240 --> 00:03:55,440
'Naissance' betekent 'geboorte'.
Dus, wedergeboorte.
55
00:03:55,520 --> 00:03:59,560
Het is dus geen saus?
-Voor zover ik weet niet.
56
00:03:59,640 --> 00:04:02,200
Wat voor sauzen gebruikten ze toen?
57
00:04:02,280 --> 00:04:08,080
Culinaire geschiedenis is niet m'n
expertise, de geschiedenis van sauzen.
58
00:04:08,160 --> 00:04:10,040
U houdt dus niet zo van sauzen?
59
00:04:10,120 --> 00:04:12,400
Ik ben geen groot fan, nee.
60
00:04:14,440 --> 00:04:16,880
Is dit interview wel een goed idee?
61
00:04:18,120 --> 00:04:23,200
In die tijd werkten hier kunstenaars
die voor het eerst in de geschiedenis…
62
00:04:23,279 --> 00:04:26,839
…schilderijen maakten die mooi genoeg
waren om naar te kijken.
63
00:04:26,920 --> 00:04:30,680
Een van de meest competente schildersmeden
was Botticelli.
64
00:04:31,640 --> 00:04:33,280
Wat is dit voor schilderij?
65
00:04:33,360 --> 00:04:36,880
Dit is De Geboorte van Venus
van Alessandro Botticelli.
66
00:04:36,960 --> 00:04:40,920
Een van de beroemdste schilderijen
uit de renaissance.
67
00:04:41,000 --> 00:04:44,160
Weten we of de geboorte van Venus
er echt zo uitzag?
68
00:04:44,240 --> 00:04:49,280
Het is een afbeelding van een mythisch
figuur, dus het is metaforisch bedoeld.
69
00:04:49,360 --> 00:04:55,480
Het is het idee van een godin die ontstaat
in plaats van geboren wordt.
70
00:04:55,560 --> 00:04:57,040
Haar nek is heel lang.
71
00:04:57,120 --> 00:05:01,080
Was ze deels giraffe
of kon hij geen nekken schilderen?
72
00:05:04,400 --> 00:05:05,800
Haar nek…
73
00:05:05,880 --> 00:05:10,240
…is bedoeld als teken van schoonheid.
Daarom heeft hij haar nek langer…
74
00:05:10,320 --> 00:05:11,840
Ik zie een foutje, kijk.
75
00:05:11,920 --> 00:05:14,240
Hij blaast, waardoor haar haar opwaait.
76
00:05:14,320 --> 00:05:18,080
Maar kijk eens naar die bomen rechts.
Geen zuchtje wind.
77
00:05:18,160 --> 00:05:21,040
Volgens mij is dit met Photoshop gedaan.
78
00:05:21,120 --> 00:05:22,760
Het is allemaal nep.
79
00:05:23,440 --> 00:05:27,880
Andere kunstenaars maakten
3D-schilderijen, oftewel sculpturen.
80
00:05:27,960 --> 00:05:31,520
Het beroemdste voorbeeld daarvan
is deze blote man…
81
00:05:31,600 --> 00:05:34,200
…ook wel bekend als de David
van Michelangelo.
82
00:05:34,720 --> 00:05:37,800
Als je verder kunt kijken
dan z'n marmeren ballen…
83
00:05:37,880 --> 00:05:42,680
…zul je zien dat de rest van
Michelangelo's lijf zeer gedetailleerd is.
84
00:05:43,480 --> 00:05:46,520
Z'n ogen hebben pupillen,
net als een Furby.
85
00:05:46,600 --> 00:05:49,920
Z'n spieren lijken net echt.
Kijk die buikspieren eens.
86
00:05:50,000 --> 00:05:55,200
Sportscholen zijn dus nergens voor nodig,
want die hadden ze toen nog niet.
87
00:05:55,280 --> 00:05:58,360
Op z'n handen zijn
realistische aderen te zien…
88
00:05:58,440 --> 00:06:01,000
…die marmeren bloed
naar z'n vingers leiden.
89
00:06:01,520 --> 00:06:04,120
Ondanks al die aandacht voor details…
90
00:06:04,200 --> 00:06:07,680
…heb ik aan de achterkant gezien
dat hij geen anus heeft.
91
00:06:07,760 --> 00:06:09,760
Daar sta ik echt van te kijken.
92
00:06:09,840 --> 00:06:12,240
Misschien vond de beeldhouwer
het gênant…
93
00:06:12,320 --> 00:06:17,240
…of moest het model wat eerder weg, of
had het model in het echt ook geen anus.
94
00:06:19,080 --> 00:06:25,440
De onbetwiste meester van de renaissance
was een mens genaamd Leonardo da Vinci.
95
00:06:27,480 --> 00:06:29,480
Dit is de Mens van Vitruvius.
96
00:06:29,560 --> 00:06:34,600
Deze tekening heeft Leonardo
in ongeveer 1490 gemaakt.
97
00:06:34,680 --> 00:06:36,040
Wat is het doel ervan?
98
00:06:38,120 --> 00:06:39,680
Waarom zo'n tekening?
99
00:06:39,760 --> 00:06:44,360
Het doel was dat Leonardo wilde weten…
100
00:06:44,440 --> 00:06:49,920
…hoe hij het menselijk lichaam
in de juiste verhoudingen moest schetsen.
101
00:06:50,000 --> 00:06:53,760
Even voor de zekerheid,
jij ziet toch ook z'n pakketje?
102
00:06:54,760 --> 00:06:57,240
Is er ook een versie met onderbroek?
103
00:06:57,320 --> 00:06:59,000
O, nee.
104
00:06:59,720 --> 00:07:01,480
Hij vond het zeker prima zo.
105
00:07:01,560 --> 00:07:05,040
Het is wel een beetje onbeschoft toch?
-Nee, hoor.
106
00:07:05,120 --> 00:07:07,200
Want weet je, de schoonheid…
107
00:07:07,280 --> 00:07:11,200
…de schoonheid van het menselijk
lichaam is natuurlijk…
108
00:07:11,280 --> 00:07:13,880
Kijk naar die snikkel.
Die is toch niet mooi.
109
00:07:16,840 --> 00:07:17,680
Kijk dan.
110
00:07:18,440 --> 00:07:21,440
Leonardo vulde ook notitieblok
na notitieblok…
111
00:07:21,520 --> 00:07:25,040
…met uitvindingen die hun tijd
ver vooruit waren.
112
00:07:25,120 --> 00:07:28,200
Wat is dat?
-Een vliegmachine.
113
00:07:28,280 --> 00:07:31,040
Het lijkt wel een helikopter.
114
00:07:31,120 --> 00:07:33,080
Ziet er niet heel overtuigend uit.
115
00:07:33,160 --> 00:07:38,240
M'n vriend Paul heeft een loopband
ontworpen voor de slang van z'n verloofde.
116
00:07:38,320 --> 00:07:41,520
De schetsen daarvan
zijn veel overtuigender.
117
00:07:41,600 --> 00:07:43,320
En hij had paddo's genomen.
118
00:07:43,400 --> 00:07:46,520
De slang is uiteindelijk onthoofd
door het prototype.
119
00:07:48,680 --> 00:07:51,440
Dat was geen leuk einde
van het verjaardagsfeest.
120
00:07:52,840 --> 00:07:54,560
Hij was dus ook uitvinder…
121
00:07:54,640 --> 00:07:58,280
…maar we kennen Da Vinci vooral
vanwege z'n schilderijen.
122
00:07:58,360 --> 00:07:59,720
Dit is de Mona Lisa…
123
00:07:59,800 --> 00:08:03,960
…een schilderij dat echt bestaat
en hier aan deze muur hangt.
124
00:08:04,040 --> 00:08:07,680
Mensen zijn gefascineerd door
Mona Lisa's mysterieuze karakter.
125
00:08:07,760 --> 00:08:11,160
Net als bij alle vrouwen
zie je niet wat ze denkt.
126
00:08:11,960 --> 00:08:14,800
Naar haar kijken roept zoveel vragen op.
127
00:08:14,880 --> 00:08:17,200
Wie is ze? Waarom lacht ze?
128
00:08:17,720 --> 00:08:21,760
Heeft ze een ballon tussen haar knieën?
En zo ja, welke kleur?
129
00:08:22,360 --> 00:08:25,000
Heeft ze een vriendje? Hoe heet hij?
130
00:08:25,080 --> 00:08:27,680
Wat zit er tussen zijn knieën?
131
00:08:28,360 --> 00:08:30,240
Dat zullen we nooit weten.
132
00:08:30,320 --> 00:08:33,560
En daarom komen mensen
elk jaar weer terug…
133
00:08:33,640 --> 00:08:37,600
…om naar haar te staren en te mijmeren.
En daarna weer door te lopen.
134
00:08:38,559 --> 00:08:40,159
Z'n werk ziet er oké uit…
135
00:08:40,240 --> 00:08:44,240
…en laat zien dat hij baanbrekende
technieken uit die tijd beheerste.
136
00:08:44,320 --> 00:08:45,240
Zo staat het er.
137
00:08:45,320 --> 00:08:46,880
Voor de renaissance…
138
00:08:46,960 --> 00:08:51,480
…maakten mensen slechte 2D-schilderen.
139
00:08:51,560 --> 00:08:54,400
Kunstenaars gebruikten toen
nog geen perspectief.
140
00:08:54,480 --> 00:08:59,240
Zoals m'n vriend Paul, die ooit een ober
sloeg omdat die z'n toetje liet vallen.
141
00:08:59,840 --> 00:09:04,520
Kijk eens naar dit schilderij van het
theekransje van Jezus uit de 14e eeuw.
142
00:09:05,120 --> 00:09:07,080
Het is een platte bedoening.
143
00:09:07,160 --> 00:09:11,640
Het lijkt alsof de tafel op het deksel
van een kartonnen doos staat.
144
00:09:12,440 --> 00:09:14,680
Jezus torent er bovenuit…
145
00:09:14,760 --> 00:09:19,160
…zodat het een intiem etentje lijkt
met wat schooljongens. Niet zo handig.
146
00:09:19,240 --> 00:09:21,600
En wat zijn dat? Schalen of schelpen?
147
00:09:21,680 --> 00:09:23,360
Het is gewoon slecht gemaakt.
148
00:09:23,440 --> 00:09:25,440
Schandelijk gewoon.
149
00:09:25,520 --> 00:09:27,160
Hoort niet in een museum.
150
00:09:27,240 --> 00:09:31,080
Da Vinci heeft hetzelfde tafereel
heel anders geschilderd.
151
00:09:31,160 --> 00:09:33,960
Hij rockte het perspectief als geen ander.
152
00:09:34,040 --> 00:09:37,720
Kijk eens naar de hoeken op
Het Laatste Avondmaal, en die tafel.
153
00:09:37,800 --> 00:09:42,240
Alsof je erin kunt kruipen
en Jezus eigenhandig kunt verraden.
154
00:09:42,320 --> 00:09:46,400
Het gebruik van perspectief heeft
veel betekend voor de kunst.
155
00:09:46,480 --> 00:09:50,120
Vergelijkbaar met de release
van Crash Bandicoot eeuwen later.
156
00:09:50,200 --> 00:09:54,400
De renaissance is duidelijk van invloed
geweest op de beschaving.
157
00:09:54,480 --> 00:09:58,080
Experts moeten bepalen hoeveel invloed.
158
00:09:58,760 --> 00:10:01,600
Wat is belangrijker geweest…
159
00:10:01,680 --> 00:10:06,080
…de renaissance of
Single Ladies van Beyoncé?
160
00:10:07,280 --> 00:10:10,800
Ze hebben beide bestaansrecht
in hun eigen tijd.
161
00:10:12,640 --> 00:10:13,880
Ik vind Beyoncé enig.
162
00:10:13,960 --> 00:10:18,360
Maar de renaissance was een
allesomvattende culturele hervorming.
163
00:10:18,440 --> 00:10:21,800
En ik denk niet dat Beyoncé
zover wil gaan.
164
00:10:21,880 --> 00:10:26,840
Dus het werk van een paar witte
heteromannen wint het van dat van Beyoncé?
165
00:10:26,920 --> 00:10:29,280
Wilt u het zo formuleren?
Voor de camera?
166
00:10:31,640 --> 00:10:34,880
De renaissance heeft
zeker geesten verruimd…
167
00:10:34,960 --> 00:10:37,800
…maar zonder tv-series zoals deze…
168
00:10:38,560 --> 00:10:42,080
…wisten mensen nog steeds niets
van hun eigen planeet.
169
00:10:42,760 --> 00:10:46,680
Vraag een boer van toen waar Amerika ligt
en je krijgt geen antwoord.
170
00:10:46,760 --> 00:10:48,800
Of erger, de pest.
171
00:10:49,800 --> 00:10:52,600
In die tijd zag de kaart
er namelijk zo uit:
172
00:10:52,680 --> 00:10:59,680
alle tot dan toe ontdekte landen op een
hoop en Amerika was nergens te bekennen.
173
00:11:00,960 --> 00:11:02,640
Deze man heeft dat veranderd:
174
00:11:02,720 --> 00:11:05,760
Italiaanse zeeman en detective
Christoffel Columbo.
175
00:11:05,840 --> 00:11:11,480
Columbo dacht dat hij aan de andere kant
van de kaart op zou duiken, zoals Pac-Man.
176
00:11:11,560 --> 00:11:15,640
Zo kon hij snel naar India zeilen
en de spoken zien kwijt te raken.
177
00:11:15,720 --> 00:11:17,360
Het was een enorm risico.
178
00:11:17,440 --> 00:11:20,360
Als hij gelijk had,
zou hij miljonair worden.
179
00:11:20,440 --> 00:11:24,560
Zo niet, dan zou hij uitgelachen worden
en ook nog eens dood zijn.
180
00:11:24,640 --> 00:11:27,400
Daar kon hij mee leven,
dus hij ging op pad.
181
00:11:27,480 --> 00:11:29,960
Columbo heeft India niet gevonden…
182
00:11:30,040 --> 00:11:34,040
…maar hij kwam wel terecht in
de Nieuwe Wereld, de Aarde deel II…
183
00:11:34,120 --> 00:11:36,080
…oftewel Amerika.
184
00:11:36,160 --> 00:11:39,240
Anderen zouden al snel
in z'n voetsporen volgen.
185
00:11:41,320 --> 00:11:42,760
Dit is Plymouth.
186
00:11:42,840 --> 00:11:47,160
In 1620 stond hier een groep pelgrims
die snakte naar een beter leven.
187
00:11:47,240 --> 00:11:50,240
Logisch, want zoals ik al zei,
dit is Plymouth.
188
00:11:50,840 --> 00:11:54,000
De pelgrims sprongen
in hun watermobiel oftewel boot…
189
00:11:54,080 --> 00:11:55,760
…genaamd Starship Mayflower…
190
00:11:56,520 --> 00:12:00,400
…en zeilden dapper over deze kaart
van de Atlantische Oceaan…
191
00:12:00,480 --> 00:12:03,720
…naar de andere kant,
waar ze in Plymouth arriveerden.
192
00:12:03,800 --> 00:12:05,640
Dat kwam vast hard aan.
193
00:12:06,160 --> 00:12:09,560
Gelukkig bleek dit
een andere Plymouth te zijn.
194
00:12:09,640 --> 00:12:14,160
In eerste instantie vonden de Europese
kolonisten het leven daar zwaar.
195
00:12:14,240 --> 00:12:18,520
Ze leerden van inheemse Amerikanen
maïs te verbouwen en waar te vissen.
196
00:12:18,600 --> 00:12:23,480
Als bedankje gaven de kolonisten
hun de pokken.
197
00:12:23,560 --> 00:12:27,360
De kolonisten zouden nooit vergeten
dat ze zo goed waren geholpen…
198
00:12:27,440 --> 00:12:30,880
…al hebben ze ze jaren later
toch uitgemoord.
199
00:12:30,960 --> 00:12:34,200
Terwijl de Nieuwe Wereld
drastisch veranderde…
200
00:12:34,280 --> 00:12:38,040
…was er een doorbraak ophanden
in de Oude Wereld.
201
00:12:38,800 --> 00:12:42,440
De 17e eeuw was net begonnen
en deze maf geklede wetenschapper…
202
00:12:42,520 --> 00:12:45,840
…zou het wereldbeeld van de mens
voorgoed veranderen.
203
00:12:45,920 --> 00:12:47,440
Hij heet Galileo…
204
00:12:47,520 --> 00:12:50,360
…en is een van de weinigen
die zo beroemd is…
205
00:12:50,440 --> 00:12:55,920
…dat hij bekendstaat onder één naam,
zoals Churchill, Pepsi of Garfield.
206
00:12:56,000 --> 00:13:00,560
Galileo's volledige naam was
Galileo Figaro Magnifico, nietwaar?
207
00:13:00,640 --> 00:13:04,000
Volgens mij klopt dat niet helemaal.
208
00:13:04,080 --> 00:13:08,480
Zo staat het in de 'Dominican Rhapsody'.
-Bedoel je 'Bohemian Rhapsody'?
209
00:13:08,560 --> 00:13:09,720
Hoe heette hij dan?
210
00:13:09,800 --> 00:13:13,360
Voor zover ik weet
was z'n naam Galileo Galilei.
211
00:13:13,440 --> 00:13:16,120
Galileo Galilei?
-Klopt
212
00:13:16,200 --> 00:13:22,040
Dat is alsof ik Philomena Philomeni
zou heten. Dat klinkt best leuk.
213
00:13:22,600 --> 00:13:25,600
Galileo ontwierp een telescoop
die zo krachtig was…
214
00:13:25,680 --> 00:13:28,440
…dat hij naar blote mensen kon loeren
op de zon.
215
00:13:28,520 --> 00:13:31,560
Jemig. Alles is gigantisch.
216
00:13:31,640 --> 00:13:33,920
Heb jij al gekeken?
Het is ongelofelijk.
217
00:13:35,080 --> 00:13:38,800
Hoe heb je dat gedaan?
Ben jij de echte Galileo of een acteur?
218
00:13:40,720 --> 00:13:42,160
Had de echte het te druk?
219
00:13:42,920 --> 00:13:47,560
Deze astronomische slimmerik
deed zo'n schokkende ontdekking…
220
00:13:47,640 --> 00:13:50,000
…dat de paus zeven kleuren scheet.
221
00:13:50,080 --> 00:13:51,680
Volgens het Oude Testament…
222
00:13:51,760 --> 00:13:54,880
…draait de zon om de aarde
en niet andersom.
223
00:13:54,960 --> 00:13:59,960
Dus de kerk vond dat Galileo
de Bijbel uitmaakte voor leugenaar.
224
00:14:00,040 --> 00:14:04,880
Ze beschuldigden hem zoals het
ware christenen betaamt van ketterij…
225
00:14:04,960 --> 00:14:08,120
…en hij werd schuldig bevonden
tijdens een showproces.
226
00:14:08,200 --> 00:14:14,520
Galileo kreeg voor eeuwig huisarrest
terwijl de zon om de aarde draaide.
227
00:14:14,600 --> 00:14:20,040
De kerk dacht dat de zon om de aarde
draait, maar volgens hem was het andersom.
228
00:14:20,120 --> 00:14:22,240
Achter wie staan we eigenlijk?
229
00:14:22,320 --> 00:14:27,400
We staan achter Galileo. Volgens mij
geldt dat inmiddels ook voor de kerk.
230
00:14:27,480 --> 00:14:31,200
Zouden de zon en de aarde
niet allebei kunnen draaien?
231
00:14:31,280 --> 00:14:34,360
Dan is iedereen blij.
Zullen we het daarop houden?
232
00:14:34,880 --> 00:14:40,280
Als hij een onsterfelijkheidsmachine had
bedacht in plaats van zo'n telescoop…
233
00:14:40,360 --> 00:14:43,800
…had hij gezien dat z'n ideeën
geaccepteerd zouden worden.
234
00:14:43,880 --> 00:14:46,480
Maar helaas, zo briljant was hij niet.
235
00:14:47,760 --> 00:14:51,600
Ook in de filosofie
werden er barrières beslecht…
236
00:14:51,680 --> 00:14:53,960
…dankzij enorme denkers zoals deze man.
237
00:14:54,520 --> 00:14:57,240
Wie was Jim Des Cart?
238
00:14:57,320 --> 00:15:02,840
Ik weet niet wie Jim Des Cart is…
239
00:15:02,920 --> 00:15:06,560
…maar ik weet wel dat René Descartes
vaak wordt gezien…
240
00:15:06,640 --> 00:15:08,880
…als vader van de moderne filosofie.
241
00:15:08,960 --> 00:15:12,640
Wat bedoelde hij
met: 'Ik denk, dus ik ben'?
242
00:15:14,000 --> 00:15:19,720
Descartes bedoelde dat zelfbewustzijn…
243
00:15:19,800 --> 00:15:22,240
..assertiviteit…
244
00:15:22,320 --> 00:15:26,240
…de bepalende eigenschap is
van de menselijke identiteit.
245
00:15:26,320 --> 00:15:29,800
Wacht even, als ik denk, ben ik dus…
246
00:15:29,880 --> 00:15:33,520
…maar hoe zit het met de rest?
Denken zij, dus zijn zij?
247
00:15:33,600 --> 00:15:37,120
Hoe weet ik of zij denken en dus zijn?
248
00:15:37,200 --> 00:15:41,160
Of denk ik dat zij denken en dus zijn…
249
00:15:41,240 --> 00:15:44,640
…maar zijn ze niet echt
en denk ik dat alleen maar?
250
00:15:44,720 --> 00:15:47,280
Denk jij en ben jij daarom ook, nu?
251
00:15:48,280 --> 00:15:51,400
Ik zou niet zeggen dat mijn bestaan…
252
00:15:51,480 --> 00:15:54,720
…afhankelijk is van wat ik denk…
253
00:15:55,280 --> 00:15:59,320
…maar dat bedoelde Descartes
ook niet.
254
00:15:59,400 --> 00:16:02,040
Kun je ook denken
dat je iemand anders bent?
255
00:16:02,120 --> 00:16:05,720
Als ik bijvoorbeeld heel hard denk…
256
00:16:05,800 --> 00:16:10,480
…dat ik Eddie Murphy ben,
kan ik hem dan worden?
257
00:16:10,560 --> 00:16:14,280
En als ik hem word, wordt hij dan mij…
258
00:16:14,360 --> 00:16:16,560
…of verdwijnt hij gewoon?
259
00:16:16,640 --> 00:16:19,240
Heeft Des Carts daar iets over gezegd?
260
00:16:20,800 --> 00:16:26,240
Daar heeft Descartes volgens mij
niets over gezegd.
261
00:16:26,320 --> 00:16:27,240
Waarom niet?
262
00:16:28,360 --> 00:16:32,640
Er ontstond een intellectuele stroming
genaamd de Verlichting:
263
00:16:32,720 --> 00:16:35,480
metroseksuele rijken publiceerden essays…
264
00:16:35,560 --> 00:16:39,640
…die de horizon van de mensheid
op ongekende wijze verbreedden…
265
00:16:39,720 --> 00:16:44,360
…totdat de Belgische technoklassieker
'Pump Up The Jam' uitkwam in 1989.
266
00:17:01,000 --> 00:17:04,000
DE CLIP IS GEBASEERD OP
EEN ESSAY VAN WILLIAM GOLDMAN
267
00:17:04,080 --> 00:17:06,600
SCRIPTSCHRIJVER VAN
ALL THE PRESIDENT'S MEN
268
00:17:07,880 --> 00:17:11,280
DE NAAM TECHNOTRONIC
BESTAAT UIT 'TECHNO',
269
00:17:11,359 --> 00:17:14,200
EEN TYPE DANCE, EN 'TRONIC',
DAT 'TRONIC' BETEKENT
270
00:17:15,160 --> 00:17:21,079
ALS JE EEN VAN DE EERSTE SINGLES
KOCHT, KREEG JE ER EEN PAARD BIJ
271
00:17:22,560 --> 00:17:25,720
OP 28 DECEMBER 1879 STORTTE
DE SPOORBRUG IN DUNDEE IN
272
00:17:25,800 --> 00:17:28,720
ER VIELEN 60 DODEN
273
00:17:30,079 --> 00:17:35,440
De man die in dit schilderij vastzit
is filosoof Jean-Jacques Rousseau.
274
00:17:35,520 --> 00:17:40,280
Die naam is zo Frans dat hij net zo goed
Pierre Baguette had kunnen heten.
275
00:17:40,360 --> 00:17:42,040
Maar zo heette hij dus niet.
276
00:17:43,080 --> 00:17:47,600
Hij schreef: 'De mens is vrij geboren,
en overal bevindt hij zich in ketenen.'
277
00:17:48,120 --> 00:17:52,120
Hij wilde een samenleving waarin
mensen hun eigen lot konden bepalen.
278
00:17:52,200 --> 00:17:58,160
Die droom lokte kolonisten met hordes
en boten tegelijk naar de Nieuwe Wereld.
279
00:17:59,320 --> 00:18:03,480
Ze wilden een nieuw bestaan opbouwen
door hard te werken en zwoegen…
280
00:18:03,560 --> 00:18:06,920
…maar ontdekten al snel
dat ze daar te lui voor waren…
281
00:18:07,000 --> 00:18:10,120
…dus lieten ze mensen uit Afrika
al het werk doen.
282
00:18:10,720 --> 00:18:14,400
Je zou denken dat dit de mensen waren
die Rousseau bedoelde…
283
00:18:14,480 --> 00:18:18,800
…toen hij zei dat de mens z'n ketenen
moest afwerpen. Maar dat was niet zo.
284
00:18:18,880 --> 00:18:21,880
Zoals zoveel humanisten
had hij daar iets op bedacht.
285
00:18:21,960 --> 00:18:25,880
Hij zag slaven niet als mensen,
dus hij hoefde niets om ze te geven.
286
00:18:25,960 --> 00:18:30,840
Gelukkig raakten de kolonisten
rond deze tijd geïnteresseerd in vrijheid.
287
00:18:32,360 --> 00:18:37,240
Het ongelukkige was dat ze daarbij niet
dachten aan hun slaven, maar aan zichzelf.
288
00:18:37,960 --> 00:18:42,400
De Britse koloniën werden bestuurd
door deze koning en ets George III.
289
00:18:43,200 --> 00:18:48,360
Maar de relatie tussen het Oude Engeland
en de Nieuwe Wereld verslechterde.
290
00:18:48,440 --> 00:18:53,600
Waarom ontstonden er spanningen
tussen de Britten en de Amerikanen?
291
00:18:53,680 --> 00:18:59,320
Omdat jullie 'cookies' en 'sidewalk'
zeggen en wij 'biscuits' en 'pavement'?
292
00:18:59,400 --> 00:19:03,680
Ik vind dat soort dingen na een tijdje
irritant worden in een relatie.
293
00:19:03,760 --> 00:19:05,040
Het was nog erger.
294
00:19:05,120 --> 00:19:09,920
Groot-Brittannië besloot belastingen op
te leggen. Dat was nog nooit gebeurd.
295
00:19:10,000 --> 00:19:12,960
Ze werden het dus niet eens over geld?
296
00:19:13,040 --> 00:19:16,760
Zo is het ook gegaan
tussen mij en m'n ex Sean.
297
00:19:17,560 --> 00:19:20,920
Als we eten bestelden,
jullie zeggen 'takeout'…
298
00:19:21,960 --> 00:19:26,120
…wilde hij soms de rekening delen…
299
00:19:26,200 --> 00:19:31,160
…terwijl hij dingen bestelde als uien
bhaji's. Hij wist dat ik die niet lust.
300
00:19:31,240 --> 00:19:36,680
En hij kreeg er een slechte adem van.
Maar ik moest er wel voor betalen.
301
00:19:36,760 --> 00:19:38,640
Dat vond ik echt niet eerlijk.
302
00:19:39,280 --> 00:19:42,360
Vindt u dat eerlijk?
-Als je het zo zegt, nee.
303
00:19:42,440 --> 00:19:44,960
Nee. En zij is hoogleraar, Sean.
304
00:19:47,080 --> 00:19:52,600
Uiteindelijk besloot een groep kolonisten
in Boston in 1773 dat ze het beu was.
305
00:19:52,680 --> 00:19:57,240
Toen de mensen in Boston
boos werden op de Britten…
306
00:19:57,320 --> 00:20:01,200
…waarom hielden ze toen alleen
een driftig theekransje…
307
00:20:01,280 --> 00:20:04,600
…en sloegen ze er niet op,
zoals Britten dat zouden doen?
308
00:20:04,680 --> 00:20:10,320
Waarom doen Amerikanen altijd
zo laf, zelfs tegenwoordig nog?
309
00:20:10,400 --> 00:20:13,960
Het enige laffe was…
310
00:20:14,040 --> 00:20:19,240
…dat ze zich verkleedden als indianen
om anoniem te blijven.
311
00:20:19,320 --> 00:20:24,560
Maar zou je vrijwillig, als het niet
nodig is, naar de gevangenis gaan?
312
00:20:26,560 --> 00:20:28,840
Dat ligt aan de faciliteiten denk ik.
313
00:20:29,880 --> 00:20:32,800
Hun minachting voor onze thee
was één ding…
314
00:20:32,880 --> 00:20:36,120
…maar er zou nog iets gemeners komen.
315
00:20:36,200 --> 00:20:39,800
In 1776 besloten de leiders
van de 13 koloniën…
316
00:20:39,880 --> 00:20:44,160
…dat ze niet meer 'Brits' genoemd
wilden worden, maar 'Amerikaans'.
317
00:20:44,720 --> 00:20:48,640
Deze heteroseksuele witte superband
genaamd de Founding Fathers…
318
00:20:48,720 --> 00:20:54,200
…maakte het uit met het beroemdste bericht
ooit: de Onafhankelijkheidsverklaring.
319
00:20:54,280 --> 00:20:57,760
Al deze mannen zijn idolen geworden
voor Amerikanen.
320
00:20:57,840 --> 00:20:59,760
Voor anderen zijn ze middelmatig.
321
00:20:59,840 --> 00:21:03,680
Het werd oorlog tussen
de Amerikanen en Britten.
322
00:21:04,200 --> 00:21:06,840
Er bestond nog geen camouflagekleding…
323
00:21:06,920 --> 00:21:10,000
...dus de Britse troepen
droegen felrode jassen…
324
00:21:10,080 --> 00:21:14,040
…en werden bij bosjes neergemaaid
terwijl ze er geweldig uitzagen.
325
00:21:14,760 --> 00:21:18,480
Op dit schilderij staat een van
de belangrijkste gebeurtenissen.
326
00:21:18,560 --> 00:21:21,560
George Washington
die de Delaware oversteekt.
327
00:21:21,640 --> 00:21:26,720
Zoals je ziet moest hij de hele tijd staan
omdat hij geen stoel gereserveerd had.
328
00:21:26,800 --> 00:21:31,400
Hij is er niet in gevallen maar heeft ook
niet meegeroeid. Dat was vast irritant.
329
00:21:32,240 --> 00:21:36,400
Washington heeft gewonnen
en hij werd Amerika's eerste president.
330
00:21:36,480 --> 00:21:41,040
Het meest gerespecteerde ambt
ter wereld, tot 2016.
331
00:21:41,120 --> 00:21:45,240
Washington en de andere papa's
hebben de grondwet geschreven.
332
00:21:45,320 --> 00:21:47,680
Een handleiding
voor hun nieuwe land.
333
00:21:47,760 --> 00:21:51,440
Daar stonden zeer invloedrijke
politieke concepten in.
334
00:21:51,520 --> 00:21:55,800
Ik las ergens dat Amerika niet alleen
een land is, maar ook een idee.
335
00:21:56,520 --> 00:21:59,160
Maar het is alleen een land, toch?
336
00:21:59,240 --> 00:22:03,640
Het land is opgericht naar een idee
en is georganiseerd…
337
00:22:03,720 --> 00:22:08,000
…rondom het idee dat het een land
van vrijheid is voor iedereen.
338
00:22:08,080 --> 00:22:10,800
Ja, maar een boterham eten,
dat is een idee.
339
00:22:10,880 --> 00:22:14,720
Je fiets blauw verven, dat is een idee.
Dit doen:
340
00:22:14,800 --> 00:22:15,920
Dat is een idee.
341
00:22:16,000 --> 00:22:17,880
Amerika is gewoon een plek.
342
00:22:18,920 --> 00:22:23,560
De Revolutie veroorzaakte een schokgolf
over de wereld, laat staan de planeet.
343
00:22:23,640 --> 00:22:26,200
Vooral in Frankrijk kwam het hard aan.
344
00:22:26,280 --> 00:22:29,840
Daar zwoegde de gewone man,
oftewel 'homme', in de modder…
345
00:22:30,520 --> 00:22:34,680
…terwijl de rijken zoveel geld hadden
dat ze franjes hebben uitgevonden.
346
00:22:34,760 --> 00:22:38,640
Al snel had Jacques met de pet
genoeg van koning Lodewijk XVI…
347
00:22:38,720 --> 00:22:43,160
…en z'n identieke vrouwen Marie
en Toinette die het breed lieten hangen…
348
00:22:43,240 --> 00:22:45,760
…terwijl de armen alleen taart kregen.
349
00:22:47,000 --> 00:22:51,920
Uiteindelijk begon er in 1789
een topless revolutie.
350
00:22:52,920 --> 00:22:55,840
De koning werd afgezet
en er kwam een instrument…
351
00:22:55,920 --> 00:22:58,560
…waarmee de adel
voorgoed opgeruimd zou worden.
352
00:23:00,040 --> 00:23:02,160
De guillotine werd ontworpen…
353
00:23:02,240 --> 00:23:05,640
…als humane manier
om iemand te onthoofden…
354
00:23:05,720 --> 00:23:07,800
…voor een groep joelende omstanders.
355
00:23:07,880 --> 00:23:12,760
Het adellijke hoofd
ging door dit gat…
356
00:23:12,840 --> 00:23:16,720
…en dan viel dit scherpe blad omlaag
en hakte het hoofd af…
357
00:23:16,800 --> 00:23:19,760
…waardoor het wegschoot
van de nek en het lijf.
358
00:23:19,840 --> 00:23:22,680
Op dat moment dachten ze vast
ontsnapt te zijn...
359
00:23:22,760 --> 00:23:25,160
…maar dat fijne gevoel
duurde maar kort…
360
00:23:25,240 --> 00:23:28,400
…want enkele momenten later
kwam het hoofd terecht…
361
00:23:28,480 --> 00:23:31,040
…in deze vreselijk ruwe rieten mand.
362
00:23:32,760 --> 00:23:35,640
Kijk maar, hij is niet eens bekleed.
363
00:23:35,720 --> 00:23:40,200
Die val veroorzaakte kneuzingen
en misschien zelfs een hersenschudding.
364
00:23:40,280 --> 00:23:44,000
Het was erger geweest
je hoofd uit een koets te moeten steken...
365
00:23:44,080 --> 00:23:46,240
...en langs een gebouw te rijden.
366
00:23:46,320 --> 00:23:50,320
Desondanks had het een grote impact
op iedereen die zo onthoofd werd…
367
00:23:50,400 --> 00:23:55,960
…maar vooral op koning Lodewijk. Zonder
hoofd kon hij nooit meer een kroon dragen…
368
00:23:56,040 --> 00:23:59,720
…en ook niet elders aan de bak komen.
369
00:23:59,800 --> 00:24:04,800
Misschien heeft hij zich daarom kort
daarna uit de openbaarheid teruggetrokken.
370
00:24:04,880 --> 00:24:09,400
Dit was niet de eerste keer
dat de massa opstond tegen de elite…
371
00:24:09,480 --> 00:24:11,120
…en vast niet de laatste.
372
00:24:11,200 --> 00:24:15,240
Het lijkt erop dat het vaak de armen zijn
die de rijken omverwerpen.
373
00:24:15,320 --> 00:24:20,000
Denkt u dat miljardairs als Elon Musk zich
zorgen moeten maken over de guillotine?
374
00:24:21,120 --> 00:24:25,120
Ik denk dat door de Franse Revolutie…
375
00:24:25,200 --> 00:24:29,320
…veel machtige mensen zich
zorgen begonnen te maken.
376
00:24:29,400 --> 00:24:31,760
Elon Musk kan vast
een apparaat bedenken…
377
00:24:31,840 --> 00:24:35,360
…dat z'n hoofd elektronisch afhakt
voordat de meute arriveert.
378
00:24:35,440 --> 00:24:39,200
Jij weet hier veel meer van dan ik.
-Ik doe maar een gok.
379
00:24:40,160 --> 00:24:43,800
Frankrijk besloot kort daarna
een sterke man nodig te hebben…
380
00:24:43,880 --> 00:24:46,840
…en die kregen ze in de vorm
van keizer Napoleon.
381
00:24:46,920 --> 00:24:50,320
Geen familie van de keizerspinguïn
voor zover we weten.
382
00:24:51,040 --> 00:24:54,000
Napoleon heeft veel oorlogen
op land en zee gevoerd…
383
00:24:54,080 --> 00:24:59,040
…die veel te duur zijn om na te spelen
in historische documentaires.
384
00:25:01,960 --> 00:25:05,360
Vandaar deze geluidseffecten
onder dit schilderij.
385
00:25:05,440 --> 00:25:07,680
Dat geeft een idee van hoe het was…
386
00:25:07,760 --> 00:25:10,360
…maar we missen
nog een belangrijk ingrediënt.
387
00:25:10,440 --> 00:25:13,640
Een soundtrack van klassieke muziek
is het enige…
388
00:25:13,720 --> 00:25:16,240
…dat deze oorlogen
tot leven kan wekken.
389
00:25:23,800 --> 00:25:25,920
Zie je? Stukken beter.
390
00:25:26,800 --> 00:25:30,360
Gelukkig werd er elders hard gewerkt
aan zulke muziek…
391
00:25:30,440 --> 00:25:33,320
…door een componist genaamd Beethoven.
392
00:25:34,880 --> 00:25:39,360
Had Beethoven echt
een paard in z'n gezicht?
393
00:25:40,800 --> 00:25:42,600
Sorry, dat zei ik verkeerd.
394
00:25:42,680 --> 00:25:45,720
Ik bedoel, was Beethoven goed in muziek?
395
00:25:47,040 --> 00:25:52,480
Hij wordt gezien als de beste componist
van de westerse klassieke muziek.
396
00:25:52,560 --> 00:25:59,000
Beethoven heeft dat nummer
geschreven dat zo gaat:
397
00:25:59,080 --> 00:26:00,800
Wat betekent die tekst?
398
00:26:01,760 --> 00:26:04,800
Het is een heel sterk motief.
399
00:26:04,880 --> 00:26:06,880
Je hoort gewoon steeds 'dum'.
400
00:26:06,960 --> 00:26:11,040
Is dat een belediging voor het publiek
of is het een Duits woord?
401
00:26:11,120 --> 00:26:16,280
Beethoven heeft deze muziek geschreven
voor instrumenten.
402
00:26:16,360 --> 00:26:21,080
Dus er zitten geen teksten in.
403
00:26:21,160 --> 00:26:24,920
Geen songtekst? Hoe moeten we
dan weten waar het over gaat?
404
00:26:25,000 --> 00:26:26,560
Het gaat dus nergens over.
405
00:26:27,400 --> 00:26:30,880
Hij was heel succesvol
met z'n niksige deuntjes…
406
00:26:30,960 --> 00:26:34,680
…maar toch kreeg Beethoven te maken
met persoonlijke uitdagingen.
407
00:26:34,760 --> 00:26:39,120
Klopt het dat Beethoven in de laatste
jaren van z'n carrière dood was?
408
00:26:40,400 --> 00:26:43,640
Hij was wel doof
gedurende de helft van z'n leven.
409
00:26:43,720 --> 00:26:45,600
Nee, dood.
-Dood?
410
00:26:47,000 --> 00:26:48,200
Nee.
411
00:26:48,280 --> 00:26:52,440
Dat staat ik in de aantekeningen
van de producent. Het staat er echt.
412
00:26:53,240 --> 00:26:54,240
Even kijken.
413
00:26:55,920 --> 00:27:00,280
'In z'n latere jaren was Beethoven
zeer dood.'
414
00:27:00,360 --> 00:27:02,120
Zeer doof.
415
00:27:02,200 --> 00:27:04,160
D-O-O-F.
416
00:27:04,240 --> 00:27:10,480
Hij was natuurlijk doof toen hij dood was,
maar was hij ook doof toen hij nog leefde?
417
00:27:10,560 --> 00:27:14,680
Ja, hij was zeer doof.
-Maar niet dood?
418
00:27:14,760 --> 00:27:15,920
Hij was niet dood…
419
00:27:16,000 --> 00:27:18,720
…toen hij nog leefde?
-Nee, dat niet.
420
00:27:18,800 --> 00:27:21,120
Hoe schreef hij muziek
toen hij dood was?
421
00:27:22,480 --> 00:27:27,760
Op 26 maart 1827 was het
echt afgelopen voor Beethoven.
422
00:27:27,840 --> 00:27:30,760
Z'n genialiteit leek voor altijd
verloren te zijn.
423
00:27:30,840 --> 00:27:32,200
Tot nu.
424
00:27:32,760 --> 00:27:38,160
In Silicon Valley is z'n geest nagebouwd
en geïnstalleerd in deze slimme speaker:
425
00:27:38,240 --> 00:27:40,080
de B8-Hoven Smart Home Plus.
426
00:27:40,160 --> 00:27:41,440
We gaan 'm testen.
427
00:27:42,200 --> 00:27:45,280
B8-Hoven, componeer een nieuwe symfonie.
428
00:27:45,360 --> 00:27:46,400
Was war das?
429
00:27:47,040 --> 00:27:49,120
Componeer een nieuwe symfonie.
430
00:27:49,200 --> 00:27:50,560
Waar ben ik?
431
00:27:50,640 --> 00:27:52,880
Wat? Componeer gewoon iets.
432
00:27:52,960 --> 00:27:55,880
Mein Gott, het is donker.
Waarom spreek ik Engels?
433
00:27:55,960 --> 00:28:00,000
Ik kan m'n benen niet zien.
-Luister, speel m'n Vrijdagavond-playlist.
434
00:28:00,080 --> 00:28:02,080
Hier is de Vrijdagavond-playlist.
435
00:28:03,120 --> 00:28:05,080
Waarom doe ik dit?
436
00:28:05,160 --> 00:28:07,480
Mein Gott, verlos me uit m'n lijden.
437
00:28:12,240 --> 00:28:15,720
Binnen een tijdsbestek
van een paar honderd jaar…
438
00:28:15,800 --> 00:28:16,920
…heeft de mensheid…
439
00:28:17,000 --> 00:28:20,600
…een reeks enorme culturele
en politieke revoluties ondergaan.
440
00:28:20,680 --> 00:28:23,840
De volgende keer laat ik
een nog grotere revolutie zien.
441
00:28:23,920 --> 00:28:28,680
Een industriële revolutie gesmeed
in staal, stoom, zweet…
442
00:28:28,760 --> 00:28:32,200
…vliegtuigen, treinen, automobielen
en weer vliegtuigen.
443
00:28:32,280 --> 00:28:34,880
Er is jaren geprobeerd
een vliegtuig te maken.
444
00:28:35,520 --> 00:28:38,440
Waarom wilden we zo graag
de lucht veroveren?
445
00:28:38,520 --> 00:28:41,320
Daar is niks.
Je kunt er niet eens zitten.