1
00:00:06,000 --> 00:00:11,000
W pierwszym genialnym odcinku
tej wkrótce nagrodzonej serii
2
00:00:11,080 --> 00:00:14,560
po raz pierwszy najlepiej pokazałam wam,
3
00:00:14,640 --> 00:00:18,240
jak ludzkość wydostała się
z czasów jaskiniowców,
4
00:00:18,320 --> 00:00:22,040
wynalazła rolnictwo,
myślenie i trójkąty z piasku,
5
00:00:22,120 --> 00:00:26,120
by ostatecznie założyć
zupełnie nowe miasto: starożytny Rzym.
6
00:00:26,200 --> 00:00:30,240
Ale to nie koniec opowieści,
był to zaledwie pierwszy odcinek.
7
00:00:30,320 --> 00:00:34,000
Nie można zaprzeczyć,
że człowiek przemierzył olbrzymią drogę.
8
00:00:34,080 --> 00:00:38,240
Ale czy mógł pójść dalej?
Może był wyczerpany i musiał odpocząć?
9
00:00:39,280 --> 00:00:42,880
Aby wejść na następny poziom,
humanoid musiał uwierzyć
10
00:00:42,960 --> 00:00:47,880
w coś większego niż człowiek,
większego nawet niż słoń.
11
00:00:47,960 --> 00:00:51,840
W tym odcinku przedstawię,
jak ludzkość znalazła religię.
12
00:00:51,920 --> 00:00:55,160
Rozstrzygniemy też spór,
który toczy się od wieków:
13
00:00:55,240 --> 00:00:58,200
Co jest lepsze? Biblia czy Koran?
14
00:00:58,880 --> 00:01:01,160
- Koran.
- Tak pan uważa?
15
00:01:01,240 --> 00:01:06,000
To wszystko wydarzyło się tu,
na planecie, o którą warto walczyć.
16
00:01:06,080 --> 00:01:08,400
Zapraszam na program Świat oczami Cunk.
17
00:01:15,280 --> 00:01:18,760
ŚWIAT OCZAMI CUNK
18
00:01:21,440 --> 00:01:23,440
ODCINEK 2:
STARCIE RELIGII
19
00:01:23,520 --> 00:01:27,080
Na zegarze mamy czas rzymski p.n.e.
20
00:01:27,160 --> 00:01:30,360
Imperium Rzymskie znajduje się
w szczycie świetności.
21
00:01:30,440 --> 00:01:33,000
Jednak mimo fantazyjnych kolumn i mozaik,
22
00:01:33,080 --> 00:01:36,280
w sercu kultury rzymskiej panowała pustka.
23
00:01:36,360 --> 00:01:41,200
Wieczne, napędzane winem
orgie w vomitoriach były bardzo dobre.
24
00:01:41,280 --> 00:01:44,920
Ale w końcu potrzeba czegoś więcej.
Również mopa.
25
00:01:45,600 --> 00:01:47,800
Ludzie pragnęli oświecenia.
26
00:01:47,880 --> 00:01:51,440
Aby je znaleźć,
potrzebowali duchowego wzoru, ikony,
27
00:01:51,520 --> 00:01:53,800
postaci prawie takiej jak Chrystus.
28
00:01:53,880 --> 00:01:57,960
Tak się szczęśliwie złożyło,
że zaraz miał się pojawić ktoś taki.
29
00:01:58,040 --> 00:02:00,840
Nikt inny jak pan Jezus Chrystus.
30
00:02:01,640 --> 00:02:03,720
Narodził się w skromnej stajni,
31
00:02:03,800 --> 00:02:07,360
co nie jest dobrym środowiskiem
dla niemowlęcia,
32
00:02:07,440 --> 00:02:12,360
chyba że dla małego osła,
ale według źródeł Jezus nim nie był.
33
00:02:12,440 --> 00:02:15,600
W rzeczywistości,
jak wynika z tego obrazu,
34
00:02:15,680 --> 00:02:19,640
gdy Chrystus się narodził,
miał nad głową magiczny płonący krąg,
35
00:02:19,720 --> 00:02:23,080
który mógł podpalić całe siano
i włosy łonowe.
36
00:02:23,840 --> 00:02:26,600
Nie martwcie się,
o islamie powiem później.
37
00:02:26,680 --> 00:02:30,560
Jezus urodził się jako Żyd,
ale szybko nawrócił się na stolarkę.
38
00:02:30,640 --> 00:02:34,320
Pomagał swemu tacie
w prymitywnym przemyśle meblarskim.
39
00:02:35,200 --> 00:02:38,280
To ironiczne,
że Jezus Chrystus został stolarzem,
40
00:02:38,360 --> 00:02:40,240
bo nazwano go dwoma słowami,
41
00:02:40,320 --> 00:02:43,880
które pewnie wykrzykniesz
po uderzeniu młotkiem w kciuk.
42
00:02:43,960 --> 00:02:47,600
Uczeni uważają,
że był prawdziwą postacią historyczną,
43
00:02:47,680 --> 00:02:49,760
jak Justin Timberlake czy Garfield.
44
00:02:50,640 --> 00:02:54,560
Nieważne, czy uznają go za Syna Bożego,
który dokonywał cudów,
45
00:02:54,640 --> 00:02:57,760
takich jak chodzenie po winie
lub uzdrowienia…
46
00:02:59,120 --> 00:03:02,000
Wiemy,
że głosił tolerancję i przebaczenie,
47
00:03:02,080 --> 00:03:05,040
przesłanie tak ważne,
że jego najgorliwsi wyznawcy
48
00:03:05,120 --> 00:03:08,760
w końcu zaczęli zabijać każdego,
kto nie chciał tego słuchać.
49
00:03:11,480 --> 00:03:16,360
Nic dziwnego, że ten radykalny drwal
przestraszył rzymskie władze.
50
00:03:16,440 --> 00:03:20,360
Uważali Jezusa za tak niebezpiecznego,
że kazali go ukrzyżować.
51
00:03:20,440 --> 00:03:24,720
I to nie tylko trochę, ale na śmierć.
52
00:03:25,760 --> 00:03:28,440
Wyobraźcie sobie
sprzeczne emocje Chrystusa.
53
00:03:28,520 --> 00:03:31,440
Został wysłany na ziemię,
aby ocalić ludzkość.
54
00:03:31,520 --> 00:03:36,120
A jednak znosił tu fizyczną agonię,
gdy przybito go do krzyża,
55
00:03:36,200 --> 00:03:40,640
ale wiedział, że to będzie świetne logo
dla jego długoterminowej kampanii.
56
00:03:40,720 --> 00:03:44,280
Ludzie zabili Jezusa,
bo nie podobało im się to, co mówił.
57
00:03:44,360 --> 00:03:48,000
Czy możemy nazwać go
pierwszą ofiarą kultury wykluczenia?
58
00:03:49,320 --> 00:03:53,880
Moim zdaniem w kulturze wykluczenia
konieczne jest,
59
00:03:53,960 --> 00:03:57,000
by ludzie naprawdę dostrzegli,
60
00:03:57,080 --> 00:04:02,680
że Jezus coś popierał i byli pewni,
że wiedzą, co to jest.
61
00:04:02,760 --> 00:04:06,760
Tak naprawdę nie pytałam.
Chcę wiedzieć, czy dla celów tego programu
62
00:04:06,840 --> 00:04:10,320
może go pani nazwać
pierwszą ofiarą kultury wykluczenia?
63
00:04:10,400 --> 00:04:11,920
Do tamtej kamery?
64
00:04:13,160 --> 00:04:18,400
Proszę to powiedzieć głośno i dosadnie.
65
00:04:18,480 --> 00:04:21,600
Do tamtej kamery.
66
00:04:21,680 --> 00:04:24,079
- Dobrze, do tamtej kamery?
- Tak.
67
00:04:24,160 --> 00:04:29,120
Można powiedzieć, że Jezus był
pierwszą ofiarą kultury wykluczenia.
68
00:04:29,200 --> 00:04:31,200
Świetnie. Dziękuję.
69
00:04:31,280 --> 00:04:35,640
Gdy wydawało się,
że życie Chrystusa się skończyło,
70
00:04:35,720 --> 00:04:39,760
on cudownie się odrodził,
tańczył na wzgórzu i wskoczył do nieba,
71
00:04:39,840 --> 00:04:43,400
bijąc przy tym wszystkie rekordy świata
w skoku z miejsca.
72
00:04:43,480 --> 00:04:46,760
Za życia Jezus miał tylko 12 naśladowców.
73
00:04:46,840 --> 00:04:50,600
To mniej niż mało inspirujące konto
mego wujka na Instagramie.
74
00:04:50,680 --> 00:04:54,520
Ale to się zmienia, gdy jego nauki
zaczynają się rozprzestrzeniać
75
00:04:54,600 --> 00:04:56,200
w formie spisanego słowa.
76
00:04:56,280 --> 00:05:00,480
Po śmierci Jezus wrócił na ziemię
w formie książki, prawda?
77
00:05:00,560 --> 00:05:04,520
Czemu chrześcijanie mówią
na tę specjalną książkę „Bibla”?
78
00:05:04,600 --> 00:05:07,400
- Chyba Biblia?
- Tak się to mówi?
79
00:05:07,480 --> 00:05:10,440
Nigdy tego nie słyszałam.
Może pani powtórzyć?
80
00:05:10,520 --> 00:05:13,800
- Biblia.
- Byłam przekonana, że Bibla.
81
00:05:13,880 --> 00:05:17,320
Nawet widziałam to słowo: B-I-B-L-A.
82
00:05:17,400 --> 00:05:18,760
No tak, Biblia.
83
00:05:18,840 --> 00:05:23,280
Apostołowie daleko i szeroko
rozprzestrzenili przesłanie Chrystusa,
84
00:05:23,360 --> 00:05:28,200
prawie 2000 lat przed belgijskim
hymnem techno „Pump Up the Jam”.
85
00:05:43,480 --> 00:05:47,440
TECHNOTRONIC MIAŁ INNE HITY:
„GET UP! (BEFORE THE NIGHT IS OVER)”
86
00:05:47,520 --> 00:05:49,240
I „THIS BEAT IS TECHNOTRONIC”
87
00:05:52,440 --> 00:05:56,400
„PUMP UP THE JAM” MA BPM 125,
TYLE SAMO CO SERCE KOTA W SPOCZYNKU
88
00:05:59,000 --> 00:06:03,200
TA PIOSENKA JEST HYMNEM NARODOWYM
KANADY.
89
00:06:05,840 --> 00:06:09,080
TEKST MÓWI O LOKALIZACJI
ZAKOPANEGO ZŁOTEGO ZAJĄCA.
90
00:06:09,160 --> 00:06:10,720
NIGDY GO NIE ZNALEZIONO.
91
00:06:12,920 --> 00:06:16,280
Nie wszyscy docenili
brzmienie chrześcijaństwa,
92
00:06:16,360 --> 00:06:19,400
zwłaszcza w Rzymie,
gdzie chrześcijan prześladowano,
93
00:06:19,480 --> 00:06:21,120
czyli „mszczono się”.
94
00:06:21,200 --> 00:06:25,960
Najgorszym miejscem dla chrześcijanina
było wtedy Koloseum,
95
00:06:26,040 --> 00:06:28,800
obszar nędzy równy Birmingham.
96
00:06:29,760 --> 00:06:33,240
To tu Rzymianie rzucali chrześcijan
lwom na pożarcie,
97
00:06:33,320 --> 00:06:36,960
by zobaczyć, czy bestie posłuchają
pacyfistycznego przesłania
98
00:06:37,040 --> 00:06:39,160
i będą mniej wściekłe i gryzące.
99
00:06:40,040 --> 00:06:45,960
Gdyby chrześcijanin wygrał i zjadł lwa,
przeszedłby do następnej rundy?
100
00:06:46,040 --> 00:06:51,360
Może musiałby zjeść coś innego,
na przykład całego konia?
101
00:06:51,440 --> 00:06:55,880
Nie ma wielu dowodów na to,
że rzucono lwom dużo chrześcijan.
102
00:06:55,960 --> 00:07:00,360
Czy dla tego programu może pan udawać,
że było ich bardzo dużo?
103
00:07:00,440 --> 00:07:03,000
Naprawdę? Ale to wymysł.
104
00:07:03,080 --> 00:07:07,440
Czy chrześcijanie wybaczyliby lwom
zjedzenie ich?
105
00:07:07,520 --> 00:07:09,480
Prawdopodobnie nie winili lwów.
106
00:07:09,560 --> 00:07:13,120
Lwy robiły to, co w leży w ich naturze.
107
00:07:13,200 --> 00:07:16,640
Wiemy, jak czuły się lwy,
jedzą tylko jedną rzecz?
108
00:07:16,720 --> 00:07:19,240
To chyba nie było zabawne?
109
00:07:19,320 --> 00:07:23,200
Proszę sobie wyobrazić,
że pana codzienny lunch wciąż by krzyczał.
110
00:07:23,280 --> 00:07:25,960
To miałoby wpływ
na pana zdrowie psychiczne.
111
00:07:26,040 --> 00:07:28,720
- Zdrowie psychiczne lwów.
- Tak.
112
00:07:30,040 --> 00:07:32,600
To niewiarygodne, że w ciągu kilkuset lat
113
00:07:32,680 --> 00:07:36,080
Rzymianie sami stali się chrześcijanami.
Ale dlaczego?
114
00:07:36,160 --> 00:07:40,440
Niestety żaden mieszkaniec
starożytnego Rzymu już nie żyje.
115
00:07:40,520 --> 00:07:44,040
Aby znaleźć odpowiedź,
trzeba przeszukać starożytne teksty,
116
00:07:44,120 --> 00:07:46,680
tak jak to się robi to na końcu związku.
117
00:07:46,760 --> 00:07:49,200
Dzięki współczesnej nauce czytania wiemy,
118
00:07:49,280 --> 00:07:54,240
że rzymski cesarz Konstantyn,
którego imię oznacza niezmienny,
119
00:07:54,320 --> 00:07:57,960
pewnego dnia niespodziewanie
przyjął chrześcijaństwo.
120
00:07:59,880 --> 00:08:03,560
Wkrótce wszyscy Rzymianie
nawrócili się na chrześcijaństwo
121
00:08:03,640 --> 00:08:06,840
i zaraz potem przestali
rzucać chrześcijan lwom.
122
00:08:06,920 --> 00:08:09,120
Nikt nie wie dlaczego.
123
00:08:10,600 --> 00:08:14,000
Rzymianie znaleźli Boga
praktycznie z dnia na dzień.
124
00:08:14,080 --> 00:08:18,160
Co takiego jest w religii,
że może nas tak raptownie pozyskać?
125
00:08:18,960 --> 00:08:23,000
Dlaczego ludzie muszą wierzyć
w coś większego niż oni sami?
126
00:08:23,080 --> 00:08:26,160
Nie czujemy się wystarczająco potężni?
127
00:08:26,240 --> 00:08:32,880
Uważam, że poczucie celu i wartości
128
00:08:32,960 --> 00:08:38,520
to bardzo ważny element
szczęśliwego życia.
129
00:08:38,600 --> 00:08:40,039
Ale to musi pomagać.
130
00:08:40,120 --> 00:08:44,080
Gdy pomyślisz, jaki świat jest wielki,
nagle czujesz się malutki.
131
00:08:45,200 --> 00:08:46,320
To możliwe.
132
00:08:46,400 --> 00:08:49,720
Niektórzy ludzie przeżywają
nagłe religijne nawrócenie.
133
00:08:49,800 --> 00:08:54,680
Mój kumpel Paul jechał do Winchesteru,
gdy ciężarówka złożyła się w scyzoryk.
134
00:08:54,760 --> 00:08:58,720
Pędził w jej kierunku,
wszystko toczyło się w zwolnionym tempie.
135
00:08:58,800 --> 00:09:02,480
Paul nigdy nie był religijny,
ale wtedy powiedział do Jezusa:
136
00:09:02,560 --> 00:09:05,840
„Obiecuję, że jeśli to przeżyję,
uwierzę w ciebie”.
137
00:09:05,920 --> 00:09:10,560
Przeżył, ale miał pękniętą czaszkę
i złamane obie nogi.
138
00:09:10,640 --> 00:09:12,560
Czemu Jezus zrobił to dla niego?
139
00:09:13,120 --> 00:09:18,360
Poruszyła pani bardzo znaczącą kwestię
natury opatrzności.
140
00:09:18,440 --> 00:09:20,120
- Doprawdy?
- Tak.
141
00:09:20,800 --> 00:09:24,240
Jeśli wierzymy w dobrego Boga,
142
00:09:24,320 --> 00:09:28,360
dlaczego na świecie jest tyle zła?
143
00:09:28,440 --> 00:09:33,120
Do jakiego stopnia pani znajomy, Paul,
144
00:09:33,200 --> 00:09:37,560
może obarczać Boga winą za ten wypadek?
145
00:09:37,640 --> 00:09:39,440
Paul nigdy mu nie wybaczył.
146
00:09:39,520 --> 00:09:43,320
Powiedział, że jeśli kiedykolwiek
spotka Chrystusa, zabije go.
147
00:09:45,560 --> 00:09:46,960
Rozumiem.
148
00:09:47,760 --> 00:09:50,800
Rzym stał się latarnią
wiary chrześcijańskiej.
149
00:09:50,880 --> 00:09:53,600
Ale katastrofa czaiła się tuż za rogiem,
150
00:09:53,680 --> 00:09:56,560
bo Rzymianie nawrócili się
na religię pokoju,
151
00:09:56,640 --> 00:09:58,680
by dostać po dupie od ludzi,
152
00:09:58,760 --> 00:10:02,040
którzy wierzyli głównie
w młoty i rozwalanie.
153
00:10:02,120 --> 00:10:03,560
Byli to Wandalowie,
154
00:10:03,640 --> 00:10:06,760
starożytne plemię
znane z apetytu na demolkę,
155
00:10:06,840 --> 00:10:08,640
podobnie jak Guns N' Roses.
156
00:10:13,440 --> 00:10:16,960
Znajduję się tej chwili
we współczesnym Rzymie.
157
00:10:17,040 --> 00:10:21,680
To niesamowity zbieg okoliczności,
że znajduje się on tu, gdzie starożytny.
158
00:10:21,760 --> 00:10:26,200
To tu miał miejsce
przerażający napad Wandalów na miasto.
159
00:10:26,280 --> 00:10:29,760
Hordy Wandalów przetoczyły się tędy,
160
00:10:29,840 --> 00:10:33,480
obok kawiarni z nieuprzejmym personelem,
aż do tego miejsca,
161
00:10:33,560 --> 00:10:36,120
po drodze zabijając, plądrując i paląc.
162
00:10:36,200 --> 00:10:40,080
Wiemy, że w tamtych czasach
nie było tu skrzyżowania,
163
00:10:40,160 --> 00:10:44,640
więc podczas inwazji mogli bezpiecznie
zignorować sygnalizację świetlną.
164
00:10:44,720 --> 00:10:46,920
Tamta pizzeria byłaby zamknięta,
165
00:10:47,000 --> 00:10:50,160
bo według źródeł
napaść miała miejsce w niedzielę.
166
00:10:50,240 --> 00:10:53,120
TripAdvisor podaje,
że w weekend jest zamknięta,
167
00:10:53,200 --> 00:10:55,840
poza tym nie nadaje się dla dużych grup.
168
00:10:55,920 --> 00:11:00,240
Wszystko inne, co tu widzimy,
zostałoby całkowicie zniszczone.
169
00:11:02,040 --> 00:11:06,120
Zanim Wandalowie przetoczyli się
z tej części miasta do następnej,
170
00:11:06,200 --> 00:11:09,720
zostawili po sobie tylko zniszczenie
i końskie gówna.
171
00:11:09,800 --> 00:11:15,000
Rzym splądrowano, zniszczono,
właściwie rozjebano na strzępy.
172
00:11:15,080 --> 00:11:19,160
Gdy Rzym upadł,
całe Cesarstwo Rzymskie było kaput.
173
00:11:19,240 --> 00:11:23,920
Potem nastąpił ponury okres,
który stał się znany jako „ciemnywiek”.
174
00:11:25,880 --> 00:11:27,280
Cholera!
175
00:11:27,360 --> 00:11:30,960
„Ciemnywiek” brzmi trochę jak objawy,
prawda?
176
00:11:31,040 --> 00:11:33,040
Coś takiego, jak zaraza.
177
00:11:33,120 --> 00:11:36,760
- Mówi pani o ciemnych wiekach?
- Dokładnie tak.
178
00:11:36,840 --> 00:11:42,360
Użyła pani przestarzałego określenia
na określenie średniowiecza.
179
00:11:42,440 --> 00:11:45,640
- Nie używamy go już.
- Dlaczego?
180
00:11:45,720 --> 00:11:48,000
Bo ma bardzo negatywne konotacje
181
00:11:48,080 --> 00:11:51,640
mrocznego, ignoranckiego i ciemnego czasu.
182
00:11:51,720 --> 00:11:54,160
- Ale tak było.
- Nie całkiem.
183
00:11:54,240 --> 00:11:58,600
Żyli wtedy fantastyczni myśliciele,
historycy, artyści i autorzy.
184
00:11:58,680 --> 00:12:00,880
Ale wszystko było gówniane.
185
00:12:00,960 --> 00:12:03,920
Ciemne wieki były przygnębiającą epoką.
186
00:12:04,000 --> 00:12:06,920
Cała Europa błąkała się po omacku,
187
00:12:07,000 --> 00:12:10,440
hacząc wszędzie piszczelami
i zarażając się chorobami.
188
00:12:10,520 --> 00:12:13,440
Ludzie mieli namieszane w głowie.
189
00:12:13,520 --> 00:12:16,120
Ilekroć myśli się o czasach średniowiecza,
190
00:12:16,200 --> 00:12:20,400
słyszy się irytującą,
wciąż dźwięczącą muzykę.
191
00:12:20,480 --> 00:12:24,120
- Tak, zgadza się.
- To nie muzyka, ale coś w stylu…
192
00:12:28,920 --> 00:12:30,040
Tak.
193
00:12:39,920 --> 00:12:42,160
Tak, dokładnie tak.
194
00:12:42,240 --> 00:12:45,160
Skąd dochodził ten dźwięk?
Nie mogli go wyłączyć?
195
00:12:45,240 --> 00:12:48,280
Ciemne wieki były tragedią
dla postępu ludzkości.
196
00:12:48,360 --> 00:12:52,480
Wstrzymały wprowadzenie 5G o setki lat.
197
00:12:52,560 --> 00:12:57,280
Więc mamy ciemne wieki.
Czy były też jasne wieki?
198
00:12:57,360 --> 00:13:01,960
Stwierdzenie, że ich epoka była światłem,
wysunęli ludzie
199
00:13:02,040 --> 00:13:06,520
we wczesnym okresie nowożytnym,
tak zwanym renesansie.
200
00:13:06,600 --> 00:13:11,520
Oczywiście mamy epokę późniejszą,
którą ludzie nazwali oświeceniem.
201
00:13:11,600 --> 00:13:14,800
Czy to w tym odcinku,
czy pojawi się później?
202
00:13:14,880 --> 00:13:17,280
Raczej pojawi się później.
203
00:13:17,360 --> 00:13:19,840
Który teraz jest odcinek?
204
00:13:19,920 --> 00:13:23,040
Chyba ten o ciemnych wiekach.
205
00:13:24,000 --> 00:13:27,840
Tak, ale odcinek trzeci czy czwarty?
206
00:13:28,560 --> 00:13:32,520
- Nie bardzo wiem.
- Obydwie się pogubiłyśmy.
207
00:13:32,600 --> 00:13:34,960
To cholernie niefajne.
208
00:13:36,240 --> 00:13:39,880
Na szczęście nie tylko Europa
miała wtedy historię.
209
00:13:39,960 --> 00:13:43,560
Eksperci wierzą, że kraje takie,
jak Ameryka Południowa i Azja
210
00:13:43,640 --> 00:13:45,600
miały swoją własną historię.
211
00:13:45,680 --> 00:13:50,480
Utrzymywali cywilizację na swój własny,
zabawny, obcy sposób.
212
00:13:51,760 --> 00:13:53,400
Oto miasto Chichen Itza,
213
00:13:53,480 --> 00:13:56,480
założone przez Majów
na terenie obecnego Meksyku.
214
00:13:56,560 --> 00:13:59,560
A to jego centrum, świątynia Kukulkana.
215
00:13:59,640 --> 00:14:01,640
Tysiąc lat temu z pewnością
216
00:14:01,720 --> 00:14:05,040
zostalibyście złożeni tu w ofierze,
by udobruchać Chaca,
217
00:14:05,120 --> 00:14:06,720
majańskiego boga deszczu.
218
00:14:06,800 --> 00:14:10,000
Dziś pewnie byłaby to
przyjemna jednodniowa wycieczka
219
00:14:10,080 --> 00:14:11,960
z pobliskiego kurortu, Tulum.
220
00:14:13,880 --> 00:14:18,280
Zatrzymałam się w pięciogwiazdkowym
Casa de Lujo Hotel i Spa.
221
00:14:18,360 --> 00:14:22,560
Ten ośrodek all-inclusive,
położony na malowniczym wybrzeżu,
222
00:14:22,640 --> 00:14:25,000
to prawdziwy luksus.
223
00:14:25,080 --> 00:14:28,920
Wszystkie pokoje są z łazienkami
i wspaniałym widokiem na ocean.
224
00:14:29,000 --> 00:14:31,480
Naprawdę nie ma po co wychodzić z łóżka,
225
00:14:31,560 --> 00:14:36,640
chyba że zobaczyć piękną plażę
i wciąż świecące słońce.
226
00:14:36,720 --> 00:14:40,560
Jeśli przygrzewa zbyt mocno,
są trzy baseny,
227
00:14:40,640 --> 00:14:42,880
jeden wyłącznie dla dorosłych.
228
00:14:42,960 --> 00:14:46,440
Jest też dużo basenów dla najmłodszych
i Żółwi Klub,
229
00:14:46,520 --> 00:14:50,360
co daje im świetne wakacje
w ich rzekomo ważnym, małym życiu.
230
00:14:50,440 --> 00:14:55,120
Jest też pięć restauracji,
czyli jedzenie nigdy wam się nie znudzi.
231
00:14:55,200 --> 00:14:58,480
Oszałamiające spa
oferuje światowej klasy zabiegi,
232
00:14:58,560 --> 00:15:03,480
od piłowania paznokci
po energiczne wcieranie.
233
00:15:04,240 --> 00:15:07,440
Gdy zachodzi słońce,
zaczyna się nocne życie.
234
00:15:07,520 --> 00:15:10,560
Lokalne alkohole,
wina i piwa wliczone w cenę,
235
00:15:10,640 --> 00:15:13,000
nie ma co sobie żałować.
236
00:15:13,080 --> 00:15:17,800
Z takimi rozrywkami dzień i noc
nie chce się wracać do domu.
237
00:15:17,880 --> 00:15:21,160
Philomena spędziła pięć dni
w Casa de Lujo Hotel i Spa.
238
00:15:21,240 --> 00:15:25,640
Ceny all-inclusive zaczynają się
od £200 za osobę za dobę bez VAT-u.
239
00:15:25,720 --> 00:15:27,760
Mają zastosowanie ogólne warunki.
240
00:15:32,840 --> 00:15:37,400
Majowie czcili swoich bogów,
a tysiące kilometrów dalej, w Arabii,
241
00:15:37,480 --> 00:15:42,080
prorok o imieniu Mahomet
zakładał inną religię, islam.
242
00:15:42,920 --> 00:15:45,880
Islam z pozoru wydaje się
delikatnym tematem.
243
00:15:45,960 --> 00:15:49,200
Według producentów
muszę trzymać się ściśle scenariusza,
244
00:15:49,280 --> 00:15:53,280
bo inaczej wywołam
poważny incydent międzynarodowy.
245
00:15:59,400 --> 00:16:03,120
Szczerze mówiąc, niezły podmuch.
W porządku, dam sobie radę.
246
00:16:03,840 --> 00:16:08,480
Co można powiedzieć o islamie?
Z jednej strony…
247
00:16:08,560 --> 00:16:12,000
TA ZAWARTOŚĆ JEST NIEDOSTĘPNA
NA TWOIM TERYTORIUM
248
00:16:23,000 --> 00:16:26,520
…w ogóle nie myślę,
że jest kontrowersyjny.
249
00:16:27,080 --> 00:16:30,840
Islam stanowił radykalne zerwanie
z poprzednimi religiami,
250
00:16:30,920 --> 00:16:34,520
bo wykorzystywane do niego budynki
miały nieco inny kształt.
251
00:16:35,920 --> 00:16:39,200
Bardzo szybko rozprzestrzeniał się
na cały świat.
252
00:16:39,280 --> 00:16:42,120
Kanał Fox News myśli,
że robi to równie szybko.
253
00:16:42,200 --> 00:16:46,200
Najwyraźniej trudno było mu się oprzeć,
jak Nutelli.
254
00:16:47,480 --> 00:16:51,680
Koran nazywa gromadzenie wiedzy
czynem godnym.
255
00:16:51,760 --> 00:16:56,440
Muzułmańscy mega frajerzy stworzyli
pierwsze uniwersytety i biblioteki
256
00:16:57,000 --> 00:17:00,240
zawierające całą wiedzę świata,
257
00:17:00,320 --> 00:17:04,880
która, szczerze mówiąc,
dziś zmieściłaby się w jednej broszurze.
258
00:17:16,000 --> 00:17:18,920
Potrzeba było dużo wiedzy,
by zapełnić biblioteki,
259
00:17:19,000 --> 00:17:22,119
więc muzułmańscy erudyci
zajęli się matematyką.
260
00:17:22,200 --> 00:17:27,720
Rachunkowość, geometria
i najbardziej islamsko brzmiąca algebra.
261
00:17:28,400 --> 00:17:33,960
Aby nie dać się prześcignąć,
misjonarze szerzyli chrześcijaństwo.
262
00:17:34,040 --> 00:17:36,680
Misjonarze głosili swoje stanowisko,
263
00:17:36,760 --> 00:17:39,400
że wielki człowiek, Bóg jest na szczycie,
264
00:17:39,480 --> 00:17:43,200
a reszta z nas musi się wyluzować
i po prostu to przyjąć.
265
00:17:43,280 --> 00:17:47,520
Wysłani przez papieża,
misjonarze wzięli Biblię i krzyż
266
00:17:47,600 --> 00:17:52,760
i wyruszyli stąd,
mozolnie przemierzając całą mapę.
267
00:17:52,840 --> 00:17:57,040
I w końcu trafili aż tu, do Irlandii,
268
00:17:57,120 --> 00:18:01,200
gdzie rozpowszechniali słowo,
czytając na głos z…
269
00:18:01,280 --> 00:18:03,640
Chwila, zapomniałam książki.
270
00:18:04,560 --> 00:18:08,200
Podróż była wtedy
wyjątkowo niebezpieczna i wyczerpująca,
271
00:18:08,280 --> 00:18:11,880
więc pierwsi misjonarze nie chcieli
podejmować jej dwukrotnie,
272
00:18:11,960 --> 00:18:13,000
podobnie jak ja.
273
00:18:14,000 --> 00:18:16,120
Ale gdy dotarli do celu,
274
00:18:16,200 --> 00:18:19,040
ich przesłanie zmieniło świat na zawsze.
275
00:18:19,120 --> 00:18:21,520
Biblia i…
276
00:18:22,600 --> 00:18:23,800
Kto zabrał krzyż?
277
00:18:23,880 --> 00:18:27,120
Chrześcijaństwo było fidget spinnerem
średniowiecza,
278
00:18:27,200 --> 00:18:29,960
Szał na nie miał trwać wiecznie.
279
00:18:30,040 --> 00:18:32,960
Doprowadziło do rozkwitu
ikonografii religijnej.
280
00:18:33,040 --> 00:18:35,880
Wizerunki Jezusa były dosłownie wszędzie.
281
00:18:36,920 --> 00:18:40,080
W średniowieczu było wiele obrazów Jezusa.
282
00:18:40,160 --> 00:18:44,680
Jak znalazł czas, by pozować artystom?
Jaka była jego dyspozycyjność?
283
00:18:45,560 --> 00:18:48,840
On był zawsze i wszędzie,
284
00:18:50,000 --> 00:18:51,360
mówiąc przenośnie.
285
00:18:51,440 --> 00:18:54,400
Więc malowali go z pamięci,
286
00:18:54,480 --> 00:18:58,080
jak ktoś opisujący intruza
policyjnemu rysownikowi,
287
00:18:58,160 --> 00:19:01,320
ale tym intruzem był Boży syn?
288
00:19:01,400 --> 00:19:05,120
Na starych obrazach Jezus występuje
w dwóch postaciach, prawda?
289
00:19:05,200 --> 00:19:09,440
Albo jako niemowlę, albo ukrzyżowany.
290
00:19:09,520 --> 00:19:13,120
Czy jakieś obrazy przedstawiają go
jako ukrzyżowane dziecko?
291
00:19:14,600 --> 00:19:16,880
Nie.
292
00:19:16,960 --> 00:19:20,800
A można było wspaniale zagrać
na ludzkim współczuciu.
293
00:19:20,880 --> 00:19:23,120
Czy Jezus kiedyś namalował siebie?
294
00:19:25,880 --> 00:19:29,720
Nie sądzę.
Na pewno nie mówią o tym żadne źródła.
295
00:19:29,800 --> 00:19:33,960
Skąd ta pewność?
Może nie podpisał obrazu, był skromny.
296
00:19:35,480 --> 00:19:39,440
Był skromny po części.
Ostatecznie mówił, że jest synem Bożym.
297
00:19:39,520 --> 00:19:43,760
- Tak, mógł to przemilczeć.
- Wtedy by go nie zabili.
298
00:19:43,840 --> 00:19:46,040
Właśnie. Ale idiota.
299
00:19:46,120 --> 00:19:49,800
Jezus nie był jedynym bóstwem,
które inspirowało sztukę.
300
00:19:49,880 --> 00:19:51,960
Jest też wiele obrazów Mahometa.
301
00:19:52,040 --> 00:19:55,760
Ale nasz producent musiał się zobowiązać,
że ich nie pokażemy.
302
00:19:55,840 --> 00:20:00,360
Do XI wieku większość krajów w Europie
przeszła na chrześcijaństwo,
303
00:20:00,440 --> 00:20:04,160
co nie powstrzymało ich
od ciągłego toczenia ze sobą wojen.
304
00:20:04,240 --> 00:20:08,240
W roku 1095 papież Urban II
przekonał ich do zaprzestania walk,
305
00:20:08,320 --> 00:20:12,840
zjednoczenia się w harmonii
i zaatakowania muzułmanów.
306
00:20:12,920 --> 00:20:17,000
Królowie europejscy rozpoczęli
zbrojną akcję charytatywną,
307
00:20:17,080 --> 00:20:20,200
by siłą dostarczyć krucyfiksy
światu islamskiemu.
308
00:20:20,280 --> 00:20:22,160
Nazwali to „wyprawą krzyżową”.
309
00:20:22,880 --> 00:20:25,480
Armie europejskie skierowały się
na wschód,
310
00:20:25,560 --> 00:20:28,800
mając nadzieję wymierzyć
sprawiedliwego kopniaka.
311
00:20:29,560 --> 00:20:34,840
Podczas krucjat krzyżowcy przebyli w zbroi
całą drogę do Jerozolimy.
312
00:20:34,920 --> 00:20:38,640
To brzmi naprawdę niekomfortowo.
Czy mieli sponsorów?
313
00:20:39,440 --> 00:20:43,240
Powiedziałabym, że sponsorem był Kościół.
314
00:20:43,320 --> 00:20:46,200
Ponieważ tę ekspedycję
trzeba było sfinansować.
315
00:20:46,760 --> 00:20:50,520
Mój kumpel odbył sponsorowany
50-kilometrowy marsz do Harrogate
316
00:20:50,600 --> 00:20:53,040
w stroju Spider Mana dla Help for Heroes.
317
00:20:53,120 --> 00:20:57,280
Tego dnia miał okropną biegunkę,
ale dzielnie walczył.
318
00:20:57,360 --> 00:21:02,440
To najbardziej szlachetna,
ale i obrzydliwa rzecz, jaką widziałam.
319
00:21:02,520 --> 00:21:07,320
Organizatorzy musieli interweniować,
ale zebrał 368 funtów.
320
00:21:07,400 --> 00:21:10,520
Krzyżowcy nigdy nie zrobili
czegoś takiego.
321
00:21:11,320 --> 00:21:12,600
Nie.
322
00:21:12,680 --> 00:21:16,280
W 1099 roku chrześcijanie
zdobyli Jerozolimę,
323
00:21:16,360 --> 00:21:20,600
ale popełnili wtedy błąd taktyczny.
Wrócili do domu bez niej.
324
00:21:20,680 --> 00:21:23,200
Więc muzułmanie pod przywództwem Saladyna
325
00:21:23,280 --> 00:21:27,000
rozpoczęli krucjatę zwrotną,
odbijając Jerozolimę.
326
00:21:27,720 --> 00:21:31,320
Wtedy już wszyscy byli
naprawdę zaangażowani w krucjaty.
327
00:21:31,400 --> 00:21:34,520
Zaczęli więc regularnie je organizować,
328
00:21:34,600 --> 00:21:37,920
aby zobaczyć,
kto zdobędzie Jerozolimę w danym roku.
329
00:21:38,000 --> 00:21:40,360
Krucjaty brzmią bardzo brutalnie.
330
00:21:40,440 --> 00:21:44,720
Czemu religie nie mogą nauczyć się
żyć razem pokojowo, tak jak w Irlandii?
331
00:21:45,800 --> 00:21:50,440
Jeśli znajdzie pani kogoś,
kto zna odpowiedź na to pytanie,
332
00:21:51,440 --> 00:21:54,480
- musi to pani szybko nagłośnić.
- Dobrze, w porządku.
333
00:21:55,320 --> 00:21:58,040
Gdy chrześcijanie i muzułmanie
szli na noże,
334
00:21:58,120 --> 00:22:03,000
ktoś oddalony o tysiące kilometrów
pokazał, jak właściwie podżegać do wojny.
335
00:22:03,640 --> 00:22:06,680
Był to władca imperium mongolskiego,
Czyngis-chan.
336
00:22:06,760 --> 00:22:12,160
W języku mongolskim chan znaczy „król”,
a czyngis - „coś innego”.
337
00:22:13,240 --> 00:22:18,640
Obecnie Czyngis-chan pojawia się
w rozmowach rzadziej niż Dennis Quaid,
338
00:22:18,720 --> 00:22:21,800
ale wtedy siał postrach na ziemi.
339
00:22:22,760 --> 00:22:25,280
Czyngis i jego Mongołowie
zaczęli bez trudu
340
00:22:25,360 --> 00:22:27,600
mongolizować Europę i Azję.
341
00:22:27,680 --> 00:22:30,840
Bezlitośnie wymordowali
miliony tysięcy ludzi.
342
00:22:32,000 --> 00:22:33,920
Wielu z nich odcięto głowy.
343
00:22:34,000 --> 00:22:37,120
Innym najpierw odrąbano nogi, potem ręce.
344
00:22:37,200 --> 00:22:40,240
A potem może głowę,
która pewnie wciąż krzyczała,
345
00:22:40,320 --> 00:22:42,200
leżąc na podłodze chaty.
346
00:22:42,280 --> 00:22:45,480
Wtedy najeźdźcy być może rąbali zwłoki,
347
00:22:45,560 --> 00:22:47,000
gotowali na nich zupę,
348
00:22:47,080 --> 00:22:51,000
a z kości miednicowych robili
chochle do jedzenia.
349
00:22:51,080 --> 00:22:55,760
Potem przy ognisku siorbali krwawą zupę,
śmiali się i puszczali bąki.
350
00:22:55,840 --> 00:22:58,440
To naprawdę nie było w porządku.
351
00:22:58,520 --> 00:23:02,200
Ile litrów krwi
352
00:23:02,280 --> 00:23:06,000
przelano przez Czyngis-chana?
353
00:23:06,080 --> 00:23:10,800
Trzeba by znać liczbę zabitych ludzi.
354
00:23:10,880 --> 00:23:16,240
Krążyły historie o kilkuset
mongolskich żołnierzach,
355
00:23:16,320 --> 00:23:19,560
którzy zabili nawet milion ludzi.
356
00:23:19,640 --> 00:23:21,720
Ile litrów krwi ma człowiek?
357
00:23:21,800 --> 00:23:25,240
- Myślę, że cztery.
- Czyli około cztery miliony litrów.
358
00:23:25,320 --> 00:23:26,320
Tak.
359
00:23:26,400 --> 00:23:30,280
Wtedy nie było banków krwi.
Co za marnotrawstwo.
360
00:23:32,240 --> 00:23:34,200
Biorąc pod uwagę sytuację,
361
00:23:34,280 --> 00:23:38,560
czy to takie dziwne, że Europejczycy
zaczęli budować ufortyfikowane domy?
362
00:23:38,640 --> 00:23:41,360
Oczywiście, że nie.
363
00:23:43,840 --> 00:23:46,320
Stoję tu teraz w jakimś zamku
364
00:23:46,400 --> 00:23:50,560
i wciąż się zastanawiam,
jak wyglądało życie w średniowieczu.
365
00:23:50,640 --> 00:23:55,400
Te czasy już minęły,
więc mogę się tylko zastanawiać.
366
00:23:56,120 --> 00:23:57,360
Wyobraźcie to sobie.
367
00:23:57,440 --> 00:24:01,600
Tu, w środkowym atrium,
stoły zastawione na ucztę.
368
00:24:01,680 --> 00:24:04,880
Ludzie stukają się kubkami do piwa
i śmieją.
369
00:24:04,960 --> 00:24:10,080
Na stole mamy udziec z dziczyzny,
zapiekankę z kosa,
370
00:24:10,160 --> 00:24:12,720
pieczoną gęś we wnętrzu świni,
371
00:24:12,800 --> 00:24:14,120
Pełen wypas.
372
00:24:14,200 --> 00:24:16,920
Tu miseczka pełna śliwek.
To chyba przystawka.
373
00:24:17,720 --> 00:24:22,240
Tutaj wieśniacy przechadzają się
w swoich strojach.
374
00:24:22,320 --> 00:24:25,120
Rycerz w pobrzękującej zbroi.
375
00:24:25,720 --> 00:24:30,000
W tym rogu ktoś gra
średniowieczną muzykę fletową.
376
00:24:30,560 --> 00:24:35,320
A tu błazen podskakuje
w kostiumie z małymi dzwoneczkami.
377
00:24:36,640 --> 00:24:41,440
Jest też coś jakby wielki ogr,
który obserwuje i cieszy się widokiem.
378
00:24:42,120 --> 00:24:46,680
A w tym końcu król siedzi na tronie
obok królowej, gońca i wieży.
379
00:24:47,560 --> 00:24:50,640
Patrzą, jak Merlinowi odcina się głowę,
380
00:24:50,720 --> 00:24:53,640
która toczy się po podłodze
do tego miejsca,
381
00:24:54,840 --> 00:24:56,960
gdzie jakiś dzik ją pożera.
382
00:24:59,640 --> 00:25:02,800
Obrzydliwość.
Macie szczęście, że tego nie widzicie.
383
00:25:03,800 --> 00:25:06,120
Nagle zabawa zostaje przerwana,
384
00:25:06,200 --> 00:25:10,480
gdy pęka szyba w oknie
i do pokoju wlatuje strzała.
385
00:25:10,560 --> 00:25:14,840
Uderza w tę ścianę,
w sam środek Tkaniny z Bayeux.
386
00:25:14,920 --> 00:25:18,040
Słychać westchnienia,
które przeradzają się w szepty,
387
00:25:18,120 --> 00:25:21,800
gdy Thomas à Becket, czyli ja,
wyciąga strzałę ze ściany.
388
00:25:25,080 --> 00:25:26,280
Chwileczkę.
389
00:25:27,000 --> 00:25:28,320
Jezu Chryste.
390
00:25:30,480 --> 00:25:32,800
Strzała zawiera wiadomość.
391
00:25:32,880 --> 00:25:36,800
Thomas ostrożnie wyjmuje wiadomość,
wyrzuca strzałę…
392
00:25:36,880 --> 00:25:38,480
- Kurwa!
- Przepraszam.
393
00:25:38,560 --> 00:25:41,440
…rozwija wiadomość i czyta ją na głos.
394
00:25:45,800 --> 00:25:47,480
To od Robin Hooda.
395
00:25:47,560 --> 00:25:51,520
Grozi zemstą na Okrągłym Stole za to,
co zrobili Gandalfowi.
396
00:25:52,760 --> 00:25:55,480
Kolejne westchnienia. Błazen mdleje.
397
00:25:55,560 --> 00:26:00,240
Zmartwione pomruki stają się głośniejsze
i zamieniają się w krzyki.
398
00:26:00,320 --> 00:26:01,800
Robi się chaos.
399
00:26:01,880 --> 00:26:03,760
Flet zaczyna się złościć.
400
00:26:03,840 --> 00:26:06,840
Tańczący niedźwiedź wyje z bólu.
401
00:26:06,920 --> 00:26:10,440
Ktoś zaczyna ładować świnie do katapulty.
402
00:26:10,520 --> 00:26:13,720
Kosmiczny najeźdźca przelatuje
przez pokój,
403
00:26:13,800 --> 00:26:17,400
strzelając szklanymi pociskami w podłogę.
404
00:26:19,040 --> 00:26:21,320
Wreszcie, w tamtym końcu sali
405
00:26:21,400 --> 00:26:24,080
wstaje król, uderzając młotkiem.
406
00:26:24,800 --> 00:26:29,400
Krzyczy: „Spokój!” głębokim męskim
głosem ze średniowiecznym akcentem.
407
00:26:30,320 --> 00:26:32,280
W zamku zapada cisza.
408
00:26:33,200 --> 00:26:36,880
Prawie słychać spadającą szpilkę.
409
00:26:36,960 --> 00:26:39,680
„Chcemy jego głowy!” - krzyczy król.
410
00:26:40,360 --> 00:26:43,360
To przełamuje lody.
Wszystko wraca do normy.
411
00:26:43,440 --> 00:26:47,440
Błazen wstaje na nogi.
Znów słychać muzykę.
412
00:26:47,520 --> 00:26:50,360
Wszyscy wesoło popijają miód.
413
00:26:50,440 --> 00:26:53,040
Życie na zamku wraca do normy.
414
00:26:53,120 --> 00:26:56,600
W samą porę,
by za chwilę wymrzeć od zarazy.
415
00:26:57,400 --> 00:27:01,440
Tak właśnie wyglądało życie na moim zamku.
416
00:27:01,520 --> 00:27:03,960
Czy kiedykolwiek myśleliście o waszym?
417
00:27:06,320 --> 00:27:09,280
Ale ludzie nie mogli kulić się
za grubymi murami,
418
00:27:09,360 --> 00:27:12,160
gdy na zewnątrz wciąż toczyły się
święte wojny.
419
00:27:13,160 --> 00:27:18,080
Religia miała jednoczyć ludzkość
w harmonii i beztroskim uśmiechu.
420
00:27:18,160 --> 00:27:22,840
Zamiast tego rozerwała ją na strzępy,
jak niedźwiedzicę na oddziale położniczym.
421
00:27:22,920 --> 00:27:26,040
Ani ten kościół,
ani jemu podobne nie wiedzieli,
422
00:27:26,120 --> 00:27:28,560
że konkurent czaił się za rogiem.
423
00:27:28,640 --> 00:27:32,960
W następnym odcinku przyjrzymy się
nowemu pokoleniu artystów i mózgowców,
424
00:27:33,040 --> 00:27:35,120
które rzuciło wyzwanie Bogu
425
00:27:35,200 --> 00:27:38,920
w epoce zwanej przez historyków
renesansem.
426
00:27:39,640 --> 00:27:42,200
Czy ten obraz jest naprawdę dobry,
427
00:27:42,280 --> 00:27:44,760
czy też tylko myślimy, że jest dobry,
428
00:27:44,840 --> 00:27:47,920
bo ktoś nam to powiedział,
tak jak o owocach morza?
429
00:28:07,960 --> 00:28:12,960
Napisy: Sylwia Sadowska