In het eerste deel van deze binnenkort met prijzen bekroonde serie…
…liet ik je voor het eerst en beter dan anderen zien…
…hoe de mensheid het holentijdperk achter zich liet…
…de landbouw, denken en zanddriehoeken uitvond…
…en uiteindelijk het gloednieuwe Oude Rome stichtte.
Maar na één aflevering was het verhaal natuurlijk nog niet af.
De mens had het ontzettend ver geschopt.
Kon er nog een schepje bovenop of was hij moe en toe aan een dutje?
Mensachtigen moesten gaan geloven in iets wat groter was dan de mens zelf.
Groter zelfs dan de olifant zelf.
In deze aflevering leg ik uit hoe de mens religie ontdekte…
…en beslechten we een eeuwenoude discussie.
Welke is beter, de Bijbel of de Koren?
De Koran. -Die dus?
Het gebeurde hier, op de enige planeet die het nog waard is om voor te vechten.
Dit is Cunk on Earth.
De tijd is half over Rome na Christus.
Het Romeiniete Rijk is op z'n grootst.
Maar ondanks de pilaren en mozaïeken…
…was er leegte in het hart van de Romeinse cultuur.
Bezopen deelnemen aan eindeloze orgies in krappe vomitoria is leuk…
…maar uiteindelijk heb je meer nodig. En een zwabber.
Mensen zochten verlichtiging en hadden een spiritueel rolmodel nodig…
…een icoon, een bijna Christus-achtig figuur.
Gelukkig was er precies zo iemand in aantocht:
de enige echte Mr Jezus Christus.
Hij werd geboren in een stal, wat geen stabiele omgeving was voor een baby…
…tenzij het een baby-ezel is, wat Jezus volgens bronnen niet was.
Zoals op dit schilderij te zien is…
…is Jezus geboren met een brandende cirkel om z'n hoofd…
…waardoor al het hooi en schaamhaar vlam vatte.
Geen zorgen, de islam komt zo.
Jezus werd als jood geboren, maar bekeerde zich tot timmerman…
…toen hij z'n vader navolgde in de stoel- en tafelindustrie.
Het ironische aan Jezus als timmerman…
…is dat hij vernoemd is naar de woorden die je roept als een hamer je duim raakt.
Geleerden geloven dat hij echt bestaan heeft, net als Justin Timberlake…
…en Garfield.
Ongeacht of hij echt de zoon van God was die wonderen verrichtte…
…zoals op wijn lopen of een dove man weer laten zien…
…was z'n boodschap van verdraagzaamheid en vergeving zo belangrijk…
…dat z'n volgelingen iedereen vermoordden die er niet naar wilde luisteren.
Niet zo gek dus dat deze houtsmid de Romeinse autoriteiten zorgen baarde.
Ze vonden Jezus zo gevaarlijk dat ze hem kruisigden.
En niet een beetje, maar helemaal tot aan de dood.
Het moet een dubbel gevoel geweest zijn.
Het was zijn taak om de mensheid te redden…
…maar hij stond aan het kruis ondraaglijke pijnen uit…
…wetende dat dit een perfect logo zou zijn voor z'n campagne.
Jezus is vermoord om wat hij zei.
Zou je hem het eerste slachtoffer van de cancelcultuur kunnen noemen?
Dat zou alleen kunnen onder de voorwaarde…
…dat mensen Jezus echt zagen als iemand die ergens voor stond…
…en precies wisten wat dit was.
Sorry, dat was geen vraag.
Ik wil graag dat u hem het eerste slachtoffer van de cancelcultuur noemt.
In die camera.
We willen een paar rake citaten hebben voor tijdens de aftiteling.
Toe maar. In die camera.
Oké, in deze camera?
Je zou Jezus zelfs het eerste slachtoffer van de cancelcultuur kunnen noemen.
Top, bedankt.
Maar net toen het leven van Jezus voorbij leek te zijn…
…respawnde hij, en sprong hij al dansend op naar de hemel…
…waardoor hij alle hoogspringrecords verbeterde.
Tijdens z'n leven had Jezus maar 12 volgelingen…
…nog minder dan m'n oom Steve op Instagram.
Maar dat veranderde toen z'n leer zich op papier begon te verspreiden.
Jezus kwam na z'n dood terug in de vorm van een boek, toch?
Waarom noemen christenen dat boek de Bibbel?
De Bijbel. -Spreek je het zo uit?
Ik hoor het voor het eerst. Hoe zeg je het?
Bijbel. -Waarom spel je het dan als 'bibbel'?
Ik heb het uitgeschreven gezien. B-I-J-B-E-L.
Bibbel. -Bijbel.
De boodschap van Jezus werd verspreid door de apostelen…
…bijna 2000 jaar voor het Belgische technonummer 'Pump Up the Jam'.
Andere hits van Technotronic zijn 'Get Up! (Before the Night is Over)'…
…en 'This Beat is Technotronic'
'Pump Up the Jam' heeft een bpm van 125, de hartslag van een kat in rust
Dit nummer is het volkslied van Canada
De tekst bevat aanwijzingen naar een begraven gouden haas die nooit gevonden is
Maar niet iedereen was blij met het christendom.
In Rome werden christenen vervolgd. Dat is Latijn voor 'uitgekotst'.
Als je toen christen was, kon je beter uit de buurt van het Colosseum blijven.
Die plek was net zo ellendig als Birmingham.
Hier gooiden de Romeinen christenen voor de leeuwen…
…mogelijk om te zien of hun pacifisme de beesten minder agressief kon maken.
Als een christen won en een leeuw opat, ging hij dan door naar de volgende ronde?
En moest hij dan iets anders opeten, zoals een heel paard of zo?
Er is amper bewijs dat er veel christenen voor de leeuwen zijn gegooid.
Kunt u voor de vorm even doen alsof het er een heleboel waren?
Maar dat klopt niet.
Zouden christenen het de leeuwen vergeven hebben dat ze ze opaten?
Ze namen het ze vast niet kwalijk. Ze deden wat ze van nature doen.
Hoe vonden de leeuwen het dat ze maar één ding te eten kregen?
Dat kan geen pretje geweest zijn.
Stel je voor dat je lunch elke dag aan het gillen was.
Dat beïnvloedt je geestelijke gezondheid. -De geestelijke gezondheid van leeuwen?
Een paar eeuwen later waren de Romeinen zelf christen geworden. Maar waarom?
Helaas zijn geen van de inwoners van het Oude Rome nog in leven.
Daarom moeten we oude teksten doorpluizen…
…net als na een relatiebreuk.
Dankzij ons moderne leesvermogen…
…weten we dat keizer Constantijn, wat 'constant' of 'onveranderlijk' betekent…
…op een dag onverwachts overstapte op het christendom.
Al snel hadden alle Romeinen zich bekeerd.
En kort daarna gooiden ze geen christenen meer voor de leeuwen.
Niemand weet waarom.
Van de ene op de andere dag hadden ze God gevonden.
Hoe kan het toch dat we ons zo makkelijk door religie laten verleiden?
Waarom willen mensen geloven in een hogere macht?
Omdat we ons dan minder dik voelen?
Ik denk dat het gevoel dat het bestaan zin heeft en waardevol is…
…in grote mate bijdraagt aan iemands levensgeluk.
Maar als je denkt aan hoe groot de wereld is…
…voel je je ineens een stuk slanker.
Dat zou kunnen.
Sommige mensen bekeren zich heel plotseling, hè?
M'n maat Paul werd op weg naar Winchester afgesneden door een vrachtwagen.
En vlak voor de botsing bewoog alles in slow motion.
En Paul, die niet gelovig was, zei toen tegen Jezus:
'Als ik dit overleef, geloof ik in je.'
Hij overleefde het, maar brak z'n schedel en allebei z'n benen.
Waarom doet Jezus zoiets?
Je werpt een heel belangrijke vraag op over Goddelijke voorzienigheid.
O ja? -Nou en of.
Als we in een goede God geloven…
…waarom is er dan zo veel kwaad in de wereld?
Jouw vriend… -Paul.
Paul. Zijn ongeluk…
In hoeverre kun je God daarvan de schuld geven?
Paul heeft het hem nooit vergeven.
Hij zei: 'Als ik Jezus zie, is hij er geweest.'
Juist.
Rome was een baken van het christelijk geloof…
…maar er was rampspoed op komst.
De Romeinen hadden zich nog niet bekeerd…
…of ze werden ingeblikt door mensen die vooral in hamers en beuken geloofden.
Dit waren de Vandalen, een groep die berucht was om z'n vernielzucht…
…net als Guns N' Roses.
Momenteel sta ik op, en ook in, het moderne Rome…
…wat zich toevallig op dezelfde plek bevindt als de oude versie.
Hier vond de angstaanjagende aanval van de Vandalen plaats.
De Vandalen stormden langs de koffietent met het onbeschofte personeel…
…helemaal hierheen, moordend, plunderend en brand stichtend.
We weten ook dat die kruising er toen nog niet was…
…dus ze konden de verkeersborden tijdens hun invasie negeren.
Die pizzatent was ook niet open, want het schijnt op een zondag gebeurd te zijn…
…en volgens TripAdvisor is hij dan dicht, en sowieso niet geschikt voor groepen.
Maar alles wat hier verder te zien is, was compleet verwoest.
Toen de Vandalen naar het volgende deel van de stad trokken…
…hadden ze een spoor van paardenschijt achtergelaten.
Rome was leeggeroofd, verwoest…
…keihard verkracht.
En toen Rome gevallen was, stortte het hele Romeinse Rijk in.
De sombere periode die volgde werd 'de donkreeuwen' genoemd.
Donkreeuwen klinkt als een symptoom, hè? Iets wat met de pest te maken had.
Bedoel je de donkere middeleeuwen? -O, is dat het?
Als je doelt op de ouderwetse term voor de vroege middeleeuwen.
We gebruiken die term niet meer. -Niet?
Het suggereert dat het een donkere, onwetende en achterlijke periode was.
Dat was het ook. -Niet echt.
Je had geweldige denkers, kunstenaars en schrijvers.
Maar er was geen zak aan.
Het was een deprimerende tijd waarin heel Europa rondstrompelde in het donker…
…steeds z'n schenen stootte en vieze ziektes opliep.
Mensen werden vast gillend gek.
In de middeleeuwen speelden ze constant van die vervelende 'hey nonny no'-muziek.
Dat klopt. -Van die muziek die…
Ja, dat hoorde je heel veel.
Konden ze dat geluid niet uitzetten?
In de middeleeuwen stond de mensheid stil…
…waardoor de uitrol van 5G honderden jaren vertraging opliep.
De donkere middeleeuwen hebben we gehad. Waren er ook lichte middeleeuwen?
Door mensen in de vroegmoderne tijd, de renaissance, werd beweerd…
…dat zij in het lichte tijdperk leefden.
En de periode erna noemde men natuurlijk 'de verlichting'.
Zit dat in deze aflevering of komt dat later aan bod?
Ik denk dat het later aan bod komt.
In welke aflevering zitten we nu?
Waarschijnlijk in de aflevering over de middeleeuwen.
Ja, maar de hoeveelste aflevering is dat precies?
Dat weet ik niet.
We zijn allebei volledig de weg kwijt, hè? Wat een klotezooi.
Maar Europa was gelukkig niet het enige land met een verleden.
Kenners denken nu dat Zuid-Amerika en Azië ook een verleden hadden.
En zij ontwikkelden zich op hun eigen exotische, buitenlandse wijze.
Dit is de stad Chichén Itzá, gebouwd door de Maya's in het huidige Mexico.
En dit is de Tempel van Kukulcan.
Duizend jaar geleden…
…werd je hier waarschijnlijk geofferd aan Chaac, de Mayagod van de regen.
Tegenwoordig is het een leuk dagje uit als je in 't vakantieoord Tulum verblijft.
Daar logeer ik ook, in het vijfsterrenhotel Casa de Lujo.
Dit all-inclusive resort aan de pittoreske kust van Tulum is het toonbeeld van luxe.
Met een eigen badkamer en schitterend uitzicht op zee…
…is er haast geen reden om op te staan.
Behalve natuurlijk het prachtige strand en de constante zonneschijn.
Als het te warm wordt, zijn er drie zwembaden om in af te koelen…
…waaronder een voor volwassenen.
De kleintjes zitten ook goed.
De Turtle Club bezorgt ze de vakantie van hun zogenaamd belangrijke leventje.
En met vijf restaurants om uit te kiezen verveelt het eten u nooit.
Daarbij biedt de fraaie Inspiration Spa eersteklas wellnessbehandelingen…
…van teennagels vijlen tot hardhandig wrijven.
En als de zon ondergaat, begint het nachtleven.
Alle drank zit bij de prijs inbegrepen, dus u hoeft zich niet in te houden.
Met al die zonneschijn en feestjes zult u nooit meer naar huis willen.
Philomena's verblijf telde vijf nachten.
Prijzen zijn vanaf 200 pond per persoon per nacht, exclusief btw.
Lees vooraf de voorwaarden.
Terwijl de Maya's hun goden vereerden…
…stichtte de profeet Mohammed in Arabië een andere religie:
de islam.
De islam is nogal een gevoelig onderwerp.
Als ik me niet woordelijk aan dit script hou…
…kan ik een ernstig internationaal conflict veroorzaken.
Valt dat even tegen.
Ik improviseer wel wat.
Wat kunnen we over de islam zeggen?
Allereerst…
DIT FRAGMENT IS NIET BESCHIKBAAR IN UW LAND
Ikzelf vind dat helemaal niet controversieel.
De islam brak radicaal met voorgaande religies…
…omdat de gebouwen waarin het plaatsvond een iets andere vorm hadden.
Het breidde zich bijna net zo snel uit als het volgens Fox News nu nog steeds doet.
Het was blijkbaar onweerstaanbaar, net als Nutella.
Volgens de Koran was het vergaren van kennis cruciaal.
Islamitische mega-nerds richtten de eerste universiteiten en bibliotheken op…
…waarin alle kennis ter wereld werd bewaard…
…wat op dat moment waarschijnlijk in één foldertje paste.
Omdat ze meer kennis nodig hadden…
…verdiepten moslims zich in wiskunde, calculus, geometrie…
…en de meest islamitisch klinkende wetenschap: al-gebra.
Het christendom verspreidde zich intussen ook, met behulp van missionarissen.
Zij stonden bekend om hun houding.
De grote man, God, bevond zich bovenop…
…en wij moesten het liggend ondergaan.
Missionarissen namen de Bijbel en het kruis mee, en vertrokken vanaf hier.
Ze baanden zich een weg dwars over de kaart…
…en belandden uiteindelijk helemaal hier in Ierland…
…waar ze Gods woord verkondigden door voor te lezen uit de…
Ik ben het boek vergeten.
Reizen was destijds uiterst gevaarlijk en zwaar…
…dus de missionarissen wilden de tocht niet twee keer hoeven afleggen.
Eenmaal gearriveerd, veranderden ze de wereld met wat ze hadden meegenomen:
de Bijbel en het…
Waar is het kruis?
Het christendom was de fidget spinner van z'n tijd…
…een grote rage die nooit zou verdwijnen.
Het leidde tot religieuze iconografie. Overal zag je afbeeldingen van Jezus.
Er waren veel schilderijen van Jezus.
Hoe kan hij zo vaak geposeerd hebben? Hoe zag z'n agenda eruit?
Nou ja, hij was overal.
Figuurlijk gezien.
Dus ze schilderden hem uit het hoofd…
…zoals een compositietekenaar een inbreker tekent…
…alleen was deze inbreker de zoon van God.
Jezus wordt maar op twee manieren afgebeeld, hè?
Als baby of terwijl hij gekruisigd wordt.
Is hij weleens afgebeeld als baby die gekruisigd wordt?
Nee.
Dat is dan een gemiste kans. Zoiets wekt medelijden.
Heeft Jezus zichzelf weleens geschilderd?
Ik geloof het niet. Daar zijn geen bewijzen van.
Misschien signeerde hij z'n werk niet. Hij was best bescheiden, toch?
Tot op zekere hoogte. Hij noemde zichzelf wel de zoon van God.
Dat had hij stil kunnen houden. -Dan was hij niet vermoord.
Ja, wat een sukkel.
Jezus was niet de enige god waarvan kunst werd gemaakt.
Er zijn ook veel portretten van Mohammed, maar die mogen we niet laten zien.
In de 11e eeuw hingen de meeste Europese landen het christendom aan…
…maar dat weerhield ze er niet van om oorlog te voeren.
In 1095 haalde paus Urbanus 2 ze over vrede te sluiten, in harmonie te leven…
…en samen de moslims aan te vallen.
Europese koningen zetten een gewapende benefiet op touw…
…om de islamieten van kruizen te voorzien.
Ze noemden het Kruis Aid.
Europese legers trokken naar het oosten…
…om de mensen daar er eens goed van langs te geven.
De kruisvaarders gingen helemaal naar Jeruzalem in hun harnas.
Dat klinkt heel oncomfortabel. Werden ze gesponsord?
In zekere zin werden ze gesponsord door de kerk.
Want er was geld voor nodig.
M'n maat Paul deed ooit een sponsorloop naar Harrogate verkleed als Spider-Man.
Hij had die dag vreselijke diarree, maar hij zette toch door.
Het was een van de nobelste maar smerigste dingen die ik ooit heb gezien.
De organisatie greep uiteindelijk in, maar hij had 368 pond ingezameld.
Dat hebben de kruisvaarders nooit gedaan, hè?
Nee.
In 1099 veroverden de christenen Jeruzalem.
Maar ze maakten een tactische fout: Ze namen het niet mee naar huis.
Dus de moslims, onder leiding van Saladin, vochten terug en heroverden Jeruzalem.
Iedereen was bezeten van de kruistochten, dus werden ze regelmatig gehouden.
Elk jaar werd er gevochten om te kijken wie Jeruzalem zou winnen.
De kruistochten klinken gewelddadig.
Waarom kunnen religies niet net als in Ierland vredig naast elkaar bestaan?
Als je daar het antwoord op vindt, moet je het zo snel mogelijk bekendmaken.
Oké, prima.
Eén man besloot de christenen en moslims te laten zien wat échte oorlog was.
Dat was de leider van de Mongolen, Genghis Khan.
'Khan' is Mongools voor 'koning', en 'Genghis' is… iets anders.
Tegenwoordig komt Genghis Khan minder vaak ter sprake dan Dennis Quaid…
…maar destijds werd hij door iedereen gevreesd.
Genghis en z'n Mongolen hielden flink huis in Europa en Azië.
Miljoenduizenden mensen werden genadeloos afgeslacht.
Velen werden onthoofd.
Bij anderen werden de benen afgehakt, dan een arm…
…en dan hun gezicht, dat nog gilde als het door hun hut vloog.
De indringers hakten hun lijken in mootjes en trokken er soep van…
…en bewerkten hun bekkens tot lepels om mee te eten.
Daarna zaten ze bij de haard hun soep op te slurpen en dom te lachen.
Het kon echt niet door de beugel.
Hoeveel bloed, uitgedrukt in liters…
…is er dankzij Genghis Khan vergoten?
Dan moet je weten hoeveel mensen er vermoord zijn.
Er bestaan verhalen van een paar honderd Mongoolse soldaten…
…die een miljoen mensen hebben gedood.
Hoeveel liter zit er in een mens? -4,5, denk ik.
Dus op z'n minst 4,5 miljoen liter. -Ja.
En er waren nog geen bloedbanken. Wat een verspilling.
Is het zo vreemd dat met al die onrust Europeanen burchten gingen bouwen?
Het antwoord is nee.
Als hier nu zo sta in een of ander kasteel…
…kan ik niet anders dan me afvragen hoe het leven toen was.
De middeleeuwen zijn namelijk voorbij, dus dat is m'n enige optie.
Stel je voor: Hier, in het atrium, waren de tafels gedekt voor een feestmaal.
Mensen slaan hun kroezen tegen elkaar en lachen.
De tafel staat vol met hertenbouten, vleespasteien…
…gebraden gans in een varken. Alles erop en eraan.
Een schaaltje pruimen. Dat zal een bijgerecht zijn.
Hier lopen boeren op en neer in hun zondagse kleren.
Een ridder wandelt voorbij in z'n harnas.
In deze hoek speelt iemand middeleeuwse fluitmuziek.
En voor hem springt een hofnar op en neer in z'n pak met bellen.
Een oger-achtig wezen kijkt toe…
…en moet erom lachen.
Aan deze kant zit de koning op z'n troon…
…naast de koningin, een loper en een toren.
Het hoofd van Merlijn wordt afgehakt…
…en rolt over de vloer naar deze plek…
…waar wilde zwijnen het oppeuzelen.
Walgelijk.
Wees maar blij dat je niks ziet.
Het plezier wordt ruw verstoord…
…wanneer een raam barst en een pijl naar binnen vliegt.
Hij boort zich in deze muur, in het midden van het tapijt van Bayeux.
Men schrikt en begint te fluisteren…
…terwijl Thomas à Becket, dat ben ik, de pijl uit de muur trekt.
Momentje.
Allejezus.
Er zit een briefje aan de pijl.
Thomas haalt het er voorzichtig af, gooit de pijl weg…
Sorry.
…ontrolt het briefje en leest het voor.
Het is van Robin Hood.
Hij zweert wraak op de Ronde Tafel voor wat hij Gandalf heeft aangedaan.
Nog een schrikreactie. De nar valt flauw.
Bezorgd gemompel stijgt op en wordt luider en veranderd in gegil.
Het is chaos. De fluit slaat op hol.
Een dansende beer jankt het uit.
Iemand begint varkens op een katapult te leggen.
Een ruimtemannetje zweeft voorbij…
…en schijt een klavecimbel van glazen paarden op de vloer.
Eindelijk staat aan deze kant de koning op, terwijl hij met z'n hamer slaat.
Hij schreeuwt: 'Orde, orde.' Maar met zware stem in een middeleeuws accent.
Het wordt stil in het kasteel.
Je kunt een speld horen vallen.
Maar niet letterlijk.
'Zijn kop eraf', schreeuwt de koning.
En dat breekt het ijs. Alles is weer goed.
De nar is overeind gekomen. Er wordt muziek gespeeld.
Iedereen zit gezellig aan de mede.
Alles is weer bij het oude.
Waarna iedereen plots dood neervalt door de pest.
Hoe dan ook, zo zag het leven in mijn kasteel eruit.
Heb jij er weleens over nagedacht?
Maar mensen konden zich niet eeuwig blijven verschuilen voor de oorlog.
Het geloof had de mensheid in harmonie en minzame blikken moeten verbinden…
…maar het had het verscheurd, als een beer in een kraamkliniek.
Maar deze kerk, en andere met hem, kwamen voor een grote uitdaging te staan.
Volgende keer zien we hoe een nieuwe generatie slimmeriken opstond…
…en de strijd aanbond met God…
…tijdens de periode die historici nu al 'de renaissance' noemen.
Is dit schilderij echt goed…
…of wordt ons alleen wijsgemaakt dat het goed is, zoals bij zeevruchten?