1 00:00:06,000 --> 00:00:11,000 In het eerste deel van deze binnenkort met prijzen bekroonde serie… 2 00:00:11,080 --> 00:00:14,480 …liet ik je voor het eerst en beter dan anderen zien… 3 00:00:14,560 --> 00:00:18,240 …hoe de mensheid het holentijdperk achter zich liet… 4 00:00:18,320 --> 00:00:21,920 …de landbouw, denken en zanddriehoeken uitvond… 5 00:00:22,000 --> 00:00:26,120 …en uiteindelijk het gloednieuwe Oude Rome stichtte. 6 00:00:26,200 --> 00:00:30,400 Maar na één aflevering was het verhaal natuurlijk nog niet af. 7 00:00:30,480 --> 00:00:33,680 De mens had het ontzettend ver geschopt. 8 00:00:33,760 --> 00:00:38,240 Kon er nog een schepje bovenop of was hij moe en toe aan een dutje? 9 00:00:39,280 --> 00:00:45,120 Mensachtigen moesten gaan geloven in iets wat groter was dan de mens zelf. 10 00:00:45,200 --> 00:00:47,880 Groter zelfs dan de olifant zelf. 11 00:00:47,960 --> 00:00:51,840 In deze aflevering leg ik uit hoe de mens religie ontdekte… 12 00:00:51,920 --> 00:00:55,080 …en beslechten we een eeuwenoude discussie. 13 00:00:55,160 --> 00:00:58,760 Welke is beter, de Bijbel of de Koren? 14 00:00:58,840 --> 00:01:01,160 De Koran. -Die dus? 15 00:01:01,240 --> 00:01:06,000 Het gebeurde hier, op de enige planeet die het nog waard is om voor te vechten. 16 00:01:06,080 --> 00:01:08,200 Dit is Cunk on Earth. 17 00:01:23,520 --> 00:01:27,040 De tijd is half over Rome na Christus. 18 00:01:27,120 --> 00:01:30,240 Het Romeiniete Rijk is op z'n grootst. 19 00:01:30,320 --> 00:01:32,920 Maar ondanks de pilaren en mozaïeken… 20 00:01:33,000 --> 00:01:36,280 …was er leegte in het hart van de Romeinse cultuur. 21 00:01:36,360 --> 00:01:41,240 Bezopen deelnemen aan eindeloze orgies in krappe vomitoria is leuk… 22 00:01:41,320 --> 00:01:45,480 …maar uiteindelijk heb je meer nodig. En een zwabber. 23 00:01:45,560 --> 00:01:50,440 Mensen zochten verlichtiging en hadden een spiritueel rolmodel nodig… 24 00:01:50,520 --> 00:01:53,800 …een icoon, een bijna Christus-achtig figuur. 25 00:01:53,880 --> 00:01:57,920 Gelukkig was er precies zo iemand in aantocht: 26 00:01:58,000 --> 00:02:00,840 de enige echte Mr Jezus Christus. 27 00:02:01,600 --> 00:02:07,360 Hij werd geboren in een stal, wat geen stabiele omgeving was voor een baby… 28 00:02:07,440 --> 00:02:12,360 …tenzij het een baby-ezel is, wat Jezus volgens bronnen niet was. 29 00:02:12,440 --> 00:02:15,560 Zoals op dit schilderij te zien is… 30 00:02:15,639 --> 00:02:19,600 …is Jezus geboren met een brandende cirkel om z'n hoofd… 31 00:02:19,680 --> 00:02:23,760 …waardoor al het hooi en schaamhaar vlam vatte. 32 00:02:23,840 --> 00:02:26,080 Geen zorgen, de islam komt zo. 33 00:02:26,680 --> 00:02:30,760 Jezus werd als jood geboren, maar bekeerde zich tot timmerman… 34 00:02:30,840 --> 00:02:35,000 …toen hij z'n vader navolgde in de stoel- en tafelindustrie. 35 00:02:35,080 --> 00:02:38,280 Het ironische aan Jezus als timmerman… 36 00:02:38,360 --> 00:02:43,840 …is dat hij vernoemd is naar de woorden die je roept als een hamer je duim raakt. 37 00:02:43,920 --> 00:02:48,440 Geleerden geloven dat hij echt bestaan heeft, net als Justin Timberlake… 38 00:02:48,520 --> 00:02:50,080 …en Garfield. 39 00:02:50,160 --> 00:02:54,680 Ongeacht of hij echt de zoon van God was die wonderen verrichtte… 40 00:02:54,760 --> 00:02:58,320 …zoals op wijn lopen of een dove man weer laten zien… 41 00:02:59,080 --> 00:03:03,400 …was z'n boodschap van verdraagzaamheid en vergeving zo belangrijk… 42 00:03:03,480 --> 00:03:08,560 …dat z'n volgelingen iedereen vermoordden die er niet naar wilde luisteren. 43 00:03:11,480 --> 00:03:16,360 Niet zo gek dus dat deze houtsmid de Romeinse autoriteiten zorgen baarde. 44 00:03:16,440 --> 00:03:20,360 Ze vonden Jezus zo gevaarlijk dat ze hem kruisigden. 45 00:03:20,440 --> 00:03:24,720 En niet een beetje, maar helemaal tot aan de dood. 46 00:03:25,760 --> 00:03:28,440 Het moet een dubbel gevoel geweest zijn. 47 00:03:28,520 --> 00:03:31,400 Het was zijn taak om de mensheid te redden… 48 00:03:31,480 --> 00:03:36,040 …maar hij stond aan het kruis ondraaglijke pijnen uit… 49 00:03:36,120 --> 00:03:40,640 …wetende dat dit een perfect logo zou zijn voor z'n campagne. 50 00:03:40,720 --> 00:03:44,080 Jezus is vermoord om wat hij zei. 51 00:03:44,160 --> 00:03:49,120 Zou je hem het eerste slachtoffer van de cancelcultuur kunnen noemen? 52 00:03:49,200 --> 00:03:53,880 Dat zou alleen kunnen onder de voorwaarde… 53 00:03:53,960 --> 00:04:00,360 …dat mensen Jezus echt zagen als iemand die ergens voor stond… 54 00:04:00,440 --> 00:04:02,680 …en precies wisten wat dit was. 55 00:04:02,760 --> 00:04:04,920 Sorry, dat was geen vraag. 56 00:04:05,000 --> 00:04:10,320 Ik wil graag dat u hem het eerste slachtoffer van de cancelcultuur noemt. 57 00:04:10,400 --> 00:04:11,920 In die camera. 58 00:04:13,160 --> 00:04:18,360 We willen een paar rake citaten hebben voor tijdens de aftiteling. 59 00:04:18,440 --> 00:04:21,640 Toe maar. In die camera. 60 00:04:21,720 --> 00:04:24,040 Oké, in deze camera? 61 00:04:24,120 --> 00:04:29,120 Je zou Jezus zelfs het eerste slachtoffer van de cancelcultuur kunnen noemen. 62 00:04:29,200 --> 00:04:31,200 Top, bedankt. 63 00:04:31,280 --> 00:04:35,400 Maar net toen het leven van Jezus voorbij leek te zijn… 64 00:04:35,480 --> 00:04:39,640 …respawnde hij, en sprong hij al dansend op naar de hemel… 65 00:04:39,720 --> 00:04:43,400 …waardoor hij alle hoogspringrecords verbeterde. 66 00:04:43,480 --> 00:04:47,280 Tijdens z'n leven had Jezus maar 12 volgelingen… 67 00:04:47,360 --> 00:04:50,600 …nog minder dan m'n oom Steve op Instagram. 68 00:04:50,680 --> 00:04:56,160 Maar dat veranderde toen z'n leer zich op papier begon te verspreiden. 69 00:04:56,240 --> 00:05:00,480 Jezus kwam na z'n dood terug in de vorm van een boek, toch? 70 00:05:00,560 --> 00:05:04,520 Waarom noemen christenen dat boek de Bibbel? 71 00:05:04,600 --> 00:05:07,400 De Bijbel. -Spreek je het zo uit? 72 00:05:07,480 --> 00:05:10,440 Ik hoor het voor het eerst. Hoe zeg je het? 73 00:05:10,520 --> 00:05:13,800 Bijbel. -Waarom spel je het dan als 'bibbel'? 74 00:05:13,880 --> 00:05:17,320 Ik heb het uitgeschreven gezien. B-I-J-B-E-L. 75 00:05:17,400 --> 00:05:18,760 Bibbel. -Bijbel. 76 00:05:18,840 --> 00:05:23,240 De boodschap van Jezus werd verspreid door de apostelen… 77 00:05:23,320 --> 00:05:28,200 …bijna 2000 jaar voor het Belgische technonummer 'Pump Up the Jam'. 78 00:05:43,480 --> 00:05:47,440 Andere hits van Technotronic zijn 'Get Up! (Before the Night is Over)'… 79 00:05:47,520 --> 00:05:49,160 …en 'This Beat is Technotronic' 80 00:05:52,440 --> 00:05:56,400 'Pump Up the Jam' heeft een bpm van 125, de hartslag van een kat in rust 81 00:05:59,000 --> 00:06:03,120 Dit nummer is het volkslied van Canada 82 00:06:05,840 --> 00:06:10,720 De tekst bevat aanwijzingen naar een begraven gouden haas die nooit gevonden is 83 00:06:12,920 --> 00:06:16,240 Maar niet iedereen was blij met het christendom. 84 00:06:16,320 --> 00:06:20,960 In Rome werden christenen vervolgd. Dat is Latijn voor 'uitgekotst'. 85 00:06:21,040 --> 00:06:25,880 Als je toen christen was, kon je beter uit de buurt van het Colosseum blijven. 86 00:06:25,960 --> 00:06:28,800 Die plek was net zo ellendig als Birmingham. 87 00:06:29,680 --> 00:06:33,280 Hier gooiden de Romeinen christenen voor de leeuwen… 88 00:06:33,360 --> 00:06:39,160 …mogelijk om te zien of hun pacifisme de beesten minder agressief kon maken. 89 00:06:40,000 --> 00:06:45,960 Als een christen won en een leeuw opat, ging hij dan door naar de volgende ronde? 90 00:06:46,040 --> 00:06:51,360 En moest hij dan iets anders opeten, zoals een heel paard of zo? 91 00:06:51,440 --> 00:06:55,880 Er is amper bewijs dat er veel christenen voor de leeuwen zijn gegooid. 92 00:06:55,960 --> 00:07:00,320 Kunt u voor de vorm even doen alsof het er een heleboel waren? 93 00:07:00,400 --> 00:07:03,040 Maar dat klopt niet. 94 00:07:03,120 --> 00:07:07,760 Zouden christenen het de leeuwen vergeven hebben dat ze ze opaten? 95 00:07:07,840 --> 00:07:12,640 Ze namen het ze vast niet kwalijk. Ze deden wat ze van nature doen. 96 00:07:12,720 --> 00:07:16,640 Hoe vonden de leeuwen het dat ze maar één ding te eten kregen? 97 00:07:16,720 --> 00:07:19,240 Dat kan geen pretje geweest zijn. 98 00:07:19,320 --> 00:07:23,280 Stel je voor dat je lunch elke dag aan het gillen was. 99 00:07:23,360 --> 00:07:28,600 Dat beïnvloedt je geestelijke gezondheid. -De geestelijke gezondheid van leeuwen? 100 00:07:30,040 --> 00:07:36,040 Een paar eeuwen later waren de Romeinen zelf christen geworden. Maar waarom? 101 00:07:36,120 --> 00:07:40,440 Helaas zijn geen van de inwoners van het Oude Rome nog in leven. 102 00:07:40,520 --> 00:07:43,960 Daarom moeten we oude teksten doorpluizen… 103 00:07:44,040 --> 00:07:46,600 …net als na een relatiebreuk. 104 00:07:46,680 --> 00:07:49,120 Dankzij ons moderne leesvermogen… 105 00:07:49,200 --> 00:07:54,200 …weten we dat keizer Constantijn, wat 'constant' of 'onveranderlijk' betekent… 106 00:07:54,280 --> 00:07:57,960 …op een dag onverwachts overstapte op het christendom. 107 00:07:59,840 --> 00:08:02,800 Al snel hadden alle Romeinen zich bekeerd. 108 00:08:02,880 --> 00:08:06,880 En kort daarna gooiden ze geen christenen meer voor de leeuwen. 109 00:08:06,960 --> 00:08:08,800 Niemand weet waarom. 110 00:08:10,600 --> 00:08:14,000 Van de ene op de andere dag hadden ze God gevonden. 111 00:08:14,080 --> 00:08:18,840 Hoe kan het toch dat we ons zo makkelijk door religie laten verleiden? 112 00:08:18,920 --> 00:08:23,000 Waarom willen mensen geloven in een hogere macht? 113 00:08:23,080 --> 00:08:26,160 Omdat we ons dan minder dik voelen? 114 00:08:26,240 --> 00:08:32,880 Ik denk dat het gevoel dat het bestaan zin heeft en waardevol is… 115 00:08:32,960 --> 00:08:38,520 …in grote mate bijdraagt aan iemands levensgeluk. 116 00:08:38,600 --> 00:08:42,200 Maar als je denkt aan hoe groot de wereld is… 117 00:08:42,280 --> 00:08:44,919 …voel je je ineens een stuk slanker. 118 00:08:45,000 --> 00:08:46,320 Dat zou kunnen. 119 00:08:46,400 --> 00:08:49,720 Sommige mensen bekeren zich heel plotseling, hè? 120 00:08:49,800 --> 00:08:54,680 M'n maat Paul werd op weg naar Winchester afgesneden door een vrachtwagen. 121 00:08:54,760 --> 00:08:58,760 En vlak voor de botsing bewoog alles in slow motion. 122 00:08:58,840 --> 00:09:02,480 En Paul, die niet gelovig was, zei toen tegen Jezus: 123 00:09:02,560 --> 00:09:05,840 'Als ik dit overleef, geloof ik in je.' 124 00:09:05,920 --> 00:09:10,600 Hij overleefde het, maar brak z'n schedel en allebei z'n benen. 125 00:09:10,680 --> 00:09:12,560 Waarom doet Jezus zoiets? 126 00:09:12,640 --> 00:09:18,400 Je werpt een heel belangrijke vraag op over Goddelijke voorzienigheid. 127 00:09:18,480 --> 00:09:20,720 O ja? -Nou en of. 128 00:09:20,800 --> 00:09:24,280 Als we in een goede God geloven… 129 00:09:24,360 --> 00:09:28,360 …waarom is er dan zo veel kwaad in de wereld? 130 00:09:28,440 --> 00:09:30,400 Jouw vriend… -Paul. 131 00:09:30,480 --> 00:09:33,120 Paul. Zijn ongeluk… 132 00:09:33,200 --> 00:09:37,560 In hoeverre kun je God daarvan de schuld geven? 133 00:09:37,640 --> 00:09:39,960 Paul heeft het hem nooit vergeven. 134 00:09:40,040 --> 00:09:43,320 Hij zei: 'Als ik Jezus zie, is hij er geweest.' 135 00:09:45,520 --> 00:09:46,960 Juist. 136 00:09:47,720 --> 00:09:50,840 Rome was een baken van het christelijk geloof… 137 00:09:50,920 --> 00:09:53,200 …maar er was rampspoed op komst. 138 00:09:53,280 --> 00:09:56,320 De Romeinen hadden zich nog niet bekeerd… 139 00:09:56,400 --> 00:10:02,040 …of ze werden ingeblikt door mensen die vooral in hamers en beuken geloofden. 140 00:10:02,120 --> 00:10:07,040 Dit waren de Vandalen, een groep die berucht was om z'n vernielzucht… 141 00:10:07,120 --> 00:10:08,640 …net als Guns N' Roses. 142 00:10:13,480 --> 00:10:17,000 Momenteel sta ik op, en ook in, het moderne Rome… 143 00:10:17,080 --> 00:10:21,680 …wat zich toevallig op dezelfde plek bevindt als de oude versie. 144 00:10:21,760 --> 00:10:26,200 Hier vond de angstaanjagende aanval van de Vandalen plaats. 145 00:10:26,280 --> 00:10:31,920 De Vandalen stormden langs de koffietent met het onbeschofte personeel… 146 00:10:32,000 --> 00:10:36,120 …helemaal hierheen, moordend, plunderend en brand stichtend. 147 00:10:36,200 --> 00:10:40,080 We weten ook dat die kruising er toen nog niet was… 148 00:10:40,160 --> 00:10:44,640 …dus ze konden de verkeersborden tijdens hun invasie negeren. 149 00:10:44,720 --> 00:10:50,120 Die pizzatent was ook niet open, want het schijnt op een zondag gebeurd te zijn… 150 00:10:50,200 --> 00:10:55,800 …en volgens TripAdvisor is hij dan dicht, en sowieso niet geschikt voor groepen. 151 00:10:55,880 --> 00:11:00,760 Maar alles wat hier verder te zien is, was compleet verwoest. 152 00:11:02,040 --> 00:11:06,120 Toen de Vandalen naar het volgende deel van de stad trokken… 153 00:11:06,200 --> 00:11:09,720 …hadden ze een spoor van paardenschijt achtergelaten. 154 00:11:09,800 --> 00:11:12,760 Rome was leeggeroofd, verwoest… 155 00:11:12,840 --> 00:11:15,000 …keihard verkracht. 156 00:11:15,080 --> 00:11:19,600 En toen Rome gevallen was, stortte het hele Romeinse Rijk in. 157 00:11:19,680 --> 00:11:24,120 De sombere periode die volgde werd 'de donkreeuwen' genoemd. 158 00:11:27,360 --> 00:11:33,040 Donkreeuwen klinkt als een symptoom, hè? Iets wat met de pest te maken had. 159 00:11:33,120 --> 00:11:36,760 Bedoel je de donkere middeleeuwen? -O, is dat het? 160 00:11:36,840 --> 00:11:42,360 Als je doelt op de ouderwetse term voor de vroege middeleeuwen. 161 00:11:42,440 --> 00:11:45,600 We gebruiken die term niet meer. -Niet? 162 00:11:45,680 --> 00:11:51,760 Het suggereert dat het een donkere, onwetende en achterlijke periode was. 163 00:11:51,840 --> 00:11:54,160 Dat was het ook. -Niet echt. 164 00:11:54,240 --> 00:11:58,080 Je had geweldige denkers, kunstenaars en schrijvers. 165 00:11:58,160 --> 00:12:00,880 Maar er was geen zak aan. 166 00:12:00,960 --> 00:12:06,920 Het was een deprimerende tijd waarin heel Europa rondstrompelde in het donker… 167 00:12:07,000 --> 00:12:10,480 …steeds z'n schenen stootte en vieze ziektes opliep. 168 00:12:10,560 --> 00:12:13,440 Mensen werden vast gillend gek. 169 00:12:13,520 --> 00:12:20,400 In de middeleeuwen speelden ze constant van die vervelende 'hey nonny no'-muziek. 170 00:12:20,480 --> 00:12:23,960 Dat klopt. -Van die muziek die… 171 00:12:39,880 --> 00:12:42,160 Ja, dat hoorde je heel veel. 172 00:12:42,240 --> 00:12:45,160 Konden ze dat geluid niet uitzetten? 173 00:12:45,240 --> 00:12:47,960 In de middeleeuwen stond de mensheid stil… 174 00:12:48,040 --> 00:12:52,400 …waardoor de uitrol van 5G honderden jaren vertraging opliep. 175 00:12:52,480 --> 00:12:57,280 De donkere middeleeuwen hebben we gehad. Waren er ook lichte middeleeuwen? 176 00:12:57,360 --> 00:13:03,840 Door mensen in de vroegmoderne tijd, de renaissance, werd beweerd… 177 00:13:03,920 --> 00:13:06,480 …dat zij in het lichte tijdperk leefden. 178 00:13:06,560 --> 00:13:11,040 En de periode erna noemde men natuurlijk 'de verlichting'. 179 00:13:11,120 --> 00:13:14,800 Zit dat in deze aflevering of komt dat later aan bod? 180 00:13:14,880 --> 00:13:17,280 Ik denk dat het later aan bod komt. 181 00:13:17,360 --> 00:13:19,840 In welke aflevering zitten we nu? 182 00:13:19,920 --> 00:13:23,920 Waarschijnlijk in de aflevering over de middeleeuwen. 183 00:13:24,000 --> 00:13:28,400 Ja, maar de hoeveelste aflevering is dat precies? 184 00:13:28,480 --> 00:13:30,040 Dat weet ik niet. 185 00:13:30,120 --> 00:13:34,800 We zijn allebei volledig de weg kwijt, hè? Wat een klotezooi. 186 00:13:35,880 --> 00:13:39,960 Maar Europa was gelukkig niet het enige land met een verleden. 187 00:13:40,040 --> 00:13:45,600 Kenners denken nu dat Zuid-Amerika en Azië ook een verleden hadden. 188 00:13:45,680 --> 00:13:50,480 En zij ontwikkelden zich op hun eigen exotische, buitenlandse wijze. 189 00:13:51,640 --> 00:13:56,480 Dit is de stad Chichén Itzá, gebouwd door de Maya's in het huidige Mexico. 190 00:13:56,560 --> 00:13:59,480 En dit is de Tempel van Kukulcan. 191 00:13:59,560 --> 00:14:01,800 Duizend jaar geleden… 192 00:14:01,880 --> 00:14:06,720 …werd je hier waarschijnlijk geofferd aan Chaac, de Mayagod van de regen. 193 00:14:06,800 --> 00:14:12,520 Tegenwoordig is het een leuk dagje uit als je in 't vakantieoord Tulum verblijft. 194 00:14:13,840 --> 00:14:18,280 Daar logeer ik ook, in het vijfsterrenhotel Casa de Lujo. 195 00:14:18,360 --> 00:14:25,000 Dit all-inclusive resort aan de pittoreske kust van Tulum is het toonbeeld van luxe. 196 00:14:25,080 --> 00:14:28,840 Met een eigen badkamer en schitterend uitzicht op zee… 197 00:14:28,920 --> 00:14:31,280 …is er haast geen reden om op te staan. 198 00:14:31,360 --> 00:14:36,560 Behalve natuurlijk het prachtige strand en de constante zonneschijn. 199 00:14:36,640 --> 00:14:40,560 Als het te warm wordt, zijn er drie zwembaden om in af te koelen… 200 00:14:40,640 --> 00:14:42,880 …waaronder een voor volwassenen. 201 00:14:42,960 --> 00:14:44,960 De kleintjes zitten ook goed. 202 00:14:45,040 --> 00:14:50,360 De Turtle Club bezorgt ze de vakantie van hun zogenaamd belangrijke leventje. 203 00:14:50,440 --> 00:14:55,120 En met vijf restaurants om uit te kiezen verveelt het eten u nooit. 204 00:14:55,200 --> 00:15:01,000 Daarbij biedt de fraaie Inspiration Spa eersteklas wellnessbehandelingen… 205 00:15:01,080 --> 00:15:04,040 …van teennagels vijlen tot hardhandig wrijven. 206 00:15:04,120 --> 00:15:07,400 En als de zon ondergaat, begint het nachtleven. 207 00:15:07,480 --> 00:15:13,000 Alle drank zit bij de prijs inbegrepen, dus u hoeft zich niet in te houden. 208 00:15:13,080 --> 00:15:17,800 Met al die zonneschijn en feestjes zult u nooit meer naar huis willen. 209 00:15:17,880 --> 00:15:20,600 Philomena's verblijf telde vijf nachten. 210 00:15:20,680 --> 00:15:25,480 Prijzen zijn vanaf 200 pond per persoon per nacht, exclusief btw. 211 00:15:25,560 --> 00:15:27,520 Lees vooraf de voorwaarden. 212 00:15:32,760 --> 00:15:35,120 Terwijl de Maya's hun goden vereerden… 213 00:15:35,200 --> 00:15:41,040 …stichtte de profeet Mohammed in Arabië een andere religie: 214 00:15:41,120 --> 00:15:42,760 de islam. 215 00:15:42,840 --> 00:15:45,880 De islam is nogal een gevoelig onderwerp. 216 00:15:45,960 --> 00:15:49,160 Als ik me niet woordelijk aan dit script hou… 217 00:15:49,240 --> 00:15:53,320 …kan ik een ernstig internationaal conflict veroorzaken. 218 00:15:59,360 --> 00:16:01,760 Valt dat even tegen. 219 00:16:01,840 --> 00:16:03,720 Ik improviseer wel wat. 220 00:16:03,800 --> 00:16:07,400 Wat kunnen we over de islam zeggen? 221 00:16:07,480 --> 00:16:08,480 Allereerst… 222 00:16:08,560 --> 00:16:13,000 DIT FRAGMENT IS NIET BESCHIKBAAR IN UW LAND 223 00:16:23,000 --> 00:16:26,520 Ikzelf vind dat helemaal niet controversieel. 224 00:16:27,080 --> 00:16:30,720 De islam brak radicaal met voorgaande religies… 225 00:16:30,800 --> 00:16:35,240 …omdat de gebouwen waarin het plaatsvond een iets andere vorm hadden. 226 00:16:35,920 --> 00:16:42,120 Het breidde zich bijna net zo snel uit als het volgens Fox News nu nog steeds doet. 227 00:16:42,200 --> 00:16:46,000 Het was blijkbaar onweerstaanbaar, net als Nutella. 228 00:16:47,480 --> 00:16:51,560 Volgens de Koran was het vergaren van kennis cruciaal. 229 00:16:51,640 --> 00:16:56,920 Islamitische mega-nerds richtten de eerste universiteiten en bibliotheken op… 230 00:16:57,000 --> 00:17:00,280 …waarin alle kennis ter wereld werd bewaard… 231 00:17:00,360 --> 00:17:04,880 …wat op dat moment waarschijnlijk in één foldertje paste. 232 00:17:16,000 --> 00:17:19,280 Omdat ze meer kennis nodig hadden… 233 00:17:19,359 --> 00:17:23,640 …verdiepten moslims zich in wiskunde, calculus, geometrie… 234 00:17:23,720 --> 00:17:27,720 …en de meest islamitisch klinkende wetenschap: al-gebra. 235 00:17:28,319 --> 00:17:33,920 Het christendom verspreidde zich intussen ook, met behulp van missionarissen. 236 00:17:34,000 --> 00:17:36,680 Zij stonden bekend om hun houding. 237 00:17:36,760 --> 00:17:39,400 De grote man, God, bevond zich bovenop… 238 00:17:39,480 --> 00:17:43,200 …en wij moesten het liggend ondergaan. 239 00:17:43,280 --> 00:17:49,200 Missionarissen namen de Bijbel en het kruis mee, en vertrokken vanaf hier. 240 00:17:49,280 --> 00:17:52,720 Ze baanden zich een weg dwars over de kaart… 241 00:17:52,800 --> 00:17:57,040 …en belandden uiteindelijk helemaal hier in Ierland… 242 00:17:57,120 --> 00:18:01,120 …waar ze Gods woord verkondigden door voor te lezen uit de… 243 00:18:01,200 --> 00:18:03,000 Ik ben het boek vergeten. 244 00:18:04,560 --> 00:18:08,200 Reizen was destijds uiterst gevaarlijk en zwaar… 245 00:18:08,280 --> 00:18:13,760 …dus de missionarissen wilden de tocht niet twee keer hoeven afleggen. 246 00:18:13,840 --> 00:18:19,000 Eenmaal gearriveerd, veranderden ze de wereld met wat ze hadden meegenomen: 247 00:18:19,080 --> 00:18:21,520 de Bijbel en het… 248 00:18:22,520 --> 00:18:23,720 Waar is het kruis? 249 00:18:23,800 --> 00:18:27,080 Het christendom was de fidget spinner van z'n tijd… 250 00:18:27,160 --> 00:18:29,960 …een grote rage die nooit zou verdwijnen. 251 00:18:30,040 --> 00:18:35,720 Het leidde tot religieuze iconografie. Overal zag je afbeeldingen van Jezus. 252 00:18:36,920 --> 00:18:40,080 Er waren veel schilderijen van Jezus. 253 00:18:40,160 --> 00:18:44,840 Hoe kan hij zo vaak geposeerd hebben? Hoe zag z'n agenda eruit? 254 00:18:44,920 --> 00:18:48,840 Nou ja, hij was overal. 255 00:18:49,840 --> 00:18:51,360 Figuurlijk gezien. 256 00:18:51,440 --> 00:18:54,400 Dus ze schilderden hem uit het hoofd… 257 00:18:54,480 --> 00:18:58,040 …zoals een compositietekenaar een inbreker tekent… 258 00:18:58,120 --> 00:19:01,320 …alleen was deze inbreker de zoon van God. 259 00:19:01,400 --> 00:19:05,120 Jezus wordt maar op twee manieren afgebeeld, hè? 260 00:19:05,200 --> 00:19:09,440 Als baby of terwijl hij gekruisigd wordt. 261 00:19:09,520 --> 00:19:13,800 Is hij weleens afgebeeld als baby die gekruisigd wordt? 262 00:19:15,200 --> 00:19:16,880 Nee. 263 00:19:16,960 --> 00:19:20,560 Dat is dan een gemiste kans. Zoiets wekt medelijden. 264 00:19:20,640 --> 00:19:23,720 Heeft Jezus zichzelf weleens geschilderd? 265 00:19:25,840 --> 00:19:29,280 Ik geloof het niet. Daar zijn geen bewijzen van. 266 00:19:29,360 --> 00:19:34,400 Misschien signeerde hij z'n werk niet. Hij was best bescheiden, toch? 267 00:19:34,480 --> 00:19:39,360 Tot op zekere hoogte. Hij noemde zichzelf wel de zoon van God. 268 00:19:39,440 --> 00:19:43,680 Dat had hij stil kunnen houden. -Dan was hij niet vermoord. 269 00:19:43,760 --> 00:19:46,040 Ja, wat een sukkel. 270 00:19:46,120 --> 00:19:49,800 Jezus was niet de enige god waarvan kunst werd gemaakt. 271 00:19:49,880 --> 00:19:55,240 Er zijn ook veel portretten van Mohammed, maar die mogen we niet laten zien. 272 00:19:55,320 --> 00:20:00,280 In de 11e eeuw hingen de meeste Europese landen het christendom aan… 273 00:20:00,360 --> 00:20:03,960 …maar dat weerhield ze er niet van om oorlog te voeren. 274 00:20:04,040 --> 00:20:09,920 In 1095 haalde paus Urbanus 2 ze over vrede te sluiten, in harmonie te leven… 275 00:20:10,000 --> 00:20:12,840 …en samen de moslims aan te vallen. 276 00:20:12,920 --> 00:20:16,680 Europese koningen zetten een gewapende benefiet op touw… 277 00:20:16,760 --> 00:20:20,000 …om de islamieten van kruizen te voorzien. 278 00:20:20,080 --> 00:20:22,160 Ze noemden het Kruis Aid. 279 00:20:22,800 --> 00:20:25,480 Europese legers trokken naar het oosten… 280 00:20:25,560 --> 00:20:29,400 …om de mensen daar er eens goed van langs te geven. 281 00:20:29,480 --> 00:20:34,760 De kruisvaarders gingen helemaal naar Jeruzalem in hun harnas. 282 00:20:34,840 --> 00:20:39,120 Dat klinkt heel oncomfortabel. Werden ze gesponsord? 283 00:20:39,200 --> 00:20:43,280 In zekere zin werden ze gesponsord door de kerk. 284 00:20:43,360 --> 00:20:46,200 Want er was geld voor nodig. 285 00:20:46,280 --> 00:20:52,680 M'n maat Paul deed ooit een sponsorloop naar Harrogate verkleed als Spider-Man. 286 00:20:52,760 --> 00:20:57,280 Hij had die dag vreselijke diarree, maar hij zette toch door. 287 00:20:57,360 --> 00:21:02,440 Het was een van de nobelste maar smerigste dingen die ik ooit heb gezien. 288 00:21:02,520 --> 00:21:07,320 De organisatie greep uiteindelijk in, maar hij had 368 pond ingezameld. 289 00:21:07,400 --> 00:21:10,520 Dat hebben de kruisvaarders nooit gedaan, hè? 290 00:21:11,240 --> 00:21:12,600 Nee. 291 00:21:12,680 --> 00:21:16,280 In 1099 veroverden de christenen Jeruzalem. 292 00:21:16,360 --> 00:21:20,600 Maar ze maakten een tactische fout: Ze namen het niet mee naar huis. 293 00:21:20,680 --> 00:21:27,640 Dus de moslims, onder leiding van Saladin, vochten terug en heroverden Jeruzalem. 294 00:21:27,720 --> 00:21:33,280 Iedereen was bezeten van de kruistochten, dus werden ze regelmatig gehouden. 295 00:21:33,360 --> 00:21:37,840 Elk jaar werd er gevochten om te kijken wie Jeruzalem zou winnen. 296 00:21:37,920 --> 00:21:40,400 De kruistochten klinken gewelddadig. 297 00:21:40,480 --> 00:21:45,720 Waarom kunnen religies niet net als in Ierland vredig naast elkaar bestaan? 298 00:21:45,800 --> 00:21:52,800 Als je daar het antwoord op vindt, moet je het zo snel mogelijk bekendmaken. 299 00:21:52,880 --> 00:21:54,480 Oké, prima. 300 00:21:55,320 --> 00:22:01,840 Eén man besloot de christenen en moslims te laten zien wat échte oorlog was. 301 00:22:03,560 --> 00:22:06,680 Dat was de leider van de Mongolen, Genghis Khan. 302 00:22:06,760 --> 00:22:12,160 'Khan' is Mongools voor 'koning', en 'Genghis' is… iets anders. 303 00:22:13,200 --> 00:22:18,160 Tegenwoordig komt Genghis Khan minder vaak ter sprake dan Dennis Quaid… 304 00:22:18,240 --> 00:22:21,480 …maar destijds werd hij door iedereen gevreesd. 305 00:22:22,760 --> 00:22:27,120 Genghis en z'n Mongolen hielden flink huis in Europa en Azië. 306 00:22:27,200 --> 00:22:31,160 Miljoenduizenden mensen werden genadeloos afgeslacht. 307 00:22:32,000 --> 00:22:33,800 Velen werden onthoofd. 308 00:22:33,880 --> 00:22:37,040 Bij anderen werden de benen afgehakt, dan een arm… 309 00:22:37,120 --> 00:22:42,200 …en dan hun gezicht, dat nog gilde als het door hun hut vloog. 310 00:22:42,280 --> 00:22:46,840 De indringers hakten hun lijken in mootjes en trokken er soep van… 311 00:22:46,920 --> 00:22:51,000 …en bewerkten hun bekkens tot lepels om mee te eten. 312 00:22:51,080 --> 00:22:55,680 Daarna zaten ze bij de haard hun soep op te slurpen en dom te lachen. 313 00:22:55,760 --> 00:22:58,080 Het kon echt niet door de beugel. 314 00:22:58,160 --> 00:23:02,240 Hoeveel bloed, uitgedrukt in liters… 315 00:23:02,320 --> 00:23:06,000 …is er dankzij Genghis Khan vergoten? 316 00:23:06,080 --> 00:23:10,800 Dan moet je weten hoeveel mensen er vermoord zijn. 317 00:23:10,880 --> 00:23:16,200 Er bestaan verhalen van een paar honderd Mongoolse soldaten… 318 00:23:16,280 --> 00:23:19,440 …die een miljoen mensen hebben gedood. 319 00:23:19,520 --> 00:23:22,440 Hoeveel liter zit er in een mens? -4,5, denk ik. 320 00:23:22,520 --> 00:23:26,320 Dus op z'n minst 4,5 miljoen liter. -Ja. 321 00:23:26,400 --> 00:23:30,280 En er waren nog geen bloedbanken. Wat een verspilling. 322 00:23:32,200 --> 00:23:38,400 Is het zo vreemd dat met al die onrust Europeanen burchten gingen bouwen? 323 00:23:38,480 --> 00:23:40,600 Het antwoord is nee. 324 00:23:43,800 --> 00:23:47,000 Als hier nu zo sta in een of ander kasteel… 325 00:23:47,080 --> 00:23:51,280 …kan ik niet anders dan me afvragen hoe het leven toen was. 326 00:23:51,360 --> 00:23:56,040 De middeleeuwen zijn namelijk voorbij, dus dat is m'n enige optie. 327 00:23:56,120 --> 00:24:01,640 Stel je voor: Hier, in het atrium, waren de tafels gedekt voor een feestmaal. 328 00:24:01,720 --> 00:24:04,880 Mensen slaan hun kroezen tegen elkaar en lachen. 329 00:24:04,960 --> 00:24:10,040 De tafel staat vol met hertenbouten, vleespasteien… 330 00:24:10,120 --> 00:24:13,960 …gebraden gans in een varken. Alles erop en eraan. 331 00:24:14,040 --> 00:24:17,680 Een schaaltje pruimen. Dat zal een bijgerecht zijn. 332 00:24:17,760 --> 00:24:22,240 Hier lopen boeren op en neer in hun zondagse kleren. 333 00:24:22,320 --> 00:24:25,600 Een ridder wandelt voorbij in z'n harnas. 334 00:24:25,680 --> 00:24:30,480 In deze hoek speelt iemand middeleeuwse fluitmuziek. 335 00:24:30,560 --> 00:24:35,520 En voor hem springt een hofnar op en neer in z'n pak met bellen. 336 00:24:36,640 --> 00:24:39,720 Een oger-achtig wezen kijkt toe… 337 00:24:39,800 --> 00:24:41,880 …en moet erom lachen. 338 00:24:41,960 --> 00:24:44,560 Aan deze kant zit de koning op z'n troon… 339 00:24:44,640 --> 00:24:47,440 …naast de koningin, een loper en een toren. 340 00:24:47,520 --> 00:24:50,000 Het hoofd van Merlijn wordt afgehakt… 341 00:24:50,080 --> 00:24:54,040 …en rolt over de vloer naar deze plek… 342 00:24:54,840 --> 00:24:57,360 …waar wilde zwijnen het oppeuzelen. 343 00:24:59,520 --> 00:25:01,280 Walgelijk. 344 00:25:01,360 --> 00:25:03,680 Wees maar blij dat je niks ziet. 345 00:25:03,760 --> 00:25:06,160 Het plezier wordt ruw verstoord… 346 00:25:06,240 --> 00:25:10,480 …wanneer een raam barst en een pijl naar binnen vliegt. 347 00:25:10,560 --> 00:25:14,840 Hij boort zich in deze muur, in het midden van het tapijt van Bayeux. 348 00:25:14,920 --> 00:25:17,440 Men schrikt en begint te fluisteren… 349 00:25:17,520 --> 00:25:21,920 …terwijl Thomas à Becket, dat ben ik, de pijl uit de muur trekt. 350 00:25:25,080 --> 00:25:26,600 Momentje. 351 00:25:26,680 --> 00:25:28,160 Allejezus. 352 00:25:30,400 --> 00:25:32,840 Er zit een briefje aan de pijl. 353 00:25:32,920 --> 00:25:37,360 Thomas haalt het er voorzichtig af, gooit de pijl weg… 354 00:25:37,440 --> 00:25:38,480 Sorry. 355 00:25:38,560 --> 00:25:41,880 …ontrolt het briefje en leest het voor. 356 00:25:45,800 --> 00:25:47,440 Het is van Robin Hood. 357 00:25:47,520 --> 00:25:52,120 Hij zweert wraak op de Ronde Tafel voor wat hij Gandalf heeft aangedaan. 358 00:25:52,720 --> 00:25:55,520 Nog een schrikreactie. De nar valt flauw. 359 00:25:55,600 --> 00:26:00,200 Bezorgd gemompel stijgt op en wordt luider en veranderd in gegil. 360 00:26:00,280 --> 00:26:03,680 Het is chaos. De fluit slaat op hol. 361 00:26:03,760 --> 00:26:06,760 Een dansende beer jankt het uit. 362 00:26:06,840 --> 00:26:10,400 Iemand begint varkens op een katapult te leggen. 363 00:26:10,480 --> 00:26:13,680 Een ruimtemannetje zweeft voorbij… 364 00:26:13,760 --> 00:26:17,680 …en schijt een klavecimbel van glazen paarden op de vloer. 365 00:26:18,920 --> 00:26:24,640 Eindelijk staat aan deze kant de koning op, terwijl hij met z'n hamer slaat. 366 00:26:24,720 --> 00:26:30,240 Hij schreeuwt: 'Orde, orde.' Maar met zware stem in een middeleeuws accent. 367 00:26:30,320 --> 00:26:33,000 Het wordt stil in het kasteel. 368 00:26:33,080 --> 00:26:35,320 Je kunt een speld horen vallen. 369 00:26:35,400 --> 00:26:36,840 Maar niet letterlijk. 370 00:26:36,920 --> 00:26:40,280 'Zijn kop eraf', schreeuwt de koning. 371 00:26:40,360 --> 00:26:43,360 En dat breekt het ijs. Alles is weer goed. 372 00:26:43,440 --> 00:26:47,440 De nar is overeind gekomen. Er wordt muziek gespeeld. 373 00:26:47,520 --> 00:26:50,200 Iedereen zit gezellig aan de mede. 374 00:26:50,280 --> 00:26:53,040 Alles is weer bij het oude. 375 00:26:53,120 --> 00:26:56,680 Waarna iedereen plots dood neervalt door de pest. 376 00:26:57,400 --> 00:27:01,400 Hoe dan ook, zo zag het leven in mijn kasteel eruit. 377 00:27:01,480 --> 00:27:03,880 Heb jij er weleens over nagedacht? 378 00:27:06,360 --> 00:27:12,520 Maar mensen konden zich niet eeuwig blijven verschuilen voor de oorlog. 379 00:27:13,120 --> 00:27:18,080 Het geloof had de mensheid in harmonie en minzame blikken moeten verbinden… 380 00:27:18,160 --> 00:27:22,880 …maar het had het verscheurd, als een beer in een kraamkliniek. 381 00:27:22,960 --> 00:27:28,560 Maar deze kerk, en andere met hem, kwamen voor een grote uitdaging te staan. 382 00:27:28,640 --> 00:27:33,080 Volgende keer zien we hoe een nieuwe generatie slimmeriken opstond… 383 00:27:33,160 --> 00:27:35,120 …en de strijd aanbond met God… 384 00:27:35,200 --> 00:27:39,360 …tijdens de periode die historici nu al 'de renaissance' noemen. 385 00:27:39,440 --> 00:27:42,200 Is dit schilderij echt goed… 386 00:27:42,280 --> 00:27:47,920 …of wordt ons alleen wijsgemaakt dat het goed is, zoals bij zeevruchten?