Sa napakahusay na unang yugto, nitong malapit nang parangalan, na serye,
ipinakita ko sa inyo, sa unang pagkakataon at mas magaling kaysa sa iba
kung paano napaunlad ng sangkatauhan ang sarili mula sa pagiging taong-kuweba,
at nag-imbento ng pagsasaka, pag-iisip, at mga tatsulok na buhangin,
at kalaunan ay nagtatag ng lungsod ng Sinaunang Roma.
Pero malinaw na hindi iyon ang katapusan ng kuwento,
dahil unang episode pa lang ito.
Hindi maikakailang nakamamangha ang naabot na ng tao
pero mas malayo pa kaya ang kaya niya
o pagod na siya at kailangang magpahinga?
Para maabot ang susunod na antas,
kailangang maniwala ang tao sa isang bagay na mas malaki kaysa sa kaniya.
Mas malaki pa sa isang elepante.
Sa episode na ito, makikita ko kung paano natagpuan ng sangkatauhan ang relihiyon,
at tatapusin natin ang pagtatalong maraming siglo nang nagaganap.
Alin ang mas magaling, ang Bibliya o ang Koran?
Ang Koran.
Iyon, kung gan'on?
Dito nangyari ang lahat,
sa nag-iisang planetang karapat-dapat pa ring ipaglaban.
Ito ang Cunk on Earth.
IKALAWANG EPISODE: FAITH/OFF
Sa kalagitnaan ng paghahari ng Roma.
Nasa pinakamalaki nito ang Imperyong Romano noon.
Ngunit sa kabila ng mga magarbong haligi at mosaic,
may kakulangan sa puso ng kulturang Romano.
Ayos lang ang mga orgy at inuman sa masikip na vomitorium,
pero kalaunan, kailangan mo ng higit pa.
At ng panglampaso.
Ang mga tao ay nagnanais ng kaliwanagan.
Para mahanap ito, kailangan nila ng tutularan sa pang espirituwal, simbolo,
isang halos mala-Kristong ehemplo.
At swerte naman,
may parating na kakatawan dito.
Walang iba kundi si G. Hesukristo.
Ipinanganak siya sa isang hamak na kuwadra
na balintunang hindi matatag na kapaligiran para sa isang sanggol,
maliban kung ito ay sanggol na asno, na kung totoo ang mga tala,
si Hesus ay hindi naman.
Sa katunayan, gaya ng pinakikita ng ipinintang larawang ito,
nang isinilang si Kristo, may mahiwagang nag-aapoy na bilog sa ulo niya,
na makakasunog dapat ng mga dayami at buhok nang lumalabas siya.
'Wag kayo mag-alala, Islam naman mamaya.
Ipinanganak na Hudyo si Hesus, pero lumipat sa pagkakarpintero,
nang sundan niya ang ama niya sa primitibong industriya ng upuan at mesa.
Ang kamangha-mangha sa pagiging karpintero ni Hesukristo
ay 'yong ipinangalan siya sa dalawang salitang malamang isigaw mo
'pag namartilyo mo ang hinlalaki mo.
Naniniwala ang mga pantas na siya ay isang tao na tunay na nabuhay noon
gaya nina Justin Timberlake o Garfield.
Naniniwala man sila o hindi, na siya
ay tunay na anak ng Diyos na gumawa ng mga himala,
tulad ng paglalakad sa alak o pagtulong sa isang bingi na makakita…
sang-ayon lahat na nangaral siya ng pagbibigayan at pagpapatawad,
mensaheng napakahalaga na ang mga pinakamasigasig niyang tagasunod
ay papatay kalaunan ng sinumang ayaw makinig dito.
'Di katakatakang ang karpiterong ito ay tumakot sa mga awtoridad ng Roma.
Itinuring nilang napakamapanganib si Hesus, kaya ipinako nila sa krus.
At hindi lang bahagya, kundi hanggang kamatayan.
Isipin na lang ang mga magkakasalungat na damdamin ni Kristo.
Ipinadala siya sa mundo para iligtas ang sangkatauhan pero heto siya,
tinitiis ang pisikal na paghihirap ng pagkakapako sa krus,
habang alam din niyang napakagaling na logo nito
para sa kanyang pangmatagalang kampanya.
Pinatay si Hesus dahil ayaw ng mga tao ang sinasabi niya,
kaya pwede ba siyang tawaging unang sikat na biktima ng cancel culture?
Palagay ko, parang kailangan ng cancel culture…
PROPESOR NG KASAYSAYAN
…ang ideya na ang mga tao
ay talagang nakita si Hesus na nanindigan para sa isang bagay
at sigurado silang alam nila kung ano iyon.
-Paumanhin, hindi tanong 'yon. -Oo?
Literal na tinatanong ko kung pwede siyang tawaging
unang sikat na biktima ng cancel culture para sa palabas namin.
Doon sa lente sa baba.
Alam mo na, para itong…
Para lang sa huling bahagi sa credits, para may mga panggulat.
Sige lang.
D'on sa lenteng 'yon sa baba.
-Okay, sa lenteng 'yon? -Oo.
Pwede mong sabihing si Hesus ang unang sikat na biktima ng cancel culture.
Magaling. Salamat.
Ngunit hindi kapani-paniwala, noong tila tapos na ang buhay ni Kristo,
nabuhay siya, nagpunta sa isang burol, at mula d'on tumalon papalangit,
tinalo lahat ng world record para sa isang patayong pagtalon.
Sa panahon ng kanyang buhay, 12 lang ang tagasunod ni Hesus,
mas kaunti pa kaysa sa walang kwentang Instagram ng Tiyo Steve ko.
Pero nagbago ang lahat nang nagsimulang kumalat ang kanyang mga turo
sa anyo ng nakasulat na salita.
Pagkamatay Niya, bumalik si Hesus sa mundo sa anyo ng isang aklat, hindi ba?
Bakit tinawag ng mga Kristiyano ang espesyal na aklat na iyon na Ang Bib-le?
Ang Bibliya.
Ganoon ba 'yon binibigkas?
Wala pa 'kong narinig nagsabi niyan. Paano mo binibigkas?
-Bibliya. -Bakit ito binaybay na Bib-le?
-Dahil nakita kong nakasulat. BIBLIYA. -Oo.
-Bib-le. -Bibliya.
Ang mensahe ni Kristo ay ikinalat sa malalayong lugar ng mga apostol,
halos 2,000 taon bago inilabas ang Belhikong pambansang awit techno,
ang "Pump Up the Jam."
ANG IBA PANG MGA PATOK NG TECHNOTRONIC AY "GET UP! (BEFORE THE NIGHT IS OVER)"
AT "THIS BEAT IS TECHNOTRONIC"
MAY BPM NA 125 ANG "PUMP UP THE JAM", GAYA NG PUSO NG PUSANG NAGPAPAHINGA
ANG AWIT NA ITO AY ANG PAMBANSANG AWIT NG CANADA
ANG LIRIKO AY TUMUTUKOY SA PINAGBAUNAN NG GININTUANG KUNEHO
NA HINDI PA NATATAGPUAN
Pero 'di lahat ay nagpapahalaga sa nakakaindak na tunog ng Kristiyanismo,
lalo na sa Roma, kung saan inuusig ang mga Kristiyano,
inaapi, sa salitang Latin.
At kung isa kang Kristiyano noon,
ang pinakamasama sigurong lugar para sa iyo ay ang Colosseum,
isang lugar ng paghihirap na katumbas ng Birmingham.
Dito unang hinagis ng mga Romano sa mga leon ang mga Kristiyano,
para malaman kung ang mapayapang mensaheng nila ay may epekto sa mga hayop
at makakabawas sa galit nila at pangangagat.
Kung ang isang Kristiyano ay manalo at kumain ng isang leon,
aabante ba sila sa susunod na round?
Kailangan ba nilang kumain ng iba pa,
gaya ng isang buong kabayo o ano?
Alam mo, walang masyadong ebidensya
na inihagis nila ang napakaraming Kristiyano sa mga leon.
Para lang dito, pwede ka bang magpanggap na maraming Kristiyano
ang hinagis sa mga leon?
Talaga? Pero mali iyon.
Tingin mo patatawarin ng mga Kristiyano ang mga leong kumain sa kanila
habang nangyayari 'yon?
Hindi siguro nila sinisi ang mga leon.
Ginagawa lang ng mga leon ang natural na ginagawa ng mga leon at…
Ano ba ang pakiramdam ng mga leon na isang klase lang ang pagkain nila?
Hindi siguro masaya 'yon, 'di ba, alam mo?
Isipin mo kung araw-araw, walang tigil sa pagsigaw ang tanghalian mo.
Maaapektuhan ang kalusugan ng pag-iisip.
-Kalusugan ng isip ng mga leon? -Oo.
Nakakamangha, na sa loob ng ilang daang taon,
ang mga Romano mismo ay magiging mga Kristiyano.
Pero bakit?
Sa kasamaang palad, wala nang buhay ngayon sa mga sangkot sa Sinaunang Roma.
Para malaman kung bakit nangyari iyon, balikan natin ang mga sinaunang teksto,
tulad ng pagkatapos ng isang relasyon.
Salamat sa makabagong agham ng pagbabasa,
alam na natin ngayon na ang Romanong Emperador Constantine,
na ang ibig sabihin ng pangalan ay pare-pareho o hindi nagbabago,
ay sa 'di inaasahan bigla na lang nagbago at naging Kristiyano.
'Di nagtagal ang lahat ng mga Romano ay lumipat sa Kristiyanismo.
At ilang panahon pa,
tinigil na nila ng ang paghahagis ng mga Kristiyano sa mga leon.
Walang nakakaalam kung bakit.
Natagpuan ng mga Romano ang Diyos sa loob ng halos magdamag lang.
Ano mayroon sa relihiyon at nakukuha ang loob natin nang 'di inaasahan?
Bakit kailangan nating maniwala sa isang bagay na mas malaki kaysa sa'tin?
Para ba hindi masyadong mataba ang pakiramdam natin?
PROPESOR NG PILOSOPIYA NG RELIHIYON
Sa tingin ko ang pakiramdam ng pagkakaroon ng layunin at halaga
ay bumubuo ng napakahalagang elemento ng isang masayang buhay.
Pero nakakatulong siguro, kung iisipin mo kung gaano kalaki ang mundo,
biglang pumayat ka sa pakiramdam mo.
Medyo posible nga.
May mga taong biglaang nagbabago ng relihiyon, 'di ba?
Ang kaibigan kong si Paul ay nagmamaneho sa Winchester
nang tumaob ang isang trak na nasa harapan niya,
at mabilis na babangga na siya rito, tapos bumagal ang galaw ng lahat.
At si Paul, na 'di naman relihiyoso, ay kinausap si Hesus at sinabi,
"Pangako ko 'pag nakaligtas ako, maniniwala ako sa iyo."
Nakaligtas nga siya, pero may basag sa bungo niya at nabali magkabilang binti.
Bakit ginawa iyon ni Hesus sa kanya?
Buweno, isang napakahalagang tanong iyang nasabi mo
tungkol sa kalikasan ng kalooban ng Diyos.
-Talaga ba? -Tunay.
Kung naniniwala tayo sa isang mabuting Diyos,
bakit ang daming kasamaan sa mundo?
-Ngayon, ang kaibigan mo… -Si Paul.
Si Paul, ang aksidente niya,
hanggang saan maisisisi iyan ng isang tao sa Diyos?
Hindi Siya pinatawad ni Paul.
Sabi niya, "'Pag nakita ko uli si Kristo, patay siya."
Tama.
Ang Roma ay naging tanglaw ng pananampalatayang Kristiyano,
ngunit malapit lang ang sakuna
dahil ang mga Romano ay lumipat sa relihiyon ng kapayapaan,
tamang-tama lang para magapi
ng ilang taong naniniwala sa mga martilyo at pangwawasak.
Sila ang mga Vandal,
isang sinaunang pangkat na kilala sa kanilang hilig sa pagwasak,
tulad ng Guns N' Roses.
Sa ngayon, nakatayo ako sa ibabaw, at sa loob din ng makabagong Roma,
na, sa nakamamanghang pagkakataon,
ay nasa parehong lugar ng sinaunang Roma.
At dito naganap ang malagim na pagsalakay ng mga Vandal sa lungsod.
Ang sangkawang Vandal ay humugos dito,
lampas sa kapihang bastos ang mga tauhan,
hanggang dito sa ibaba, pumapatay, nagnanakaw, at nanununog sa kahaban nito.
Alam din nating wala pa ang trapikong ito sa panulukan noon,
kaya pwedeng 'di nila pinansin
anumang mga senyales sa kalsada sa oras ng pagsalakay nila.
Isa pa, sarado siguro ang tindahan ng pizza na iyon
dahil tingin nila ay Linggo nangyari ang pagdaluhong.
At ayon sa TripAdvisor, nagsasara ito sa katapusan ng linggo
at 'di naman bagay sa malalaking grupo.
Pero lahat ng iba pang nakikita mo sa paligid dito
ay mawawasak nang tuluyan.
Nang umalis ang mga Vandal sa bahaging ito ng lungsod
at pumunta sa susunod,
wala silang iniwan kundi pagkawasak at basura sa dinaanan nila.
Ang Roma ay sinira, winasak,
hanggang sa madurog.
At nang bumagsak ang Roma, natapos ang buong Imperyong Romano.
Ang madilim na panahong sumunod ay nakilala bilang ang Madilim na Panahon.
Ay, bwisit!
Sa pandinig parang sintomas ang dilim-panahon, hindi ba?
Alam mo na, parang salot.
Ang ibig mo bang sabihin ay ang Madilim na Panahon?
Ay, tama. Iyon ba 'yon?
Kung ang ibig mong sabihin ay isang makalumang termino
-sa unang bahagi ng Gitnang Panahon. -Tama.
Kaya lang hindi na namin ginagamit ang terminong iyon.
Ay, hindi ba?
Napakanegatibo ang konotasyon noon, ng pagiging madilim at ignorante
-at malungkot na panahon at… -Totoo naman.
Hindi naman.
May mga pilosopo, at mananalaysay, at mga pintor, at manunulat.
Pero medyo basura iyon.
Ang Madilim na Panahon ay isang miserableng kapanahunan,
kung kailan ang buong Europa ay nangangapa sa dilim,
nabunggo ang mga lulod sa mga bagay at tinubuan ng lahat ng mga sakit.
Nakakasuya siguro ito sa mga tao.
Kapag sinabing panahon ng medieval, mayroong parang nakakainis,
Hey-Nonny-No na musikang patuloy na tumutugtog.
-Oo, medyo. -Alam mo… ang musikang iyon?
Alam mo, iyong ganoong…
Oo.
Oo. Oo, marami niyan.
Saan galing ang tunog na iyon? Hindi ba nila pwedeng patayin 'yon?
Ang Madilim na Panahon ay isang trahedya para sa pag-unlad ng tao
na ibinalik ang pag-usad ng 5G ng daan-daang taon.
Kaya, nagkaroon tayo ng Madilim na Panahon.
Nagkaroon na ba ng Maliwanag na Panahon?
Ipinagpalagay ng mga tao mula sa unang bahagi ng modernong panahon,
ang tinatawag na "Renaissance," na ang kanila ay ang panahon ng liwanag.
At siyempre, mayroon tayong isang buong panahon pagkaraan nito
na tinawag ng mga tao na Kaliwanagan.
Sa episode na ito ba 'yan, o lalabas ba iyon sa susunod?
Ang hula ko ay sa susunod pa 'yon lalabas.
Anong episode ba tayo ngayon?
Ako… Tungkol siguro sa Gitnang Panahon.
Oo, pero pangatlong episode ba 'yon, pang-apat?
Hindi yata ako sigurado.
Pareho lang tayong naliligaw dito, ano?
Napakasama nito.
Pero sa kabutihang-palad, hindi lang Europa ang bansang may kasaysayan noon.
Naniniwala na ang mga pantas sa mga bansang tulad ng Timog Amerika at Asya
na mayroon din silang sariling mga kasaysayan,
at pinapausad nila ang sibilisasyon sa mga nakakatawa, kakaiba,
at maliliit na dayuhang paraan nila.
Ito ang lungsod ng Chichen Itza,
itinayo ng mga Mayan sa lugar na ngayon ay Mehiko na.
At ito ang pinakasentro nito,
ang Templo ni Kukulkan.
'Pag dinala ka dito 1,000 taon na ang nakakaraan,
malamang, isasakripisyo ka na
upang payapain si Chaac, ang diyos ng ulan ng Mayan.
Ngayon, malamang na dadaan ka
bilang bahagi ng isang kaaya-ayang byahe mula sa kalapit na resort ng Tulum.
Doon ako tutuloy,
sa five-star na Casa de Lujo Hotel and Spa.
Itong resort na kasama na lahat,
na nakasilong sa perpektong baybayin ng Tulum,
ay talagang nangunguna sa karangyaan.
Lahat ng silid ay en-suite, at sa nakamamanghang tanawing ito ng karagatan,
mahirap makaisip ng dahilan para bumangon.
Maliban, siyempre, sa magandang tabing dagat at palagiang sikat ng araw
dito mismo sa iyong pintuan.
Kung napakainit na ng araw,
may tatlong languyang mapagpapalamigan.
Pati isang para sa mga nasa tamang edad lang.
Marami ring para sa mga bata,
sa Turtle Club, mabibigyan sila ng bakasyon
mula sa diumano'y mahalagang mga munting buhay nila sa ngayon.
At may limang restawran sa lugar na mapagpipilian,
hindi ka mananawa sa pagkain.
Kung kulang pa lahat ng iyon, ang nakamamanghang Inspiration Spa
ay nag-aalok ng de-klaseng pagpipilian para sa kagalingan,
mula sa pagkikil ng kuko sa paa hanggang sa mga pagkuskos.
At paglubog ng araw, magsisimula ang buhay sa gabi.
Kasama ang lahat ng lokal na alak at serbesa,
walang dahilan para magpigil.
Sa sikat ng araw sa buong araw at party buong gabi,
hindi mo gugustuhing umuwi.
Namalagi si Philomena ng limang gabi sa Casa de Lujo Hotel and Spa.
Lahat ng presyo ay nagmumula sa £200 bawat tao bawat gabi,
batay sa dalawang magsasalo, hindi kasama ang VAT.
May mga tuntunin at kundisyon.
Habang ang mga Mayan ay sumasamba sa kanilang mga diyos,
libo-libong milya ang layo sa Arabia,
isang propetang pangalan ay Muhammad ang nagtatag ng isa pang relihiyon, Islam.
Malinaw, ang Islam ay maaaring maging isang sensitibong paksa,
at sabi ng mga prodyuser kung hindi ko susundin ang iskrip na ito,
pwede akong maging dahilan ng isang seryosong insidenteng internasyonal.
Medyo dagok 'yon, sa totoo lang.
Ayos lang, mag-iimbento ako.
Kaya, ano ang masasabi natin tungkol sa Islam?
Sa isang bagay…
ANG NILALAMAN NA ITO AY HINDI MAAARI SA IYONG TERITORYO
Ako, sa tingin ko walang kontrobersyal sa lahat ng iyon.
Ang Islam ay kumakatawan sa radikal na paghiwalay sa mga nakaraang relihiyon
dahil ang mga gusali nito ay medyo iba ang hugis.
Lumawak ito sa buong mundo
halos singbilis na sa akala ng Fox News ay bilis nila hanggang ngayon.
Ito ay isang malinaw na 'di malabanang pagkalat, gaya ng Nutella.
Sabi ng Koran na ang pag-iipon ng kaalaman ay isang makabuluhang gawain.
Kaya, ang mga Islamikong mega-nerd
ay lumikha ng mga unang unibersidad at aklatan,
naglalaman ng lahat ng kaalaman sa mundo
na, sa puntong iyon, ay baka magkasya sa isang polyeto, para maging patas.
Dahil kailangan nila ng dagdag kaalaman para mapuno ang aklatan,
nag-aral ang mga pantas na Muslim ng matematika, kalkulus, heometriya,
at, siyempre, ang pinakatunog Islamiko, ang alhebra.
Ayaw padaig, ang Kristiyanismo ay lumalawak din,
salamat sa mga misyonero.
Kilala ang mga misyonero sa kanilang posisyon,
na ang malaking tao, ang Diyos, ay nasa itaas
at ang lahat sa atin ay dapat humiga at nasa ibaba.
Ipinadala ng Papa,
dinala ng mga misyonero ang Bibliya at ang krus
at naglayag mula dito,
maingat na naglakbay sa buong mapa,
at kalaunan ay nakarating dito sa Irlanda,
kung saan ikinalat nila ang salita sa pagbabasa nang malakas mula sa…
Teka, nakalimutan ko 'yong libro.
Ang paglalakbay nang panahong iyon ay napakamapanganib at nakakapanghina,
kaya hindi gugustuhin ng mga unang misyonero
na maglakbay nang dalawang beses, kagaya ko.
IRLANDA
Pero pagdating nila sa kanilang destinasyon,
ang dala nila ay magpapabago sa mundo kailanpaman.
Ang Bibliya at ang…
Sino ang naglipat ng krus?
Ang Kristiyanismo ay ang fidget spinner noong panahong medieval,
isang malaking uso na tatagal magpakailanman.
Humantong iyon sa pagpatok ng relihiyosong ikonograpiya.
Ang mga larawan ni Hesus ay naroon kahit saan ka tumingin.
Noong panahong medieval, maraming mga pinintang larawan ni Hesus.
Paano siya nakahanap ng oras para magmodelo sa mga pintor?
Gaano siya kaabala?
Palagi siyang nasa lahat ng dako…
hindi literal.
Pinipinta nila siya mula sa memorya,
gaya ng paglalarawan sa akyat-bahay sa isang tagaguhit ng pulisya,
pero akyat-bahay na anak ng Diyos?
Sa lahat ng larawan ni Hesus, may dalawang anyo, 'di ba?
Isa siyang sanggol o ipinapako siya sa krus.
May mga larawan bang ipinapako siya sa krus bilang isang sanggol?
Wala.
Sinayang nila ang pagkakataon, 'di ba, upang makakuha ng simpatiya?
Ipininta ba ni Hesus ang kanyang sarili?
Ito…
Hindi sa palagay ko.
Walang tala na nangyari iyon.
Makakasiguro ba tayo?
Baka 'di niya pinirmahan. Medyo mapagkumbaba siya, 'di ba?
Mapagkumbaba siya sa ibang bagay.
Sinabi rin niya na siya ay anak ng Diyos.
Oo, pwedeng sinarili niya na lang 'yon.
Hindi sana siya pinatay.
Oo! Ang tanga.
Siyempre, 'di lang si Hesus ang diyos na nagbigay inspirasyon sa sining.
Marami ring ipinintang larawan ni Muhammad,
Pero pumirma ang prodyuser na nangangakong 'di ipapakita ang mga iyon.
Pagsapit ng ika-11 siglo,
karamihan sa mga bansang Europeo ay lumipat sa Kristiyanismo,
pero 'di iyon naging hadlang sa pakikipagdigma nila sa isa't-isa.
Tapos, noong 1095, hinikayat sila ni Pope Urbano II na itigil ang labanan,
magsama-sama sa pagkakaisa at sa halip ay salakayin ang mga Muslim.
Sumang-ayon ang mga Haring Europeo at naglunsad ng armadong kawanggawa,
upang puwersahang bigyan ang mundo ng Islam ng mga krusipiho.
Tinawag nila itong Crus-Aid.
'Di nagtagal, ang mga hukbo mula sa Europa ay tumungo sa silangan,
umaasang makapagsagawa ng isang matuwid na pananakop sa mundo.
Kaya, sa panahon ng Krusada,
nagtungo sila sa Herusalem na nakasuot ng baluti.
Parang 'di komportable 'yon talaga.
May nag-isponsor ba noon?
Masasabing inisponsoran 'yon ng simbahan…
Oo.
…dahil ang mga ekspedisyong ito ay kailangang pondohan.
Ang kaibigan kong si Paul ay inisponsoran ng 30-milya paglalakad papuntang Harrogate
nakadamit Spider-Man para sa Tulong Para sa mga Bayani.
At sa araw na iyon, nagka diarrhea siya ng matindi, pero nagpatuloy siya.
At isa 'yon sa pinakamarangal pero nakakadiring bagay na nakita ko.
Kalaunan, nakialam na ang mga nag-organisa pero nakalikom siya ng £368.
Alam mo, hindi ginawa iyon ng mga Krusada, 'di ba?
Hindi.
Noong 1099, nasakop ng mga Kristiyano ang Herusalem.
Pero isang taktikal na pagkakamali ang nagawa nila,
hindi nila ito iniuwi.
Kaya, ang mga Muslim, sa pamumuno ni Saladin, ay nagkrusada kaagad pabalik,
nagawang bawiin ang Herusalem.
Sa ngayon, lahat ay talagang nahihilig sa Krusada,
kaya sinimulan nilang gawin iyon nang regular,
balik-balik na laban para malaman kung aling panig ang mananalo ngayong taon.
Parang napakamarahas ng mga Krusada.
Bakit 'di lahat ng relihiyon ay matutong mamuhay nang sama-samang payapa
tulad nila sa Irlanda?
Palagay ko kung makahanap ka ng makakasagot sa tanong na iyan,
dapat mong ilathala iyon sa lalong madaling panahon.
Tama, oo, okay.
Ngunit habang nagsasapakan ang mga Kristiyano at Muslim,
isang taong milya ang layo ang nagpakita sa kanila ng tamang pangdirigma.
Ang lalaking iyon ay ang pinuno ng mga Mongol, si Genghis Khan.
Sa Mongol, ibig sabihin ng "Khan" ay "hari", at ang "Genghis" ay… iba pa.
Sa panahon ngayon, si Genghis Khan ay nababanggit sa usapan
mas madalang pa kay Dennis Quaid,
pero noon, siya ang pinakakinatatakutang tao sa Daigdig.
Si Genghis at ang kanyang mga Mongol ay malayang nanakop
sa buong Europa at Asya.
Milyun-milyong libong tao ay walang awang pinaslang.
Marami doon ay pinugutan ng ulo.
Ang iba ay tinapyasan muna ng mga binti, pagkatapos ay braso o ano pa
at tapos baka mukha nila,
na malamang ay sumisigaw pa habang tumitilapon sa kubo,
o kung saan man sila nakatira.
Tapos ay baka kinuha ng mga mananakop ang mga bangkay at tinadtad
at pinakuluan sa sopas at inukit lahat ng itinapong buto ng balakang
na malalaking sandok para inumin ito,
at tapos ay umupo sa paligid ng pugon na humihigop ng madugong sopas
at tumatawa at nagbibiruan.
Ang totoo, seryosong wala sa ayos 'yon.
Gaano karaming dugo, sa sukat ng mangkok,
ang dumanak dahil kay Genghis Khan?
Kung gayon, dapat malaman ang bilang ng mga taong napatay.
MANANALAYSAY
-Tama. -May mga kwento na
ilang daang sundalong Mongol
ay pumatay ng marahil ay hanggang isang milyong tao.
-Ilang mangkok ang nasa isang tao? -Palagay ko walo.
-Pinakamababa, walong milyong mangkok? -Oo.
At, siyempre, wala silang mga banko ng dugo noon, di ba?
Sayang naman.
Sa lahat ng nangyayari sa kanilang pintuan,
kataka-taka bang ang mga tao sa Europa ay nagtayo ng mga pinatibay na tahanan?
Ang sagot ay hindi.
Nakatayo ako ngayon dito sa kung ano mang kastilyong ito,
'di ko maiwasang magtaka kung paano ang buhay noong panahong medieval,
dahil tapos na ang panahong medieval,
kaya ang magtaka na lang, ang magagawa ko.
Pero isipin mo na lang.
Dito, sa gitnang atrium, nakalatag ang mga mesa para sa isang piging.
Ang mga tao ay nagtatagayan at nagtatawanan.
Ang mesa ay puno ng mga pigi ng usa, blackbird pie,
inihaw na gansa sa loob ng baboy.
Kumpleto.
Maliit na mangkok ng mga plum doon. Pang-ulam yata.
Dito, ang mga magbubukid ay paroo't parito na nakapustura.
Isang kabalyero… kumakalansing sa kanyang baluti.
Sa sulok na ito, may tumutugtog ng medieval na musikang plauta.
At sa harap nito, isang payaso,
patalon-talon na may maliliit na kampana.
May isang malaking dambuhalang nanonood…
natutuwa sa tanawing iyon.
Sa dulong ito, nakaupo ang Hari sa kanyang trono
sa tabi ng Reyna, isang obispo at isang tore.
Pinapanood nila si Merlin na pinupugutan ng ulo,
na gumugulong sa sahig hanggang doon,
kung saan nilamon ito ng ilang baboy-ramo.
Nakakadiri 'yon.
Swerte kayo 'di n'yo nakita 'yon.
Biglang naudlot ang kasayahan
nang mabasag ang salaming bintana at lumipad ang isang pana sa silid.
Tumama ito sa pader,
sa gitna mismo ng Bayeux Tapestry
Umalingawngaw ang mga singhap at naging mga bulongan,
habang hinugot ni Thomas A Becket, ako iyon, ang pana mula sa dingding.
Maghintay ka.
Ay, Kristo.
May mensahe sa pana.
Maingat na tinanggal ni Thomas ang mensahe, itinapon ang pana…
-Aray! -Paumanhin.
…iniladlad ang mensahe at binasa ito nang malakas.
Ito ay mula kay Robin Hood,
nagbabanta ng paghihiganti sa buong Mesang Bilog
sa ginawa nito kay Gandalf.
Isa pang singhap, hinimatay ang payaso,
napuno ang silid ng nag-aalalang bulungan, at lumakas at naging hiyawan.
Ito ay kaguluhan.
Nabaliw ang plauta.
Isang sumasayaw na oso ang umuungol sa dalamhati.
May nagsimulang magkarga ng mga baboy sa isang tirador.
Isang Space Invader ang lumutang sa silid,
dumudumi ng isang harpsichord na gawa sa salaming kabayo sa sahig.
Sa wakas, sa dulong ito,
tumayo ang Hari, hinampas ang malyete niya.
Sumigaw siya, "Kaayusan, kaayusan!"
Pero sa malalim na boses ng lalaki, na may puntong medieval.
Tumahimik ang kastilyo.
Maririnig mong malaglag ang aspile,
pero hindi literal.
"Pugutan siya ng ulo!", sigaw ng Hari.
At diyan natapos. Okay na ulit ang lahat.
Nakatayo ang payaso, nagpatuloy na ang musika.
Lahat ay masayang naglalasing.
Balik sa normal ang buhay sa kastilyo.
Tamang-tama lang nang ang lahat ay biglang mamatay mula sa salot.
Sabagay, ganyan ang buhay sa aking kastilyo.
Naisip mo na ba talaga ang tungkol sa kastilyo mo?
Pero 'di pwedeng magtago na lang sa likod ng makapal na pader ang tao
habang nagaganap ang mga banal na digmaan sa labas.
Dapat binubuklod ng relihiyon ang sangkatauhan sa pagkakaisa at pagngiti,
pero mas nagtagumpay ito sa pagwarak dito
na parang oso sa paanakan.
Hindi alam ng simbahang ito at ng ibang tulad nito
na isang naghahamon ang parating na.
Sa susunod, makikita natin ang bagong henerasyon ng mga manlilikha at pantas,
at hinamon nila ang Diyos sa isang laban
sa panahong tinatawag ng mga mananalaysay na Ang Renaissance.
Maganda ba talaga ang larawan ito
o isa ba ito doon sa akala lang natin ay masarap
dahil ang sabi sa atin ay masarap 'yon, gaya ng seafood?
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni: Lodi Quintana