Αυτός είναι ο πλανήτης μας. Ο πλανήτης Γη.
Είναι ένας πλανήτης πάνω στον οποίο βρίσκομαι τώρα.
Εκτός κι αν βλέπετε ενώ πετάτε ή πέφτοντας από κτίριο,
μάλλον κι εσείς επάνω είστε.
Είναι η απίστευτη ιστορία του ανθρώπου που μεταμόρφωσε τον κόσμο
από ασήμαντη φύση σαν κι αυτό εδώ
σε μοντέρνα πράγματα όπως αυτό.
Και πώς το έκανε, χρησιμοποιώντας μόνο τα χέρια του
και τη φαντασία του και εργαλεία και ηλεκτρισμό και το ίντερνετ.
Ένα ταξίδι που θα με πάει σε κάθε γωνιά της Γης,
χρημάτων και περιορισμών λόγω πανδημίας επιτρέποντος.
Θα δω κάποια από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του είδους μας.
Ο ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΤΩΝ ΛΙΟΝΤΑΡΙΩΝ
Θα κάνω ερωτήσεις…
Ποια είστε;
…σε κορυφαίους ακαδημαϊκούς, διάνοιες και ειδικούς
που θα με βοηθήσουν να λύσω το μυστήριο του ανθρώπινου πολιτισμού.
Γιατί λένε ότι είναι μυστήριο πώς χτίστηκαν οι πυραμίδες
αφού προφανώς είναι μεγάλα τούβλα σε ένα τρίγωνο;
Δεν είναι μόνο η ιστορία του πλανήτη μας.
Είναι η ιστορία του κόσμου που ζούμε. Ή και τα δύο.
Είμαι η Φιλομίνα Κανκ και σας καλώ
σε μια ματιά ορόσημο στον κόσμο που χτίσαμε μαζί.
Είναι το Η Γη με τα Μάτια της Κανκ.
Η ΓΗ ΜΕ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΗΣ ΚΑΝΚ
ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΕΝΑ: ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ
Για δισεκατομμύρια χρόνια, δεν υπήρχε πολιτισμός στη Γη.
Μόνο ζώα, φυτά και αέρια που συγχρωτίζονταν κι ανακατεύονταν.
Πρέπει να ήταν όμορφα, αλλά και βαρετά.
Μέχρι που ήρθε ένα πλάσμα που τα άλλαξε όλα: ο άνθρωπος.
Μας έμοιαζε ο πρώιμος άνθρωπος; Ήταν φτιαγμένος από το ίδιο κρέας;
Είχε εμπορικό όνομα, όπως το μοσχάρι ή το χοιρινό;
Απ' όσο ξέρουμε, ήταν ίδιοι με εμάς.
Έχουμε βρει μόνο οστά, φυσικά. Αλλά είναι ίδια με τα δικά μας.
Υποθέτουμε ότι τα οστά καλύπτονταν από κρέας όπως το δικό μας.
Δεν γνωρίζω, όμως, κάποιο εμπορικό όνομα.
-Άρα ήταν απλώς σάρκα; -Ναι, σάρκα.
Δύσκολο να βρούμε εμπορικό όνομα για την ανθρώπινη σάρκα, έτσι;
Μήπως "χορφ";
Λέμε ότι ήταν χαζοί επειδή είχαν μεγάλα φρύδια κι έλεγαν "ουγκ".
Όμως ήταν πρωτοπόροι εφευρέτες.
Πρώτοι αυτοί χρησιμοποίησαν εργαλεία,
που οι περισσότεροι σήμερα δεν ξέρουν να χρησιμοποιήσουν,
γι' αυτό προσλαμβάνουν κάποιον αληθινό άνθρωπο.
Πώς έφτιαξαν εργαλεία ενώ περπατούσαν στα τέσσερα;
Δεν πιστεύουμε ότι περπατούσαν στα τέσσερα για καιρό.
Ήταν όρθιοι τουλάχιστον τα τελευταία δύο εκατομμύρια χρόνια.
Έφτιαξαν τα εργαλεία με τα μπροστά ή τα πίσω πόδια;
Δεν νομίζω ότι οι άνθρωποι έφτιαξαν ποτέ κάτι με τα πόδια.
Θα χρησιμοποίησαν τα μπροστινά πόδια για τα εργαλεία.
Άρα, θα λέγαμε ότι ήταν τα επάνω πόδια.
Ναι, σίγουρα έφτιαξαν εργαλεία με τα "επάνω πόδια"
ή τα χέρια, όπως τα λέμε σήμερα.
Κάτι που εφηύραν ήταν η φωτιά,
κι έτσι έβλεπαν τη νύχτα κι έμεναν ζεστοί,
παρατείνοντας τραγικά τη βαρετή ζωή τους.
Έπρεπε να εφεύρουν κάτι για να περνούν τα βαρετά βράδια.
Κι αυτό ήταν η τέχνη.
Μπαίνω σε μια σπηλιά, όχι κατά λάθος ή επειδή είμαι λύκος,
αλλά επειδή μου το ζήτησαν οι παραγωγοί,
για να δω την τέχνη των σπηλαίων.
Τέτοια ζωγραφική σε σπήλαια
είναι από τα πρώτα δείγματα πολιτισμού στη Γη.
Μην ανησυχείτε, θα έρθουν καλύτερα.
Οι πρώτοι καλλιτέχνες άρχισαν να ζωγραφίζουν ό,τι ήταν πρόχειρο,
όπως τα χέρια τους.
Έπειτα, προχώρησαν σε ιστορίες.
Αρχικά, βαρετές ιστορίες για ακίνητες αγελάδες.
Αλλά μετά άρχισαν να φτιάχνουν σκηνές μάχης σαν κι αυτήν:
Άνθρωποι Εναντίον Αγελάδων 2D.
Για τον άνθρωπο των σπηλαίων ήταν ό,τι και το Οι μαχητές των δρόμων 7.
Έχει γίνει προσαρμογή της ζωγραφικής των σπηλαίων σε ταινία;
Αλλά πώς θα πάρουν τα πνευματικά δικαιώματα;
Ο κινηματογράφος προέκυψε πολύ αργότερα από τη ζωγραφική των σπηλαίων.
Δεν υπάρχει ένας τοίχος που να είπαμε "Θεέ μου, τι απίστευτη ιστορία.
Να φέρουμε τον Σπίλμπεργκ να τη γυρίσει";
Δύσκολα θα βγάζαμε μια ιστορία μιάμισης ώρας
με βάση μια ζωγραφιά μιας σπηλιάς.
Κάποιοι λένε ότι αυτές οι βίαιες εικόνες φτιάχτηκαν ως θρησκευτική πράξη
για να φέρουν καλή τύχη στην επόμενη μάχη.
Δεν ξέρουμε γιατί οι άνθρωποι πολεμούσαν με τις αγελάδες,
κι ούτε θα το μάθουμε.
Δεν θα μάθουμε ούτε το όνομα του καλλιτέχνη ούτε των αγελάδων,
επειδή όποιος το έφτιαξε μάλλον έχει πεθάνει.
Το καθημερινό κυνήγι ήταν πολύ δύσκολο,
μέχρι που κάποιος σκέφτηκε να τραφούν με φυτά,
που τα έπιαναν πιο εύκολα, αφού δεν μπορούσαν να τρέξουν.
Αυτή η πράξη τεμπελιάς οδήγησε στην εφεύρεση της γεωργίας,
ένα τεράστιο άλμα, που τώρα είναι πιο επικίνδυνο,
αφού μπορεί να σκοντάψεις σε αγροτικό εργαλείο πεταμένο γύρω.
Οι πρώτοι γεωργοί καλλιέργησαν σιτάρι κι έμαθαν να φτιάχνουν ψωμί.
Ακόμα καλλιέργησαν κριθάρι, αρακά και φακές
για να έχουν ένα αξιοπρεπές βίγκαν μπέργκερ να βάλουν στο ψωμί.
Αλλά, ευτυχώς, δεν χρειάστηκε.
Επειδή εφηύραν αυτό, τον φράχτη,
ένα χάι τεκ ξύλινο μηχάνημα που περιορίζει τα ζώα.
Οι άνθρωποι γρήγορα υποδούλωσαν πρόβατα, κότες, κατσίκες
και τον νούμερο ένα εχθρό τους, τις αγελάδες.
Οι φάρμες έγιναν σαν ζωολογικοί κήποι, μόνο που εκεί
δεν μπορείς να διαλέξεις ένα ζώο να το σκοτώσεις και να το φας.
Εκτός κι αν ο ζωολογικός κήπος έχει οικονομικά προβλήματα
κι ο ιδιοκτήτης τα 'χει παίξει.
Τα ζώα που δεν μπορούσαν να τα φάνε ή να τα ιππεύσουν
τα έκαναν κατοικίδια αν ήταν όμορφα.
Ο πρώιμος άνθρωπος εξημέρωσε τον σκύλο για συντροφιά.
Και τις γάτες, για όποιον λόγο έχουμε γάτες.
Αυτή ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που η ζωή έχει θαλπωρή.
Οι άνθρωποι έμεναν σε σπίτια, που γρήγορα οδήγησαν στις πόλεις.
Είναι απίστευτο ότι περπατάω στα ερείπια της πρώτης πόλης.
Δεν ισχύει. Είναι στο Ιράκ, που είναι πολύ μακριά κι απίστευτα επικίνδυνο.
Αλλά τα ερείπιά της μοιάζουν πολύ με αυτό,
άρα δεν θα το καταλαβαίνατε αν δεν σας το έλεγα κατά λάθος.
Σήμερα είναι ένας θλιβερός σωρός από τούβλα και σκόνη.
Αλλά αν δείτε σε υπολογιστή την προσομοίωση του πώς ήταν κάποτε,
τα αποτελέσματα είναι εκπληκτικά.
Ο πολιτισμός είχε αρχίσει.
Ποιος εφηύρε τον πολιτισμό;
Ο πολιτισμός δεν είναι κάτι που εφευρέθηκε
ή κάτι που ξεκίνησε ξαφνικά.
Μιλάμε για πολιτισμό μόλις οι άνθρωποι έγιναν γεωργοί,
μόλις άρχισαν να φτιάχνουν πόλεις και να νομοθετούν.
Αυτό έγινε σταδιακά σε διάφορα μέρη του κόσμου
αντί να εφευρεθεί ξαφνικά.
Δεν ήταν ένας άνθρωπος, δηλαδή, που θέλει να παραμείνει ανώνυμος.
Όχι.
Δεν πρέπει να σκεφτόμαστε έτσι.
Εννοείς να μην…
Αν είναι κάποιος που θέλει να παραμείνει ανώνυμος,
γιατί υπάρχει κάτι ύποπτο σ' αυτό, σωστά;
Ο πολιτισμός εφευρέθηκε στη Μεσοποταμία
από άγνωστους.
Αλλά όποιοι κι αν ήταν, προηγούνταν κατά πολύ της εποχής τους.
Είχαν οι Μεσοποτάμιοι τα ίδια πράγματα που έχουμε σήμερα;
-Ναι. -Όπως;
Όπλα, κοσμήματα, ναούς, ζώα.
Μάλιστα. Αλλά εννοούσα πατούσες και φρύδια και τέτοια.
-Ναι. -Είχαν.
Είχαν όλα τα όργανα, οπές, πράγματα που δουλεύουν μαζί
και εξωτερικά και εσωτερικά πράγματα.
Δηλαδή είχαν τον ίδιο αριθμό οπών.
Στον βαθμό που η επιστήμη είναι σε θέση να επιβεβαιώσει, ναι.
Μια από τις πιο σπουδαίες εφαρμογές τους που χρησιμοποιούμε και σήμερα είναι:
ο κύκλος.
Οι τροχοί μπορεί να σας φαίνονται περίπλοκοι,
αλλά ο τρόπος που δουλεύουν είναι απλός.
Ο κύκλος περιστρέφεται γύρω από αυτό που εξέχει στη μέση,
και καθώς η επιφάνεια του τροχού πιέζει το έδαφος,
η πίεση κάνει όλο τον πλανήτη να κυλάει και να απομακρύνεται,
και σου δίνει την εντύπωση ότι κινείσαι μπροστά,
πράγμα που ισχύει, αν και απίστευτο.
Ο τροχός επέτρεψε τα ταξίδια, το εμπόριο,
αλλά πρώτα έπρεπε να μπορούν να μετρήσουν τα υπάρχοντά τους.
Κι αυτό οδήγησε στην τραγική εφεύρεση των μαθηματικών.
Ας πούμε για μαθηματικά. Άξιζαν λιγότερο οι αριθμοί στην αρχαιότητα
ή είχαν την ίδια αξία όπως σήμερα, αλλά μεγαλύτερη;
Οι αριθμοί είχαν την ίδια αξία όπως και σήμερα στην αρχαιότητα.
Οι άνθρωποι έπρεπε να μπορούν να μετρούν.
Είχαν τον ίδιο αριθμό αριθμών με εμάς;
Ξέρεις, από το ένα μέχρι το 700, με το 700 τον μεγαλύτερο αριθμό;
Το 700 ποτέ δεν ήταν ο μεγαλύτερος αριθμός. Μπορείς να μετρήσεις όσο θες.
Όχι. Είδα στο YouTube ότι μετά το 700, οι αριθμοί επαναλαμβάνονται.
Απλώς τους δίνουν άλλα ονόματα για να νομίζεις ότι ανεβαίνουν.
Θες να σ' το στείλω;
Με τους αριθμούς να ανεβαίνουν, αλλά όχι πάνω από το 700,
οι άνθρωποι χρειάζονταν κάτι για να μπορούν να μετρήσουν.
Τότε εμφανίστηκε αυτό. Λέγεται άβαξ.
Με τον άβακα, οι πρόγονοί μας μπορούσαν να μετρούν τα υπάρχοντά τους.
Ήταν ένα βήμα προς την εφεύρεση των χρημάτων στη μορφή των μετρητών.
Οι αρχαίοι εφηύραν το χρήμα για να κάνουν τη ζωή ευκολότερη,
αλλά εφηύραν κατά λάθος και τον καπιταλισμό,
που θα μας σκοτώσει όλους.
Συγγνώμη, αυτό δεν είναι ερώτηση. Απλώς το διάβασα στο Twitter.
Αφού κατέκτησε τους αριθμούς,
η ανθρωπότητα προχώρησε σε κάτι ακόμα πιο βαρετό, εφηύρε τη γραφή.
Ήταν σημαντική εξέλιξη η εφεύρεση της γραφής
ή μια απλή αναλαμπή, όπως η ραπ μέταλ;
Νομίζω ότι μόλις εμφανίστηκε η γραφή στον κόσμο,
ήταν ασταμάτητη.
Δηλαδή ήταν μεγαλύτερο από τη ραπ μέταλ;
-Πολύ μεγαλύτερο. -Και από την άσιντ τζαζ;
Και πάλι θα έβαζα τη γραφή πιο πάνω.
Σκεφτόμουν τι γνώμη έχεις για την άσιντ τζαζ. Τι είναι αυτό;
Είναι εκμαγείο. Δεν είναι το αληθινό.
Είναι αντίγραφο πλάκας από τη Μεσοποταμία, γραμμένη σε σφηνοειδή γραφή,
το πρώτο είδος γραφής στον κόσμο, πάνω σε πήλινες πλάκες.
Για βιβλίο, θα έλεγα ότι έχει βαρετό εξώφυλλο.
Δεν φαίνεται να ανοίγει κανονικά κιόλας.
Είσαι από αυτούς που κρίνουν από την εξωτερική εμφάνιση;
-Ναι. -Είναι μια λυπηρή και εσφαλμένη άποψη.
Αν κάποιος το φώναζε δυνατά, θα ήταν το πρώτο ακουστικό βιβλίο;
Όχι.
Η γραφή άλλαξε τον κόσμο. Ξαφνικά οι ιδέες δεν θα εξαφανίζονταν
επειδή το άτομο στο κεφάλι του οποίου είχαν παγιδευτεί πέθανε.
Αντίθετα, μπορούσες να τις μετατρέψεις σε γραφή,
και μετά οποιοσδήποτε μπορούσε να ανεβάσει τις ιδέες στο δικό του μυαλό
εισάγοντάς τες ασύρματα μέσα από τα μάτια του.
Είναι απίστευτο, αλλά παρόλο που εφευρέθηκε πριν χιλιάδες χρόνια,
η γραφή υπάρχει και σήμερα, κάτω από τα βίντεο κλιπ στο ίντερνετ.
Εδώ θα βρεις ένα άλλο είδος γραφής που υπάρχει ακόμα:
τα emoji.
Ή, όπως τα έλεγαν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι που τα εφηύραν, ιερογλυφικά.
Έλεγαν ολόκληρες ιστορίες σε ιερογλυφικό κώδικα.
Είναι σαν ένα πιο λογικό κόμικ της Marvel.
Αντί να τα βάλουν δημόσια για να τα απολαμβάνουν οι ζωντανοί,
ζωγράφιζαν τα αιγυπτιακά κόμικ στους τοίχους των τάφων
για να διασκεδάζουν τους νεκρούς.
Αυτοί οι τάφοι ήταν κάτω από κάποια από τα πλέον αναγνωρίσιμα,
να μην πω και μυτερά, κτίρια της ιστορίας.
Μιλάω για τις πυραμίδες.
Κοιτάζοντας τις πυραμίδες, δεν γίνεται να μη σκεφτείς
ότι βασικά είναι μεγάλα τρίγωνα με τετράγωνο πισινό.
Θα υπάρχει λέξη γι' αυτό το σχήμα, αλλά δεν την ξέρει κανείς.
Είναι ένα από τα πολλά αιώνια μυστήρια των πυραμίδων.
Γιατί έχουν αυτό το σχήμα οι πυραμίδες; Για να μην κοιμούνται μέσα οι άστεγοι;
Δεν νομίζω να υπήρχαν άστεγοι στην αρχαία Αίγυπτο.
-Δεν είχαν; -Όχι, ο ένας φρόντιζε τον άλλο,
-και αλληλοβοηθιόντουσαν. -Σωστά.
Υποθέτω ότι είναι καλές στη βροχή, γιατί κυλάει.
Πώς έχτισαν οι Αιγύπτιοι τις πυραμίδες;
Ξεκίνησαν από πάνω προς τα κάτω ή το ανάποδο;
Έπρεπε να αρχίσουν από κάτω προς τα πάνω,
επειδή θα ήταν αδύνατον να ξεκινήσουν από πάνω.
Οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι ο θάνατος ήταν η σημαντικότερη πράξη.
Όσο πιο σημαντικός ήσουν, τόσο πιο περίπλοκος θα ήταν ο θάνατος.
Οι Αιγύπτιοι βασιλείς ήταν γνωστοί ως Φαραώ,
κι όταν πέθαιναν, τους έκαναν μούμιες διάσημες σαν τον Σκούμπι Ντου.
Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι είχαν εμμονή με τους νεκρούς, σωστά;
Αλλά είναι όλοι τους νεκροί τώρα. Θεωρείς ότι το πιστεύουν ακόμα;
Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι δεν είχαν εμμονή με τους νεκρούς,
αλλά με τη ζωή. Ήθελαν να είναι ζωντανοί,
κι ήθελαν να βεβαιωθούν πως όταν πέθαιναν, θα επέστρεφαν.
Γι' αυτό έκαναν μουμιοποίηση.
Πώς έκαναν τη μουμιοποίηση; Πες μου τη διαδικασία.
Έπαιρνες τον νεκρό και τον έβαζες σε ένα τραπέζι
και το έπλενες. Μετά αφαιρείς τον εγκέφαλο.
Μετά έκοβαν και άνοιγαν στη μέση το σώμα
και έβγαζαν ό,τι θεωρούσαν ότι θα σάπιζε.
Μετά το κάλυπταν με αλάτι και το στέγνωναν,
και το κάλυπταν με επιδέσμους. Αυτή ήταν η μούμια.
Η περιποίηση σπα που κάνει η Γκουίνεθ Πάλτροου κάθε βδομάδα.
Έχει κάνει ποτέ ποδήλατο μια μούμια;
Απ' όσο ξέρω όχι. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι δεν είχαν ποδήλατα.
-Σωστά. -Δεν είχαν καν δρόμους.
Άρα δεν είχαν ποδήλατα επειδή δεν μπορούσαν να κάνουν ποδήλατο.
Δεν ξέρω γιατί το ρώτησα αυτό. Δεν μπορώ να σκεφτώ κάτι άλλο.
Ενώ οι Φαραώ στην Αίγυπτο άφησαν παρακαταθήκη ναών και τάφων,
στην άλλη πλευρά εμφανιζόταν μια ακόμη πιο εντυπωσιακή αυτοκρατορία.
Η Ελλάδα, η χώρα, όχι το μιούζικαλ,
είναι η γενέτειρα του πολιτισμού.
Οι αρχαίοι Έλληνες εφηύραν πολλά πράγματα που έχουμε ακόμα,
όπως την ιατρική και τις ελιές,
και πολλά που εξαφανίστηκαν, όπως η δημοκρατία και οι κίονες.
Εκτός από τα εντυπωσιακά ερείπια, οι αρχαίοι Έλληνες ανέπτυξαν κουλτούρα
όπως το γιαούρτι και το θέατρο σε όλες τις βαρετές μορφές του.
Στους Έλληνες άρεσαν οι τραγωδίες.
Σ' αυτές συμβαίνουν άσχημα πράγματα, κάποιοι πεθαίνουν ή αυτοκτονούν.
Αλλά αυτές συνέβησαν πριν αιώνες.
Όσα συνέβησαν σε αυτές είναι ακόμα άσχημα;
Είναι, επειδή οι τραγωδίες λένε ιστορίες για ανθρώπους,
με τους οποίους μπορεί να ταυτιστούμε.
Αφού πάει καιρός. Γιατί να με ενδιαφέρει;
Η τραγωδία μιλάει για ανθρώπινες καταστάσεις.
Ακόμα και σήμερα, αν ανακάλυπτες ότι σκότωσες
τον πατέρα σου και παντρεύτηκες τη μάνα σου, θα ταραζόσουν,
όπως ο Οιδίποδας.
Ίσως είμαι ψυχρή, αλλά δεν με νοιάζει για τους ανθρώπους στην αρχαία Ελλάδα.
Κρίμα.
-Εσένα σε νοιάζει; -Ναι, πολύ. Είναι η δουλειά μου.
Ο φίλος μου ο Πολ έγραψε μια ιστορία για έναν που έχωσε μέσα του μια πατάτα
ακολουθώντας ένα άστοχο παιχνίδι σεξ.
Το έγραψε σαν λίμερικ. Κανείς δεν πέθανε, αλλά ακούγεται φρικτό.
Είναι αυτό τραγωδία
ή θα έπρεπε να φυτρώσει μέσα του η πατάτα και να τον σκοτώσει;
Ακούγεται σαν πολύ δυσάρεστο συμβάν.
Δεν είμαι σίγουρη αν είναι διαχρονικό για να γίνει τραγωδία.
Ο Πολ είπε ότι έγινε αλήθεια.
Ειλικρινά, πέρασε χάλια τελευταία. Χρειάζεται διακοπές.
Οι Έλληνες δημιούργησαν κι ένα είδος θεάτρου για χαζούς, τα σπορ.
Άρχισαν τους Ολυμπιακούς Αγώνες χωρίς να καλέσουν άλλες χώρες
για να σιγουρέψουν ότι θα κέρδιζε η Ελλάδα.
Οι αθλητές στους πρώτους Ολυμπιακούς συμμετείχαν γυμνοί,
εν μέρει επειδή το αθλητικό σώμα θεωρείτο αρετή.
Αλλά κυρίως επειδή δεν υπήρχε η λύκρα.
Άκουσα ότι στους πρώτους Ολυμπιακούς οι αθλητές αγωνίζονταν γυμνοί.
Όντως αγωνίζονταν γυμνοί.
Υπάρχουν πηγές που λένε ότι το θέαμα ήταν ερωτικό μερικές φορές.
Με την πάλη και όλο αυτό το στριφογύρισμα,
θα έβλεπαν την κωλοτρυπίδα τους και όλα.
Δεν μπορούσαν να το λογοκρίνουν για τους θεατές;
Να βάλουν ένα φύλο συκής
ή να λένε να κλείνουν τα μάτια κάθε φορά που κάποιος έσκυβε;
Μάλλον δεν θα έπιανε αυτό.
Μα έβλεπες τον πισινό τους.
Σε μερικές περιπτώσεις ίσως ο κόσμος το έκανε.
Ο Δίας το επιδοκίμαζε αυτό;
Ίσως η πιο διάσημη μορφή πάλης που εφηύραν οι Έλληνες
ήταν η πνευματική πάλη.
Η φιλοσοφία είναι βασικά η σκέψη για τη σκέψη,
που ακούγεται σαν χάσιμο χρόνου, επειδή είναι,
αν και ένας φιλόσοφος θα έλεγε πως ο χρόνος που σπαταλούσαν
κατ' αρχάς δεν υπήρξε ποτέ,
και σε αυτό το σημείο σταματάς να τους μιλάς και τρως κάνα μπισκότο.
Αυτοί είναι οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι.
Όχι οι πραγματικοί, αυτοί έχουν γίνει σκόνη και θρύψαλα.
Στην καλύτερη να βρεις κάνα δόντι.
Αυτές είναι έξυπνες εξομοιώσεις από πέτρα.
Οι Έλληνες φιλόσοφοι επινόησαν τολμηρές θεωρίες για τη ζωή στη Γη.
Γι' αυτό ξέρουμε ακόμα τα ονόματά τους,
αν κι έχουν να βγάλουν νέο υλικό χρόνια τώρα.
Σωκράτης, Πυθαγόρας,
αυτός εδώ, αυτός.
Κι αυτός είναι ο Πλάτωνας.
Βλέπετε πως αιώνες αφού πέθανε, είναι ακόμα πολύ σκεφτικός,
πλάθοντας έξυπνες θεωρίες στο κεφάλι του.
Τι καλά να βάζαμε μικρόφωνο στο μυαλό του και να ακούσουμε.
Αλλά δεν γίνεται. Ακόμα κι αν γινόταν, θα ήταν στα ελληνικά,
και κανένας στην παραγωγή δεν τα μιλάει.
Ο Πλάτωνας παρέδωσε τη σοφία του σε έναν μαθητή
που θα γινόταν ένας από τους μεγαλύτερους διανοητές:
ο Αριστοτέλης.
Ο Αριστοτέλης είπε πολλά έξυπνα πράγματα, σωστά;
Το αγαπημένο μου είναι "Πρέπει να χορεύεις σαν να μη βλέπει κανείς".
Ισχύει και εφαρμόζεται παντού.
Επειδή η αυτοπεποίθησή μου είναι εύθραυστη κάτι ώρες,
και ξέρω ότι φαίνομαι άνετη,
αλλά όταν μιλάω με ειδικούς,
ανησυχώ ότι, ξέρεις, μπορεί να φαίνομαι χαζή.
Κι όταν σκέφτομαι να χορεύω σαν να μη βλέπει κανείς, βοηθάει.
Είναι σαν χάρισμα.
Τι έκανε τον Αριστοτέλη να το σκεφτεί;
Δεν γνωρίζω να είπε κάτι τέτοιο ο Αριστοτέλης
για να χορεύεις σαν να μη βλέπει κανείς.
-Δεν νομίζω ότι το είπε. -Το είπε, όχι;
Δεν ξέρω αν το είπε. Δεν νομίζω ότι το είπε.
Μήπως είπε κάτι παρόμοιο…
κάτι για την αυτοπεποίθηση;
-Δεν νομίζω. -Μάλιστα.
Εντάξει.
Οι ειδικοί ίσως διαφωνούν για το τι είπε πραγματικά,
αλλά σίγουρα οι Έλληνες πρωτοπόροι άλλαξαν τον τρόπο που σκεφτόμαστε.
Είχε κάποιος φιλόσοφος μια τόσο μεγάλη ιδέα που άνοιξε το κεφάλι του;
Απ' όσο ξέρω, όχι.
Ξέρετε ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι γεμάτος σωληνάκια; Οι φιλόσοφοι…
-Δεν το ξέρω. -Δεν το ξέρατε αυτό;
-Όχι. -Λοιπόν, ο εγκέφαλος έχει σωληνάκια.
Ξέρετε ότι οι φιλόσοφοι έχουν αυτές τις σκέψεις
και τις σπρώχνουν μέσα από τα σωληνάκια;
Όταν έχεις μια μεγάλη ιδέα,
είναι καλύτερα να τη σπας σε κομματάκια στο μέγεθος μπιζελιού
και να τις σπρώχνεις τη μία μετά την άλλη,
ή να σφίγγεις τα δόντια και να τη σπρώχνεις σαν μια μεγάλη σκατούλα,
να τρίζεις τα δόντια και να κάνεις την προσευχή σου;
Ενδιαφέρον τρόπος για να περιγράψεις
δύο γενικές τάσεις στη φιλοσοφία.
Η μία, η πιο αναλυτική,
που σημαίνει να σπας το πρόβλημα σε τμήματα μεγέθους…
Μπιζελιού.
…και η άλλη, η πιο συνθετική προσέγγιση,
που χρησιμοποιεί μια μεγαλύτερη προοπτική.
Ο τρόπος που το περιγράφεις είναι ουσιαστικά
μια ενδιαφέρουσα σκιαγράφηση
των δύο βασικών κλάδων της σύγχρονης φιλοσοφίας.
-Είναι καλό αυτό; -Άριστο.
Τέλεια.
Στο μεταξύ, η αρχαία Ελλάδα εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο από αυτόν,
τον Μέγα Αλέξανδρο.
Ο Μέγας Αλέξανδρος έγινε βασιλιάς στα 20,
οργάνωσε μια εκστρατεία σε όλη τη Μέση Ανατολή,
κι είχε μια αυτοκρατορία από την Ελλάδα μέχρι την Ινδία
πριν κλείσει τα 30. Πώς ήταν τα μαλλιά του;
Δεν ξέρω.
Ο Αλέξανδρος δεν ήταν ο μόνος σταρ με δική του αυτοκρατορία.
Μεγάλα τμήματα της Κίνας είχαν ενοποιηθεί από τον Τσιν Σι Χουάνγκ,
τον πρώτο ήρωα καρτούν που βρήκε την αυτοκρατορία του
κι έχτισε το Σινικό Τείχος.
Λένε ότι το Σινικό Τείχος είναι το μόνο ορόσημο που ακούγεται από το διάστημα.
Δεν μπορείς να το ακούσεις.
Λένε ότι μπορείς να το δεις από το διάστημα, αλλά δεν ισχύει.
Δεν φαίνεται από το διάστημα.
Κινέζοι αστροναύτες προσπάθησαν να το δουν και δεν μπορούν.
Δεν μπορούν. Άρα είναι ένα αόρατο τείχος, σαν πανοπλία.
Από το διάστημα είναι αόρατο. Στο έδαφος σίγουρα φαίνεται.
Περίεργο δεν είναι; Είναι ένα από τα μεγάλα μυστήρια;
Ξέρουμε αν η Κίνα έχει στέγη; Υπάρχει μια μεγάλη στέγη στην Κίνα;
Όχι, δεν υπάρχει.
Η Κινεζική Αυτοκρατορία ήταν μια υπερδύναμη έντονης δημιουργικότητας
και φιλοσοφικής σκέψης,
που αποτυπώνεται σε ιστορικά έγγραφα που κυκλοφόρησαν αιώνες
πριν βγει ο άσχετος βελγικός ύμνος της τέκνο "Pump Up the Jam".
Οι Έλληνες είχαν αυτοκρατορία όπως κι οι Κινέζοι.
Αλλά όταν σκεφτόμαστε τη λέξη αυτοκρατορία, μας έρχεται η μεγάλη,
το Star Wars ή η Ρώμη.
Κι επειδή εδώ είναι ιστορία, μάλλον είναι η Ρώμη.
Η αυτοκρατορία της επικράτησε με την ηγεσία του Ιούλιου Καίσαρα,
του πιο διαβόητου Ρωμαίου πριν τον Πολάνσκι.
Ένας από τους λόγους που ξέρουμε πολλά για τους Ρωμαίους είναι η Wikipedia.
Κι ο λόγος που η Wikipedia ξέρει πολλά για τους Ρωμαίους
είναι εξαιτίας αυτού που έγινε στην Πομπηία.
Η Πομπηία ήταν τόσο προηγμένη που είχε δικό της ηφαίστειο,
που στα λατινικά σημαίνει Θυμωμένος Λόφος.
Για χρόνια άνθρωποι και ηφαίστειο ζούσαν αρμονικά,
μέχρι μια μοιραία μέρα που τσακώθηκαν και το ηφαίστειο εξερράγη,
θάβοντας την Πομπηία κάτω από ένα παχύ στρώμα στάχτης.
Η καθημερινότητα πάγωσε
λες και κάποιος με μαγικό τρόπο σταμάτησε τον χρόνο
και μετά έχεσε παντού σκόνη.
Τότε σκόρπισε τον θάνατο, αλλά το καλό ήταν
ότι έδωσε στους αρχαιολόγους πλήθος πληροφοριών για τους Ρωμαίους.
Από το ηφαίστειο μάθαμε ότι οι Ρωμαίοι είχαν γκρι δέρμα, ήταν φαλακροί
και περνούσαν την ώρα τους μέσα στα απίστευτα σκονισμένα σπίτια τους.
Διατήρησε και ματιές της εκλεπτυσμένης ζωής των Ρωμαίων,
με ανέσεις όπως τα εσωτερικά υδραυλικά και την αιδοιολειξία.
Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν πολύ μπροστά από την εποχή της.
Ο κόσμος νομίζει ότι οι Ρωμαίοι εφηύραν πολλά πράγματα,
αλλά συχνά απλώς τελειοποίησαν αυτά που έφτιαξαν άλλοι.
Θα πω μερικά και θα μου πείτε αν τα εφηύραν οι Ρωμαίοι
ή απλώς τα τελειοποίησαν. Εφηύραν ή τελειοποίησαν.
Εξέτασέ με.
-Ενδοδαπέδια θέρμανση. -Την εφηύραν.
-Το ημερολόγιο. -Το τελειοποίησαν.
Την πάτησες. Άρα δεν μπορείς να απαντήσεις την επόμενη.
Δρόμοι.
Τους εφηύραν οι Πέρσες και πολλοί ήξεραν για τους δρόμους.
Πάλι την πάτησες και δεν μπορείς να απαντήσεις αυτήν.
-Τσιμέντο. -Το εφηύραν.
-Το αλφάβητο. -Σίγουρα δεν το εφηύραν,
και μάλλον ούτε το τελειοποίησαν.
-Πρέπει να διαλέξεις. -Πρέπει;
-Είναι λάθος να πω τελειοποίησαν… -Σωστό! Λεύκανση πρωκτού.
-Τι; -Λεύκανση πρωκτού.
Λεύκανση πρωκτού…
-Δεν έχω ιδέα τι έκαναν. -Έλα, δοκίμασε.
-Δεν ξέρω τι είναι. -Η λεύκανση του κώλου.
-Μάλιστα. -Τον φωτίζουν λίγο.
Όχι σ' εμένα, με τίποτα. Δεν έχω ιδέα. Πάσο.
Το εφηύραν ή το τελειοποίησαν, δεν έχει πάσο.
-Τη λεύκανση; -Ναι. Λεύκανση της κωλοτρυπίδας.
Καλά. Ας πω ότι την εφηύραν, αλλά…
Πριν από μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια,
οι άνθρωποι ζούσαν σε σπηλιές σαν ζώα.
Μετά από μια σειρά τεχνολογικών και πολιτιστικών επιτευγμάτων,
ζούσαμε σε πόλεις σαν άνθρωποι.
Κοιτάζοντας την αρχαία Ρώμη, θα συγχωρήσουμε τους προγόνους μας
αν ένιωθαν ψωνισμένοι σαν τον Τζέιμς Κόρντεν.
Όμως η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν ήξερε
ότι θα αντιμετώπιζε τη μεγαλύτερη πρόκλησή της:
έναν ειρηνοποιό, τον Ιησού Χριστό, γνωστό και ως: υιό του Θεού.
Την επόμενη φορά, θα δούμε τη θρησκεία και πώς εξαπλώθηκε.
Όπως τα μιμίδια, αλλά με ολόκληρο λαϊφστάιλ και σειρά ρούχων.
Και θα δούμε δύο από τα σημαντικότερα βιβλία της ιστορίας:
τη Βίβλο και το Κοράνι,
και θα απαντήσουμε στην ερώτηση, ποιο είναι καλύτερο;