1
00:00:08,400 --> 00:00:12,960
Bu, bizim gezegenimiz. Dünya.
2
00:00:13,039 --> 00:00:16,160
Şu anda ayağımı bastığım gezegenden
söz ediyorum.
3
00:00:16,240 --> 00:00:19,760
Bu programı uçakta
ya da bir binadan düşerken izlemiyorsanız
4
00:00:19,840 --> 00:00:22,200
muhtemelen siz de
ayağınızı Dünya’ya basıyorsunuz.
5
00:00:22,760 --> 00:00:26,800
Bu inanılmaz hikâyede insanların dünyamızı
6
00:00:26,880 --> 00:00:29,680
bunun gibi anlamsız
organizmalarla dolu bir gezegenden
7
00:00:29,760 --> 00:00:32,480
bunun gibi modern bir şeye
nasıl dönüştürdüğünü konuşacağız.
8
00:00:32,560 --> 00:00:36,000
Bunu sadece ellerini,
hayal gücünü, aletleri
9
00:00:37,000 --> 00:00:42,000
elektriği ve interneti kullanarak
nasıl yaptığını konuşacağız.
10
00:00:42,760 --> 00:00:45,680
Bu yolculuk beni
dünyanın dört bir köşesine götürecek.
11
00:00:45,760 --> 00:00:48,600
Tabii para
ve pandemi şartları elverdiği sürece.
12
00:00:49,240 --> 00:00:52,880
Türümüzün en muazzam başarılarını
yakından inceleyeceğiz.
13
00:00:52,960 --> 00:00:54,040
ASLAN KRAL
14
00:00:54,120 --> 00:00:56,040
Sorular da soracağım…
15
00:00:56,120 --> 00:00:57,040
Kimsin sen?
16
00:00:57,120 --> 00:01:00,440
Hem de ileri gelen akademisyenlere,
zekiciklere ve uzmancılara.
17
00:01:00,520 --> 00:01:04,200
Onlar da insan uygarlığının
gizemini çözmeme yardımcı olacaklar.
18
00:01:04,280 --> 00:01:07,720
Niye "Piramitlerin nasıl inşa edildiği
gizemini koruyor" deniyor?
19
00:01:07,800 --> 00:01:11,280
Sonuçta bir üçgenin içine dizilmiş
kocaman tuğlalardan ibaret değil mi?
20
00:01:12,760 --> 00:01:15,360
Bu, sadece
yaşadığımız gezegenin hikâyesi değil.
21
00:01:15,440 --> 00:01:19,000
Bu, üstünde yaşadığımız Dünya'nın
hikâyesi. Ya da her ikisi.
22
00:01:19,080 --> 00:01:21,240
Bendeniz Philomena Cunk’la
23
00:01:21,320 --> 00:01:24,960
birlikte inşa ettiğimiz
dünyaya şöyle bir bakmaya var mısınız?
24
00:01:25,040 --> 00:01:27,760
Cunk on Earth başlıyor.
25
00:01:42,400 --> 00:01:44,560
BIRINCI BÖLÜM:
BAŞLANGIÇTA NE VARDI?
26
00:01:44,640 --> 00:01:47,840
Milyarlarca yıl boyunca
dünyada hiçbir medeniyet yoktu.
27
00:01:47,920 --> 00:01:51,680
Sadece birlikte takılan hayvanlar,
bitkiler ve gazlar vardı.
28
00:01:51,760 --> 00:01:54,720
Eminim o zamanlar güzeldi
ama sıkıcıydı da.
29
00:01:55,400 --> 00:01:59,960
Sonra tüm bunları değiştirecek
bir yaratık ortaya çıktı. İnsanoğlu.
30
00:02:00,600 --> 00:02:05,840
İlk insan bize benziyor muydu?
Bizim gibi etten mi meydana geliyordu?
31
00:02:05,920 --> 00:02:10,080
Dana eti ya da domuz eti gibi özel bir adı
var mıydı?
32
00:02:10,160 --> 00:02:13,080
Bildiğimiz kadarıyla
bizimle aynı şeyden meydana geliyorlardı.
33
00:02:13,160 --> 00:02:17,120
Bizim kemiklerimiz var
ve onlarda da aynı kemikler vardı.
34
00:02:17,200 --> 00:02:21,400
Bizimki gibi kemiklerinin üstünü kaplayan
bir nevi et olduğunu varsayıyoruz.
35
00:02:21,480 --> 00:02:24,720
Ama özel bir ismi varsa da ben bilmiyorum.
36
00:02:24,800 --> 00:02:28,080
-Yani bildiğimiz et mi?
-Bildiğimiz et, evet.
37
00:02:28,160 --> 00:02:32,160
İnsan eti için özel bir marka adı
bulmak zordur herhalde, değil mi?
38
00:02:34,240 --> 00:02:35,080
Horf?
39
00:02:37,240 --> 00:02:38,680
Kalın kaşları olduğu
40
00:02:38,760 --> 00:02:41,640
ve "ugg" dedikleri için
ilk insanları aptal sanıyoruz.
41
00:02:41,720 --> 00:02:44,680
Ama aslında hepsi de öncü mucitlerdi.
42
00:02:45,920 --> 00:02:47,800
İlk aletleri onlar kullanmıştı.
43
00:02:47,880 --> 00:02:51,400
Günümüzde bile çoğu erkek
bunu nasıl yapacağını bilmiyor.
44
00:02:51,480 --> 00:02:54,640
Bu yüzden de bir başkasını,
yani gerçek bir adamı çağırıyorlar.
45
00:02:56,720 --> 00:03:01,480
İlk insan dört ayak üzerinde
yürürken nasıl alet yapmıştı ki?
46
00:03:01,560 --> 00:03:04,720
Çok uzun süre dört ayak üstünde
yürümediklerini düşünüyoruz.
47
00:03:04,800 --> 00:03:08,960
En azından son iki milyon yıldır
iki ayak üstünde yürüdüklerinden eminiz.
48
00:03:09,040 --> 00:03:13,800
Peki aletleri ön ayaklarıyla mı
yoksa arka ayaklarıyla mı yapmışlardır?
49
00:03:13,880 --> 00:03:17,520
Ayaklarıyla bir şeyler yapma konusunda
başarılı olduklarını düşünmüyorum.
50
00:03:17,600 --> 00:03:20,520
Bu yüzden de aletleri
ön ayaklarıyla yapmışlardır.
51
00:03:20,600 --> 00:03:23,440
Anladım. Yani bacak demek gerekirse
üst bacak diyoruz.
52
00:03:23,520 --> 00:03:27,080
Evet, alet yapmak için üst bacaklarını
kullandıklarını düşünüyorum.
53
00:03:27,160 --> 00:03:30,000
Ya da bugünkü isimleriyle
kolları ve elleriyle.
54
00:03:30,720 --> 00:03:33,760
İcat ettikleri şeylerden biri de ateşti.
55
00:03:33,840 --> 00:03:36,520
Bu sayede
geceleri görebiliyorlar, ısınabiliyorlar
56
00:03:36,600 --> 00:03:40,120
ve zaten sıkıcı olan
hayatlarını daha da uzatıyorlardı.
57
00:03:40,200 --> 00:03:43,800
Ama uzun ve sıkıcı gecelerde
yapacak bir şey bulmaları gerekiyordu.
58
00:03:43,880 --> 00:03:46,240
O şey de sanattı.
59
00:03:48,880 --> 00:03:51,120
Şu anda bir mağaraya giriyorum.
60
00:03:51,200 --> 00:03:53,560
Ama yanlışlıkla
ya da kurt olduğum için değil.
61
00:03:54,240 --> 00:03:58,640
Sırf yapımcılar
buraya gelmemi istedikleri için buradayım.
62
00:03:58,720 --> 00:04:00,520
Amaç, mağara resimlerine bakmak.
63
00:04:01,960 --> 00:04:07,840
Bu ve benzeri mağara resimleri
dünyadaki ilk uygarlık örneklerinden biri.
64
00:04:10,040 --> 00:04:11,800
Merak etmeyin, zamanla gelişiyor.
65
00:04:12,680 --> 00:04:14,280
İlk mağara ressamları
66
00:04:14,360 --> 00:04:17,320
ellerinin altında ne varsa
onları çiziyordu.
67
00:04:17,400 --> 00:04:21,160
Kendi elleri gibi.
Daha sonra hikâyelere geçtiler.
68
00:04:21,240 --> 00:04:24,920
Başlarda öylece duran
inekler gibi sıkıcı şeyler çiziyorlardı.
69
00:04:25,480 --> 00:04:26,800
Ama daha sonra
70
00:04:26,880 --> 00:04:29,840
bunun gibi dövüş sahneleri
çizmeye başladılar.
71
00:04:29,920 --> 00:04:32,240
İnsan, İneğe Karşı 2B.
72
00:04:32,320 --> 00:04:33,280
Mağara adamı için
73
00:04:33,360 --> 00:04:36,680
bu, Hızlı ve Öfkeli 7’nin
yaşattığı heyecana eş değerdi.
74
00:04:38,000 --> 00:04:41,080
Mağara resimlerinden
filme uyarlanan oldu mu?
75
00:04:41,160 --> 00:04:44,360
Gerçi hakları satın almaları
imkânsız sanırım.
76
00:04:44,440 --> 00:04:48,960
Sinema, mağara resimlerinden
çok daha sonra ortaya çıktı.
77
00:04:49,040 --> 00:04:53,360
O zaman bir mağara resmi görüp de
"İnanmıyorum, şahane bir hikâye.
78
00:04:53,440 --> 00:04:56,520
Steven Spielberg’e söyleyelim,
filmini yapsın" demediniz mi?
79
00:04:56,600 --> 00:04:58,720
Mağaradaki tek bir duvar resminden
80
00:04:58,800 --> 00:05:01,880
bir buçuk saat sürecek
bir hikâye bulmak zor olurdu.
81
00:05:01,960 --> 00:05:05,600
Bazıları, bu resimlerin gelecek savaşlarda
şans getirmesi amacıyla
82
00:05:05,680 --> 00:05:08,600
dini bir eylem olarak
çizildiğini düşünüyor.
83
00:05:08,680 --> 00:05:11,520
İnsanların ineklerle
niye savaştığını bilmiyoruz.
84
00:05:11,600 --> 00:05:13,440
Ne yazık ki asla öğrenemeyeceğiz de.
85
00:05:13,520 --> 00:05:17,680
Hatta muhtemelen ne o ressamın
ne de ineklerin ismini öğrenebileceğiz.
86
00:05:17,760 --> 00:05:21,080
Çünkü bunu çizen kişi
çok büyük ihtimalle ölmüştür.
87
00:05:22,000 --> 00:05:25,400
Her gün avlanmak başa belaydı.
88
00:05:25,480 --> 00:05:29,480
Ta ki birinin aklına
bitkileri de yeme fikri gelene kadar.
89
00:05:29,560 --> 00:05:33,000
Hem bitkileri yakalamak
daha kolaydı çünkü kaçamıyorlardı.
90
00:05:34,400 --> 00:05:39,320
Bu tembellik durumu
tarımın icadını tetikledi.
91
00:05:39,400 --> 00:05:42,760
Bu, büyük bir gelişmeydi
ama artık hayat daha tehlikeliydi.
92
00:05:42,840 --> 00:05:47,160
Çünkü etrafta bırakılmış tarım aletlerinin
üstüne düşebilirdiniz.
93
00:05:47,960 --> 00:05:51,160
İlk çiftçiler buğday yetiştirip
ekmek yapmayı öğrendi.
94
00:05:51,800 --> 00:05:54,880
Bunun yanı sıra arpa,
bezelye ve mercimek de yetiştirdiler.
95
00:05:54,960 --> 00:05:58,640
Böylece ekmeğin içine koyabilecekleri
bir vegan köfte olacaktı.
96
00:05:58,720 --> 00:06:00,880
Ama neyse ki buna gerek kalmadı.
97
00:06:01,960 --> 00:06:04,440
Çünkü bir de bunu, çiti icat etmişlerdi.
98
00:06:04,520 --> 00:06:06,400
Hayvanları bir yerde
tutmak için kullanılan
99
00:06:06,480 --> 00:06:08,200
ileri teknoloji ürünü tahta bir makine.
100
00:06:08,920 --> 00:06:12,440
İnsanlar hemen koyun,
tavuk ve keçileri hapsetmeye başladı.
101
00:06:12,520 --> 00:06:15,400
Tabii bir numaralı
düşmanları ineği de unutmamalıyız.
102
00:06:15,480 --> 00:06:19,280
Çiftlikler, hayvanat bahçelerine
benziyordu ama hayvanat bahçesinde
103
00:06:19,360 --> 00:06:22,480
tipini beğendiğin hayvanı öldürüp
yemek diye bir şey yok.
104
00:06:22,560 --> 00:06:25,640
Tabii hayvanat bahçesi
maddi olarak sıkıntıdaysa
105
00:06:25,720 --> 00:06:28,040
ve sahipleri umudunu yitirmişse başka.
106
00:06:28,120 --> 00:06:31,360
İnsanlar yiyemediği
ya da binemediği hayvanları
107
00:06:31,440 --> 00:06:33,960
eğer güzellerse evcilleştirmeye başladı.
108
00:06:34,040 --> 00:06:36,960
İlk insan, arkadaşlık etmesi için
köpeği evcilleştirdi.
109
00:06:38,080 --> 00:06:40,880
Niye kedimiz varsa onun için de
kedileri evcilleştirdi.
110
00:06:40,960 --> 00:06:46,080
Tarihte ilk defa hayatı
"rahat" diye betimlemek mümkündü.
111
00:06:46,160 --> 00:06:51,160
İnsanlar düzgün evlerde yaşıyordu
ve bir süre sonra şehirler oluştu.
112
00:06:51,240 --> 00:06:54,840
Dünyadaki ilk şehrin kalıntıları arasında
yürüdüğüme inanmak çok güç.
113
00:06:54,920 --> 00:06:56,200
Çünkü orada yürümüyorum.
114
00:06:56,280 --> 00:07:00,000
O dediğim yer Irak’ta, hem uzak
hem de manyak tehlikeli bir yer.
115
00:07:00,080 --> 00:07:02,640
Ama kalıntılar
bunun gibi bir şeye benziyor.
116
00:07:02,720 --> 00:07:06,520
Yani şu an kazara söylememiş olsam
orada olmadığımı asla anlamazdınız.
117
00:07:08,000 --> 00:07:11,040
Günümüzde toz ve tuğlalardan oluşan
kasvetli bir yer.
118
00:07:11,120 --> 00:07:14,960
Ama eski halini görmek için
modern bilgisayarları kullanırsak
119
00:07:15,040 --> 00:07:18,680
sonuçların nefes kesici olduğunu
görebiliriz.
120
00:07:18,760 --> 00:07:21,480
Uygarlık başlamış bile.
121
00:07:21,560 --> 00:07:24,040
Uygarlığı kim icat etti?
122
00:07:24,720 --> 00:07:31,560
Uygarlık öyle icat edilen
ya da bir anda başlayan bir şey değildi.
123
00:07:31,640 --> 00:07:36,200
İlk insanların tarıma başlamalarıyla,
şehirler kurmalarıyla
124
00:07:36,280 --> 00:07:43,040
ve yasalar koymalarıyla
uygarlıktan söz etmeye başlıyoruz.
125
00:07:43,120 --> 00:07:46,280
Bunlar, dünyanın farklı yerlerinde
yavaş yavaş meydana geldi.
126
00:07:46,360 --> 00:07:48,360
Yani birden bire icat edilmedi.
127
00:07:48,440 --> 00:07:53,360
Yani ismini vermek istemeyen
tek bir kişi falan yok mu?
128
00:07:53,440 --> 00:07:54,560
Yok.
129
00:07:55,160 --> 00:07:58,120
Ama eğer varsa
bu şekilde devam etmemiz hiç olmaz.
130
00:07:58,200 --> 00:07:59,640
Neye devam etmemiz olmaz?
131
00:07:59,720 --> 00:08:03,640
Eğer isminin açıklanmasını istemeyen
tek bir adam varsa
132
00:08:03,720 --> 00:08:05,920
o işte bir sakatlık olabilir,
öyle değil mi?
133
00:08:06,720 --> 00:08:09,760
Uygarlık, ismi bilinmeyen kişi
veya kişiler tarafından
134
00:08:09,840 --> 00:08:12,280
Mezopotamya’da icat edildi.
135
00:08:12,360 --> 00:08:15,440
Ama o kişiler her kimse
zamanlarının çok ötesindelermiş.
136
00:08:15,520 --> 00:08:18,920
Mezopotamyalılar
bizim günümüzde sahip olduğumuz
137
00:08:19,000 --> 00:08:20,640
herhangi bir şeye sahip miydi?
138
00:08:20,720 --> 00:08:22,400
-Evet.
-Ne gibi?
139
00:08:23,080 --> 00:08:27,480
Silah, mücevher, tapınak, hayvan.
140
00:08:27,560 --> 00:08:31,680
Anladım. Ama ben ayak,
kaş falan gibi şeyler anlamında sormuştum.
141
00:08:31,760 --> 00:08:33,600
-Evet.
-Vardı yani.
142
00:08:34,160 --> 00:08:38,000
Onlarda da organların ve deliklerin hepsi
143
00:08:38,080 --> 00:08:40,320
ve birlikte çalışan
diğer parçalar da vardı.
144
00:08:40,400 --> 00:08:42,960
İçlerinde de
dışlarında da benzer şeyler vardı.
145
00:08:43,039 --> 00:08:45,559
Yani onlarda da
bizdeki delikler kadar delik vardı.
146
00:08:45,640 --> 00:08:48,880
Bilimsel açıdan değerlendirirsek
bundan eminiz, evet.
147
00:08:50,120 --> 00:08:55,720
En çok kullandıkları uygulamalardan biri
günümüzde de kullandığımız bir şey.
148
00:08:56,320 --> 00:08:57,520
Çember.
149
00:08:57,600 --> 00:09:01,000
Tekerlek,
sizin gibilere biraz karmaşık gelebilir.
150
00:09:01,560 --> 00:09:04,480
Ama çalışma prensibi aslında çok basit.
151
00:09:05,760 --> 00:09:07,640
Buradaki çember
152
00:09:07,720 --> 00:09:11,480
ortasından dışarı doğru
fırlayan şeyin etrafında dönüyor.
153
00:09:11,560 --> 00:09:17,040
Buradaki jant da
zemine doğru baskı yapıyor.
154
00:09:17,120 --> 00:09:22,840
Bu baskı, gezegenin geri gidip
sizden uzaklaşmasını sağlıyor.
155
00:09:22,920 --> 00:09:29,320
İleri gidiyormuşsunuz hissi veriyor ki
aslen zaten öyle oluyor.
156
00:09:30,200 --> 00:09:33,720
Tekerlek, insanların seyahat edip
ticaret yapmasını kolaylaştırdı.
157
00:09:33,800 --> 00:09:36,960
Ama önce kaç adet nesneleri olduğunu
saymaları gerekiyordu.
158
00:09:37,040 --> 00:09:40,640
Bu da trajik icat matematiğin
ortaya çıkmasına sebep oldu.
159
00:09:40,720 --> 00:09:42,880
Hadi matematik ve rakamlardan söz edelim.
160
00:09:42,960 --> 00:09:45,680
Eski zamanlarda
rakamların değeri daha mı azdı?
161
00:09:45,760 --> 00:09:48,360
Yoksa bugünkülerle aynıydı
ama daha mı büyüktü?
162
00:09:49,280 --> 00:09:53,440
Eski zamanlarda da
rakamların değeri şimdikiyle aynıydı.
163
00:09:53,520 --> 00:09:55,760
İnsanların o zaman da
bir şeyler sayması gerekiyordu.
164
00:09:55,840 --> 00:09:58,800
Peki bizdeki kadar çok sayıları var mıydı?
165
00:09:58,880 --> 00:10:04,160
Mesela bir ila 700 arasını düşünelim
ve 700 de en yüksek sayı tabii.
166
00:10:04,240 --> 00:10:08,680
700 hiçbir zaman en büyük sayı değildi.
İstediğiniz kadar çok sayabilirsiniz.
167
00:10:08,760 --> 00:10:13,440
Hayır, YouTube’da izledim.
700’den sonra sayılar tekrarlıyor.
168
00:10:13,520 --> 00:10:17,280
Ama farklı isimler verdikleri için
artmaya devam ediyor sanıyorsunuz.
169
00:10:17,360 --> 00:10:18,720
Linkini göndereyim mi?
170
00:10:19,360 --> 00:10:22,880
Sayılar en fazla 700'e kadar gittiği için
171
00:10:22,960 --> 00:10:26,240
insanların sayım için
yardımcı olacak bir şeye ihtiyacı doğdu.
172
00:10:26,320 --> 00:10:28,000
İşte bu da o zaman devreye girdi.
173
00:10:28,080 --> 00:10:30,200
Bunun ismi abaküs.
174
00:10:31,160 --> 00:10:36,000
Atalarımız abaküs sayesinde
kaç tane eşyaları olduğunu sayabiliyordu.
175
00:10:36,080 --> 00:10:41,840
Buradan paranın nakit olarak
icadına geçiş de hiç zor olmadı.
176
00:10:41,920 --> 00:10:45,440
Eski insanlar hayatı kolaylaştırmak için
para birimlerini icat etti.
177
00:10:45,520 --> 00:10:48,400
Ama bunu yaparken
yanlışlıkla kapitalizmi de icat ettiler.
178
00:10:48,480 --> 00:10:50,160
Kapitalizm de herkesi öldürecek.
179
00:10:50,240 --> 00:10:53,400
Affedersin. Bu, soru değildi.
Twitter’da okumuştum sadece.
180
00:10:54,200 --> 00:10:56,040
Rakamları fethetmeyi başaran insan
181
00:10:56,120 --> 00:11:02,320
daha da sıkıcı olan bir şey icat etti,
yani yazıyı.
182
00:11:02,880 --> 00:11:07,000
Yazının icadı önemli bir gelişme miydi
183
00:11:07,080 --> 00:11:10,360
yoksa rap metal gibi eften püften
bir şey miydi?
184
00:11:10,440 --> 00:11:13,960
Bana kalırsa yazı düşüncesi oluştuğunda,
yazı ortaya çıktığında
185
00:11:14,040 --> 00:11:15,840
artık onu kimse durduramazdı.
186
00:11:15,920 --> 00:11:18,360
O zaman rap metal’den
çok daha önemli yani?
187
00:11:18,440 --> 00:11:21,200
-Evet, çok daha büyük.
-Peki ya acid jazz?
188
00:11:23,360 --> 00:11:25,360
Bence yazı ondan da daha önemli.
189
00:11:25,440 --> 00:11:28,680
Sadece acid jazz hakkındaki düşünceni
merak etmiştim. Bu nedir?
190
00:11:28,760 --> 00:11:30,400
Bu bir replika. Gerçek değil.
191
00:11:30,480 --> 00:11:31,920
Çivi yazısıyla yazılmış
192
00:11:32,000 --> 00:11:36,480
bir Mezopotamya kil tabletinin
orijinalini temsilen burada duruyor.
193
00:11:36,560 --> 00:11:39,920
Dünyada kil tabletlere yazılmış
ilk yazı formu.
194
00:11:40,000 --> 00:11:43,520
Kitap olarak değerlendirirsek kapağının
çok sıkıcı olduğu söylenebilir, değil mi?
195
00:11:43,600 --> 00:11:46,040
Düzgün bir şekilde açıldığını bile
sanmıyorum.
196
00:11:46,120 --> 00:11:49,160
Yoksa her şeyi dış görünüşüne göre mi
değerlendiriyorsunuz?
197
00:11:49,240 --> 00:11:52,640
-Evet, öyle.
-Bu üzücü ve yanlış bir bakış açısı.
198
00:11:52,720 --> 00:11:57,720
Biri bu yazılanları bağırarak okusaydı
ilk sesli kitap sayılır mıydı?
199
00:12:02,440 --> 00:12:03,320
Hayır.
200
00:12:05,280 --> 00:12:07,000
Yazı, dünyayı değiştirdi.
201
00:12:07,080 --> 00:12:11,800
Artık sırf içine hapsolduğu kafanın sahibi
öldü diye düşünceler yok olmayacaktır.
202
00:12:13,040 --> 00:12:16,440
Bunun yerine
düşüncelerinizi yazıya dökebiliyordunuz
203
00:12:16,520 --> 00:12:21,080
ve herhangi biri gelip o fikirleri
kendi beynine yükleyebiliyordu.
204
00:12:21,160 --> 00:12:23,560
Hem de kablosuz bir şekilde
gözleri vasıtasıyla
205
00:12:23,640 --> 00:12:24,960
beyinlerine naklederek.
206
00:12:25,760 --> 00:12:29,760
İnanılmaz ama binlerce yıl önce
icat edilmesine rağmen
207
00:12:29,840 --> 00:12:32,920
yazı hâlâ varlığını sürdürüyor.
208
00:12:33,000 --> 00:12:35,600
İnternette izlediğimiz videoların
altındaki yorumlarda.
209
00:12:35,680 --> 00:12:40,000
Aynı yerde günümüzde kullanılan bir başka
insan yapımı dile rastlayabilirsiniz.
210
00:12:40,080 --> 00:12:41,160
Emoji.
211
00:12:41,240 --> 00:12:45,560
Ya da emojileri icat eden
Antik Mısırlıların deyimiyle hiyeroglif.
212
00:12:46,200 --> 00:12:49,960
Hiyeroglif kodlarla
hikâyeler anlatıyorlardı.
213
00:12:50,040 --> 00:12:52,440
Marvel çizgi romanlarından
daha mantıklıydı.
214
00:12:52,520 --> 00:12:56,560
Yaşayan insanların tadını çıkartması için
kamuya açık alanlara çizilmesi yerine
215
00:12:56,640 --> 00:13:00,680
Mısırlılar bu çizgi romanları
ölüleri eğlendirmek için
216
00:13:00,760 --> 00:13:02,800
mezar duvarlarına çiziyordu.
217
00:13:02,880 --> 00:13:06,520
Bu mezarlar da tarihin en bilinen
218
00:13:06,600 --> 00:13:10,200
ve elbette bir de en sivri binalarında
yer alıyor.
219
00:13:10,280 --> 00:13:11,800
Piramitlerden söz ediyorum.
220
00:13:12,360 --> 00:13:15,680
Günümüzde piramitlere
bakınca insan ilk olarak bu binaların
221
00:13:15,760 --> 00:13:19,760
kare şeklindeki temelin üstüne
oturtulmuş üçgenler olduğunu düşünüyor.
222
00:13:19,840 --> 00:13:23,520
Bu şeklin de kesin bir adı vardır
ama cidden kimse ne olduğunu bilmiyor.
223
00:13:23,600 --> 00:13:26,640
Bu da piramitlerin
hâlâ çözülemeyen pek çok gizeminden biri.
224
00:13:26,720 --> 00:13:32,080
Piramitler neden bu şekilde?
Evsizler üzerlerinde uyumasın diye mi?
225
00:13:32,160 --> 00:13:34,880
Antik Mısır’da çok fazla evsiz olduğunu
düşünmüyorum.
226
00:13:34,960 --> 00:13:38,240
-Yok muydu?
-Hayır, insanlar birbirlerini kollar
227
00:13:38,320 --> 00:13:40,680
-ve birbirlerine yardım ederlerdi.
-Anladım.
228
00:13:40,760 --> 00:13:44,240
Yağmur yağınca da iyi oluyordur.
Su, üzerinden akıp gider.
229
00:13:44,320 --> 00:13:46,480
Mısırlılar piramitleri nasıl yaptı?
230
00:13:46,560 --> 00:13:48,760
En tepeden başlayıp
aşağı doğru mu gittiler
231
00:13:48,840 --> 00:13:50,720
yoksa aşağıdan başlayıp yukarı doğru mu?
232
00:13:50,800 --> 00:13:53,200
Aşağıdan başlayıp
tepeye doğru ilerlemiş olmalılar.
233
00:13:53,280 --> 00:13:55,840
Çünkü tepeden başlayıp
aşağı doğru inmek imkânsız.
234
00:13:59,960 --> 00:14:02,920
Mısırlılar, hayatlarında yapabilecekleri
en önemli şeyin
235
00:14:03,000 --> 00:14:04,360
ölmek olduğunu düşünüyorlardı.
236
00:14:04,440 --> 00:14:08,320
Ne kadar önemli biriysen
ölümün de o kadar karmaşık olmalıydı.
237
00:14:08,400 --> 00:14:11,520
Mısırlı krallara firavun denirdi.
238
00:14:11,600 --> 00:14:15,440
Öldükleri zaman da Scooby-Doo'da
görünmek için mumyalanıyorlardı.
239
00:14:16,160 --> 00:14:20,880
Antik Mısırlılar
kafayı ölülere takmışlardı, değil mi?
240
00:14:20,960 --> 00:14:24,880
Ama şimdi onlar da ölü.
Hâlâ aynı şekilde mi düşünüyorlardır?
241
00:14:25,560 --> 00:14:28,280
Antik Mısırlılar
kafayı ölülere takmamıştı.
242
00:14:28,360 --> 00:14:31,800
Hatta aslen kafayı hayata takmışlardı.
Yaşamak istiyorlardı
243
00:14:31,880 --> 00:14:35,080
ve ölünce tekrar canlanacaklarından
emin olmak istiyorlardı.
244
00:14:35,160 --> 00:14:37,360
Bu yüzden mumyalama işlemi yapılıyordu.
245
00:14:37,440 --> 00:14:42,160
Peki insanları nasıl mumyalıyorlardı?
Bana süreci anlatır mısınız?
246
00:14:42,240 --> 00:14:46,160
Ölü bir beden önlerine geldiğinde
bedeni bir masaya yatırırlardı.
247
00:14:46,240 --> 00:14:49,680
Sonra cesedi yıkar
ve işe beyni çıkartmakla başlarlardı.
248
00:14:49,760 --> 00:14:53,840
Sonra da vücudun
orta kısmını kesip açarlardı.
249
00:14:53,920 --> 00:14:56,680
Çürüyeceklerini düşündükleri her şeyi
çıkarırlardı.
250
00:14:56,760 --> 00:14:59,240
İçine tuz doldurup cesedi kuruturlardı.
251
00:14:59,320 --> 00:15:02,960
Sonra da bandajlara sararlardı
ve cesedi mumyalamış olurlardı.
252
00:15:03,040 --> 00:15:05,520
Yani Gwyneth Paltrow’un
haftalık olağan spa’sında
253
00:15:05,600 --> 00:15:07,800
yaptırdıklarından çok farklı değil.
254
00:15:07,880 --> 00:15:10,840
Daha önce
bisiklet süren bir mumya olmuş mudur?
255
00:15:10,920 --> 00:15:14,800
Bildiğim kadarıyla hayır.
Hem Antik Mısırlılarda bisiklet yoktu.
256
00:15:14,880 --> 00:15:17,000
-Doğru.
-Yol da yoktu.
257
00:15:17,080 --> 00:15:20,440
Bu yüzden bisikletleri olamazdı
çünkü bisiklet sürecek yer yoktu.
258
00:15:20,520 --> 00:15:24,240
Bunu niye sorduğumu bilmiyorum
ama aklıma başka bir şey gelmemişti.
259
00:15:26,960 --> 00:15:31,120
Mısır’ın firavunları tapınak
ve mezarlarıyla bir miras bırakmış olsa da
260
00:15:31,200 --> 00:15:35,400
suyun öte yanında çok daha büyük
ve cazip bir imparatorluk yeşilleniyordu.
261
00:15:35,480 --> 00:15:38,400
İngilizce ismiyle Greece, yani Yunanistan,
müzikal olan Grease değil.
262
00:15:38,480 --> 00:15:41,600
İşte medeniyetin doğumu
burada gerçekleşmişti.
263
00:15:41,680 --> 00:15:45,000
Antik Yunanlar bugün bile kullandığımız
pek çok şeyi icat etmişti.
264
00:15:45,080 --> 00:15:46,720
Bunlara tıp ve zeytin de dahil.
265
00:15:46,800 --> 00:15:51,400
Elbette yok olan pek çok şey de var.
Mesela demokrasi ve sütunlar.
266
00:15:52,040 --> 00:15:57,240
Bu etkileyici kalıntıların yanı sıra
Antik Yunanlar kültürü de geliştirdi.
267
00:15:57,320 --> 00:16:01,920
Örnek olarak yoğurt
ve sıkıcı tiyatro işleri diyebiliriz.
268
00:16:02,000 --> 00:16:04,160
Yunanlar, trajediye bayılırdı.
269
00:16:04,240 --> 00:16:09,280
Trajedilerde insanların ölmesi
ya da intihar etmesi gibi acı şeyler olur.
270
00:16:09,360 --> 00:16:13,080
Ama Yunan trajedileri
çok uzun zaman önceydi.
271
00:16:13,160 --> 00:16:16,040
Onların başlarına gelenler
günümüzde hâlâ acı verici mi?
272
00:16:16,120 --> 00:16:21,720
Elbette acı verici çünkü trajediler
bize insanlarla ilgili hikâyeler anlatır.
273
00:16:21,800 --> 00:16:24,280
Bu hikâyeleri
kendimizle bağdaştırabiliyoruz.
274
00:16:24,360 --> 00:16:27,760
İyi de uzun zaman önceydi.
Niye şimdi umurumda olsun ki?
275
00:16:27,840 --> 00:16:32,600
Tekrar ediyorum, trajediler
genelde insanların durumunu konu alır.
276
00:16:32,680 --> 00:16:35,400
Bugün bile
yanlışlıkla kendi babanı öldürüp
277
00:16:35,480 --> 00:16:39,000
annenle evlendiğini fark
etsen moralin epey bozulur herhâlde.
278
00:16:39,640 --> 00:16:41,080
Oedipus’un durumu buydu.
279
00:16:41,160 --> 00:16:42,360
Taş kalpliyim belki
280
00:16:42,440 --> 00:16:45,600
ama Antik Yunanlıların başlarına gelenler
umurumda değil.
281
00:16:46,400 --> 00:16:47,720
Buna üzüldüm.
282
00:16:47,800 --> 00:16:51,640
-Senin umurunda mı?
-Aslında epey umurumda. Çünkü işim bu.
283
00:16:52,240 --> 00:16:53,200
Arkadaşım Paul
284
00:16:53,280 --> 00:16:57,000
sakıncalı bir seks oyunu sonucu
bir tarafına patates kaçan
285
00:16:57,080 --> 00:16:59,360
bir adamla ilgili bir hikâye yazmıştı.
286
00:16:59,440 --> 00:17:01,240
Hatta şiir formunda yazmıştı.
287
00:17:01,320 --> 00:17:04,400
Ölen yok belki ama bence korkunç bir şey.
288
00:17:04,480 --> 00:17:06,440
Bu da trajedi sayılır mı?
289
00:17:06,520 --> 00:17:08,960
Yoksa trajedi olması için
patatesin kök salıp
290
00:17:09,040 --> 00:17:11,040
o kişiyi öldürmesi mi gerekirdi?
291
00:17:11,119 --> 00:17:14,000
Kulağa çok talihsiz bir olay gibi geliyor.
292
00:17:14,079 --> 00:17:15,880
Ama trajedi olabilmesi için gereken
293
00:17:15,960 --> 00:17:19,000
o her dönemde geçerli
olma özelliğini taşıdığını sanmam.
294
00:17:19,079 --> 00:17:21,280
Paul gerçekten olduğunu söyledi.
295
00:17:21,359 --> 00:17:23,760
Cidden, son zamanlarda
bu yüzden çok zorlandı.
296
00:17:23,839 --> 00:17:25,000
Artık tatili hak etti.
297
00:17:27,000 --> 00:17:29,880
Ayrıca Yunanlar aptal insanlar için
298
00:17:29,960 --> 00:17:32,599
spor olarak bilinen
bir tür tiyatro icat etti.
299
00:17:32,680 --> 00:17:35,000
Sonra da Yunanistan’ın
kazanmasını sağlamak için
300
00:17:35,080 --> 00:17:38,040
başka ülkeleri çağırmadıkları
Olimpiyat Oyunlarını başlattılar.
301
00:17:38,680 --> 00:17:42,600
İlk Olimpiyatlarda
yarışmacılar çırılçıplak mücadele ederdi.
302
00:17:42,680 --> 00:17:45,880
Bunun bir nedeni atletik yapının
bir erdem olarak görülmesiydi
303
00:17:45,960 --> 00:17:48,640
ama daha çok
likranın henüz icat edilmemiş olmasıydı.
304
00:17:48,720 --> 00:17:53,400
Duyduğuma göre ilk Olimpiyatlarda
yarışmacılar çıplak olurmuş.
305
00:17:54,080 --> 00:17:56,400
Çıplak bir şekilde yarışıyorlardı.
306
00:17:56,480 --> 00:18:02,320
Bazı durumlarda bu durumun oldukça
erotik olduğuna dair yazılar da var.
307
00:18:02,400 --> 00:18:05,240
Güreşte öyle eğilip kıvrıldıkları için
308
00:18:05,320 --> 00:18:07,920
popo delikleri de dâhil
her yerleri görünüyordu o zaman.
309
00:18:08,000 --> 00:18:11,040
Oditoryumda onları izleyenler için
bunu sansürleyemezler miydi?
310
00:18:11,120 --> 00:18:13,080
En azından bir bez parçasıyla falan.
311
00:18:13,160 --> 00:18:16,800
Ya da eğildiklerinde insanlara
gözlerini kapatmaları söylenebilirdi.
312
00:18:18,960 --> 00:18:23,080
-Bana kalırsa bu pek işe yaramazdı.
-Ama popo delikleri bile görünüyordur.
313
00:18:23,680 --> 00:18:26,120
Bazı durumlarda birileri görmüş olabilir.
314
00:18:26,200 --> 00:18:28,640
Zeus bunu onaylıyor muydu peki?
315
00:18:30,800 --> 00:18:34,520
Ama belki de Yunanların
icat ettiği en meşhur güreş türü de
316
00:18:34,600 --> 00:18:36,120
zihinsel güreş olmalı.
317
00:18:36,200 --> 00:18:40,120
Felsefe temelde
düşünme konusunu düşünmektir.
318
00:18:40,200 --> 00:18:43,040
Kulağa vakit kaybı gibi geliyor ki
zaten öyle.
319
00:18:43,120 --> 00:18:47,960
Ama bir filozof o kayıp zamanın
aslen hiç var olmadığı savını savunabilir.
320
00:18:48,040 --> 00:18:50,280
Siz de o sırada
o filozofla konuşmaktan bıkıp
321
00:18:50,360 --> 00:18:52,120
bir paket bisküvi açarsınız muhtemelen.
322
00:18:53,880 --> 00:18:56,280
Bunlar Antik Yunan filozoflar.
323
00:18:56,360 --> 00:18:59,480
Gerçek filozoflar değil tabii
çünkü hepsi artık çürümüştür.
324
00:18:59,560 --> 00:19:01,360
Şanslıysanız diş görebilirsiniz.
325
00:19:01,440 --> 00:19:04,480
Bunlar, o filozofların
taştan yapılmış akıllı simülasyonları.
326
00:19:05,160 --> 00:19:07,160
Yunan filozoflar dünyadaki yaşama dair
327
00:19:07,240 --> 00:19:09,400
cüretkar ve yeni
teoriler ortaya atmaya başladı.
328
00:19:09,480 --> 00:19:12,040
Uzun yıllardır yeni çalışmaları
olmamasına rağmen
329
00:19:12,120 --> 00:19:15,200
bugün hepsinin ismini
bilmemizin sebebi de bu.
330
00:19:15,280 --> 00:19:18,440
Sokrates, Pisagor.
331
00:19:18,520 --> 00:19:21,080
Şuradaki, bu adam.
332
00:19:22,000 --> 00:19:23,600
Bu da Eflatun.
333
00:19:23,680 --> 00:19:26,760
Gördüğünüz gibi
ölümünden seneler sonra bile
334
00:19:26,840 --> 00:19:28,240
derin düşüncelere dalmış
335
00:19:28,320 --> 00:19:30,960
ve beyninde
akıllı teoriler oluşturmaya çalışıyor.
336
00:19:31,040 --> 00:19:35,160
Keşke beyninin yanına mikrofon tutup
içinden geçenleri kendimiz duyabilseydik.
337
00:19:35,240 --> 00:19:38,000
Ama duyamıyoruz.
Duysaydık bile Yunanca olurdu.
338
00:19:38,080 --> 00:19:40,440
Prodüksiyon ekibimizde Yunanca bilen yok.
339
00:19:41,280 --> 00:19:43,960
Eflatun, bilgeliğini
340
00:19:44,040 --> 00:19:47,800
tüm zamanların en etkili düşünürlerinden
biri olan öğrencisine aktardı.
341
00:19:47,880 --> 00:19:49,040
Yani Aristo’ya.
342
00:19:49,120 --> 00:19:52,200
Aristo bir sürü zekice laf etmiş,
değil mi?
343
00:19:52,280 --> 00:19:55,920
Benim en sevdiğim lafı
"Kimse izlemiyormuş gibi dans etmelisin."
344
00:19:56,000 --> 00:19:59,480
Bu söz çok doğru
ve her şeye uygulanabiliyor.
345
00:20:00,680 --> 00:20:04,560
Çünkü benim öz güvenim
bazen biraz hassaslaşıyor.
346
00:20:04,640 --> 00:20:07,520
Karşıdan bakınca
epey öz güvenli görünüyorum, evet.
347
00:20:07,600 --> 00:20:10,560
Ama bazen uzmanlarla konuşurken
348
00:20:10,640 --> 00:20:15,480
salak olduğumu düşünmelerinden korkuyorum.
349
00:20:15,560 --> 00:20:20,800
Kimse izlemiyormuş gibi
dans etmeyi düşünmek bana iyi geliyor.
350
00:20:20,880 --> 00:20:22,560
Bir lütuf gibi.
351
00:20:22,640 --> 00:20:25,560
Aristo’nun bunu
düşünmesini sağlayan şey neydi?
352
00:20:26,680 --> 00:20:30,240
Aristo’nun kimse izlemezken
dans etme konusuyla ilgili
353
00:20:30,320 --> 00:20:33,000
böyle bir şey
söylediğine dair bir bilgim yok.
354
00:20:33,080 --> 00:20:36,760
-Böyle bir şey söylediğini sanmam.
-Söyledi ama, değil mi?
355
00:20:36,840 --> 00:20:38,680
Söylediyse bile ben bilmiyorum.
356
00:20:38,760 --> 00:20:41,520
Neden bilmiyorum
ama bunu söylediğini sanmıyorum.
357
00:20:42,720 --> 00:20:45,520
Söylemiş olma ihtimali olan
benzer şeyler var mı?
358
00:20:47,200 --> 00:20:50,000
Mesela öz güvenle ilgili bir şey?
359
00:20:52,320 --> 00:20:54,520
-Hiç sanmıyorum.
-Peki.
360
00:20:57,280 --> 00:20:58,200
Tamam.
361
00:21:00,360 --> 00:21:03,560
Filozofların ne söylediği konusunda
uzmanlar hemfikir olmayabilir.
362
00:21:03,640 --> 00:21:07,120
Ama bu Yunan öncülerin düşünce
tarzımızı değiştirdiği de bir gerçek.
363
00:21:07,920 --> 00:21:10,160
Kafasının yarılmasına sebep olacak kadar
364
00:21:10,240 --> 00:21:13,000
büyük bir fikir ortaya atan filozof
oldu mu hiç?
365
00:21:13,080 --> 00:21:14,440
Bildiğim kadarıyla olmadı.
366
00:21:14,520 --> 00:21:17,920
İnsan beyni borulardan
meydana gelir, bilirsin? Filozoflar…
367
00:21:18,000 --> 00:21:20,240
-Hayır, bilmiyorum.
-Bunu bilmiyor muydun?
368
00:21:20,320 --> 00:21:23,200
-Bilmiyordum.
-Tamam, bak, beynimiz borularla dolu.
369
00:21:23,280 --> 00:21:26,400
Filozofların aklına
birtakım fikirler gelir.
370
00:21:26,480 --> 00:21:31,560
Sonra da beyinlerindeki borulardan
dışarı çıkartmaya çalışırlar ya hani.
371
00:21:31,640 --> 00:21:35,400
Aklına kocaman bir fikir gelince
bu fikri parçalayıp bezelye büyüklüğünde
372
00:21:35,480 --> 00:21:37,720
küçük fikirlere dönüştürmek
daha doğru değil mi?
373
00:21:37,800 --> 00:21:40,800
Böylece her birini
birbiri ardına çıkartırlar.
374
00:21:40,880 --> 00:21:42,480
Ya da acıya göğüs gerip
375
00:21:42,560 --> 00:21:45,320
kocaman bir pıhtı halinde çıkartmak
daha mı doğru?
376
00:21:45,400 --> 00:21:48,000
Yani dişlerini sıkıp
can havliyle düşünürler mi?
377
00:21:48,720 --> 00:21:53,800
Bu, felsefedeki iki genel eğilimi
betimlemek için
378
00:21:53,880 --> 00:21:56,240
çok ilginç iki ayrı yol.
379
00:21:56,320 --> 00:21:59,720
İlki daha analitik olan tarz.
380
00:21:59,800 --> 00:22:04,880
Yani sorunları tek lokmalık
olacak şekilde parçalara ayırmak.
381
00:22:04,960 --> 00:22:05,960
Bezelye gibi.
382
00:22:06,040 --> 00:22:09,280
Diğeri de daha sentetik bir yaklaşım.
383
00:22:09,360 --> 00:22:12,800
Bu yaklaşım da
daha büyük perspektifleri benimsiyor.
384
00:22:12,880 --> 00:22:15,800
Yani karakterizasyonunuz
385
00:22:16,480 --> 00:22:20,040
aslında güncel felsefedeki iki ana ögeyi
386
00:22:20,120 --> 00:22:23,920
oldukça ilgi çekici bir
detaylı açıklamayla ortaya koyuyor.
387
00:22:24,000 --> 00:22:25,720
-Bu iyi bir şey mi?
-Şahane.
388
00:22:25,800 --> 00:22:26,680
Güzel.
389
00:22:28,360 --> 00:22:32,560
Bu esnada Antik Yunanistan
dünyanın dört bir yanına yayılıyordu.
390
00:22:32,640 --> 00:22:35,080
Bunu sağlayan da bu adamdı.
Büyük İskender.
391
00:22:35,160 --> 00:22:38,600
Büyük İskender 20 yaşında kral oldu.
392
00:22:38,680 --> 00:22:41,840
Orta Doğu boyunca seferler düzenledi
393
00:22:41,920 --> 00:22:46,320
ve 30 yaşına geldiğinde
Yunanistan’dan Hindistan’a kadar uzanan
394
00:22:46,400 --> 00:22:49,920
bir imparatorluğu vardı.
Peki, saçları nasıldı?
395
00:22:51,040 --> 00:22:52,040
Bilemiyorum.
396
00:22:54,400 --> 00:22:58,040
Ve kendi imparatorluğundaki
tek mega-star İskender değildi.
397
00:22:58,120 --> 00:23:02,320
Çin’deki büyük boylar
Qin Shi Huang tarafından birleştirilmişti.
398
00:23:02,400 --> 00:23:05,800
Qin Shi Huang, kendi imparatorluğunu kuran
ilk çizgi film karakteri
399
00:23:05,880 --> 00:23:07,960
ve Çin Seddi'ni yapan hükümdardı.
400
00:23:08,040 --> 00:23:14,280
Çin Seddi'nin uzaydan duyulabilen
yapı olduğu söyleniyor.
401
00:23:15,200 --> 00:23:17,760
Evet de sesi duyulmuyor.
402
00:23:17,840 --> 00:23:22,480
Uzaydan görüldüğü söyleniyor
ama bu doğru değil.
403
00:23:23,080 --> 00:23:24,960
Yani uzaydan görünmüyor mu?
404
00:23:25,040 --> 00:23:28,880
Çinli astronotlar Çin Seddi'ni
uzaydan görmeye çalıştı ama başaramadılar.
405
00:23:28,960 --> 00:23:33,280
Göremediler. O zaman kuvvet alanı gibi.
Görünmez bir duvar bu.
406
00:23:33,360 --> 00:23:38,040
Sadece uzaydan görünmüyor.
Yeryüzündeyken elbette görebilirsiniz.
407
00:23:38,120 --> 00:23:41,840
Çok tuhaf, öyle değil mi?
O büyük gizemlerden biri bu mu?
408
00:23:41,920 --> 00:23:44,440
Çin’in çatısı olup
olmadığını biliyor muyuz peki?
409
00:23:45,360 --> 00:23:48,800
-Çin Çatısı diye bir şey var mı?
-Hayır, çatı falan yok.
410
00:23:50,000 --> 00:23:55,600
Çin İmparatorluğu yoğun yaratıcılığın
ve felsefi düşüncenin güç merkezi gibiydi.
411
00:23:55,680 --> 00:23:59,120
Hepsi tarihi belgelerde yer alıyor.
Bu belgeler
412
00:23:59,200 --> 00:24:02,160
Belçika’nın tekno marşı
"Pump Up the Jam"in çıkmasından
413
00:24:02,240 --> 00:24:03,720
yüzyıllar önce yazılmıştı.
414
00:24:39,440 --> 00:24:42,760
Yunanların da Çinlilerin de
imparatorluğu vardı.
415
00:24:42,840 --> 00:24:46,360
Ama imparatorluk deyince
çoğumuzun aklına büyük olan gelir.
416
00:24:46,440 --> 00:24:48,840
Yıldız Savaşları ya da Roma.
417
00:24:48,920 --> 00:24:51,280
Konumuz tarih olduğuna göre
sanırım cevap Roma olacak.
418
00:24:51,360 --> 00:24:52,640
Roma İmparatorluğu'nun
419
00:24:52,720 --> 00:24:55,800
egemenliği ele geçirmesini sağlayan lider
Jül Sezar’dı.
420
00:24:55,880 --> 00:24:59,160
Kendisi, Polanski’ye kadar
en kötü şöhretli Romalıydı.
421
00:24:59,240 --> 00:25:04,600
Günümüzde Roma hakkında hâlâ
çok şey bilmemizi sağlayan şey Vikipedi.
422
00:25:05,240 --> 00:25:08,360
Vikipedi’nin Romalılarla ilgili
çok şey bilmesinin nedeni de
423
00:25:08,440 --> 00:25:10,120
Pompeii’de olanlar.
424
00:25:12,440 --> 00:25:15,760
Pompeii o kadar ileriydi ki
kendi volkanı vardı.
425
00:25:15,840 --> 00:25:18,600
Volkan kelimesi de
Öfkeli Tepe’nin Latincesi.
426
00:25:18,680 --> 00:25:21,960
Seneler boyunca insanlar
ve volkanlar ahenk içinde yaşadı.
427
00:25:22,040 --> 00:25:26,240
Ama o uğursuz günde
araları bozuldu ve volkan da patlayıverdi.
428
00:25:26,320 --> 00:25:29,320
Böylece Pompeii
kalın bir kül katmanı altına gömüldü.
429
00:25:29,840 --> 00:25:32,800
Günlük hayat olduğu gibi donmuştu.
430
00:25:32,880 --> 00:25:36,360
Sanki birileri büyülü bir şekilde
zamanın akışını durdurmuş
431
00:25:36,440 --> 00:25:38,520
ve etrafa toz saçmış gibi.
432
00:25:38,600 --> 00:25:41,200
O sırada ölümcül bir olaydı ama bu olay
433
00:25:41,280 --> 00:25:45,600
Romalıların nasıl yaşadığı konusunda
arkeologlara değerli bilgiler vermişti.
434
00:25:45,680 --> 00:25:51,240
Volkan sayesinde sıradan Romalıların
cildinin gri ve kel olduğunu
435
00:25:51,320 --> 00:25:54,040
ve vakitlerini
şaşırtıcı derece tozlu evlerinde
436
00:25:54,120 --> 00:25:55,960
yatarak geçirdiklerini biliyoruz.
437
00:25:56,040 --> 00:25:59,000
Ama Roma hayatının
ne kadar sofistike olduğunu gösteren
438
00:25:59,080 --> 00:26:00,680
bazı unsurları da korumuştu.
439
00:26:00,760 --> 00:26:04,760
Bunlara su tesisatı ve oral seks gibi
hayatın lüksleri de dâhildi.
440
00:26:04,840 --> 00:26:08,080
Roma İmparatorluğu
zamanının çok ötesindeydi.
441
00:26:08,160 --> 00:26:11,080
İnsanlar birçok şeyi
Romalıların icat ettiğini sanıyor.
442
00:26:11,160 --> 00:26:15,000
Ama Romalılar aslen başkalarının
yaptığı şeyleri kusursuzlaştırmıştı.
443
00:26:15,080 --> 00:26:19,160
Birkaç şey sayacağım.
Sen de bunu Romalılar mı icat etti
444
00:26:19,240 --> 00:26:22,600
yoksa o şeyi yalnızca kusursuzlaştırdı mı,
onu söyle.
445
00:26:22,680 --> 00:26:23,640
Sına beni.
446
00:26:23,720 --> 00:26:26,760
-Alttan ısıtma.
-İcat ettiler.
447
00:26:27,920 --> 00:26:30,400
-Takvim.
-Kusursuzlaştırdılar.
448
00:26:31,760 --> 00:26:35,680
Duvara çarptın.
Yani sıradakine cevap veremeyeceksin.
449
00:26:35,760 --> 00:26:36,760
Yollar.
450
00:26:36,840 --> 00:26:42,000
Yolu, Persler icat etmişti,
yani pek çok insan yollardan haberdardı.
451
00:26:42,080 --> 00:26:44,680
Ama önceki yanlıştı,
buna cevap veremezsin.
452
00:26:44,760 --> 00:26:47,120
-Beton.
-İcat ettiler.
453
00:26:48,080 --> 00:26:51,720
-Alfabe.
-Kesinlikle onlar icat etmedi.
454
00:26:51,800 --> 00:26:54,720
Muhtemelen
kusursuzlaştıran da onlar değildi.
455
00:26:54,800 --> 00:26:57,000
-Birini seçmen gerek.
-Öyle mi?
456
00:26:59,040 --> 00:27:03,040
-Kusursuzlaştırdı demek yanlış…
-Anal beyazlaştırma.
457
00:27:03,600 --> 00:27:05,680
-Ne?
-Anal beyazlaştırma.
458
00:27:06,480 --> 00:27:07,600
Anal beyazlaştırma…
459
00:27:10,320 --> 00:27:13,440
-Hangisi olduğuna dair fikrim yok.
-Hadi ama, bir dene.
460
00:27:13,520 --> 00:27:15,760
-Ne olduğunu bilmiyorum.
-Kıçını beyazlatmak demek.
461
00:27:15,840 --> 00:27:18,200
-Öyle mi?
-Evet, rengini açtırmak demek.
462
00:27:18,880 --> 00:27:20,840
Bizim orada öyle bir şey yok ama neyse.
463
00:27:20,920 --> 00:27:23,000
Bunu ne yaptıklarını bilmiyorum. Pas.
464
00:27:23,080 --> 00:27:25,800
İcat mı ettiler, kusursuzlaştırdılar mı?
Pas yok.
465
00:27:28,280 --> 00:27:31,920
-Beyazlatmak mı?
-Evet. Kıç deliğini beyazlatmak.
466
00:27:35,680 --> 00:27:38,200
Tamam. O zaman icat ettiler diyeceğim.
467
00:27:39,680 --> 00:27:42,720
Sadece birkaç 1.000 yıl önce
468
00:27:42,800 --> 00:27:45,640
insanlar da
hayvanlar gibi mağaralarda yaşıyordu.
469
00:27:45,720 --> 00:27:49,560
Ama şimdi bir çok teknolojik
ve kültürel gelişmeden sonra
470
00:27:49,640 --> 00:27:52,000
insan gibi şehirlerde yaşayabiliyoruz.
471
00:27:52,080 --> 00:27:55,760
Antik Roma’ya bakınca
atalarımızın kendilerini neredeyse
472
00:27:55,840 --> 00:27:59,160
James Corden kadar
züppe hissetmiş olmalarına hak veriyorum.
473
00:27:59,240 --> 00:28:01,160
Ancak Roma İmparatorluğu o ana kadarki
474
00:28:01,240 --> 00:28:03,800
en büyük zorlukla karşılaşacağını
henüz bilmiyordu.
475
00:28:03,880 --> 00:28:08,320
Barış elçisi, Yüce İsa Mesih.
Namıdiğer Tanrı’nın oğlu.
476
00:28:09,120 --> 00:28:12,720
Bir sonraki bölümde dini
ve dinin nasıl yayıldığını inceleyeceğiz.
477
00:28:12,800 --> 00:28:16,440
Meme’ler gibi ama yanında kendine has
hayat tarzı ve kıyafeti de var.
478
00:28:16,520 --> 00:28:21,480
Tarihin en önemli iki kitabı olan
İncil'i ve Kur'an’ı inceleyeceğiz
479
00:28:21,560 --> 00:28:24,920
ve "En iyisi hangisi?" sorusuna
cevap arayacağız.
480
00:28:44,960 --> 00:28:49,960
Alt yazı çevirmeni: Fatma Şebnem Özgür