Bu, bizim gezegenimiz. Dünya.
Şu anda ayağımı bastığım gezegenden söz ediyorum.
Bu programı uçakta ya da bir binadan düşerken izlemiyorsanız
muhtemelen siz de ayağınızı Dünya’ya basıyorsunuz.
Bu inanılmaz hikâyede insanların dünyamızı
bunun gibi anlamsız organizmalarla dolu bir gezegenden
bunun gibi modern bir şeye nasıl dönüştürdüğünü konuşacağız.
Bunu sadece ellerini, hayal gücünü, aletleri
elektriği ve interneti kullanarak nasıl yaptığını konuşacağız.
Bu yolculuk beni dünyanın dört bir köşesine götürecek.
Tabii para ve pandemi şartları elverdiği sürece.
Türümüzün en muazzam başarılarını yakından inceleyeceğiz.
ASLAN KRAL
Sorular da soracağım…
Kimsin sen?
Hem de ileri gelen akademisyenlere, zekiciklere ve uzmancılara.
Onlar da insan uygarlığının gizemini çözmeme yardımcı olacaklar.
Niye "Piramitlerin nasıl inşa edildiği gizemini koruyor" deniyor?
Sonuçta bir üçgenin içine dizilmiş kocaman tuğlalardan ibaret değil mi?
Bu, sadece yaşadığımız gezegenin hikâyesi değil.
Bu, üstünde yaşadığımız Dünya'nın hikâyesi. Ya da her ikisi.
Bendeniz Philomena Cunk’la
birlikte inşa ettiğimiz dünyaya şöyle bir bakmaya var mısınız?
Cunk on Earth başlıyor.
BIRINCI BÖLÜM: BAŞLANGIÇTA NE VARDI?
Milyarlarca yıl boyunca dünyada hiçbir medeniyet yoktu.
Sadece birlikte takılan hayvanlar, bitkiler ve gazlar vardı.
Eminim o zamanlar güzeldi ama sıkıcıydı da.
Sonra tüm bunları değiştirecek bir yaratık ortaya çıktı. İnsanoğlu.
İlk insan bize benziyor muydu? Bizim gibi etten mi meydana geliyordu?
Dana eti ya da domuz eti gibi özel bir adı var mıydı?
Bildiğimiz kadarıyla bizimle aynı şeyden meydana geliyorlardı.
Bizim kemiklerimiz var ve onlarda da aynı kemikler vardı.
Bizimki gibi kemiklerinin üstünü kaplayan bir nevi et olduğunu varsayıyoruz.
Ama özel bir ismi varsa da ben bilmiyorum.
-Yani bildiğimiz et mi? -Bildiğimiz et, evet.
İnsan eti için özel bir marka adı bulmak zordur herhalde, değil mi?
Horf?
Kalın kaşları olduğu
ve "ugg" dedikleri için ilk insanları aptal sanıyoruz.
Ama aslında hepsi de öncü mucitlerdi.
İlk aletleri onlar kullanmıştı.
Günümüzde bile çoğu erkek bunu nasıl yapacağını bilmiyor.
Bu yüzden de bir başkasını, yani gerçek bir adamı çağırıyorlar.
İlk insan dört ayak üzerinde yürürken nasıl alet yapmıştı ki?
Çok uzun süre dört ayak üstünde yürümediklerini düşünüyoruz.
En azından son iki milyon yıldır iki ayak üstünde yürüdüklerinden eminiz.
Peki aletleri ön ayaklarıyla mı yoksa arka ayaklarıyla mı yapmışlardır?
Ayaklarıyla bir şeyler yapma konusunda başarılı olduklarını düşünmüyorum.
Bu yüzden de aletleri ön ayaklarıyla yapmışlardır.
Anladım. Yani bacak demek gerekirse üst bacak diyoruz.
Evet, alet yapmak için üst bacaklarını kullandıklarını düşünüyorum.
Ya da bugünkü isimleriyle kolları ve elleriyle.
İcat ettikleri şeylerden biri de ateşti.
Bu sayede geceleri görebiliyorlar, ısınabiliyorlar
ve zaten sıkıcı olan hayatlarını daha da uzatıyorlardı.
Ama uzun ve sıkıcı gecelerde yapacak bir şey bulmaları gerekiyordu.
O şey de sanattı.
Şu anda bir mağaraya giriyorum.
Ama yanlışlıkla ya da kurt olduğum için değil.
Sırf yapımcılar buraya gelmemi istedikleri için buradayım.
Amaç, mağara resimlerine bakmak.
Bu ve benzeri mağara resimleri dünyadaki ilk uygarlık örneklerinden biri.
Merak etmeyin, zamanla gelişiyor.
İlk mağara ressamları
ellerinin altında ne varsa onları çiziyordu.
Kendi elleri gibi. Daha sonra hikâyelere geçtiler.
Başlarda öylece duran inekler gibi sıkıcı şeyler çiziyorlardı.
Ama daha sonra
bunun gibi dövüş sahneleri çizmeye başladılar.
İnsan, İneğe Karşı 2B.
Mağara adamı için
bu, Hızlı ve Öfkeli 7’nin yaşattığı heyecana eş değerdi.
Mağara resimlerinden filme uyarlanan oldu mu?
Gerçi hakları satın almaları imkânsız sanırım.
Sinema, mağara resimlerinden çok daha sonra ortaya çıktı.
O zaman bir mağara resmi görüp de "İnanmıyorum, şahane bir hikâye.
Steven Spielberg’e söyleyelim, filmini yapsın" demediniz mi?
Mağaradaki tek bir duvar resminden
bir buçuk saat sürecek bir hikâye bulmak zor olurdu.
Bazıları, bu resimlerin gelecek savaşlarda şans getirmesi amacıyla
dini bir eylem olarak çizildiğini düşünüyor.
İnsanların ineklerle niye savaştığını bilmiyoruz.
Ne yazık ki asla öğrenemeyeceğiz de.
Hatta muhtemelen ne o ressamın ne de ineklerin ismini öğrenebileceğiz.
Çünkü bunu çizen kişi çok büyük ihtimalle ölmüştür.
Her gün avlanmak başa belaydı.
Ta ki birinin aklına bitkileri de yeme fikri gelene kadar.
Hem bitkileri yakalamak daha kolaydı çünkü kaçamıyorlardı.
Bu tembellik durumu tarımın icadını tetikledi.
Bu, büyük bir gelişmeydi ama artık hayat daha tehlikeliydi.
Çünkü etrafta bırakılmış tarım aletlerinin üstüne düşebilirdiniz.
İlk çiftçiler buğday yetiştirip ekmek yapmayı öğrendi.
Bunun yanı sıra arpa, bezelye ve mercimek de yetiştirdiler.
Böylece ekmeğin içine koyabilecekleri bir vegan köfte olacaktı.
Ama neyse ki buna gerek kalmadı.
Çünkü bir de bunu, çiti icat etmişlerdi.
Hayvanları bir yerde tutmak için kullanılan
ileri teknoloji ürünü tahta bir makine.
İnsanlar hemen koyun, tavuk ve keçileri hapsetmeye başladı.
Tabii bir numaralı düşmanları ineği de unutmamalıyız.
Çiftlikler, hayvanat bahçelerine benziyordu ama hayvanat bahçesinde
tipini beğendiğin hayvanı öldürüp yemek diye bir şey yok.
Tabii hayvanat bahçesi maddi olarak sıkıntıdaysa
ve sahipleri umudunu yitirmişse başka.
İnsanlar yiyemediği ya da binemediği hayvanları
eğer güzellerse evcilleştirmeye başladı.
İlk insan, arkadaşlık etmesi için köpeği evcilleştirdi.
Niye kedimiz varsa onun için de kedileri evcilleştirdi.
Tarihte ilk defa hayatı "rahat" diye betimlemek mümkündü.
İnsanlar düzgün evlerde yaşıyordu ve bir süre sonra şehirler oluştu.
Dünyadaki ilk şehrin kalıntıları arasında yürüdüğüme inanmak çok güç.
Çünkü orada yürümüyorum.
O dediğim yer Irak’ta, hem uzak hem de manyak tehlikeli bir yer.
Ama kalıntılar bunun gibi bir şeye benziyor.
Yani şu an kazara söylememiş olsam orada olmadığımı asla anlamazdınız.
Günümüzde toz ve tuğlalardan oluşan kasvetli bir yer.
Ama eski halini görmek için modern bilgisayarları kullanırsak
sonuçların nefes kesici olduğunu görebiliriz.
Uygarlık başlamış bile.
Uygarlığı kim icat etti?
Uygarlık öyle icat edilen ya da bir anda başlayan bir şey değildi.
İlk insanların tarıma başlamalarıyla, şehirler kurmalarıyla
ve yasalar koymalarıyla uygarlıktan söz etmeye başlıyoruz.
Bunlar, dünyanın farklı yerlerinde yavaş yavaş meydana geldi.
Yani birden bire icat edilmedi.
Yani ismini vermek istemeyen tek bir kişi falan yok mu?
Yok.
Ama eğer varsa bu şekilde devam etmemiz hiç olmaz.
Neye devam etmemiz olmaz?
Eğer isminin açıklanmasını istemeyen tek bir adam varsa
o işte bir sakatlık olabilir, öyle değil mi?
Uygarlık, ismi bilinmeyen kişi veya kişiler tarafından
Mezopotamya’da icat edildi.
Ama o kişiler her kimse zamanlarının çok ötesindelermiş.
Mezopotamyalılar bizim günümüzde sahip olduğumuz
herhangi bir şeye sahip miydi?
-Evet. -Ne gibi?
Silah, mücevher, tapınak, hayvan.
Anladım. Ama ben ayak, kaş falan gibi şeyler anlamında sormuştum.
-Evet. -Vardı yani.
Onlarda da organların ve deliklerin hepsi
ve birlikte çalışan diğer parçalar da vardı.
İçlerinde de dışlarında da benzer şeyler vardı.
Yani onlarda da bizdeki delikler kadar delik vardı.
Bilimsel açıdan değerlendirirsek bundan eminiz, evet.
En çok kullandıkları uygulamalardan biri günümüzde de kullandığımız bir şey.
Çember.
Tekerlek, sizin gibilere biraz karmaşık gelebilir.
Ama çalışma prensibi aslında çok basit.
Buradaki çember
ortasından dışarı doğru fırlayan şeyin etrafında dönüyor.
Buradaki jant da zemine doğru baskı yapıyor.
Bu baskı, gezegenin geri gidip sizden uzaklaşmasını sağlıyor.
İleri gidiyormuşsunuz hissi veriyor ki aslen zaten öyle oluyor.
Tekerlek, insanların seyahat edip ticaret yapmasını kolaylaştırdı.
Ama önce kaç adet nesneleri olduğunu saymaları gerekiyordu.
Bu da trajik icat matematiğin ortaya çıkmasına sebep oldu.
Hadi matematik ve rakamlardan söz edelim.
Eski zamanlarda rakamların değeri daha mı azdı?
Yoksa bugünkülerle aynıydı ama daha mı büyüktü?
Eski zamanlarda da rakamların değeri şimdikiyle aynıydı.
İnsanların o zaman da bir şeyler sayması gerekiyordu.
Peki bizdeki kadar çok sayıları var mıydı?
Mesela bir ila 700 arasını düşünelim ve 700 de en yüksek sayı tabii.
700 hiçbir zaman en büyük sayı değildi. İstediğiniz kadar çok sayabilirsiniz.
Hayır, YouTube’da izledim. 700’den sonra sayılar tekrarlıyor.
Ama farklı isimler verdikleri için artmaya devam ediyor sanıyorsunuz.
Linkini göndereyim mi?
Sayılar en fazla 700'e kadar gittiği için
insanların sayım için yardımcı olacak bir şeye ihtiyacı doğdu.
İşte bu da o zaman devreye girdi.
Bunun ismi abaküs.
Atalarımız abaküs sayesinde kaç tane eşyaları olduğunu sayabiliyordu.
Buradan paranın nakit olarak icadına geçiş de hiç zor olmadı.
Eski insanlar hayatı kolaylaştırmak için para birimlerini icat etti.
Ama bunu yaparken yanlışlıkla kapitalizmi de icat ettiler.
Kapitalizm de herkesi öldürecek.
Affedersin. Bu, soru değildi. Twitter’da okumuştum sadece.
Rakamları fethetmeyi başaran insan
daha da sıkıcı olan bir şey icat etti, yani yazıyı.
Yazının icadı önemli bir gelişme miydi
yoksa rap metal gibi eften püften bir şey miydi?
Bana kalırsa yazı düşüncesi oluştuğunda, yazı ortaya çıktığında
artık onu kimse durduramazdı.
O zaman rap metal’den çok daha önemli yani?
-Evet, çok daha büyük. -Peki ya acid jazz?
Bence yazı ondan da daha önemli.
Sadece acid jazz hakkındaki düşünceni merak etmiştim. Bu nedir?
Bu bir replika. Gerçek değil.
Çivi yazısıyla yazılmış
bir Mezopotamya kil tabletinin orijinalini temsilen burada duruyor.
Dünyada kil tabletlere yazılmış ilk yazı formu.
Kitap olarak değerlendirirsek kapağının çok sıkıcı olduğu söylenebilir, değil mi?
Düzgün bir şekilde açıldığını bile sanmıyorum.
Yoksa her şeyi dış görünüşüne göre mi değerlendiriyorsunuz?
-Evet, öyle. -Bu üzücü ve yanlış bir bakış açısı.
Biri bu yazılanları bağırarak okusaydı ilk sesli kitap sayılır mıydı?
Hayır.
Yazı, dünyayı değiştirdi.
Artık sırf içine hapsolduğu kafanın sahibi öldü diye düşünceler yok olmayacaktır.
Bunun yerine düşüncelerinizi yazıya dökebiliyordunuz
ve herhangi biri gelip o fikirleri kendi beynine yükleyebiliyordu.
Hem de kablosuz bir şekilde gözleri vasıtasıyla
beyinlerine naklederek.
İnanılmaz ama binlerce yıl önce icat edilmesine rağmen
yazı hâlâ varlığını sürdürüyor.
İnternette izlediğimiz videoların altındaki yorumlarda.
Aynı yerde günümüzde kullanılan bir başka insan yapımı dile rastlayabilirsiniz.
Emoji.
Ya da emojileri icat eden Antik Mısırlıların deyimiyle hiyeroglif.
Hiyeroglif kodlarla hikâyeler anlatıyorlardı.
Marvel çizgi romanlarından daha mantıklıydı.
Yaşayan insanların tadını çıkartması için kamuya açık alanlara çizilmesi yerine
Mısırlılar bu çizgi romanları ölüleri eğlendirmek için
mezar duvarlarına çiziyordu.
Bu mezarlar da tarihin en bilinen
ve elbette bir de en sivri binalarında yer alıyor.
Piramitlerden söz ediyorum.
Günümüzde piramitlere bakınca insan ilk olarak bu binaların
kare şeklindeki temelin üstüne oturtulmuş üçgenler olduğunu düşünüyor.
Bu şeklin de kesin bir adı vardır ama cidden kimse ne olduğunu bilmiyor.
Bu da piramitlerin hâlâ çözülemeyen pek çok gizeminden biri.
Piramitler neden bu şekilde? Evsizler üzerlerinde uyumasın diye mi?
Antik Mısır’da çok fazla evsiz olduğunu düşünmüyorum.
-Yok muydu? -Hayır, insanlar birbirlerini kollar
-ve birbirlerine yardım ederlerdi. -Anladım.
Yağmur yağınca da iyi oluyordur. Su, üzerinden akıp gider.
Mısırlılar piramitleri nasıl yaptı?
En tepeden başlayıp aşağı doğru mu gittiler
yoksa aşağıdan başlayıp yukarı doğru mu?
Aşağıdan başlayıp tepeye doğru ilerlemiş olmalılar.
Çünkü tepeden başlayıp aşağı doğru inmek imkânsız.
Mısırlılar, hayatlarında yapabilecekleri en önemli şeyin
ölmek olduğunu düşünüyorlardı.
Ne kadar önemli biriysen ölümün de o kadar karmaşık olmalıydı.
Mısırlı krallara firavun denirdi.
Öldükleri zaman da Scooby-Doo'da görünmek için mumyalanıyorlardı.
Antik Mısırlılar kafayı ölülere takmışlardı, değil mi?
Ama şimdi onlar da ölü. Hâlâ aynı şekilde mi düşünüyorlardır?
Antik Mısırlılar kafayı ölülere takmamıştı.
Hatta aslen kafayı hayata takmışlardı. Yaşamak istiyorlardı
ve ölünce tekrar canlanacaklarından emin olmak istiyorlardı.
Bu yüzden mumyalama işlemi yapılıyordu.
Peki insanları nasıl mumyalıyorlardı? Bana süreci anlatır mısınız?
Ölü bir beden önlerine geldiğinde bedeni bir masaya yatırırlardı.
Sonra cesedi yıkar ve işe beyni çıkartmakla başlarlardı.
Sonra da vücudun orta kısmını kesip açarlardı.
Çürüyeceklerini düşündükleri her şeyi çıkarırlardı.
İçine tuz doldurup cesedi kuruturlardı.
Sonra da bandajlara sararlardı ve cesedi mumyalamış olurlardı.
Yani Gwyneth Paltrow’un haftalık olağan spa’sında
yaptırdıklarından çok farklı değil.
Daha önce bisiklet süren bir mumya olmuş mudur?
Bildiğim kadarıyla hayır. Hem Antik Mısırlılarda bisiklet yoktu.
-Doğru. -Yol da yoktu.
Bu yüzden bisikletleri olamazdı çünkü bisiklet sürecek yer yoktu.
Bunu niye sorduğumu bilmiyorum ama aklıma başka bir şey gelmemişti.
Mısır’ın firavunları tapınak ve mezarlarıyla bir miras bırakmış olsa da
suyun öte yanında çok daha büyük ve cazip bir imparatorluk yeşilleniyordu.
İngilizce ismiyle Greece, yani Yunanistan, müzikal olan Grease değil.
İşte medeniyetin doğumu burada gerçekleşmişti.
Antik Yunanlar bugün bile kullandığımız pek çok şeyi icat etmişti.
Bunlara tıp ve zeytin de dahil.
Elbette yok olan pek çok şey de var. Mesela demokrasi ve sütunlar.
Bu etkileyici kalıntıların yanı sıra Antik Yunanlar kültürü de geliştirdi.
Örnek olarak yoğurt ve sıkıcı tiyatro işleri diyebiliriz.
Yunanlar, trajediye bayılırdı.
Trajedilerde insanların ölmesi ya da intihar etmesi gibi acı şeyler olur.
Ama Yunan trajedileri çok uzun zaman önceydi.
Onların başlarına gelenler günümüzde hâlâ acı verici mi?
Elbette acı verici çünkü trajediler bize insanlarla ilgili hikâyeler anlatır.
Bu hikâyeleri kendimizle bağdaştırabiliyoruz.
İyi de uzun zaman önceydi. Niye şimdi umurumda olsun ki?
Tekrar ediyorum, trajediler genelde insanların durumunu konu alır.
Bugün bile yanlışlıkla kendi babanı öldürüp
annenle evlendiğini fark etsen moralin epey bozulur herhâlde.
Oedipus’un durumu buydu.
Taş kalpliyim belki
ama Antik Yunanlıların başlarına gelenler umurumda değil.
Buna üzüldüm.
-Senin umurunda mı? -Aslında epey umurumda. Çünkü işim bu.
Arkadaşım Paul
sakıncalı bir seks oyunu sonucu bir tarafına patates kaçan
bir adamla ilgili bir hikâye yazmıştı.
Hatta şiir formunda yazmıştı.
Ölen yok belki ama bence korkunç bir şey.
Bu da trajedi sayılır mı?
Yoksa trajedi olması için patatesin kök salıp
o kişiyi öldürmesi mi gerekirdi?
Kulağa çok talihsiz bir olay gibi geliyor.
Ama trajedi olabilmesi için gereken
o her dönemde geçerli olma özelliğini taşıdığını sanmam.
Paul gerçekten olduğunu söyledi.
Cidden, son zamanlarda bu yüzden çok zorlandı.
Artık tatili hak etti.
Ayrıca Yunanlar aptal insanlar için
spor olarak bilinen bir tür tiyatro icat etti.
Sonra da Yunanistan’ın kazanmasını sağlamak için
başka ülkeleri çağırmadıkları Olimpiyat Oyunlarını başlattılar.
İlk Olimpiyatlarda yarışmacılar çırılçıplak mücadele ederdi.
Bunun bir nedeni atletik yapının bir erdem olarak görülmesiydi
ama daha çok likranın henüz icat edilmemiş olmasıydı.
Duyduğuma göre ilk Olimpiyatlarda yarışmacılar çıplak olurmuş.
Çıplak bir şekilde yarışıyorlardı.
Bazı durumlarda bu durumun oldukça erotik olduğuna dair yazılar da var.
Güreşte öyle eğilip kıvrıldıkları için
popo delikleri de dâhil her yerleri görünüyordu o zaman.
Oditoryumda onları izleyenler için bunu sansürleyemezler miydi?
En azından bir bez parçasıyla falan.
Ya da eğildiklerinde insanlara gözlerini kapatmaları söylenebilirdi.
-Bana kalırsa bu pek işe yaramazdı. -Ama popo delikleri bile görünüyordur.
Bazı durumlarda birileri görmüş olabilir.
Zeus bunu onaylıyor muydu peki?
Ama belki de Yunanların icat ettiği en meşhur güreş türü de
zihinsel güreş olmalı.
Felsefe temelde düşünme konusunu düşünmektir.
Kulağa vakit kaybı gibi geliyor ki zaten öyle.
Ama bir filozof o kayıp zamanın aslen hiç var olmadığı savını savunabilir.
Siz de o sırada o filozofla konuşmaktan bıkıp
bir paket bisküvi açarsınız muhtemelen.
Bunlar Antik Yunan filozoflar.
Gerçek filozoflar değil tabii çünkü hepsi artık çürümüştür.
Şanslıysanız diş görebilirsiniz.
Bunlar, o filozofların taştan yapılmış akıllı simülasyonları.
Yunan filozoflar dünyadaki yaşama dair
cüretkar ve yeni teoriler ortaya atmaya başladı.
Uzun yıllardır yeni çalışmaları olmamasına rağmen
bugün hepsinin ismini bilmemizin sebebi de bu.
Sokrates, Pisagor.
Şuradaki, bu adam.
Bu da Eflatun.
Gördüğünüz gibi ölümünden seneler sonra bile
derin düşüncelere dalmış
ve beyninde akıllı teoriler oluşturmaya çalışıyor.
Keşke beyninin yanına mikrofon tutup içinden geçenleri kendimiz duyabilseydik.
Ama duyamıyoruz. Duysaydık bile Yunanca olurdu.
Prodüksiyon ekibimizde Yunanca bilen yok.
Eflatun, bilgeliğini
tüm zamanların en etkili düşünürlerinden biri olan öğrencisine aktardı.
Yani Aristo’ya.
Aristo bir sürü zekice laf etmiş, değil mi?
Benim en sevdiğim lafı "Kimse izlemiyormuş gibi dans etmelisin."
Bu söz çok doğru ve her şeye uygulanabiliyor.
Çünkü benim öz güvenim bazen biraz hassaslaşıyor.
Karşıdan bakınca epey öz güvenli görünüyorum, evet.
Ama bazen uzmanlarla konuşurken
salak olduğumu düşünmelerinden korkuyorum.
Kimse izlemiyormuş gibi dans etmeyi düşünmek bana iyi geliyor.
Bir lütuf gibi.
Aristo’nun bunu düşünmesini sağlayan şey neydi?
Aristo’nun kimse izlemezken dans etme konusuyla ilgili
böyle bir şey söylediğine dair bir bilgim yok.
-Böyle bir şey söylediğini sanmam. -Söyledi ama, değil mi?
Söylediyse bile ben bilmiyorum.
Neden bilmiyorum ama bunu söylediğini sanmıyorum.
Söylemiş olma ihtimali olan benzer şeyler var mı?
Mesela öz güvenle ilgili bir şey?
-Hiç sanmıyorum. -Peki.
Tamam.
Filozofların ne söylediği konusunda uzmanlar hemfikir olmayabilir.
Ama bu Yunan öncülerin düşünce tarzımızı değiştirdiği de bir gerçek.
Kafasının yarılmasına sebep olacak kadar
büyük bir fikir ortaya atan filozof oldu mu hiç?
Bildiğim kadarıyla olmadı.
İnsan beyni borulardan meydana gelir, bilirsin? Filozoflar…
-Hayır, bilmiyorum. -Bunu bilmiyor muydun?
-Bilmiyordum. -Tamam, bak, beynimiz borularla dolu.
Filozofların aklına birtakım fikirler gelir.
Sonra da beyinlerindeki borulardan dışarı çıkartmaya çalışırlar ya hani.
Aklına kocaman bir fikir gelince bu fikri parçalayıp bezelye büyüklüğünde
küçük fikirlere dönüştürmek daha doğru değil mi?
Böylece her birini birbiri ardına çıkartırlar.
Ya da acıya göğüs gerip
kocaman bir pıhtı halinde çıkartmak daha mı doğru?
Yani dişlerini sıkıp can havliyle düşünürler mi?
Bu, felsefedeki iki genel eğilimi betimlemek için
çok ilginç iki ayrı yol.
İlki daha analitik olan tarz.
Yani sorunları tek lokmalık olacak şekilde parçalara ayırmak.
Bezelye gibi.
Diğeri de daha sentetik bir yaklaşım.
Bu yaklaşım da daha büyük perspektifleri benimsiyor.
Yani karakterizasyonunuz
aslında güncel felsefedeki iki ana ögeyi
oldukça ilgi çekici bir detaylı açıklamayla ortaya koyuyor.
-Bu iyi bir şey mi? -Şahane.
Güzel.
Bu esnada Antik Yunanistan dünyanın dört bir yanına yayılıyordu.
Bunu sağlayan da bu adamdı. Büyük İskender.
Büyük İskender 20 yaşında kral oldu.
Orta Doğu boyunca seferler düzenledi
ve 30 yaşına geldiğinde Yunanistan’dan Hindistan’a kadar uzanan
bir imparatorluğu vardı. Peki, saçları nasıldı?
Bilemiyorum.
Ve kendi imparatorluğundaki tek mega-star İskender değildi.
Çin’deki büyük boylar Qin Shi Huang tarafından birleştirilmişti.
Qin Shi Huang, kendi imparatorluğunu kuran ilk çizgi film karakteri
ve Çin Seddi'ni yapan hükümdardı.
Çin Seddi'nin uzaydan duyulabilen yapı olduğu söyleniyor.
Evet de sesi duyulmuyor.
Uzaydan görüldüğü söyleniyor ama bu doğru değil.
Yani uzaydan görünmüyor mu?
Çinli astronotlar Çin Seddi'ni uzaydan görmeye çalıştı ama başaramadılar.
Göremediler. O zaman kuvvet alanı gibi. Görünmez bir duvar bu.
Sadece uzaydan görünmüyor. Yeryüzündeyken elbette görebilirsiniz.
Çok tuhaf, öyle değil mi? O büyük gizemlerden biri bu mu?
Çin’in çatısı olup olmadığını biliyor muyuz peki?
-Çin Çatısı diye bir şey var mı? -Hayır, çatı falan yok.
Çin İmparatorluğu yoğun yaratıcılığın ve felsefi düşüncenin güç merkezi gibiydi.
Hepsi tarihi belgelerde yer alıyor. Bu belgeler
Belçika’nın tekno marşı "Pump Up the Jam"in çıkmasından
yüzyıllar önce yazılmıştı.
Yunanların da Çinlilerin de imparatorluğu vardı.
Ama imparatorluk deyince çoğumuzun aklına büyük olan gelir.
Yıldız Savaşları ya da Roma.
Konumuz tarih olduğuna göre sanırım cevap Roma olacak.
Roma İmparatorluğu'nun
egemenliği ele geçirmesini sağlayan lider Jül Sezar’dı.
Kendisi, Polanski’ye kadar en kötü şöhretli Romalıydı.
Günümüzde Roma hakkında hâlâ çok şey bilmemizi sağlayan şey Vikipedi.
Vikipedi’nin Romalılarla ilgili çok şey bilmesinin nedeni de
Pompeii’de olanlar.
Pompeii o kadar ileriydi ki kendi volkanı vardı.
Volkan kelimesi de Öfkeli Tepe’nin Latincesi.
Seneler boyunca insanlar ve volkanlar ahenk içinde yaşadı.
Ama o uğursuz günde araları bozuldu ve volkan da patlayıverdi.
Böylece Pompeii kalın bir kül katmanı altına gömüldü.
Günlük hayat olduğu gibi donmuştu.
Sanki birileri büyülü bir şekilde zamanın akışını durdurmuş
ve etrafa toz saçmış gibi.
O sırada ölümcül bir olaydı ama bu olay
Romalıların nasıl yaşadığı konusunda arkeologlara değerli bilgiler vermişti.
Volkan sayesinde sıradan Romalıların cildinin gri ve kel olduğunu
ve vakitlerini şaşırtıcı derece tozlu evlerinde
yatarak geçirdiklerini biliyoruz.
Ama Roma hayatının ne kadar sofistike olduğunu gösteren
bazı unsurları da korumuştu.
Bunlara su tesisatı ve oral seks gibi hayatın lüksleri de dâhildi.
Roma İmparatorluğu zamanının çok ötesindeydi.
İnsanlar birçok şeyi Romalıların icat ettiğini sanıyor.
Ama Romalılar aslen başkalarının yaptığı şeyleri kusursuzlaştırmıştı.
Birkaç şey sayacağım. Sen de bunu Romalılar mı icat etti
yoksa o şeyi yalnızca kusursuzlaştırdı mı, onu söyle.
Sına beni.
-Alttan ısıtma. -İcat ettiler.
-Takvim. -Kusursuzlaştırdılar.
Duvara çarptın. Yani sıradakine cevap veremeyeceksin.
Yollar.
Yolu, Persler icat etmişti, yani pek çok insan yollardan haberdardı.
Ama önceki yanlıştı, buna cevap veremezsin.
-Beton. -İcat ettiler.
-Alfabe. -Kesinlikle onlar icat etmedi.
Muhtemelen kusursuzlaştıran da onlar değildi.
-Birini seçmen gerek. -Öyle mi?
-Kusursuzlaştırdı demek yanlış… -Anal beyazlaştırma.
-Ne? -Anal beyazlaştırma.
Anal beyazlaştırma…
-Hangisi olduğuna dair fikrim yok. -Hadi ama, bir dene.
-Ne olduğunu bilmiyorum. -Kıçını beyazlatmak demek.
-Öyle mi? -Evet, rengini açtırmak demek.
Bizim orada öyle bir şey yok ama neyse.
Bunu ne yaptıklarını bilmiyorum. Pas.
İcat mı ettiler, kusursuzlaştırdılar mı? Pas yok.
-Beyazlatmak mı? -Evet. Kıç deliğini beyazlatmak.
Tamam. O zaman icat ettiler diyeceğim.
Sadece birkaç 1.000 yıl önce
insanlar da hayvanlar gibi mağaralarda yaşıyordu.
Ama şimdi bir çok teknolojik ve kültürel gelişmeden sonra
insan gibi şehirlerde yaşayabiliyoruz.
Antik Roma’ya bakınca atalarımızın kendilerini neredeyse
James Corden kadar züppe hissetmiş olmalarına hak veriyorum.
Ancak Roma İmparatorluğu o ana kadarki
en büyük zorlukla karşılaşacağını henüz bilmiyordu.
Barış elçisi, Yüce İsa Mesih. Namıdiğer Tanrı’nın oğlu.
Bir sonraki bölümde dini ve dinin nasıl yayıldığını inceleyeceğiz.
Meme’ler gibi ama yanında kendine has hayat tarzı ve kıyafeti de var.
Tarihin en önemli iki kitabı olan İncil'i ve Kur'an’ı inceleyeceğiz
ve "En iyisi hangisi?" sorusuna cevap arayacağız.
Alt yazı çevirmeni: Fatma Şebnem Özgür