Dit is onze planeet. De planeet Aarde.
Het is de planeet waar ik nu op sta.
En tenzij je in een vliegtuig zit of van een gebouw valt…
…sta jij er ook op.
Dit is het verhaal van hoe de mens de wereld veranderd heeft…
…van een zootje nutteloze natuur als dit…
…naar een modern gebeuren als dit.
En hoe hem dit gelukt is met niets meer dan z'n handen…
…en z'n fantasie.
En werktuigen, en elektriciteit, en het internet.
Ik reis af naar alle uithoeken van de wereld…
…voor zover het geld en de pandemie dat toelieten…
…en ga dieper in op onze meest indrukwekkende prestaties.
En ik stel vragen…
Wie bent u?
…aan academici en expertisten…
…die het raadsel van de beschaving helpen ontsluieren.
Waarom is de bouw van de piramides zo'n groot raadsel?
Het zijn duidelijk gewoon stenen in de vorm van een driehoek.
Dit is niet alleen de planeet waarín, maar ook de wereld waaróp we leven.
Of allebei.
Neem met mij, Philomena Cunk…
…een kijkje naar de wereld die we samen hebben opgebouwd.
Dit is Cunk on Earth.
Miljarden jaren lang was er geen beschaving…
…alleen een mengeling van dieren, planten en gassen.
Het moet mooi geweest zijn, maar ook saai.
Tot er een wezen verscheen dat daar verandering in bracht: de mensenman.
Leek de vroege mens op ons? Bestond hij uit hetzelfde soort vlees als wij?
Was hij… Had hij een merknaam zoals rund- of varkensvlees?
Voor zover we weten leken ze op ons.
We hebben alleen botten, en die zijn hetzelfde als die van ons.
Het is logisch dat daar een soortgelijk vlees omheen zat…
…maar van een merknaam weet ik niets.
Dus het was gewoon vlees? -Ja, dat denk ik wel.
Het is lastig om een merknaam te verzinnen voor mensenvlees.
MeV?
De eerste mannen lijken dom omdat ze grote wenkbrauwen hadden en 'ug' zeiden…
…maar in werkelijkheid waren het vernieuwende uitvinderers.
Ze gebruikten als eersten werktuigen, iets wat mannen nu vaak niet meer kunnen.
Zij moeten iemand inhuren, een echte man.
Hoe maakten de eerste mensen werktuigen als ze op vier poten liepen?
We denken niet dat ze dat lang gedaan hebben.
Ze lopen waarschijnlijk al twee miljoen jaar rechtop.
Maakten ze werktuigen met hun voorpoten of hun achterpoten?
Mensen zijn nooit handig geweest met hun voeten…
…dus dat zullen hun voorpoten geweest zijn.
Oké, met hun bovenpoten dus.
Ja, ik denk dat ze hun bovenpoten gebruikten…
…of hun armen en handen, zoals we ze nu noemen.
Een van hun uitvindingen was vuur, een praktische licht- en warmtebron…
…die hun toch al eentonige leven nog verder oprekte.
Ze moesten hun lange avonden ergens mee vullen…
…en dat deden ze met schilderen.
Ik loop een grot in, niet per ongeluk of omdat ik een wolf ben…
…maar omdat de producenten me gevraagd hebben hierheen te gaan…
…om naar grotschilderingen te kijken.
Schilderingen zoals deze zijn een van de eerste tekenen van beschaving.
Geen zorgen, ze worden beter.
Vroege grotkunstenaars schilderden wat ze bij de hand hadden…
…zoals hun handen. Daarna gingen ze over op verhalen.
Aanvankelijk alleen saaie verhalen over stilstaande koeien.
Maar al snel maakten ze bloedstollende vechtscènes.
Mensen versus koeien 2D.
Voor holbewoners was dit even spannend als Fast and Furious Part 7.
Zijn er ook grotschilderingen verfilmd?
Ze konden vast de rechten niet krijgen, hè?
Films verschenen veel later dan de laatste grotschildering.
Dus er is geen muur waarvan je zegt: 'Dat is een geweldig verhaal.
Steven Spielberg moet dit verfilmen.'
Je kunt moeilijk een verhaal van 1,5 uur bedenken bij één paneel in een grot.
Deze afbeeldingen zouden zijn aangebracht om geluk te brengen bij gevechten.
We zullen nooit weten waarom de mens oorlog voerde tegen de koeien…
…of wat de naam van de kunstenaar of deze koeien was.
Want wie dit geschilderd heeft, is waarschijnlijk al dood.
Elke dag op dieren jagen was strontvervelend…
…tot iemand op het idee kwam om ook planten te gaan eten.
Die waren makkelijker te vangen omdat ze niet weg konden rennen.
Deze eenvoudige, luie daad leidde tot de uitvinding van de landbouw…
…een grote sprong voorwaarts…
…iets wat nu gevaarlijker was omdat je op een landbouwwerktuig kon landen.
De eerste boeren verbouwden tarwe en bakten brood.
Ze verbouwden ook gerst, erwten en linzen…
…dus ze konden een vegaburger maken voor óp het brood.
Maar gelukkig hoefde dit niet.
Want ze hadden ook het hek uitgevonden…
…een houten machine om dieren mee in te sluiten.
Mensen onderwierpen schapen, kippen, geiten…
…en hun grootste vijand, de koeien.
Boerderijen leken op dierentuinen…
…behalve dan dat je in een dierentuin de dieren niet mag opeten.
Tenzij de dierentuin financiële problemen heeft en de eigenaar wanhopig is.
Mensen veranderden oneetbare dieren in huisdieren, mits ze mooi genoeg waren.
De vroege mens domesticeerde honden voor hun gezelschap…
…en katten waarvoor katten ook mogen dienen.
Dit was de eerste keer dat het leven als 'knus' kon worden omschreven.
Mensen woonden in huizen, die al snel uitgroeiden tot steden.
Onvoorstelbaar dat ik hier door de allereerste stad loop.
Dat doe ik ook niet. Die is in Irak, dat heel ver weg is, en rete-gevaarlijk.
Maar de overblijfselen lijken hierop.
Dus als ik m'n mond had gehouden, had je niks doorgehad.
Vandaag de dag is het een stapel stoffige stenen…
…maar als je een computer een simulatie laat maken…
…krijg je adembenemende resultaten.
De beschaving was begonnen.
Wie heeft de beschaving uitgevonden?
De beschaving was niet iets…
…wat uitgevonden werd of plotseling ontstond.
We spreken van beschaving als mensen met landbouw beginnen…
…als ze steden beginnen te bouwen en wetten gaan schrijven.
Dat gebeurde geleidelijk in meerdere delen van de wereld, en niet in één keer.
Dus het was niet één man die anoniem wilde blijven.
Nee.
Want daar moeten we niet in meegaan. -Niet meegaan in…
Als het één man was die anoniem wil blijven.
Dat is niet helemaal in de haak, toch?
De beschaving is uitgevonden in Mesopotamië…
…door één of meerdere mensen.
Wie het ook waren, ze waren hun tijd ver vooruit.
Hadden de Mesopotamiërs dingen die wij tegenwoordig ook hebben?
Ja. -Wat dan?
Wapens, sieraden, tempels, dieren…
Nee, ik doelde meer op voeten en wenkbrauwen en zo.
Ja. -Hadden ze die ook?
Ze hadden de complete set organen, gaten, lichaamsdelen…
…van buiten en van binnen.
Dus ze hadden evenveel gaten?
Voor zover de wetenschap dat kan nagaan wel, ja.
Een van hun belangrijkste apps was iets wat we nu nog steeds gebruiken:
de cirkel.
Jij vindt wielen er misschien ingewikkeld uitzien…
…maar ze werken heel eenvoudig.
Het cirkelvormige deel draait om een uitstekend dingetje in het midden…
…en als de huid van het wiel tegen de grond duwt…
…rolt door de druk de complete planeet naar achteren en van je af…
…waardoor de indruk ontstaat dat je vooruitgaat…
…wat verbazingwekkend genoeg ook zo is.
Door het wiel konden mensen reizen en handelen…
…maar eerst moesten ze hun eigendommen tellen…
…wat helaas leidde tot de uitvinding van de wiskunde.
Wiskunde en getallen. Waren getallen in de oudheid minder waard…
…of hadden ze dezelfde waarde, maar dan groter?
Getallen hadden in de oudheid dezelfde waarde als nu.
Mensen moesten dingen tellen.
En hadden ze evenveel getallen als wij?
Dus van één tot 700, met 700 als hoogste getal.
700 is nooit het hoogste getal geweest. Je kunt oneindig doortellen.
Nee, ik heb op YouTube gezien dat na 700 getallen zich gaan herhalen.
Ze geven ze andere namen om je voor de gek te houden.
Zal ik het opsturen?
Omdat getallen tot wel 700 gingen…
…hadden mensen iets nodig om ze te helpen tellen.
Daar is dit voor bedoeld. Het heet een bacus.
Met een bacus konden onze voorouders tellen hoeveel bezittingen ze hadden.
Het was nu een kleine stap naar de uitvinding van geld…
…in de vorm van contanten.
Geld werd uitgevonden om het leven te vergemakkelijken…
…maar zo ontstond ook het kapitalisme, dat iedereen de dood injaagt.
Sorry, dat is geen vraag, dat heb ik gelezen op Twitter.
Nu mensen het tellen onder de knie hadden, gingen ze over op iets nog saaiers…
…door het schrift uit te vinden.
Was de uitvinding van het schrift een belangrijke ontwikkeling…
…of meer een kortstondige rage zoals rap metal?
Ik denk dat toen het schrift eenmaal bestond, er geen houden meer aan was.
Dus het was populairder dan rap metal? -Ja, zeker.
En acid jazz?
Dan wint toch het schrift.
Nee, ik vroeg wat u van acid jazz vond. Wat is dit?
Het is een afgietsel.
Het moet doorgaan voor een Mesopotamisch kleitablet met spijkerschrift erop.
Dat is het allereerste schrift ter wereld.
Het is wel een boek met een saaie omslag. Je kunt het niet eens openslaan.
Beoordeel jij een boek op de omslag? -Ja.
Dat is een grote misvatting.
Als iemand dit geschreeuwd had, was dat dan het eerste audioboek geweest?
Nee.
Dankzij het schrift verdwenen ideeën niet meer…
…als degene die ze in z'n hoofd had overleed.
Je kon je ideeën omzetten in schrift…
…en anderen konden ze vervolgens uploaden naar hun eigen brein…
…door ze draadloos te importeren via hun ogen.
Ondanks dat het duizenden jaren geleden is uitgevonden…
…bestaat het schrift nog steeds…
…onder filmpjes op het internet.
En hier vind je nog een taal die de tand des tijds heeft doorstaan: emoji.
Of zoals de Oude Egyptenaren ze noemden: hiërogliefen.
Ze vertelden hier complete verhalen mee. Als een Marvel-strip met meer samenhang.
In plaats van buiten, waar levende mensen ze konden bekijken…
…werden ze op de wanden van graftombes geschilderd…
…om dode mensen te vermaken.
En die graftombes lagen onder de herkenbaarste…
…en bovendien puntigste gebouwen aller tijden.
Ik heb het over de piramides.
Als je ze nu ziet, valt meteen op dat het eigenlijk gewoon grote driehoeken zijn…
…met een vierkante kont.
Er is vast een woord voor, maar niemand weet wat het is.
Het is een van de vele raadsels van de piramides.
Waarom hebben piramides die vorm? Zodat daklozen er niet op gaan slapen?
Er waren niet veel daklozen in het Oude Egypte.
O nee? -Nee, mensen zorgden goed voor elkaar.
Oké. De regen stroomt er ook lekker makkelijk van af.
Hoe zijn de piramides gebouwd?
Van boven naar beneden of van beneden naar boven?
Van beneden naar boven, want het is onmogelijk om bovenaan te beginnen.
De Egyptenaren vonden doodgaan het nuttigste wat je kon doen…
…en hoe belangrijker je was, hoe ingewikkelder je dood.
Egyptische koningen heetten farao's…
…en als ze doodgingen, werden er Scooby-Doo-mummies van ze gemaakt.
De Oude Egyptenaren waren geobsedeerd door dode mensen, hè?
Maar ze zijn nu zelf allemaal dood, dus zien ze dat nog steeds zo?
Ze waren niet geobsedeerd door dode mensen, maar juist door het leven.
Ze wilden na hun dood levend terugkeren, en daarom deden ze aan mummificatie.
Hoe mummificeerden ze mensen? Leg het proces eens uit.
Je legt het dode lichaam op een tafel…
…en dan was je het en verwijder je de hersenen.
Daarna sneden ze de romp open en haalden ze alles eruit wat kon rotten.
En dan droogden ze het uit met zout en wikkelden ze het in doeken.
En dan had je een mummie.
De wekelijkse schoonheidsbehandeling van Gwyneth Paltrow dus.
Heeft er ooit een mummie op een fiets gereden?
Niet dat ik weet. De Oude Egyptenaren hadden geen fietsen.
Ze hadden geen wegen, dus ze konden niet eens fietsen.
Ik weet niet waarom ik dat vroeg. Ik kon niks anders bedenken.
Terwijl de farao's van Egypte tempels en tombes bouwden…
…ontstond aan de overkant van het water een nog indrukwekkender rijk:
Griekenland, Greece en niet Grease…
…is waar het begin van de beschaving begonnen is.
Veel dingen uit die tijd hebben we nog steeds, zoals medicijnen en olijven…
…maar veel dingen zijn ook verdwenen, zoals democratie en pilaren.
Naast deze indrukwekkende ruïnes ontwikkelden de Oude Grieken ook cultuur…
…in de vorm van yoghurt, en alle slaapverwekkende soorten theater.
De Grieken hielden van tragedies.
Daarin gebeuren droevige dingen, bijvoorbeeld dat mensen doodgaan.
Maar de Griekse tragedies zijn eeuwenoud. Is wat daarin gebeurt nog steeds droevig?
Jazeker, want de tragedies vertellen verhalen…
…over mensen in wie we onszelf kunnen herkennen.
Maar het was zo lang geleden. Wat boeit mij dat?
Nogmaals, een tragedie gaat vaak over menselijke omstandigheden.
Als je nu je vader had vermoord en met je moeder was getrouwd…
…zou je ook van slag zijn, net als Oedipus.
Misschien ben ik hard, maar de Oude Grieken kunnen me geen reet schelen.
Dat is jammer.
Jou wel dan? -Ja, heel veel. Dat is m'n werk.
M'n maat Paul heeft geschreven over een man…
…bij wie er na een seksspelletje een aardappel klem zat.
Het is een limerick.
Er gaat niemand dood, maar het klinkt vreselijk.
Is dat een tragedie…
…of moet de aardappel hem fataal worden om aan de criteria te voldoen?
Het klinkt als een akelig ongeluk.
Ik betwijfel of het de tijdloze relevantie heeft van een tragedie.
Volgens Paul is het echt gebeurd.
Hij heeft het zo zwaar, hij is toe aan vakantie.
De Grieken bedachten ook een soort theater voor domme mensen: sport.
Ze startten de Olympische Spelen zonder andere landen zodat ze zelf zouden winnen.
De sporters namen naakt deel aan deze Spelen.
Deels omdat een atletisch lijf het ideaal was…
…maar vooral omdat er geen lycra bestond.
Ik heb gehoord dat sporters naakt meededen met de klassieke Olympische Spelen.
Dat klopt inderdaad.
En er zijn bronnen waarin dit als een erotisch tafereel wordt omschreven.
Bij het worstelen, met al dat gewriemel, kon het publiek recht hun kont in kijken.
Kon dat niet gecensureerd worden?
Door de boel af te plakken, of mensen te vragen hun ogen dicht te doen.
Dat had niet gewerkt, denk ik. -Maar dan keek je recht hun kont in.
Dat zou best eens kunnen, ja.
Vond Zeus dat echt goed?
Maar de bekendste Griekse vorm van worstelen was mentaal worstelen.
Filosofie is eigenlijk nadenken over nadenken.
Dat klinkt als tijdverspilling en dat is het ook.
Al zou een filosoof beredeneren dat die verspilde tijd nooit bestaan heeft…
…waarop je stopt met luisteren en een pak koekjes openmaakt.
Dit zijn de oude Griekse filosofen.
Niet de echte, die zijn vergaan tot stof, botten en misschien wat tanden.
Dit zijn simulaties gemaakt van steen.
De Griekse filosofen hadden radicale, nieuwe ideeën over het leven.
Daarom kennen we ze nu nog, ook al brengen ze al jaren geen nieuw werk meer uit.
Socrates, Pythagoras…
…deze man, hij.
En dit is Plato.
Zoals je ziet, is hij eeuwen na z'n dood nog steeds diep in gedachten…
…slimme theorieën aan het verzinnen.
Konden we ze maar afluisteren met een microfoon, maar dat gaat niet.
Bovendien zijn ze in het Grieks en dat spreekt ons productieteam niet.
Plato droeg z'n kennis over aan een van de invloedrijkste denkers aller tijden:
Aristoteles.
Aristoteles zei veel slimme dingen, hè?
Mijn favoriet is: 'Dans alsof niemand naar je kijkt.'
Het klopt als een bus en je kunt het overal voor gebruiken.
Mijn zelfvertrouwen is soms namelijk nogal ver te zoeken.
Ik weet dat ik heel zelfverzekerd lijk, maar als ik met deskundigen praat…
…ben ik soms bang dat ik een beetje dom overkom.
En als ik dan denk aan 'dans alsof er niemand kijkt', helpt me dat enorm.
Hoe is Aristoteles daarop gekomen?
Die specifieke uitspraak van hem ken ik niet. Over dansen als er niemand kijkt.
Ik denk niet dat hij dat gezegd heeft. -Wel, toch?
Als het zo is, weet ik er niks van, maar ik denk niet dat het zo is.
Heeft hij misschien iets gezegd wat erop lijkt?
Iets over zelfvertrouwen?
Ik geloof het niet. -Goed…
Oké.
Het is onduidelijk wat ze precies gezegd hebben…
…maar ze hebben zonder twijfel onze manier van denken veranderd.
Heeft een filosoof ooit zo'n groot idee gehad dat z'n hoofd openbarstte?
Niet dat ik weet.
Ons brein zit toch vol met buizen? Filosofen…
Nee, hoor. -Wist u dat niet?
Nee. -Het brein zit vol met buizen.
Als filosofen gedachtes hebben…
…proberen ze die door die buizen te duwen.
Kun je een groot idee beter opsplitsen in kleine stukjes ter grootte van een erwt…
…en ze er snel doorheen jagen…
…of moet je doorbijten en het er in één klont doorheen persen?
Tandenknarsend, alsof je leven ervan afhangt.
Dat is een heel interessante manier…
…om twee denkwijzen binnen de filosofie te omschrijven.
De meer analytische stijl…
…waarbij je problemen opdeelt in hapklare brokken…
Erwten. -…en de meer synthetische benadering…
…waarbij je van het grote plaatje uitgaat.
Dus jouw karakterisering is eigenlijk een heel intrigerende interpretatie…
…van twee grote richtingen binnen de huidige filosofie.
Is dat goed?
Uitstekend. -Gelukkig.
Intussen werd het Oude Griekenland door deze man over de wereld verspreid:
Alexander de Grote.
Alexander de Grote werd op z'n 20e koning…
…ondernam een veldtocht door het Midden-Oosten…
…en had op z'n 30e een rijk dat zich uitstrekte van Griekenland tot India.
Hoe zag z'n kapsel eruit?
Dat weet ik niet.
Alexander was niet de enige megaster met z'n eigen rijk.
Enorme delen van China waren verenigd door Qin Shi Huang…
…het eerste tekenfilmfiguur dat z'n eigen rijk stichtte en de Chinese Muur bouwde.
Ze zeggen dat de Chinese Muur het enige bouwwerk is…
…dat hoorbaar is vanuit de ruimte.
Je kunt hem niet horen.
Hij zou te zien zijn vanuit de ruimte, maar dat is niet waar.
Dus je kunt hem niet zien?
Het is Chinese astronauten niet gelukt om hem te zien.
Niet? Dus hij is onzichtbaar, als een soort krachtveld.
Hij is alleen onzichtbaar vanuit de ruimte. Op aarde kun je hem zien.
Wat vreemd, hè? Is dat een van de grote raadsels?
En weten we of China een dak heeft?
Is er een Chinees Dak? -Nee, dat is er niet.
Het Chinese Keizerrijk was een broedplaats van creativiteit en filosofische ideeën…
…te lezen in documenten die eeuwen ouder zijn…
…dan het Belgische technonummer 'Pump Up the Jam'.
De Grieken hadden een rijk en de Chinezen ook…
…maar de meeste mensen denken bij 'rijk' aan iets bekenders: Star Wars.
Of Rome. En dit is geschiedenis, dus het is Rome.
Het Romeinse Rijk verwierf macht onder leiding van Julius Caesar…
…de meest beruchte Romein tot Roman Polanski.
Een van de redenen dat we zo veel over de Romeinen weten…
…is Wikipedia.
En de reden dat Wikipedia zo veel over ze weet…
…is door wat er in Pompeï is gebeurd.
Pompeï was zo geavanceerd dat het z'n eigen vulkaan had.
Dat is Latijn voor 'boze heuvel'.
Jarenlang leefden de mens en de vulkaan in harmonie…
…totdat ze op een dag ruzie kregen…
…en de vulkaan uitbarstte en Pompeï onder een laag as begroef.
Het leven kwam abrupt tot stilstand…
…alsof iemand op magische wijze de tijd had stilgezet…
…en overal stof had gescheten.
Het was dodelijk…
…maar het leverde een schat aan informatie op over hoe de Romeinen leefden.
Dankzij de vulkaan weten we dat Romeinen een grijze huid hadden, kaal waren…
…en hun tijd liggend doorbrachten in hun stoffige huizen.
Maar er is ook te zien hoe verfijnd het Romeinse leven was…
…met moderne gemakken zoals sanitair en cunnilingus.
Het Romeinse Rijk was z'n tijd ver vooruit.
In plaats van dingen uit te vinden…
…perfectioneerden de Romeinen ze vaak alleen maar.
Ik noem iets en u zegt of de Romeinen het hebben uitgevonden of geperfectioneerd.
Uitgevonden of geperfectioneerd. -Kom maar op.
Vloerverwarming. -Uitgevonden.
De kalender. -Geperfectioneerd.
Dat is fout. U mag de volgende niet beantwoorden.
Wegen.
Wegen zijn uitgevonden door de Perzen. Veel mensen waren er al mee bekend.
U mocht die niet beantwoorden. Beton.
Uitgevonden.
Het alfabet.
Dat hebben ze zeker niet uitgevonden en waarschijnlijk ook niet geperfectioneerd.
U moet kiezen. -Echt?
Geperfectioneerd klopt niet…
Anus bleken. -Wat?
Anus bleken. -Anus bleken?
Ik heb geen flauw idee. -Gok iets.
Ik weet niet wat het is. -Dan maken ze je aars lichter van kleur.
Dat gebeurt niet waar ik vandaan kom. Ik heb geen idee.
Pas. -U mag niet passen.
Bleken? -Ja, het bleken van het poepgat.
Dan zeg ik maar dat ze het uitgevonden hebben.
Een paar honderdduizend jaar geleden woonde de mens in holen, als dieren.
Nu, na een reeks technologische en culturele doorbraken…
…leefden we in steden, als mensen.
Als je rondkijkt in Rome, snap je waarom onze voorouders net zo zelfvoldaan waren…
…als James Corden.
Maar de Romeinen kwamen voor een grote uitdaging te staan, een man van vrede:
Jezus Christus, straatnaam 'Zoon van God'.
Volgende keer zien we hoe religie zich verspreidde.
Net als memes, inclusief levensstijl en kledinglijn.
En we bespreken twee heel belangrijke boeken, de Bijbel en de Koran…
…en beantwoorden de vraag: Welke is beter?