1
00:00:06,040 --> 00:00:08,920
SERIAL NETFLIX

2
00:00:14,480 --> 00:00:18,000
Myślę, że miejsca, które zwiedziliśmy,

3
00:00:18,080 --> 00:00:21,160
są naznaczone śladami palców
zaginionej cywilizacji

4
00:00:22,360 --> 00:00:24,400
z czasów ostatniej epoki lodowej.

5
00:00:25,280 --> 00:00:26,760
Pozostaje ostatnia zagadka,

6
00:00:26,840 --> 00:00:29,440
co spotkało tę zaawansowaną cywilizację?

7
00:00:30,880 --> 00:00:34,760
Śladów możemy szukać
w mitach starożytnych kultur,

8
00:00:35,360 --> 00:00:38,520
jako że wiele z nich
opowiada tę samą historię.

9
00:00:40,680 --> 00:00:42,520
Według tych legend,

10
00:00:42,600 --> 00:00:44,040
pewnego razu

11
00:00:44,120 --> 00:00:47,680
ludzkość dzieliła Ziemię
z inną, bardziej zaawansowaną kulturą,

12
00:00:49,480 --> 00:00:54,160
Atlantydami, gigantami
czy bogami na Ziemi.

13
00:00:55,600 --> 00:00:58,840
Do czasu, aż nastąpił globalny kataklizm,

14
00:00:59,520 --> 00:01:00,920
ogromna powódź,

15
00:01:02,440 --> 00:01:06,160
po której nieliczni wybrańcy
mogli ponownie zaludnić Ziemię.

16
00:01:06,880 --> 00:01:10,040
Ich natomiast odwiedzali inni ocaleni,

17
00:01:10,760 --> 00:01:15,120
tajemniczy nauczyciele,
zazwyczaj przybywający z morza,

18
00:01:15,200 --> 00:01:18,680
by pomóc im w odbudowie ludzkości

19
00:01:19,400 --> 00:01:21,800
i cywilizacji, jaką znamy dziś.

20
00:01:24,880 --> 00:01:26,400
Nauka potwierdza dziś,

21
00:01:26,480 --> 00:01:29,680
że seria katastrofalnych wydarzeń

22
00:01:29,760 --> 00:01:34,760
pod koniec epoki lodowej faktycznie
miała miejsce około 12 800 lat temu.

23
00:01:36,960 --> 00:01:41,040
Ten czas geolodzy
nazywają młodszym dryasem.

24
00:01:48,280 --> 00:01:49,920
Dopiero potem

25
00:01:50,000 --> 00:01:54,480
nasi przodkowie zaczęli
uprawiać rolę i hodować zwierzęta,

26
00:01:55,040 --> 00:01:56,280
tworzyć społeczności

27
00:01:56,360 --> 00:01:59,040
i budować ogromne
megalityczne konstrukcje,

28
00:01:59,760 --> 00:02:01,640
często skierowane ku gwiazdom.

29
00:02:04,640 --> 00:02:05,800
Dlaczego dopiero wtedy?

30
00:02:07,160 --> 00:02:11,760
Archeolodzy nie mają
innej odpowiedzi na to pytanie niż:

31
00:02:11,840 --> 00:02:13,880
„Tak po prostu było”.

32
00:02:15,280 --> 00:02:17,680
Ja natomiast mam całkowicie odmienną ideę.

33
00:02:18,360 --> 00:02:20,960
Czy to naprawdę był początek historii?

34
00:02:23,120 --> 00:02:24,760
Czy nastąpił on dużo wcześniej?

35
00:02:37,360 --> 00:02:42,680
KATAKLIZM I ODRODZENIE

36
00:02:45,080 --> 00:02:46,320
Możliwe,

37
00:02:46,400 --> 00:02:50,440
że wszystkie ślady
zaawansowanej cywilizacji, której szukam,

38
00:02:51,080 --> 00:02:55,000
przepadły wraz z kataklizmami
młodszego dryasu.

39
00:02:55,760 --> 00:02:59,520
Ale geologiczne ślady tego okresu

40
00:02:59,600 --> 00:03:00,760
powinny wciąż istnieć.

41
00:03:02,000 --> 00:03:03,120
Myślę, że istnieją.

42
00:03:05,160 --> 00:03:08,280
W północno-zachodniej Ameryce,

43
00:03:08,840 --> 00:03:13,360
we wschodniej części stanu Waszyngton
znajduje się obszar Channeled Scablands.

44
00:03:19,080 --> 00:03:22,360
To obszar o unikatowej,
apokaliptycznej rzeźbie terenu,

45
00:03:22,440 --> 00:03:26,560
przepiękny teren rozciągający się
na ponad 5000 kilometrów kwadratowych.

46
00:03:29,080 --> 00:03:33,960
Teren ten mówi nam o ogromnym,

47
00:03:34,040 --> 00:03:37,000
niemal niemożliwym
do opisania kataklizmie.

48
00:03:42,640 --> 00:03:45,720
Obszar ten od dawna fascynuje geologów,

49
00:03:46,880 --> 00:03:49,080
naznaczone skały,

50
00:03:49,680 --> 00:03:54,880
gigantyczne dziury i olbrzymie wodospady.

51
00:03:58,240 --> 00:04:02,160
Wygląda to jak coś nie z tej ziemi.

52
00:04:02,240 --> 00:04:03,720
Nie z tego świata.

53
00:04:05,440 --> 00:04:07,440
Ten potężny skamieniały wodospad,

54
00:04:08,680 --> 00:04:10,920
słusznie nazwany Wodospadem Suchym,

55
00:04:11,000 --> 00:04:14,720
jest jednym z największych
naturalnych cudów obszaru

56
00:04:15,800 --> 00:04:17,160
i całego świata.

57
00:04:19,080 --> 00:04:22,880
Jest tak wielki,
że trudno wyobrazić sobie jego skalę.

58
00:04:25,920 --> 00:04:30,040
A wodospad to tylko część ogromnego wąwozu

59
00:04:30,120 --> 00:04:33,200
wyłupanego z ziemi
i o głębokości setek metrów.

60
00:04:33,280 --> 00:04:36,560
Długi na 80 kilometrów
i szeroki na prawie pięć,

61
00:04:37,560 --> 00:04:38,600
wąwóz Grand Coulee.

62
00:04:40,600 --> 00:04:43,880
Geologowie uważają, że wszystkie formacje

63
00:04:43,960 --> 00:04:45,400
stworzyło zalanie tego miejsca

64
00:04:45,960 --> 00:04:49,640
podczas ostatniej epoki lodowej.

65
00:04:50,840 --> 00:04:55,040
To, jak do tego doszło,
pozostaje tajemnicą,

66
00:04:55,120 --> 00:04:58,960
która od dekad budzi kontrowersje
wśród geologów.

67
00:04:59,040 --> 00:05:01,360
Do czego naprawdę tu doszło?

68
00:05:02,840 --> 00:05:07,600
Czy może mieć to związek
z zaginioną cywilizacją

69
00:05:07,680 --> 00:05:08,960
epoki lodowej?

70
00:05:12,480 --> 00:05:14,720
Żeby lepiej to zrozumieć,

71
00:05:14,800 --> 00:05:17,720
spotkałem się z geologiem-amatorem
Randallem Carlsonem,

72
00:05:17,800 --> 00:05:21,320
który od dekad bada Scablands.

73
00:05:21,400 --> 00:05:26,040
Razem odwiedzamy jezioro Lenore,
część Grand Coulee.

74
00:05:27,240 --> 00:05:30,320
Jakikolwiek powód by nie był,
każdy się zgodzi…

75
00:05:30,400 --> 00:05:31,240
BADACZ KATASTROF GEOLOGICZNYCH

76
00:05:31,320 --> 00:05:33,400
…że katastroficzny potop

77
00:05:33,480 --> 00:05:35,680
miał niemal niewyobrażalną skalę.

78
00:05:35,760 --> 00:05:38,200
Na pierwszy rzut oka, nawet na mapie,

79
00:05:38,280 --> 00:05:42,080
widzimy, że ten teren
jest bardzo naznaczony.

80
00:05:42,160 --> 00:05:44,200
Jaka historia się za tym kryje?

81
00:05:44,280 --> 00:05:46,560
Na tę chwilę większość twierdzi,

82
00:05:46,640 --> 00:05:48,600
że źródłem wody,

83
00:05:48,680 --> 00:05:51,720
która stworzyła Scablands,
było jezioro Missoula.

84
00:05:53,040 --> 00:05:54,800
AMERYKA PN. - KORDYLIERSKA POKRYWA LODOWA
POKRYWA LODOWA LAURENTIDE - OCEAN SPOKOJNY

85
00:05:54,880 --> 00:05:56,680
Podczas ostatniej epoki lodowej

86
00:05:56,760 --> 00:06:00,440
ogromne pokrywy lodowe
pokrywały Amerykę Północną

87
00:06:00,520 --> 00:06:01,760
od wybrzeża do wybrzeża.

88
00:06:03,920 --> 00:06:09,160
Miliony kilometrów kwadratowych lodu,
który mógłby zapełnić ocean.

89
00:06:10,640 --> 00:06:12,400
AMERYKA PN. - KORDYLIERSKA POKRYWA LODOWA
WASZYNGTON - OREGON - IDAHO - MONTANA

90
00:06:12,480 --> 00:06:14,400
Przy południowej krawędzi pokrywy

91
00:06:14,480 --> 00:06:16,640
powstały wielkie jeziora.

92
00:06:17,320 --> 00:06:18,400
JEZIORO COLUMBIA - JEZIORO MISSOULA

93
00:06:18,480 --> 00:06:20,920
Jedno z nich, Missoula,

94
00:06:21,000 --> 00:06:25,640
miało tyle wody,
co jeziora Erie i Ontario razem,

95
00:06:26,520 --> 00:06:29,880
pokrywając większość dzisiejszej
północno-zachodniej Montany.

96
00:06:33,080 --> 00:06:36,400
Obecnie mówi się,
że jezioro było zablokowane

97
00:06:36,480 --> 00:06:39,800
przez jakąś naturalną tamę, która pękła.

98
00:06:45,840 --> 00:06:46,920
Jeśli usuniemy tamę,

99
00:06:47,000 --> 00:06:50,360
woda przeleje się na zachód.

100
00:06:50,440 --> 00:06:51,400
IDAHO - JEZIORO POLODOWCOWE MISSOULA

101
00:06:53,520 --> 00:06:56,440
By wytłumaczyć
drastyczne zmiany krajobrazu,

102
00:06:57,040 --> 00:07:03,720
geolodzy przedstawili teorię, że tama
odbudowywała się i pękała raz za razem,

103
00:07:03,800 --> 00:07:08,760
powodując dziesiątki powodzi
w ciągu tysięcy lat,

104
00:07:08,840 --> 00:07:12,960
tworząc dzisiejszą rzeźbę Scablands.

105
00:07:14,440 --> 00:07:16,280
Woda pochodziła z jeziora Missoula,

106
00:07:16,360 --> 00:07:19,200
ale jako że jedno wylanie to za mało,

107
00:07:19,280 --> 00:07:21,600
stwierdzili, że wylało 80 czy 90 razy.

108
00:07:21,680 --> 00:07:22,760
Jest to wytłumaczenie.

109
00:07:25,120 --> 00:07:30,440
Dość naciągane wyjaśnienie,
jak na taką zmianę krajobrazu.

110
00:07:33,080 --> 00:07:37,560
W geologii panuje
trend uniformitarystyczny.

111
00:07:37,640 --> 00:07:40,880
Współcześni geolodzy
nie przepadają za kataklizmami.

112
00:07:40,960 --> 00:07:45,120
Wolą długie, powolne i stopniowe zmiany,

113
00:07:45,200 --> 00:07:47,960
wolą myśleć, że skoro teraz jest jak jest,

114
00:07:48,040 --> 00:07:49,640
to zawsze tak było,

115
00:07:49,720 --> 00:07:52,640
co jest dla mnie absurdalne.

116
00:07:54,040 --> 00:07:56,720
Randall uważa,
że tutejsze ślady geologiczne

117
00:07:56,800 --> 00:08:00,080
wskazują nie na wieki stopniowych powodzi,

118
00:08:00,160 --> 00:08:06,560
a na pojedynczy straszliwy potop
trwający jakieś kilka tygodni.

119
00:08:06,640 --> 00:08:08,960
- To nie tylko woda, prawda?
- Nie.

120
00:08:09,040 --> 00:08:11,080
Gdzie nie spojrzysz,

121
00:08:11,800 --> 00:08:15,640
musiały dziać się straszne rzeczy.

122
00:08:17,400 --> 00:08:20,040
Płynąca woda z fragmentami lodowca.

123
00:08:21,160 --> 00:08:24,000
Skała pomiędzy klifami była rozerwana.

124
00:08:24,080 --> 00:08:25,240
Tak.

125
00:08:26,520 --> 00:08:30,320
Niewyobrażalnie drastyczne sceny.

126
00:08:32,840 --> 00:08:34,280
Przedstawmy to tak,

127
00:08:34,360 --> 00:08:38,200
gdybyśmy wzięli wszystkie rzeki na świecie

128
00:08:38,280 --> 00:08:40,039
i dodali je do siebie,

129
00:08:40,600 --> 00:08:43,080
to wciąż byłaby może jedna dziesiąta

130
00:08:43,159 --> 00:08:45,919
ilości wody, która tu płynęła.

131
00:08:46,000 --> 00:08:48,799
To nadaje temu perspektywę.

132
00:08:54,600 --> 00:08:57,680
To posępny, choć zachwycający krajobraz,

133
00:08:57,760 --> 00:09:00,480
który mówi mi o starożytnej apokalipsie.

134
00:09:01,880 --> 00:09:05,800
Apokalipsie
o niewyobrażalnej dla nas skali.

135
00:09:09,760 --> 00:09:15,000
Podczas epoki lodowej
były tu tereny zielone

136
00:09:15,080 --> 00:09:18,760
pełne antylop i mastodontów,

137
00:09:19,920 --> 00:09:22,600
aż nadeszła katastrofa.

138
00:09:29,520 --> 00:09:33,360
Woda wylała się wielkim wodospadem

139
00:09:33,440 --> 00:09:36,360
o rozmiarach dziesięciu
wodospadów Niagara,

140
00:09:36,440 --> 00:09:39,920
dwa i pół raza wyższym,
siedmiokrotnie szerszym

141
00:09:40,520 --> 00:09:43,400
i 3000 razy bardziej potężnym.

142
00:09:47,640 --> 00:09:49,200
Ile czasu to zajęło?

143
00:09:49,280 --> 00:09:51,480
Myślę, że to nastąpiło bardzo szybko.

144
00:09:51,560 --> 00:09:54,160
- Mogły to być tygodnie?
- Tak.

145
00:09:58,640 --> 00:10:03,320
Najpewniejszy ślad znajduje się tu,
w Wallula Gap,

146
00:10:04,680 --> 00:10:10,000
gdzie woda stworzyła
głęboki na 366 metrów kanion,

147
00:10:11,680 --> 00:10:15,320
pozostawiając ogromne fragmenty
skały bazaltowej,

148
00:10:17,720 --> 00:10:19,480
znane jako Twin Sisters.

149
00:10:21,000 --> 00:10:23,120
Ślad prędkości i furii

150
00:10:24,160 --> 00:10:27,920
prawdopodobnie największego potopu
w historii ludzkości.

151
00:10:32,840 --> 00:10:35,240
Badania Randalla wykazały, że ta formacja

152
00:10:35,320 --> 00:10:42,080
nie mogła powstać w trakcie
setek lat erozji, jak twierdzą geolodzy.

153
00:10:44,560 --> 00:10:46,960
Po tym, jak powódź ustąpiła,

154
00:10:47,560 --> 00:10:48,600
cofające się fale

155
00:10:48,680 --> 00:10:52,800
nie pozostawiły tylko
odizolowanych skalnych wież.

156
00:10:54,280 --> 00:10:58,080
W pobliżu, w miejscu zwanym prerią Camas,

157
00:10:58,160 --> 00:11:01,080
widzimy ogromne fale na ziemi.

158
00:11:02,800 --> 00:11:05,520
Są identyczne i idealnie uformowane,

159
00:11:05,600 --> 00:11:09,120
każdy, kto przyjrzy się
efektom pływów na plaży,

160
00:11:09,200 --> 00:11:13,680
zauważy, że odpływ zostawia w piasku fale.

161
00:11:13,760 --> 00:11:16,680
Są one wysokie może
na trochę ponad centymetr

162
00:11:16,760 --> 00:11:18,200
i długie na metr.

163
00:11:18,280 --> 00:11:21,400
Na prerii Camas

164
00:11:21,480 --> 00:11:26,480
fale są wysokie na 9-15 metrów
i długie na 91.

165
00:11:28,240 --> 00:11:31,680
To przykład tego samego zjawiska
powodowanego cofaniem się wody.

166
00:11:31,760 --> 00:11:35,080
Jednak tutejsze fale
są skutkiem czegoś większego,

167
00:11:35,160 --> 00:11:39,440
ogromnej ilości wody,
która potem się wycofała.

168
00:11:40,880 --> 00:11:42,440
Prawdziwa apokalipsa.

169
00:11:42,520 --> 00:11:43,800
Apokalipsa, tak.

170
00:11:43,880 --> 00:11:47,960
Gdyby jakimś cudem
komuś udało się przeżyć,

171
00:11:48,040 --> 00:11:49,720
mógłby śmiało sądzić,

172
00:11:49,800 --> 00:11:52,400
że nastąpił koniec świata.

173
00:11:57,360 --> 00:12:02,880
Mamy tu wszystkie znaki
olbrzymiej powodzi,

174
00:12:02,960 --> 00:12:04,960
która jednak trwała krótko,

175
00:12:06,680 --> 00:12:09,880
podobnie jak te w wielu mitach.

176
00:12:15,440 --> 00:12:21,360
Mało prawdopodobne, że woda pochodziła
z jeziora Missoula, jak twierdzą geolodzy.

177
00:12:21,960 --> 00:12:23,360
Usuwając lodową tamę,

178
00:12:23,920 --> 00:12:27,000
woda popłynęłaby na zachód,

179
00:12:28,040 --> 00:12:30,440
jednak wzdłuż południowej ściany

180
00:12:31,160 --> 00:12:33,400
mamy ogromne ilości żwiru.

181
00:12:34,080 --> 00:12:35,680
Woda płynęła na południe.

182
00:12:35,760 --> 00:12:38,160
Tu mamy rozbieżność z popularną wersją.

183
00:12:38,240 --> 00:12:41,880
Uważasz, że źródłem powodzi
była pokrywa lodowa.

184
00:12:41,960 --> 00:12:42,960
Tak.

185
00:12:43,040 --> 00:12:45,160
W tej chwili uważa się,

186
00:12:45,240 --> 00:12:47,920
że być może było tu więcej jezior.

187
00:12:48,000 --> 00:12:51,800
A tak naprawdę musimy spojrzeć na północ.

188
00:12:51,880 --> 00:12:53,600
- Na pokrywę lodową.
- Tak.

189
00:12:53,680 --> 00:12:55,760
Popularna wersja głosi,

190
00:12:55,840 --> 00:12:58,880
że powodzie te musiały mieć miejsce

191
00:12:58,960 --> 00:13:02,240
pomiędzy 18 000 a 15 500 lat temu.

192
00:13:02,320 --> 00:13:06,000
Trudno ocenić coś takiego.

193
00:13:06,080 --> 00:13:08,000
Nie sądzę, by w tamtym okresie

194
00:13:08,080 --> 00:13:09,960
cokolwiek mogło mieć tyle energii,

195
00:13:10,040 --> 00:13:11,640
by uwolnić taką masę wody.

196
00:13:13,040 --> 00:13:17,040
Musimy połączyć części układanki

197
00:13:17,120 --> 00:13:19,160
i spojrzeć całościowo,

198
00:13:19,240 --> 00:13:20,680
zobaczyć pełen obraz.

199
00:13:24,080 --> 00:13:28,440
Możliwe, że jesteśmy bliscy odkrycia
pełnego obrazu sytuacji.

200
00:13:30,160 --> 00:13:32,920
Zamiast traktować Scablands

201
00:13:33,000 --> 00:13:35,480
jako zastanawiające odizolowane zjawisko

202
00:13:35,560 --> 00:13:38,400
bez konkretnej zewnętrznej przyczyny,

203
00:13:38,480 --> 00:13:41,520
Randall umieszcza
tutejszy naznaczony krajobraz

204
00:13:41,600 --> 00:13:45,440
w kontekście dużo większej katastrofy,

205
00:13:45,520 --> 00:13:47,880
która miała miejsce
pod koniec epoki lodowej.

206
00:13:49,400 --> 00:13:50,240
16 000 P.N.E.

207
00:13:50,320 --> 00:13:54,920
Nie 18 000 ani 15 500 lat temu…

208
00:13:55,000 --> 00:13:56,440
13 500 P.N.E.

209
00:13:56,520 --> 00:13:59,280
…a około 12 800 lat temu…

210
00:13:59,880 --> 00:14:00,880
10 800 P.N.E.

211
00:14:00,960 --> 00:14:02,960
…z nadejściem młodszego dryasu.

212
00:14:05,720 --> 00:14:09,200
Czy ślady zniszczeń widoczne w Scablands

213
00:14:09,280 --> 00:14:12,360
mogą być częścią większej apokalipsy,

214
00:14:12,440 --> 00:14:16,760
którą podejrzewam o zniszczenie
całej zaawansowanej cywilizacji?

215
00:14:21,640 --> 00:14:24,040
Kolejny naznaczony krajobraz w Ameryce

216
00:14:24,120 --> 00:14:26,160
może zawierać ostatnią wskazówkę.

217
00:14:29,400 --> 00:14:30,920
1930 km na południe,

218
00:14:31,560 --> 00:14:35,120
na zarośniętej pustyni
wzdłuż granicy z Meksykiem,

219
00:14:36,680 --> 00:14:39,320
znajduje się stanowisko Murray Springs.

220
00:14:44,840 --> 00:14:48,960
Allen West jest członkiem
interdyscyplinarnej grupy badawczej,

221
00:14:49,040 --> 00:14:52,560
która zaskoczyła naukowców w roku 2007.

222
00:14:52,640 --> 00:14:57,160
Napisali oni artykuł na temat
niezwykłego odkrycia,

223
00:14:58,080 --> 00:15:03,760
„czarnej warstwy”, którą znaleźli
w odsłoniętym fragmencie ziemi.

224
00:15:04,480 --> 00:15:06,520
Czarna warstwa, którą tu widzisz…

225
00:15:06,600 --> 00:15:07,440
BADACZ, KONSULTANT DS. NAUK O ZIEMI

226
00:15:07,520 --> 00:15:09,560
…to warstwa wymierania.

227
00:15:09,640 --> 00:15:15,440
Pod nią są kości mamutów, dawnych koni,

228
00:15:15,520 --> 00:15:20,200
amerykańskich wielbłądów,
wilków strasznych i kotów szablozębnych.

229
00:15:20,280 --> 00:15:25,760
Powyżej tej warstwy
nie znaleziono nic z tego.

230
00:15:26,560 --> 00:15:29,000
Poza wymieraniem megafauny,

231
00:15:29,080 --> 00:15:31,240
miało miejsce wymieranie ludzi.

232
00:15:31,320 --> 00:15:35,320
Uważamy, że od 50 do 60% ludzi

233
00:15:35,400 --> 00:15:38,480
zamieszkujących półkulę północną
wtedy zginęło.

234
00:15:38,560 --> 00:15:41,760
Tak. Ogromna liczba.

235
00:15:41,840 --> 00:15:44,320
Wiedzieliśmy, że coś miało miejsce.

236
00:15:44,400 --> 00:15:46,440
Napotkaliście tajemnicę,

237
00:15:46,520 --> 00:15:48,840
którą chcieliście zbadać.

238
00:15:50,760 --> 00:15:54,920
Kiedy czarną warstwę
odkryto i zbadano w latach 60.,

239
00:15:55,960 --> 00:16:00,440
na podstawie datowania węglowego
naukowcy orzekli, że ma około 12 800 lat,

240
00:16:00,520 --> 00:16:03,800
czyli powstała
wraz z początkiem młodszego dryasu.

241
00:16:06,080 --> 00:16:07,760
Dlatego tu jestem.

242
00:16:09,280 --> 00:16:12,080
Warstwa ta może nam pomóc

243
00:16:12,160 --> 00:16:16,680
nie tylko dowiedzieć się,
co spowodowało kataklizm,

244
00:16:18,400 --> 00:16:23,400
ale co konkretnie wywołało powódź…

245
00:16:27,280 --> 00:16:29,480
która stworzyła Scablands.

246
00:16:30,960 --> 00:16:32,520
Częścią badań czarnej warstwy

247
00:16:32,600 --> 00:16:36,760
była jej analiza chemiczna.

248
00:16:38,680 --> 00:16:42,200
Więc przyjechaliście ją zbadać.

249
00:16:42,840 --> 00:16:46,120
Znaleźliśmy stopione kulki szkła.

250
00:16:46,720 --> 00:16:51,080
To był pierwszy ślad tego, że miało tu
miejsce coś związanego z temperaturą.

251
00:16:52,440 --> 00:16:54,120
Nie wiedzieliśmy co.

252
00:16:55,480 --> 00:16:58,880
Temperatura musiałaby być
tak wysoka, by topić ziemię,

253
00:16:58,960 --> 00:17:00,160
to masz na myśli?

254
00:17:00,240 --> 00:17:02,040
Tak wysoka, by stopić auto

255
00:17:02,120 --> 00:17:04,680
do postaci kałuży metalu.

256
00:17:04,760 --> 00:17:05,600
Rozumiem.

257
00:17:05,680 --> 00:17:07,080
Co jeszcze tu znaleźliście?

258
00:17:07,160 --> 00:17:10,319
Sporo platyny i irydu.

259
00:17:10,400 --> 00:17:13,000
Spodziewaliście się
znaleźć tu platynę i iryd?

260
00:17:13,079 --> 00:17:14,760
Nie.

261
00:17:15,599 --> 00:17:18,400
Nie jest to coś,
co często występuje na tej planecie.

262
00:17:19,359 --> 00:17:22,520
Wtedy wiedzieliśmy,
że możliwość była tylko jedna,

263
00:17:22,599 --> 00:17:25,040
uderzenie czegoś z kosmosu.

264
00:17:25,680 --> 00:17:28,319
Asteroida lub fragmenty komety

265
00:17:28,400 --> 00:17:31,200
przeleciały przez atmosferę i spłonęły

266
00:17:31,280 --> 00:17:32,920
lub uderzyły w ziemię?

267
00:17:33,000 --> 00:17:33,840
Zgadza się.

268
00:17:35,920 --> 00:17:38,800
Kometa, zabójca gatunków.

269
00:17:40,600 --> 00:17:43,440
Czy to wyjaśnia kataklizmy,

270
00:17:43,520 --> 00:17:46,080
które miały miejsce
pod koniec młodszego dryasu?

271
00:17:46,880 --> 00:17:50,320
Dinozaury też to spotkało.

272
00:17:54,560 --> 00:17:57,760
Nikt nie sprzecza się z tym,
że to asteroida czy kometa

273
00:17:57,840 --> 00:18:01,480
była przyczyną wymarcia dinozaurów
66 milionów lat temu.

274
00:18:03,200 --> 00:18:05,720
To wydarzenie zostawiło wyraźną warstwę,

275
00:18:05,800 --> 00:18:08,160
którą można zobaczyć do dziś,

276
00:18:08,240 --> 00:18:11,560
jest podobna do tej z Murray Springs.

277
00:18:14,880 --> 00:18:16,360
Kiedy grupa badawcza Allena

278
00:18:16,440 --> 00:18:20,280
zorientowała się,
co oznacza czarna warstwa,

279
00:18:21,080 --> 00:18:24,840
rozpoczęła skrupulatne,
długotrwałe badania,

280
00:18:25,720 --> 00:18:28,000
by sprawdzić,
czy znajdą ją gdzieś jeszcze.

281
00:18:29,800 --> 00:18:32,920
I znaleźli - na całym świecie.

282
00:18:36,040 --> 00:18:37,120
OCEAN SPOKOJNY - AMERYKA PÓŁNOCNA
AMERYKA POŁUDNIOWA

283
00:18:37,200 --> 00:18:38,120
ATLANTYK - AFRYKA - EUROPA - AZJA

284
00:18:38,200 --> 00:18:41,360
Do tej pory czarną warstwę
znaleziono w Ameryce Północnej

285
00:18:41,440 --> 00:18:44,720
od Kalifornii po Michigan i New Jersey

286
00:18:44,800 --> 00:18:49,040
oraz od Belgii w północnej Europie
po Syrię na Bliskim Wschodzie.

287
00:18:49,120 --> 00:18:50,440
BELGIA - SYRIA
GRANICA MŁODSZEGO DRYASU

288
00:18:50,520 --> 00:18:53,440
Wiele potencjalnych miejsc zderzenia,

289
00:18:53,520 --> 00:18:58,440
a wszystkie pochodzą z tego samego okresu,
sprzed około 12 800 lat.

290
00:19:01,280 --> 00:19:04,640
To musiało być coś wielkiego.

291
00:19:04,720 --> 00:19:09,040
Pełen obraz zbliżył nas do tego,
że musiała mieć miejsce katastrofa.

292
00:19:11,440 --> 00:19:16,320
Ale jeśli kometa uderzyła w ziemię,
gdzie jest krater?

293
00:19:18,000 --> 00:19:20,160
Chyba poznaliśmy odpowiedź…

294
00:19:22,880 --> 00:19:24,560
gdy byliśmy w Scablands.

295
00:19:26,840 --> 00:19:29,920
Jeśli pierwsze uderzenia
na początku młodszego dryasu

296
00:19:30,000 --> 00:19:31,760
miały miejsce na pokrywie lodowej,

297
00:19:31,840 --> 00:19:35,320
po stopieniu się lodu, nie było krateru.

298
00:19:37,040 --> 00:19:39,040
Wiąże się to z teorią Randalla,

299
00:19:39,120 --> 00:19:43,760
że przyczyną powodzi,
która stworzyła Scablands,

300
00:19:43,840 --> 00:19:48,200
nie była woda z jeziora,
a z pokrywy lodowej.

301
00:19:50,240 --> 00:19:54,520
Będziemy musieli
przepisać historię na nowo.

302
00:19:54,600 --> 00:19:55,440
Tak.

303
00:19:57,400 --> 00:20:00,680
Mimo to jedno uderzenie nie mogło sprawić,

304
00:20:00,760 --> 00:20:04,520
by czarna warstwa
pojawiła się w aż tylu miejscach.

305
00:20:04,600 --> 00:20:06,320
GRANICA MŁODSZEGO DRYASU

306
00:20:06,400 --> 00:20:08,960
Ich odkrycie prowadzi
do zaskakujących wniosków.

307
00:20:09,040 --> 00:20:13,480
A jeśli śladów nie zostawiło
jedno uderzenie,

308
00:20:13,560 --> 00:20:14,800
a wiele?

309
00:20:14,880 --> 00:20:18,600
Krótkotrwały intensywny deszcz
kosmicznych odpadków.

310
00:20:18,680 --> 00:20:21,800
Istnieje związana z tym hipoteza.

311
00:20:24,120 --> 00:20:26,880
Nie myślcie, że to kometa
uderzyła w Ziemię,

312
00:20:26,960 --> 00:20:29,920
a raczej dziesiątki tysięcy odłamków.

313
00:20:30,000 --> 00:20:32,920
Wyobraźcie sobie, że 12 800 lat temu

314
00:20:33,000 --> 00:20:37,040
Ziemia znalazła się w pobliżu
śladu szczątków wielkiej komety.

315
00:20:43,560 --> 00:20:46,920
To jak eksplozja tysięcy bomb atomowych.

316
00:20:48,200 --> 00:20:53,320
W ciągu kilku godzin zatrzęsło Ziemią,

317
00:20:55,240 --> 00:21:00,160
powodując ogromne powodzie,
chmury pyłu na niebie

318
00:21:00,920 --> 00:21:03,360
i obniżenie temperatury.

319
00:21:04,800 --> 00:21:07,920
Wyobraźcie sobie,
że jesteście na plaży w Miami,

320
00:21:08,960 --> 00:21:12,080
a klimat nagle zaczyna
przypominać Anchorage na Alasce.

321
00:21:13,280 --> 00:21:16,960
- Natychmiast.
- Trwało to jakieś kilka miesięcy.

322
00:21:21,000 --> 00:21:21,920
PRZYBYCIE KOMETY PRZYCZYNĄ WYMIERANIA

323
00:21:22,000 --> 00:21:23,600
Kiedy Allen i jego koledzy

324
00:21:23,680 --> 00:21:26,400
z Grupy Badawczej Komety

325
00:21:26,480 --> 00:21:27,840
opublikowali swoje odkrycie,

326
00:21:27,920 --> 00:21:31,400
spotkali się szyderstwami i lekceważeniem.

327
00:21:31,480 --> 00:21:32,440
MINI EPOKA LODOWA
WSTRZĄSNĘŁA ŚWIATEM GEOLOGII

328
00:21:33,240 --> 00:21:36,680
Naukowcy niestety są uczeni cynizmu.

329
00:21:36,760 --> 00:21:39,280
Sceptycyzm jest zdrowy, cynizm nie.

330
00:21:41,000 --> 00:21:43,560
Niepokojącym faktem jest również to,

331
00:21:43,640 --> 00:21:46,960
co mogło być źródłem kosmicznych odłamków.

332
00:21:48,120 --> 00:21:49,960
Północne Taurydy, rój meteorów,

333
00:21:51,920 --> 00:21:55,720
który Ziemia mija dwa razy do roku,

334
00:21:55,800 --> 00:21:58,120
w późnym czerwcu i październiku.

335
00:21:59,080 --> 00:22:02,200
Przyjmuje się, że na ten rój meteorów

336
00:22:02,280 --> 00:22:04,120
składa się około 200 obiektów

337
00:22:04,200 --> 00:22:06,560
o średnicy co najmniej kilometra.

338
00:22:11,920 --> 00:22:13,120
Dowody przedstawione

339
00:22:13,200 --> 00:22:15,360
przez naukowców z Grupy Badaczy Komety

340
00:22:15,440 --> 00:22:22,200
wskazują wyłącznie
na globalny kataklizm sprzed 12 800 lat,

341
00:22:22,280 --> 00:22:25,720
apokalipsę na tyle dużą,
by zmieść z powierzchni ziemi

342
00:22:25,800 --> 00:22:28,400
niemal wszystkie ślady
zaawansowanej cywilizacji

343
00:22:28,480 --> 00:22:30,520
i za jednym zamachem tłumaczą to,

344
00:22:30,600 --> 00:22:33,800
co badałem przez ostatnie 30 lat.

345
00:22:36,240 --> 00:22:40,240
Być może dlatego starożytne ludy,
które wtedy powstały,

346
00:22:40,320 --> 00:22:44,360
tak bardzo skupiły się na niebie.

347
00:22:45,360 --> 00:22:48,080
Należy zwracać uwagę na niebo,

348
00:22:48,160 --> 00:22:50,440
ponieważ czeka tam niebezpieczeństwo

349
00:22:50,520 --> 00:22:52,320
zdolne zgładzić całą cywilizację.

350
00:22:55,800 --> 00:22:58,800
W tureckim Göbekli Tepe widzieliśmy już,

351
00:22:58,880 --> 00:23:03,840
że starożytni zapisali
obraz apokalipsy w kamieniu.

352
00:23:03,920 --> 00:23:08,520
Przenosząc konstelacje
obecne wtedy na niebie na filar numer 43.

353
00:23:09,720 --> 00:23:12,680
Ale słupy te mogą zawierać
jeszcze jedną informację,

354
00:23:13,400 --> 00:23:16,080
o której powiedział mi dr Martin Sweatman.

355
00:23:16,160 --> 00:23:19,000
Uważa, że starożytni zapisali,

356
00:23:19,080 --> 00:23:23,520
kiedy i skąd przyszedł deszcz meteorów.

357
00:23:25,840 --> 00:23:28,240
Mamy tu węże…

358
00:23:28,320 --> 00:23:29,440
UNIWERSYTET EDYNBURSKI

359
00:23:29,520 --> 00:23:32,480
…płynące z ciała i nóg lisa.

360
00:23:33,440 --> 00:23:35,880
A jeśli zobaczymy z drugiej strony,

361
00:23:35,960 --> 00:23:39,720
węże płyną od ptaków.

362
00:23:40,440 --> 00:23:45,440
Starożytne kultury
widziały komety jako latające węże.

363
00:23:45,520 --> 00:23:48,080
Nie podlega to dyskusji.

364
00:23:48,160 --> 00:23:52,160
Możemy interpretować to
jako meteory i konkretne konstelacje.

365
00:23:52,240 --> 00:23:53,080
Tak.

366
00:23:53,160 --> 00:23:55,840
Ptaki to prawdopodobnie Ryby.

367
00:23:55,920 --> 00:23:56,760
Tak.

368
00:23:56,840 --> 00:23:59,600
A tu mamy Wodnika,

369
00:23:59,680 --> 00:24:01,840
myślę, że tym właśnie jest lis.

370
00:24:01,920 --> 00:24:04,280
Kiedy Göbekli Tepe powstawało,

371
00:24:04,360 --> 00:24:09,480
właśnie stamtąd przybył rój meteorów.

372
00:24:10,280 --> 00:24:11,400
Architekci mówią nam,

373
00:24:11,480 --> 00:24:15,120
że rój meteorów leciał z Wodnika

374
00:24:15,200 --> 00:24:17,440
przez Ryby

375
00:24:17,520 --> 00:24:20,400
i w ciągu kilku tygodni wszystko zmienił.

376
00:24:21,320 --> 00:24:25,360
Trwający tygodnie
deszcz fragmentów komety.

377
00:24:27,600 --> 00:24:31,240
Istnieje okres, który pasuje
do wszystkich wydarzeń kataklizmu

378
00:24:31,320 --> 00:24:33,840
mającego miejsce 12 800 lat temu,

379
00:24:34,480 --> 00:24:39,000
wliczając w to gwałtowne zalanie
waszyngtońskiego terenu Scablands.

380
00:24:40,880 --> 00:24:43,880
Być może konfiguracja Słońca i konstelacji

381
00:24:43,960 --> 00:24:47,640
na filarze numer 43 mówi nam coś jeszcze.

382
00:24:48,960 --> 00:24:51,240
Miało to miejsce podczas przesilenia,

383
00:24:51,320 --> 00:24:55,960
co daje nam dwie możliwe daty
na około 26 000 lat,

384
00:24:56,040 --> 00:24:58,600
a każdy powrót to zaledwie wiek.

385
00:25:00,480 --> 00:25:01,680
Uważam, że to ciekawe.

386
00:25:01,760 --> 00:25:02,920
STAROŻYTNE ŚWIĄTYNIE OPOWIADAJĄ
HISTORIĘ GEOGRAFICZNYCH ZMIAN

387
00:25:03,000 --> 00:25:05,240
Jak zauważył archeoastronom Paul Burley,

388
00:25:05,320 --> 00:25:08,000
ta sama konfiguracja nieba,

389
00:25:08,080 --> 00:25:10,640
którą widziano 12 800 lat temu…

390
00:25:10,720 --> 00:25:11,680
BUDOWNICZOWIE GÖBEKLI TEPE
STWORZYLI ŚWIĄTYNIĘ,

391
00:25:11,760 --> 00:25:13,000
KTÓRA NAJWYRAŹNIEJ MÓWI
O PRZYSZŁOŚCI ZA 11 600 LAT.

392
00:25:13,080 --> 00:25:13,920
DZIŚ!

393
00:25:14,000 --> 00:25:17,960
…pojawiła się teraz,
podczas przesilenia zimowego.

394
00:25:20,480 --> 00:25:23,440
Czy obrazy z filaru numer 43
mogą być wiadomością,

395
00:25:23,520 --> 00:25:27,760
którą przekazali nam astronomowie
z zaginionej cywilizacji?

396
00:25:29,760 --> 00:25:33,680
Ostrzeżeniem wysłanym
do nas, w przyszłość,

397
00:25:34,440 --> 00:25:36,920
że kto sieje wiatr, ten zbiera burzę?

398
00:25:38,680 --> 00:25:43,600
Że kiedy Słońce i gwiazdy
ułożą się jak wtedy,

399
00:25:43,680 --> 00:25:47,240
latające węże powrócą?

400
00:25:51,440 --> 00:25:52,760
Bądźcie ostrożni.

401
00:25:54,480 --> 00:25:57,400
Lepiej się zastanowić.

402
00:25:58,680 --> 00:26:01,240
Nie chcę siać paniki,

403
00:26:01,320 --> 00:26:04,200
ale czy grozi nam deszcz meteorów?

404
00:26:04,280 --> 00:26:06,240
Groził naszym przodkom.

405
00:26:06,320 --> 00:26:09,000
Spowodował kataklizm 12 800 lat temu.

406
00:26:09,080 --> 00:26:10,200
Czy to się powtórzy?

407
00:26:10,280 --> 00:26:11,880
Jesteśmy w niebezpieczeństwie.

408
00:26:13,080 --> 00:26:16,320
Obliczenia astronomów mówią,

409
00:26:16,400 --> 00:26:19,000
że jesteśmy teraz zagrożeni

410
00:26:19,080 --> 00:26:23,760
ze strony większych fragmentów
roju Taurydów.

411
00:26:26,400 --> 00:26:30,840
Coraz więcej naukowców skłania się
ku teorii katastrofy kosmicznej.

412
00:26:35,280 --> 00:26:40,120
Choć nie tylko naukowców
interesuje ten temat.

413
00:26:45,000 --> 00:26:48,080
Jeśli około 12 000 lat temu
coś uderzyło w Ziemię

414
00:26:48,160 --> 00:26:51,040
i zresetowało cywilizację,
jest to ciekawa teoria.

415
00:26:51,120 --> 00:26:53,960
Myślę, że warto na ten temat dyskutować.

416
00:26:54,760 --> 00:27:00,040
W twoich teoriach jest tyle emocji,

417
00:27:00,120 --> 00:27:02,800
podobnie jak u twoich przeciwników.

418
00:27:02,880 --> 00:27:06,520
Co mówią na ten temat archeolodzy?

419
00:27:06,600 --> 00:27:08,720
Jakie argumenty się powtarzają?

420
00:27:09,360 --> 00:27:12,560
Archeolodzy powtarzają,
że wiedzą najlepiej.

421
00:27:12,640 --> 00:27:15,400
Wystarczy autorytet.
„Datujemy tak, jak mówimy”.

422
00:27:15,480 --> 00:27:18,200
„Włożyliśmy w to pracę, więc tak jest”.

423
00:27:18,280 --> 00:27:24,040
To aż dziwne, że ludzie
akceptują tylko jedną narrację.

424
00:27:24,120 --> 00:27:27,280
Narrację, która powstała dawno temu.

425
00:27:27,360 --> 00:27:28,200
Tak.

426
00:27:28,280 --> 00:27:29,760
Nie chcą nawet dyskutować.

427
00:27:30,560 --> 00:27:33,200
Być może to częściowo dlatego,

428
00:27:33,280 --> 00:27:36,880
że boją się, iż możemy nie być
szczytową formą cywilizacji.

429
00:27:36,960 --> 00:27:40,160
Być może sam fakt
istnienia dawnej cywilizacji

430
00:27:40,240 --> 00:27:42,080
budzi nieprzyjemną myśl,

431
00:27:42,160 --> 00:27:44,400
że my możemy skończyć podobnie.

432
00:27:48,880 --> 00:27:53,400
Gdyby miał nas spotkać globalny kataklizm,

433
00:27:53,480 --> 00:27:55,200
taki jak ten w przeszłości,

434
00:27:55,280 --> 00:27:58,040
o którym wiemy,
że miał miejsce w epoce lodowej,

435
00:27:58,120 --> 00:28:02,120
nasza cywilizacja
prawdopodobnie by nie przetrwała.

436
00:28:05,880 --> 00:28:11,040
Łatwo sobie wyobrazić,
że zaawansowana cywilizacja przeszłości

437
00:28:11,120 --> 00:28:12,520
mogła zostać zniszczona

438
00:28:13,040 --> 00:28:14,960
i zapomniana

439
00:28:15,040 --> 00:28:18,560
w trakcie apokalipsy sprzed 12 800 lat.

440
00:28:22,120 --> 00:28:25,560
Po uderzeniach w pokrywę lodową

441
00:28:25,640 --> 00:28:30,160
poziom mórz podniósł się,
pochłaniając przybrzeżne lądy,

442
00:28:30,240 --> 00:28:33,200
na których mogły żyć zaawansowane ludy.

443
00:28:35,440 --> 00:28:37,320
Miejsca takie jak Sundaland…

444
00:28:37,400 --> 00:28:38,640
ZATOKA BENGALSKA
OCEAN INDYJSKI

445
00:28:38,720 --> 00:28:39,560
SYCYLIA
MALTA

446
00:28:39,640 --> 00:28:42,120
…Półwysep Maltański
lub część Wielkiej Bahamy.

447
00:28:42,200 --> 00:28:43,600
DROGA BIMINI
WYSPA BAHAMA

448
00:28:44,960 --> 00:28:45,880
W Indonezji…

449
00:28:45,960 --> 00:28:46,800
INDONEZJA

450
00:28:46,880 --> 00:28:49,640
…ocaleni być może wycofali się wyżej,

451
00:28:49,720 --> 00:28:53,760
zostawiając po sobie ślady
skomplikowanej architektury.

452
00:28:55,040 --> 00:28:57,200
Mieszkańcy dzisiejszej Turcji…

453
00:28:57,280 --> 00:28:58,120
TURCJA

454
00:28:58,200 --> 00:29:00,760
…mogli szukać schronienia pod ziemią,

455
00:29:00,840 --> 00:29:02,680
na wypadek kolejnych meteorów.

456
00:29:03,840 --> 00:29:05,600
Na śródziemnomorskiej Malcie

457
00:29:06,600 --> 00:29:08,240
ocaleni mogli budować świątynie

458
00:29:08,320 --> 00:29:11,520
skierowane ku
najjaśniejszej nowej gwieździe,

459
00:29:12,520 --> 00:29:15,560
bojąc się może kolejnej komety.

460
00:29:16,880 --> 00:29:18,080
Podróżowali po morzach…

461
00:29:18,160 --> 00:29:19,000
BAHAMY

462
00:29:19,080 --> 00:29:21,760
…przekazując wiedzę o geografii.

463
00:29:23,440 --> 00:29:26,480
Ich obecność zapamiętano
w dawnych tradycjach,

464
00:29:26,560 --> 00:29:28,920
a nawet zapisano w kamieniu.

465
00:29:29,920 --> 00:29:30,800
KOPIEC WĘŻA

466
00:29:30,880 --> 00:29:35,160
Kazali mniej rozwiniętym ludom
zapamiętać, co się stało,

467
00:29:35,240 --> 00:29:36,520
projektując pomniki

468
00:29:36,600 --> 00:29:39,920
o konkretnym ułożeniu,

469
00:29:41,840 --> 00:29:45,440
jak i megalityczne konstrukcje
z zapisem dat, kapsuły czasu.

470
00:29:45,520 --> 00:29:46,440
GÖBEKLI TEPE
TURCJA

471
00:29:52,280 --> 00:29:58,000
Starożytni pomogli odbudować ludzkość
pośród naznaczonego krajobrazu.

472
00:30:01,880 --> 00:30:04,600
Podczas dziesiątek lat moich podróży

473
00:30:04,680 --> 00:30:09,120
nauczyłem się szanować
wiedzę i naukę starożytnych.

474
00:30:09,200 --> 00:30:10,400
KOMORA

475
00:30:10,480 --> 00:30:12,600
Rozumieli, co czyha na niebie.

476
00:30:12,680 --> 00:30:16,360
Byli bardzo skupieni na kosmosie

477
00:30:16,440 --> 00:30:20,000
i na tym, co może im grozić.

478
00:30:21,720 --> 00:30:24,280
Ich mity i ogromne konstrukcje

479
00:30:24,360 --> 00:30:27,640
tak bardzo zorientowane
na gwiazdy i Słońce

480
00:30:27,720 --> 00:30:29,480
są śladem tej obsesji

481
00:30:30,680 --> 00:30:33,840
i pomnikiem strasznych dziejów
końca epoki lodowej,

482
00:30:33,920 --> 00:30:38,800
która zmieniła historię ludzkości
na zawsze i dała nam nowy świat.

483
00:30:42,040 --> 00:30:47,920
Być może nasza zaawansowana cywilizacja
powinna wysłuchać ich ostrzeżenia,

484
00:30:48,800 --> 00:30:52,480
żeby nie skończyć podobnie.

485
00:31:21,600 --> 00:31:26,600
Napisy: Jakub Jadowski