1
00:00:06,040 --> 00:00:08,920
SEBUAH SIRI NETFLIX

2
00:00:14,480 --> 00:00:18,000
Di tapak di seluruh dunia,
kita lihat apa yang saya percaya

3
00:00:18,080 --> 00:00:21,160
sebagai ciri khas tamadun yang hilang

4
00:00:22,360 --> 00:00:24,400
bermula sejak Zaman Ais yang lalu.

5
00:00:25,280 --> 00:00:26,760
Misteri hebat akhir ialah

6
00:00:26,840 --> 00:00:29,440
apa yang berlaku kepada tamadun maju ini?

7
00:00:30,880 --> 00:00:34,760
Mungkin ada petunjuk dalam
mitos asal usul budaya purba,

8
00:00:35,360 --> 00:00:38,520
kerana kebanyakkannya
mempunyai cerita yang sama.

9
00:00:40,680 --> 00:00:42,520
Menurut legenda ini,

10
00:00:42,600 --> 00:00:44,040
pada suatu masa dahulu,

11
00:00:44,120 --> 00:00:47,680
manusia berkongsi Bumi
dengan masyarakat yang lebih maju,

12
00:00:49,480 --> 00:00:54,160
sama ada warga Atlantis,
gergasi atau dewa-dewi di Bumi.

13
00:00:55,600 --> 00:00:58,840
Sehingga bencana global
yang mengerikan berlaku,

14
00:00:59,520 --> 00:01:00,920
banjir besar,

15
00:01:02,440 --> 00:01:06,160
cuma yang terpilih terselamat
untuk mempopulasikan semula Bumi.

16
00:01:06,880 --> 00:01:10,040
Kemudian mereka dilawati
oleh mangsa terselamat lain,

17
00:01:10,760 --> 00:01:15,120
guru hebat misteri,
yang biasanya tiba melalui laut,

18
00:01:15,200 --> 00:01:18,680
untuk bantu membina asas
bagi kelahiran semula manusia

19
00:01:19,400 --> 00:01:21,800
dan tamadun seperti diketahui hari ini.

20
00:01:24,880 --> 00:01:26,400
Kini sains mengesahkan

21
00:01:26,480 --> 00:01:29,680
bahawa siri peristiwa
apokaliptik sedemikian

22
00:01:29,760 --> 00:01:34,760
pernah muncul pada hujung Zaman Ais
terakhir, lebih kurang 12,800 tahun lalu…

23
00:01:36,960 --> 00:01:41,040
zaman yang digelar oleh pakar geologi
sebagai Younger Dryas.

24
00:01:48,280 --> 00:01:49,920
Hanya selepasnya,

25
00:01:50,000 --> 00:01:54,480
nenek moyang kita tiba-tiba
mula bercucuk tanam dan menternak,

26
00:01:55,040 --> 00:01:56,280
mencipta masyarakat

27
00:01:56,360 --> 00:01:59,040
dan membina
struktur megalitik besar-besaran,

28
00:01:59,760 --> 00:02:01,640
dijajarkan ke arah bintang.

29
00:02:04,640 --> 00:02:05,800
Kenapa ketika itu?

30
00:02:07,160 --> 00:02:11,760
Ia misteri yang ahli arkeologi
arus perdana tak boleh jelaskan,

31
00:02:11,840 --> 00:02:13,880
selain "itu saja yang berlaku."

32
00:02:15,280 --> 00:02:17,680
Saya ada cadangan yang sangat berbeza.

33
00:02:18,360 --> 00:02:20,960
Tanyalah, adakah itu permulaan sejarah?

34
00:02:23,120 --> 00:02:24,760
Atau ia lama sebelum itu?

35
00:02:37,360 --> 00:02:42,680
BENCANA DAN KELAHIRAN SEMULA

36
00:02:45,080 --> 00:02:46,320
Berkemungkinan yang

37
00:02:46,400 --> 00:02:50,440
semua jejak tamadun
maju hilang yang saya cari

38
00:02:51,080 --> 00:02:55,000
dimusnahkan dalam bencana Younger Dryas.

39
00:02:55,760 --> 00:02:59,520
Tapi pastinya bukti geologi
bagi detik bencana itu

40
00:02:59,600 --> 00:03:00,760
masih wujud.

41
00:03:02,000 --> 00:03:03,120
Saya percayakannya.

42
00:03:05,160 --> 00:03:08,280
Di sini, di sudut barat laut Amerika,

43
00:03:08,840 --> 00:03:13,360
di bahagian timur negeri Washington
dikenali sebagai Terusan Tanah Keruping.

44
00:03:13,440 --> 00:03:17,600
TERUSAN TANAH KERUPING

45
00:03:19,080 --> 00:03:22,360
Ia suatu landskap bencana yang unik,

46
00:03:22,440 --> 00:03:26,560
kawasan menakjubkan
yang meliputi 2,000 batu persegi.

47
00:03:29,080 --> 00:03:33,960
Landskap ini menjadi bukti

48
00:03:34,040 --> 00:03:37,000
bencana yang dahsyat.

49
00:03:42,640 --> 00:03:45,720
Kawasan itu sudah lama
mempesonakan ahli geologi,

50
00:03:46,880 --> 00:03:49,080
dengan parut gergasi di dalam batu,

51
00:03:49,680 --> 00:03:54,880
jalan berlubang besar
dan air terjun yang agung.

52
00:03:58,240 --> 00:04:02,160
Semua itu berkomplot
untuk kelihatan tidak semula jadi.

53
00:04:02,240 --> 00:04:03,720
Luar biasa.

54
00:04:05,440 --> 00:04:07,440
Air terjun difosilkan sebesar ini,

55
00:04:08,680 --> 00:04:10,920
sesuai dinamakan Air Terjun Kering,

56
00:04:11,000 --> 00:04:14,720
terkenal sebagai antara keajaiban alam
di Terusan Tanah Keruping,

57
00:04:15,800 --> 00:04:17,160
dan di dunia ini.

58
00:04:19,080 --> 00:04:22,880
Ia sangat besar sehingga hampir
mustahil untuk memahami skalanya.

59
00:04:25,920 --> 00:04:30,040
Air Terjun Kering hanyalah sebahagian
daripada gaung besar

60
00:04:30,120 --> 00:04:33,200
yang tersembul keluar dari Bumi,
sedalam ratusan kaki,

61
00:04:33,280 --> 00:04:36,560
sepanjang 50 batu
dan hampir selebar tiga batu,

62
00:04:37,560 --> 00:04:38,600
iaitu Grand Coulee.

63
00:04:40,600 --> 00:04:43,880
Ahli geologi percaya bahawa
semua formasi dramatik ini

64
00:04:43,960 --> 00:04:45,400
dicipta oleh banjir

65
00:04:45,960 --> 00:04:49,640
yang berlaku ketika Zaman Ais terakhir.

66
00:04:50,840 --> 00:04:55,040
Secara tepatnya bila dan bagaimana
banjir besar ini berlaku masih misteri

67
00:04:55,120 --> 00:04:58,960
yang mencetuskan kontroversi
antara ahli geologi sejak sekian lama.

68
00:04:59,040 --> 00:05:01,360
Apa yang sebenarnya berlaku di sini?

69
00:05:02,840 --> 00:05:07,600
Mungkinkah ia berkaitan dengan apa
yang menimpa tamadun maju yang hilang

70
00:05:07,680 --> 00:05:08,960
ketika Zaman Ais itu?

71
00:05:12,480 --> 00:05:14,720
Untuk membantu saya memahami semuanya,

72
00:05:14,800 --> 00:05:17,720
ahli geologi amatur dan pengarang,
Randall Carlson,

73
00:05:17,800 --> 00:05:21,320
yang telah meneroka
Tanah Keruping sejak berdekad,

74
00:05:21,400 --> 00:05:26,040
menyertai saya di kawasan Grand Coulee
yang dikenali sebagai Tasik Lenore.

75
00:05:27,240 --> 00:05:30,320
Walau apapun puncanya,
tiada sesiapa sangsi…

76
00:05:30,400 --> 00:05:31,240
RANDALL CARLSON
PENYELIDIK GEOLOGI BENCANA

77
00:05:31,320 --> 00:05:33,400
…bahawa ini kesan bencana banjir

78
00:05:33,480 --> 00:05:35,680
pada skala yang tak boleh dibayangkan.

79
00:05:35,760 --> 00:05:38,200
Tanggapan pertama
walaupun cuma melihat peta,

80
00:05:38,280 --> 00:05:42,080
ialah bahawa ini kawasan
yang tercarik, koyak dan berparut.

81
00:05:42,160 --> 00:05:44,200
Apa cerita landskap luar biasa ini?

82
00:05:44,280 --> 00:05:46,560
Kebanyakan model konvensional menyatakan

83
00:05:46,640 --> 00:05:48,600
- sumber air ini di sini…
- Ya.

84
00:05:48,680 --> 00:05:51,720
…yang mencipta Tanah Keruping,
ialah Tasik Missoula.

85
00:05:51,800 --> 00:05:52,960
TERUSAN TANAH KERUPING - IDAHO
TASIK GLASIER MISSOULA

86
00:05:53,040 --> 00:05:54,800
AMERIKA UTARA - LEMBARAN AIS CORDILLERAN
LEMBAR AIS LAURENTIDE - LAUTAN PASIFIK

87
00:05:54,880 --> 00:05:56,680
Ketika Zaman Ais terakhir,

88
00:05:56,760 --> 00:06:00,440
lembaran ais yang besar meliputi
separuh utara Amerika Utara,

89
00:06:00,520 --> 00:06:01,760
dari pantai ke pantai.

90
00:06:03,920 --> 00:06:09,160
Jutaan batu persegi ais mengunci air
yang cukup untuk memenuhi satu laut.

91
00:06:10,640 --> 00:06:12,400
LAUTAN PASIFIK - LEMBARAN AIS CORDILLERAN
WASHINGTON - IDAHO - MONTANA - OREGON

92
00:06:12,480 --> 00:06:14,400
Di pinggir selatan lembaran ais,

93
00:06:14,480 --> 00:06:16,640
tasik air tawar yang besar terbentuk.

94
00:06:17,320 --> 00:06:18,400
TASIK MISSOULA

95
00:06:18,480 --> 00:06:20,920
Satu tasik glasier, Missoula,

96
00:06:21,000 --> 00:06:25,640
mengandungi air sebanyak gabungan
tasik-tasik moden Erie dan Ontario.

97
00:06:26,520 --> 00:06:29,880
Meliputi banyak yang masa kini
adalah barat laut Montana.

98
00:06:33,080 --> 00:06:36,400
Teori terkini ialah
Tasik Missoula telah disekat

99
00:06:36,480 --> 00:06:39,800
oleh sesuatu seperti
empangan ais semula jadi yang pecah.

100
00:06:45,840 --> 00:06:46,920
Alihkan empangan ais,

101
00:06:47,000 --> 00:06:50,360
semua air akan mengalir keluar
ke barat seperti ini.

102
00:06:53,520 --> 00:06:56,440
Untuk mengaitkan
semua kerosakan terhadap landskap,

103
00:06:57,040 --> 00:07:03,720
ahli geologi berteori bahawa empangan ais
terbentuk semula dan pecah berulang kali,

104
00:07:03,800 --> 00:07:08,760
menyebabkan banyak banjir
dalam tempoh beberapa ribu tahun,

105
00:07:08,840 --> 00:07:12,960
beransur-ansur membentuk Tanah Keruping
menjadi seperti masa kini.

106
00:07:14,440 --> 00:07:16,280
Semua keluar dari Tasik Missoula,

107
00:07:16,360 --> 00:07:19,200
kerana satu pengosongan
Tasik Missoula tak cukup,

108
00:07:19,280 --> 00:07:21,600
mereka andaikan 80 atau 90 pengosongan.

109
00:07:21,680 --> 00:07:22,760
Itu pasti membantu.

110
00:07:25,120 --> 00:07:30,440
Penjelasan yang dibuat dengan rasa
ingin tahu untuk landskap liar sebegitu.

111
00:07:33,080 --> 00:07:37,560
Ada "trend keseragaman"
yang kuat dalam geologi.

112
00:07:37,640 --> 00:07:40,880
Ahli geologi moden
kurang menyukai bencana.

113
00:07:40,960 --> 00:07:45,120
Mereka suka penjelasan panjang,
perlahan dan beransur tentang sesuatu,

114
00:07:45,200 --> 00:07:47,960
mereka suka cara itu pada hari ini,

115
00:07:48,040 --> 00:07:49,640
seperti sebelum ini,

116
00:07:49,720 --> 00:07:52,640
walaupun bagi saya
pandangan itu tak munasabah.

117
00:07:54,040 --> 00:07:56,720
Randall percaya bukti geologi di sini

118
00:07:56,800 --> 00:08:00,080
tak menunjukkan
banjir beransur-ansur yang lama,

119
00:08:00,160 --> 00:08:06,560
tapi satu banjir besar yang ganas
yang melanda beberapa minggu saja.

120
00:08:06,640 --> 00:08:08,960
- Ia bukan sahaja air, kan?
- Bukan.

121
00:08:09,040 --> 00:08:11,080
- Ya.
- Sejauh mata kita memandang,

122
00:08:11,800 --> 00:08:15,640
ia menjadi pemandangan bergelora,
mendidih dan tak terkawal.

123
00:08:17,400 --> 00:08:20,040
Air yang mengalir
disekat ribuan bongkah ais.

124
00:08:21,160 --> 00:08:24,000
Semua objek di antara
tebing ini telah tercabut.

125
00:08:24,080 --> 00:08:25,240
Ya.

126
00:08:26,520 --> 00:08:30,320
Peristiwa ganas yang kita
tak boleh bayangkan.

127
00:08:32,840 --> 00:08:34,280
Untuk buat awak faham,

128
00:08:34,360 --> 00:08:38,200
jika awak ambil setiap sungai
dari setiap benua di Bumi,

129
00:08:38,280 --> 00:08:40,039
gabungkan semuanya,

130
00:08:40,600 --> 00:08:43,080
masih perlu gandakan
sekurangnya sepuluh kali

131
00:08:43,159 --> 00:08:45,919
untuk mendapatkan isipadu
air mengalir di sini.

132
00:08:46,000 --> 00:08:48,799
Wah! Itu memberikan perspektif jelas.

133
00:08:54,600 --> 00:08:57,680
Ia sebuah landskap terlarang
yang begitu mengagumkan

134
00:08:57,760 --> 00:09:00,480
yang mengisahkan kiamat purba kepada saya.

135
00:09:01,880 --> 00:09:05,800
Kiamat pada skala yang hampir
mustahil dibayangkan hari ini.

136
00:09:09,760 --> 00:09:15,000
Ketika Zaman Ais, ini adalah kawasan
padang rumput yang terhampar lembut,

137
00:09:15,080 --> 00:09:18,760
dihuni dengan kumpulan antelop
dan mastodon yang berkeliaran,

138
00:09:19,920 --> 00:09:22,600
sehinggalah keganasan itu tiba.

139
00:09:29,520 --> 00:09:33,360
Air banjir tersembur keluar
dari air terjun yang sangat besar

140
00:09:33,440 --> 00:09:36,360
yang saiznya sepuluh kali ganda
Air Terjun Niagara,

141
00:09:36,440 --> 00:09:39,920
dua kali setengah lebih tinggi,
tujuh kali lebih lebar

142
00:09:40,520 --> 00:09:43,400
dan 3,000 kali lebih berkuasa.

143
00:09:47,640 --> 00:09:49,200
Berapa cepat ia terbentuk?

144
00:09:49,280 --> 00:09:51,480
Ia terbentuk dengan sangat cepat.

145
00:09:51,560 --> 00:09:54,160
- Mungkinkah dalam beberapa minggu?
- Ya.

146
00:09:58,640 --> 00:10:03,320
Bukti paling jelas ada di sini,
di tempat bernama Jurang Wallula,

147
00:10:04,680 --> 00:10:10,000
tempat air banjir mengukir
ngarai besar sedalam 1,200 kaki,

148
00:10:11,680 --> 00:10:15,320
meninggalkan banyak
singkapan basalt yang besar…

149
00:10:17,720 --> 00:10:19,480
iaitu Gunung Twin Sisters.

150
00:10:21,000 --> 00:10:23,120
Bukti kelajuan dan keganasan

151
00:10:24,160 --> 00:10:27,920
bagi banjir kilat paling besar
dalam sejarah manusia.

152
00:10:32,840 --> 00:10:35,240
Kajian Randall menunjukkan pembentukan itu

153
00:10:35,320 --> 00:10:42,080
tak mungkin terhasil daripada hakisan
berperingkat seperti dakwaan ahli geologi.

154
00:10:44,560 --> 00:10:46,960
Apabila banjir besar ini tamat,

155
00:10:47,560 --> 00:10:48,600
air yang surut

156
00:10:48,680 --> 00:10:52,800
bukan sahaja meninggalkan
menara batu keras yang terbengkalai.

157
00:10:54,280 --> 00:10:58,080
Berhampirannya, di tempat
yang dikenali sebagai Prairie Camas,

158
00:10:58,160 --> 00:11:01,080
terdapat riak air gergasi
pada landskap itu.

159
00:11:02,800 --> 00:11:05,520
Ia sangat seragam dan terbentuk sempurna,

160
00:11:05,600 --> 00:11:09,120
sesiapa yang pergi ke pantai
dan nampak air pasang surut

161
00:11:09,200 --> 00:11:13,680
akan nampak air pasang surut itu
meninggalkan jejak riak pada pasir,

162
00:11:13,760 --> 00:11:16,680
dan riak itu mungkin
bersaiz setengah inci panjang,

163
00:11:16,760 --> 00:11:18,200
sepanjang beberapa kaki.

164
00:11:18,280 --> 00:11:21,400
Riak ombak pada Prairie Camas pula

165
00:11:21,480 --> 00:11:26,480
bersaiz setinggi 30 hingga 50 kaki
dan sepanjang 300 kaki.

166
00:11:28,240 --> 00:11:31,680
Ia fenomena sama
akibat daripada rosotan air.

167
00:11:31,760 --> 00:11:35,080
Namun riak landskap ini
menunjukkan peristiwa lebih besar,

168
00:11:35,160 --> 00:11:39,440
sejumlah besar air yang melalui
landskap dan kemudian ia surut.

169
00:11:40,880 --> 00:11:42,440
Malapetaka yang dahsyat.

170
00:11:42,520 --> 00:11:43,800
Malapetaka, ya.

171
00:11:43,880 --> 00:11:47,960
Jika ada orang terselamat kerana tuah,

172
00:11:48,040 --> 00:11:49,720
mereka menghadapi kesannya

173
00:11:49,800 --> 00:11:52,400
memikirkan yang dunia ini telah musnah.

174
00:11:57,360 --> 00:12:02,880
Terusan Tanah Keruping menunjukkan kesemua
tanda-tanda banjir besar yang dahsyat

175
00:12:02,960 --> 00:12:04,960
dalam tempoh yang sangat pendek,

176
00:12:06,680 --> 00:12:09,880
sama seperti gambaran banjir
dalam mitos serata dunia.

177
00:12:15,440 --> 00:12:21,360
Mustahil air itu melimpah dari
Tasik Missoula, bak kata ahli geologi.

178
00:12:21,960 --> 00:12:23,360
Alihkan empangan ais ini,

179
00:12:23,920 --> 00:12:27,000
kesemua air akan mengalir
ke arah barat seperti ini,

180
00:12:27,080 --> 00:12:27,960
NAMUN, DI TEMBOK SELATAN,
TEPAT DI SINI, KAMI MENEMUI

181
00:12:31,160 --> 00:12:33,400
mendapan batu kerikil.

182
00:12:34,080 --> 00:12:35,680
Air mengalir arah selatan.

183
00:12:35,760 --> 00:12:38,160
Ia menyimpang dari aliran utama di situ.

184
00:12:38,240 --> 00:12:41,880
Awak nampak bongkah ais itu
punca banjir, bukan tasik ini.

185
00:12:41,960 --> 00:12:42,960
Betul.

186
00:12:43,040 --> 00:12:45,160
Kini, telah diperakui dan diiktiraf

187
00:12:45,240 --> 00:12:47,920
kemungkinan terdapat tasik lain di sana.

188
00:12:48,000 --> 00:12:51,800
Kita perlu pandang ke utara.

189
00:12:51,880 --> 00:12:53,600
- Pada bongkah ais itu.
- Ya.

190
00:12:53,680 --> 00:12:55,760
Kembali kepada teori arus perdana,

191
00:12:55,840 --> 00:12:58,880
banjir itu diletakkan
dalam rangka masa khusus,

192
00:12:58,960 --> 00:13:02,240
pada jendela masa
18,000 hingga 15,500 tahun.

193
00:13:02,320 --> 00:13:06,000
Ya. Kita perlu perhatikan
dengan teliti tarikh tersebut.

194
00:13:06,080 --> 00:13:08,000
Saya tak tahu apa pada tempoh itu

195
00:13:08,080 --> 00:13:09,960
akan menghasilkan tenaga besar

196
00:13:10,040 --> 00:13:11,640
untuk melepaskan air ini.

197
00:13:13,040 --> 00:13:17,040
Kini kita perlu cantumkan teka-teki ini…

198
00:13:17,120 --> 00:13:19,160
- Ya.
- …untuk lebih memahami,

199
00:13:19,240 --> 00:13:20,680
gambaran yang jelas.

200
00:13:24,080 --> 00:13:28,440
Gambaran besar yang Randall
sedang cari mungkin akan muncul.

201
00:13:30,160 --> 00:13:32,920
Daripada Tanah Keruping
terus dianggap sebagai

202
00:13:33,000 --> 00:13:35,480
fenomena kawasan terpencil
yang membingungkan

203
00:13:35,560 --> 00:13:38,400
tanpa sebarang sebab luaran yang jelas,

204
00:13:38,480 --> 00:13:41,520
hujah Randall meletakkan
landskap yang musnah ini

205
00:13:41,600 --> 00:13:45,440
dalam konteks yang lebih luas
dan global, kemusnahan yang berlaku

206
00:13:45,520 --> 00:13:47,880
pada hampir penghujung Zaman Ais.

207
00:13:49,400 --> 00:13:50,240
16,000 SM

208
00:13:50,320 --> 00:13:54,920
Bukan 18,000 atau 15,500 tahun yang lalu…

209
00:13:55,000 --> 00:13:56,440
13,500 SM

210
00:13:56,520 --> 00:13:59,280
…tapi kira-kira 12,800 tahun lalu…

211
00:13:59,880 --> 00:14:00,880
10,800 SM

212
00:14:00,960 --> 00:14:02,960
…pada permulaan zaman Younger Dryas.

213
00:14:05,720 --> 00:14:09,200
Adakah kemusnahan sangat jelas
di Terusan Tanah Keruping

214
00:14:09,280 --> 00:14:12,360
merupakan sebahagian besar kiamat purba

215
00:14:12,440 --> 00:14:16,760
yang saya syak telah memadam
keseluruhan tamadun maju terdahulu?

216
00:14:21,640 --> 00:14:24,040
Satu lagi landskap berparut
di Amerika purba

217
00:14:24,120 --> 00:14:26,160
mungkin memiliki petunjuk terakhir.

218
00:14:29,400 --> 00:14:30,920
1.2 ribu batu di selatan,

219
00:14:31,560 --> 00:14:35,120
di gurun diselaputi semak
sepanjang sempadan Amerika-Mexico,

220
00:14:36,680 --> 00:14:39,320
di sebuah tapak bernama Mata Air Murray.

221
00:14:39,400 --> 00:14:43,560
MATA AIR MURRAY

222
00:14:44,840 --> 00:14:48,960
Allen West ialah ahli kumpulan
kajian antara pelbagai disiplin

223
00:14:49,040 --> 00:14:52,560
yang telah mengejutkan
komuniti sains pada 2007,

224
00:14:52,640 --> 00:14:57,160
dengan menerbitkan rencana
tentang penemuan luar biasa di sini,

225
00:14:58,080 --> 00:15:03,760
di bentuk muka Bumi terdedah
yang mengandungi "hamparan hitam."

226
00:15:04,480 --> 00:15:06,520
Lapisan hamparan hitam di sini…

227
00:15:06,600 --> 00:15:07,440
PENGKAJI, PERUNDING GEOSAINS

228
00:15:07,520 --> 00:15:09,560
- Ya.
- …mewakili lapisan kepupusan.

229
00:15:09,640 --> 00:15:15,440
Di bawahnya terdapat tulang mamot,
tulang kuda Amerika,

230
00:15:15,520 --> 00:15:20,200
unta Amerika, serigala purba,
dan harimau bertaring lengkung.

231
00:15:20,280 --> 00:15:25,760
Setakat ini, tiada satu pun telah ditemui
di bahagian atas lapisan itu.

232
00:15:26,560 --> 00:15:29,000
Tambahan kepada kepupusan mega-fauna,

233
00:15:29,080 --> 00:15:31,240
terdapat juga kepupusan manusia.

234
00:15:31,320 --> 00:15:35,320
Kami fikir kemungkinan
50 hingga 60 peratus manusia

235
00:15:35,400 --> 00:15:38,480
di serata hemisfera utara mati
pada ketika itu.

236
00:15:38,560 --> 00:15:41,760
Betul. Nombor itu sangat dramatik.

237
00:15:41,840 --> 00:15:44,320
Kita tahu ia berlaku, tapi bukan puncanya.

238
00:15:44,400 --> 00:15:46,440
Kesimpulannya, ini ialah misteri…

239
00:15:46,520 --> 00:15:48,840
- Ya.
- …yang awak mahu terokai.

240
00:15:50,760 --> 00:15:54,920
Semasa hamparan hitam ditemukan
dan dianalisis pada tahun 1960-an,

241
00:15:55,960 --> 00:16:00,440
para saintis buat pentarikhan karbon
ia sekitar 12,800 tahun dahulu,

242
00:16:00,520 --> 00:16:03,800
tepat pada waktu bermulanya Younger Dryas.

243
00:16:06,080 --> 00:16:07,760
Itulah tujuan saya ke sini.

244
00:16:09,280 --> 00:16:12,080
Hamparan Hitam mungkin boleh selesaikan

245
00:16:12,160 --> 00:16:16,680
bukan sekadar misteri
yang mencetuskan bencana bersejarah,

246
00:16:18,400 --> 00:16:23,400
malah mungkin secara khususnya apa
telah mengakibatkan banjir besar…

247
00:16:27,280 --> 00:16:29,480
yang telah membentuk Tanah Keruping.

248
00:16:30,960 --> 00:16:32,520
Sebahagian kajian mereka,

249
00:16:32,600 --> 00:16:36,760
kumpulan Allen menjalankan analisa
kimia teliti atas hamparan hitam itu.

250
00:16:38,680 --> 00:16:42,200
Jadi awak ke sini
dan menyiasat hamparan itu.

251
00:16:42,840 --> 00:16:46,120
Kami menemui bebola-bebola kaca cair.

252
00:16:46,720 --> 00:16:51,080
Ini petunjuk pertama yang satu
kejadian bersuhu tinggi terjadi.

253
00:16:52,440 --> 00:16:54,120
Tapi kami tak tahu ia apa.

254
00:16:55,480 --> 00:16:58,880
Jadi maksud awak,
ia suhu yang cukup panas

255
00:16:58,960 --> 00:17:00,160
untuk cairkan tanah?

256
00:17:00,240 --> 00:17:02,040
Cukup untuk mencairkan kereta

257
00:17:02,120 --> 00:17:04,680
menjadi lopak logam di lot parkir kereta.

258
00:17:04,760 --> 00:17:05,600
Wah. Baiklah.

259
00:17:05,680 --> 00:17:07,080
Apa lagi awak temui?

260
00:17:07,160 --> 00:17:10,319
Ada penemuan platinum
dan iridium yang tinggi.

261
00:17:10,400 --> 00:17:13,000
Awak menjangka
untuk menemui dua unsur itu?

262
00:17:13,079 --> 00:17:14,760
Tak, kami tak menjangkanya.

263
00:17:15,599 --> 00:17:18,400
Ia tak ditemui selalu di planet ini.

264
00:17:19,359 --> 00:17:22,520
Kami tahu hanya satu benda
di Bumi boleh lakukannya,

265
00:17:22,599 --> 00:17:25,040
iaitu sebuah impak kosmik.

266
00:17:25,680 --> 00:17:28,319
Sesuatu, sebuah asteroid
atau pecahan komet

267
00:17:28,400 --> 00:17:31,200
yang melepasi atmosfera
dan meletus di udara

268
00:17:31,280 --> 00:17:32,920
atau menghentam tanah terus?

269
00:17:33,000 --> 00:17:33,840
Tepat sekali.

270
00:17:35,920 --> 00:17:38,800
Komet, sejenis pembunuh spesis.

271
00:17:40,600 --> 00:17:43,440
Adakah itu penjelasan bencana dahsyat

272
00:17:43,520 --> 00:17:46,080
di penghujung Dryas Awal?

273
00:17:46,880 --> 00:17:50,320
Ia pernah terjadi pada dinosaur.

274
00:17:54,560 --> 00:17:57,760
Semua bersetuju yang impak kosmik,
asteroid atau komet

275
00:17:57,840 --> 00:18:01,480
yang menyebabkan kepupusan dinosaur
66 juta tahun dahulu.

276
00:18:03,200 --> 00:18:05,720
Kejadian itu meninggalkan lapisan jelas

277
00:18:05,800 --> 00:18:08,160
yang masih kelihatan di beberapa tempat,

278
00:18:08,240 --> 00:18:11,560
seperti lapisan sama
di Mata Air Murray.

279
00:18:14,880 --> 00:18:16,360
Setelah kumpulan Allen

280
00:18:16,440 --> 00:18:20,280
menyedari implikasi hamparan hitam
di Mata Air Murray,

281
00:18:21,080 --> 00:18:24,840
mereka melancarkan penyiasatan
tempoh panjang yang memenatkan

282
00:18:25,720 --> 00:18:28,000
bagi melihat jika ia ada di tempat lain.

283
00:18:29,800 --> 00:18:32,920
Ia juga ada di seluruh dunia.

284
00:18:36,040 --> 00:18:38,120
SEHINGGA KINI, HAMPARAN HITAM
DITEMUI SEPANJANG AMERIKA UTARA,

285
00:18:38,200 --> 00:18:41,360
Sehingga kini, hamparan hitam
ditemui sepanjang Amerika Utara,

286
00:18:41,440 --> 00:18:44,720
dari California ke Michigan ke New Jersey,

287
00:18:44,800 --> 00:18:49,040
dan dari Belgium di utara Eropah
ke Syria di Timur Tengah.

288
00:18:50,520 --> 00:18:53,440
Banyak kawasan impak berpotensi

289
00:18:53,520 --> 00:18:58,440
bertarikh sekitar masa yang sama,
12,800 tahun dahulu.

290
00:19:01,280 --> 00:19:04,640
Kami mula menyedari
kejadian ini pasti besar.

291
00:19:04,720 --> 00:19:09,040
Kami mula mendapat gambaran
yang satu bencana telah terjadi.

292
00:19:11,440 --> 00:19:16,320
Tapi jika berlaku serangan komet,
di manakah kawah impaknya?

293
00:19:18,000 --> 00:19:20,160
Saya rasa jawapan itu boleh dilihat…

294
00:19:22,880 --> 00:19:24,560
di Terusan Tanah Keruping.

295
00:19:26,840 --> 00:19:29,920
Jika impak utama
semasa permulaan Dryas Awal

296
00:19:30,000 --> 00:19:31,760
adalah pada bongkah ais,

297
00:19:31,840 --> 00:19:35,320
selepas ais mencair,
tiada kawah yang kelihatan.

298
00:19:37,040 --> 00:19:39,040
Ia menyokong teori Randall

299
00:19:39,120 --> 00:19:43,760
yang bencana dahsyat tiba-tiba
yang dipersalahkan atas Tanah Keruping

300
00:19:43,840 --> 00:19:48,200
tidak berpunca dari tasik,
tapi bongkah ais itu sendiri.

301
00:19:50,240 --> 00:19:54,520
Ia perlu ditulis semula dalam sejarah.

302
00:19:54,600 --> 00:19:55,440
Ya.

303
00:19:57,400 --> 00:20:00,680
Namun, satu impak sahaja
takkan menghasilkan

304
00:20:00,760 --> 00:20:04,520
semua hamparan hitam
yang dipetakan kumpulan kajian Allen.

305
00:20:06,400 --> 00:20:08,960
Penemuan mereka
menimbulkan idea menakutkan.

306
00:20:09,040 --> 00:20:13,480
Mungkin bukan satu impak kosmik
yang meninggalkan jejak di seluruh dunia,

307
00:20:13,560 --> 00:20:14,800
tapi beberapa impak.

308
00:20:14,880 --> 00:20:18,600
Beberapa perlanggaran Bumi
dengan serpihan kosmik yang kuat.

309
00:20:18,680 --> 00:20:21,800
Mereka namakannya
hipotesis impak Younger Dryas.

310
00:20:24,120 --> 00:20:26,880
Bumi tak dilanggar oleh sebuah komet,

311
00:20:26,960 --> 00:20:29,920
tapi oleh beberapa
ketulan pecahan komet itu.

312
00:20:30,000 --> 00:20:32,920
Saya rasa ia 12,800 tahun dahulu,

313
00:20:33,000 --> 00:20:37,040
Bumi melintasi laluan
serpihan komet gergasi.

314
00:20:43,560 --> 00:20:46,920
Ia seperti ribuan bom atom meletus.

315
00:20:48,200 --> 00:20:53,320
Dalam beberapa jam, semasa kejadian
yang menggegarkan Bumi itu,

316
00:20:55,240 --> 00:21:00,160
ia melepaskan wap air dan debu-debu
yang menyelimuti langit-langit,

317
00:21:00,920 --> 00:21:03,360
menyebabkan suhu menjunam.

318
00:21:04,800 --> 00:21:07,920
Bayangkan awak bersantai di pantai Miami,

319
00:21:08,960 --> 00:21:12,080
tiba-tiba suhu berubah
seperti di Anchorage, Alaska.

320
00:21:13,280 --> 00:21:16,960
- Dalam satu malam. Ya.
- Ya, dalam beberapa bulan.

321
00:21:21,000 --> 00:21:21,920
KEDATANGAN KOMET MENYEBABKAN KEPUPUSAN

322
00:21:22,000 --> 00:21:23,600
Apabila Allen dan pasukannya

323
00:21:23,680 --> 00:21:26,400
daripada Kumpulan Kajian Komet sekarang,

324
00:21:26,480 --> 00:21:27,840
menerbitkan penemuan itu,

325
00:21:27,920 --> 00:21:31,400
mereka jangka akan
dipandang remeh dan disindir.

326
00:21:31,480 --> 00:21:32,440
DEBAT ZAMAN AIS MINI
MENGGEGARKAN DUNIA GEOLOGI

327
00:21:33,240 --> 00:21:36,680
Malangnya, ahli saintis diajar
untuk berfikiran sinis.

328
00:21:36,760 --> 00:21:39,280
Skeptik itu baik, tapi bukan sinis.

329
00:21:41,000 --> 00:21:43,560
Lebih menakutkan tentang penemuan itu

330
00:21:43,640 --> 00:21:46,960
adalah kemungkinan
asal serpihan komet itu.

331
00:21:48,120 --> 00:21:49,960
Arus meteor Taurid,

332
00:21:51,920 --> 00:21:55,720
satu gugusan langit
yang dilintasi Bumi dua kali setahun

333
00:21:55,800 --> 00:21:58,120
pada akhir Jun dan Oktober.

334
00:21:59,080 --> 00:22:02,200
Dianggarkan ada lebih
dua ratus objek berukur lilit

335
00:22:02,280 --> 00:22:04,120
lebih satu kilometer,

336
00:22:04,200 --> 00:22:06,560
berputar di sekitar arus meteor Taurid.

337
00:22:11,920 --> 00:22:13,120
Bukti yang diajukan

338
00:22:13,200 --> 00:22:15,360
oleh saintis Kumpulan Kajian Komet

339
00:22:15,440 --> 00:22:22,200
menunjukkan benda dahsyat melebihi
bencana global lebih 12,800 tahun dahulu,

340
00:22:22,280 --> 00:22:25,720
bencana besar yang boleh
hapuskan semua jejak

341
00:22:25,800 --> 00:22:28,400
ketamadunan canggih pada Zaman Ais,

342
00:22:28,480 --> 00:22:30,520
dan penjelasan pendek kepada

343
00:22:30,600 --> 00:22:33,800
semua misteri yang saya
siasat selama 30 tahun.

344
00:22:36,240 --> 00:22:40,240
Mungkin ini sebabnya tamadun purba
yang muncul selepas itu

345
00:22:40,320 --> 00:22:44,360
tertumpu secara saintifik
pada langit-langit.

346
00:22:45,360 --> 00:22:48,080
Ini kawasan yang kita perlu beri perhatian

347
00:22:48,160 --> 00:22:50,440
kerana ada benda bahaya di atas sana

348
00:22:50,520 --> 00:22:52,320
yang boleh hapuskan ketamadunan.

349
00:22:55,800 --> 00:22:58,800
Di Göbekli Tepe di Turki,
kita telah melihat

350
00:22:58,880 --> 00:23:03,840
bagaimana tamadun purba
mengabadikan bencana ini pada batu.

351
00:23:03,920 --> 00:23:08,520
Dengan merakam buruj bintang
di langit pada masa itu pada Tiang 43.

352
00:23:09,720 --> 00:23:12,680
Tapi tiang itu mungkin
mengandungi mesej berkod lain

353
00:23:13,400 --> 00:23:16,080
yang Dr. Martin Sweatman
nak tunjuk pada saya,

354
00:23:16,160 --> 00:23:19,000
apa yang dia percayai adalah rakaman

355
00:23:19,080 --> 00:23:23,520
bila dan dari mana hujan meteor itu
datang secara tepatnya.

356
00:23:25,840 --> 00:23:28,240
Di sini, ada gambaran ular…

357
00:23:28,320 --> 00:23:29,440
DR. MARTIN SWEATMAN
UNIVERSITI EDINBURGH

358
00:23:29,520 --> 00:23:32,480
…keluar daripada badan
dan kaki musang itu.

359
00:23:33,440 --> 00:23:35,880
Jika kita ke bahagian tiang ini,

360
00:23:35,960 --> 00:23:39,720
kita akan menemui ular-ular keluar
daripada badan burung-burung.

361
00:23:40,440 --> 00:23:45,440
Budaya purba melihat
komet sebagai ular di langit.

362
00:23:45,520 --> 00:23:48,080
Ramai bersetuju tentang itu.

363
00:23:48,160 --> 00:23:52,160
Kita boleh tafsirkan ini sebagai meteor
terpancar dari buruj tertentu…

364
00:23:52,240 --> 00:23:53,080
Betul.

365
00:23:53,160 --> 00:23:55,840
…burung tinggi membongkok
melambangkan Pisces.

366
00:23:55,920 --> 00:23:56,760
Betul.

367
00:23:56,840 --> 00:23:59,600
Kita juga ada buruj Aquarius yang mungkin

368
00:23:59,680 --> 00:24:01,840
dilambangkan oleh musang itu.

369
00:24:01,920 --> 00:24:04,280
Pada masa Göbekli Tepe dibina,

370
00:24:04,360 --> 00:24:09,480
ini adalah buruj-buruj yang terpancar
daripada hujan meteor Taurid.

371
00:24:10,280 --> 00:24:11,400
Mereka mengatakan

372
00:24:11,480 --> 00:24:15,120
seperti hujan meteor Taurid
terpancar daripada Aquarius

373
00:24:15,200 --> 00:24:17,440
dan kemudian Pisces,

374
00:24:17,520 --> 00:24:20,400
dan ia berubah
dalam masa beberapa minggu.

375
00:24:21,320 --> 00:24:25,360
Satu rakaman ribut serpihan komet
selama berminggu-minggu.

376
00:24:27,600 --> 00:24:31,240
Itu rangka masa sepadan
dengan bukti bencana global

377
00:24:31,320 --> 00:24:33,840
melanda Bumi 12,800 tahun lalu,

378
00:24:34,480 --> 00:24:39,000
termasuklah banjir besar yang memusnahkan
Tanah Keruping Washington.

379
00:24:40,880 --> 00:24:43,880
Pasti ada lebih makna
di sebalik tata-rajah khusus

380
00:24:43,960 --> 00:24:47,640
matahari dan buruj-buruj
yang berada di Tiang 43.

381
00:24:48,960 --> 00:24:51,240
Ia berlaku pada satu solstis,

382
00:24:51,320 --> 00:24:55,960
dua kali satu kitaran
dalam tempoh 26,000 tahun,

383
00:24:56,040 --> 00:24:58,600
setiap kitaran hampir seabad.

384
00:25:00,480 --> 00:25:01,680
Ia agak menakutkan…

385
00:25:01,760 --> 00:25:02,920
GÖBEKLI TEPE - KUIL MENYAMPAIKAN
GEOGRAFI KOSMIK KUNO

386
00:25:03,000 --> 00:25:05,240
sebagai ahli arkeo-astronomi,
Paul Burley

387
00:25:05,320 --> 00:25:08,000
sedar bahawa
tatarajah yang sama dilihat

388
00:25:08,080 --> 00:25:10,640
pada solstis musim panas
12,800 tahun dahulu…

389
00:25:10,720 --> 00:25:11,680
pembina Göbekli Tepe membina kuil

390
00:25:11,760 --> 00:25:13,000
yang jelas menonjolkan masa
11,600 tahun ke hadapan mereka.

391
00:25:13,080 --> 00:25:13,920
yang berlaku hari ini!

392
00:25:14,000 --> 00:25:17,960
…telah kembali ke langit kita hari ini,
pada solstis musim sejuk.

393
00:25:20,480 --> 00:25:23,440
Adakah imejan pada
Tiang 43 menjadi pesanan

394
00:25:23,520 --> 00:25:27,760
direka oleh pakar astronomi
tamadun yang hilang?

395
00:25:29,760 --> 00:25:33,680
Amaran untuk masa depan, kepada kita,

396
00:25:34,440 --> 00:25:36,920
bahawa apa kita lakukan akan menimpa kita?

397
00:25:38,680 --> 00:25:43,600
Bahawa apabila Matahari dan bintang
ambil alih tatarajah ini ketika solstis,

398
00:25:43,680 --> 00:25:47,240
malapetaka ular langit boleh berulang?

399
00:25:51,440 --> 00:25:52,760
Jadi, ambil iktibar.

400
00:25:54,480 --> 00:25:57,400
Tanggapan itu harus membuat kita berfikir.

401
00:25:58,680 --> 00:26:01,240
Saya tak mahu meramalkan,
tapi adakah kita

402
00:26:01,320 --> 00:26:04,200
diancam oleh
hujan meteor Taurid hari ini?

403
00:26:04,280 --> 00:26:06,240
Ia membahayakan nenek moyang kita.

404
00:26:06,320 --> 00:26:09,000
Ia punca malapetaka
di Bumi 12,800 tahun dahulu.

405
00:26:09,080 --> 00:26:10,200
Bolehkah ia berulang?

406
00:26:10,280 --> 00:26:11,880
Kita memang dalam bahaya.

407
00:26:13,080 --> 00:26:16,320
Malah, pengiraan oleh ahli astronomi

408
00:26:16,400 --> 00:26:19,000
ialah kita di ambang bahaya sekarang

409
00:26:19,080 --> 00:26:23,760
kerana bahagian Taurid yang lebih tebal
boleh menjejaskan Bumi.

410
00:26:26,400 --> 00:26:30,840
Semakin ramai saintis kini
menerima hipotesis impak Dryas Awal…

411
00:26:35,280 --> 00:26:40,120
dan minat yang semakin pesat ini
tidak lagi terhad kepada saintis.

412
00:26:44,080 --> 00:26:44,920
PENGAUDIO SIAR

413
00:26:45,000 --> 00:26:48,080
Jika sesuatu menghentam Bumi
sekitar 12,000 tahun lalu,

414
00:26:48,160 --> 00:26:51,040
dan merombak tamadun,
ia adalah teori yang menarik.

415
00:26:51,120 --> 00:26:53,960
Tapi teori itu patut dibincangkan.

416
00:26:54,760 --> 00:27:00,040
Saya rasa ada begitu banyak emosi
berkait dengan teori awak

417
00:27:00,120 --> 00:27:02,800
dan dalam menentangnya juga.

418
00:27:02,880 --> 00:27:06,520
Bagaimana arkeologi
arus perdana menolak hal ini?

419
00:27:06,600 --> 00:27:08,720
Apakah hujah yang biasa?

420
00:27:09,360 --> 00:27:12,560
Hujahnya, "Kami ahli arkeologi,
kami tahu yang terbaik."

421
00:27:12,640 --> 00:27:15,400
Untuk menunjuk kuasa,
"Terima pentarikhan kami."

422
00:27:15,480 --> 00:27:18,200
"Kami dah buat kajian,
inilah keputusannya."

423
00:27:18,280 --> 00:27:24,040
Ia amat pelik, orang akan cuma terima
dan bercakap tentang satu naratif sahaja.

424
00:27:24,120 --> 00:27:27,280
Naratif yang mereka mulakan lama dahulu…

425
00:27:27,360 --> 00:27:28,200
Ya.

426
00:27:28,280 --> 00:27:29,760
…dan tak mahu ia didebatkan.

427
00:27:30,560 --> 00:27:33,200
Mungkin kerana ia mengancam tanggapan

428
00:27:33,280 --> 00:27:36,880
bahawa kita puncak dan kemuncak
keseluruhan sejarah manusia.

429
00:27:36,960 --> 00:27:40,160
Mungkin tanggapan
tentang tamadun yang telah hilang

430
00:27:40,240 --> 00:27:42,080
menimbulkan soalan menggusarkan

431
00:27:42,160 --> 00:27:44,400
bahawa kita tamadun hilang masa depan.

432
00:27:48,880 --> 00:27:53,400
Jika kita perlu menghadapi
bencana global yang besar

433
00:27:53,480 --> 00:27:55,200
seperti yang berlaku dulu,

434
00:27:55,280 --> 00:27:58,040
yang diketahui berlaku
pada hujung Zaman Ais,

435
00:27:58,120 --> 00:28:02,120
saya rasa tamadun kita
tak mungkin dapat bertahan.

436
00:28:05,880 --> 00:28:11,040
Jadi, tak sukar untuk membayangkan
bahawa tamadun maju yang lebih awal

437
00:28:11,120 --> 00:28:12,520
mungkin telah dihapuskan,

438
00:28:13,040 --> 00:28:14,960
dipadam daripada ingatan

439
00:28:15,040 --> 00:28:18,560
ketika kiamat purba ini
12,800 tahun dahulu.

440
00:28:22,120 --> 00:28:25,560
Selepas kesan kosmik itu pada bongkah ais,

441
00:28:25,640 --> 00:28:30,160
paras laut naik, menelan semua
tanah pantai yang rendah

442
00:28:30,240 --> 00:28:33,200
itu mungkin diselesaikan oleh budaya maju.

443
00:28:35,440 --> 00:28:37,320
Tempat seperti Sundaland…

444
00:28:39,640 --> 00:28:42,120
…semenanjung Malta,
atau Tebing Besar Bahama.

445
00:28:42,200 --> 00:28:43,600
JALAN BIMINI
PULAU BAHAMA

446
00:28:44,960 --> 00:28:45,880
Di Indonesia…

447
00:28:46,880 --> 00:28:49,640
…mangsa yang terselamat berundur ke bukit,

448
00:28:49,720 --> 00:28:53,760
meninggalkan petunjuk yang menggoda
kepada seni bina canggih mereka.

449
00:28:55,040 --> 00:28:57,200
Beberapa mangsa terselamat di Turki…

450
00:28:57,280 --> 00:28:58,120
DERINKUYU
TURKI

451
00:28:58,200 --> 00:29:00,760
…mengorek tempat perlindungan bawah tanah

452
00:29:00,840 --> 00:29:02,680
jika lebih banyak meteor melanda.

453
00:29:03,840 --> 00:29:05,600
Di Mediterranean, di Malta…

454
00:29:06,600 --> 00:29:08,240
…mangsa terselamat bina kuil

455
00:29:08,320 --> 00:29:11,520
sejajar dengan bintang
paling terang di langit mereka…

456
00:29:12,520 --> 00:29:15,560
…merisaukan serangan
komet yang seterusnya.

457
00:29:16,880 --> 00:29:18,080
Mereka meredah lautan…

458
00:29:19,080 --> 00:29:21,760
…menurunkan ilmu geografi
kepada orang lain.

459
00:29:23,440 --> 00:29:26,480
Penampilan mereka
tercatat dalam tradisi purba,

460
00:29:26,560 --> 00:29:28,920
malah diukir pada batu.

461
00:29:29,920 --> 00:29:30,800
BUSUT ULAR
AS

462
00:29:30,880 --> 00:29:35,160
Mereka mengarahkan budaya kurang maju
untuk mengingati hal yang berlaku

463
00:29:35,240 --> 00:29:36,520
dengan monumen besar

464
00:29:36,600 --> 00:29:39,920
yang menggabungkan
penjajaran khusus serta boleh tarikh,

465
00:29:41,840 --> 00:29:45,440
dan peringatan merakam tarikh
dan ditanam seperti kapsul masa.

466
00:29:45,520 --> 00:29:46,440
GÖBEKLI TEPE
TURKI

467
00:29:52,280 --> 00:29:58,000
Manusia purba membantu hidupkan semula
kemanusiaan dalam landskap tak sempurna.

468
00:30:01,880 --> 00:30:04,600
Dalam pengembaraan saya
selama beberapa dekad,

469
00:30:04,680 --> 00:30:09,120
saya belajar menghormati
kebijaksanaan iaitu sains orang kuno,

470
00:30:09,200 --> 00:30:10,400
KEBUK - TEMBOK BUATAN
LAPISAN 2 - LAPISAN 3 - LAPISAN 4

471
00:30:10,480 --> 00:30:12,600
Mereka memahami ancaman dari langit,

472
00:30:12,680 --> 00:30:16,360
dan terus menumpukan
perhatian pada kosmos,

473
00:30:16,440 --> 00:30:20,000
dan interaksi yang ada kalanya
membawa maut dengan Bumi.

474
00:30:21,720 --> 00:30:24,280
Mitos dan struktur peringatan mereka,

475
00:30:24,360 --> 00:30:27,640
betul-betul sejajar
dengan bintang dan Matahari

476
00:30:27,720 --> 00:30:29,480
menjadi saksi obsesi ini

477
00:30:30,680 --> 00:30:33,840
dan ingatan peristiwa dahsyat
di penghujung Zaman Ais

478
00:30:33,920 --> 00:30:38,800
yang mengubah kisah manusia selamanya
dan melahirkan dunia moden.

479
00:30:42,040 --> 00:30:47,920
Mungkin tamadun maju kita sendiri
patut mempedulikan amaran mereka,

480
00:30:48,800 --> 00:30:52,480
supaya kisah kita sendiri
tak berakhir dengan cara yang sama.

481
00:31:21,600 --> 00:31:26,600
Terjemahan sari kata oleh
Nurul Balqis binti Abu Bakar