1
00:00:06,040 --> 00:00:08,920
ISANG SERIES MULA SA NETFLIX

2
00:00:14,480 --> 00:00:18,000
Sa mga lugar sa mundo,
nakita namin ang pinaniniwalaan kong

3
00:00:18,080 --> 00:00:21,160
mga bakas ng daliri
ng nawawalang sibilisasyon

4
00:00:22,360 --> 00:00:24,400
na mula pa sa huling Ice Age.

5
00:00:25,280 --> 00:00:26,760
Ang huling misteryo ay

6
00:00:26,840 --> 00:00:29,440
anong nangyari sa maunlad na sibilisasyon?

7
00:00:30,880 --> 00:00:34,760
May mga bakas sa pinagmulan
ng mga alamat ng sinaunang kultura,

8
00:00:35,360 --> 00:00:38,520
dahil karamihan
ay nagsasabi ng parehong kuwento.

9
00:00:40,680 --> 00:00:42,520
Ayos sa mga alamat na ito,

10
00:00:42,600 --> 00:00:44,040
noong unang panahon,

11
00:00:44,120 --> 00:00:47,680
ang sangkatauhan ay kabahagi ang Mundo
sa mas maunlad na lipunan,

12
00:00:49,480 --> 00:00:54,160
iyon man ay Atlantean,
o mga higante, o mga diyos sa Mundo.

13
00:00:55,600 --> 00:00:58,840
Nang nagkaroon ng nakakakilabot
na pandaigdigang sakuna,

14
00:00:59,520 --> 00:01:00,920
isang malaking pagbaha,

15
00:01:02,440 --> 00:01:06,160
iilan lamang ang napiling naligtas
upang mapunan muli ang Mundo.

16
00:01:06,880 --> 00:01:10,040
Na kalaunan ay binisita ng iba pang
mga nakaligtas,

17
00:01:10,760 --> 00:01:15,120
mga misteryosong dakilang guro,
na kadalasang dumarating sa dagat,

18
00:01:15,200 --> 00:01:18,680
para tumulong sa pagsilang muli
ng sangkatauhan

19
00:01:19,400 --> 00:01:21,800
at sibilisasyon na alam natin ngayon.

20
00:01:24,880 --> 00:01:26,400
Kinumpirma ng agham

21
00:01:26,480 --> 00:01:29,680
na ang gano'ng serye
ng mga kaganapang apocalyptic

22
00:01:29,760 --> 00:01:34,760
ay nangyari sa katapusan ng Ice Age,
mga 12,800 na taon ang nakalipas…

23
00:01:36,960 --> 00:01:41,040
isang kapanahunan na kilala ng mga heologo
bilang ang Younger Dryas.

24
00:01:48,280 --> 00:01:49,920
Sa kasunod lamang nito,

25
00:01:50,000 --> 00:01:54,480
nagsimula ang ating mga ninuno
na magtanim at mag-alaga ng hayop,

26
00:01:55,040 --> 00:01:56,280
gumawa ng mga lipunan

27
00:01:56,360 --> 00:01:59,040
at magtayo
ng malaking megalitikong istruktura

28
00:01:59,760 --> 00:02:01,640
na nakahanay sa mga bituin.

29
00:02:04,640 --> 00:02:05,800
Pero bakit?

30
00:02:07,160 --> 00:02:11,760
Ito ay misteryo na ang mga kilalang
arkeologo ay walang tunay na paliwanag,

31
00:02:11,840 --> 00:02:13,880
maliban sa "iyon ang nangyari."

32
00:02:15,280 --> 00:02:17,680
Pero ako'y may radikal na ibang mungkahi.

33
00:02:18,360 --> 00:02:20,960
Tanungin ang sarili
kung 'yon ang kasaysayan?

34
00:02:23,120 --> 00:02:24,760
O matagal na bago iyon?

35
00:02:37,360 --> 00:02:42,680
KALAMIDAD AT MULING PAGBANGON

36
00:02:45,080 --> 00:02:46,320
Posible

37
00:02:46,400 --> 00:02:50,440
na ang mga bakas ng nawawalang maunlad
na sibilisasyong hinahanap ko

38
00:02:51,080 --> 00:02:55,000
ay natangay ng mga sakuna
ng Younger Dryas.

39
00:02:55,760 --> 00:02:59,520
Pero ang ebidensyang heolohikal
ng apocalyptic na sandaling iyon

40
00:02:59,600 --> 00:03:00,760
ay mayroon pa rin.

41
00:03:02,000 --> 00:03:03,120
At naniniwala ako.

42
00:03:05,160 --> 00:03:08,280
Dito, sa hilagang-kanluran ng Amerika,

43
00:03:08,840 --> 00:03:13,360
sa parte ng silangan ng Washington
na kilala bilang Channeled Scablands.

44
00:03:19,080 --> 00:03:22,360
Ito ay natatanging apocalyptic na tanawin,

45
00:03:22,440 --> 00:03:26,560
isang kamangha-manghang lugar
na sumasaklaw ng 2,000 milyang kuwadrado.

46
00:03:29,080 --> 00:03:33,960
Ang mga tanawing ito ay ebidensiya
ng isang malaking

47
00:03:34,040 --> 00:03:37,000
halos hindi mailarawan na sakuna.

48
00:03:42,640 --> 00:03:45,720
Lugar na matagal nang
pinapamangha ang mga heologo,

49
00:03:46,880 --> 00:03:49,080
na may malalaking galos sa bato,

50
00:03:49,680 --> 00:03:54,880
malalaking lubak,
at kahanga-hangang mga talon.

51
00:03:58,240 --> 00:04:02,160
Lahat ng ito ay nagsama-sama
para magmukhang hindi makamundo.

52
00:04:02,240 --> 00:04:03,720
Hindi sa mundong ito.

53
00:04:05,440 --> 00:04:07,440
Ang fossilized na talon na ito,

54
00:04:08,680 --> 00:04:10,920
na pinangalanang Dry Falls,

55
00:04:11,000 --> 00:04:14,720
ay mataas ang antas sa mga natural
na kababalaghan ng Channeled Scablands,

56
00:04:15,800 --> 00:04:17,160
at kahit sa mundo.

57
00:04:19,080 --> 00:04:22,880
Ito ay napakalaki na halos imposibleng
maunawaan ang sukat nito.

58
00:04:25,920 --> 00:04:30,040
Ang Falls ay isang seksyon lang
ng napakalawak na bangin

59
00:04:30,120 --> 00:04:33,200
na lumabas sa lupa,
daan-daang talampakan ang lalim,

60
00:04:33,280 --> 00:04:36,560
50 milya ang haba,
at halos tatlong milya ang lapad,

61
00:04:37,560 --> 00:04:38,600
na Grand Coulee.

62
00:04:40,600 --> 00:04:43,880
Naniniwala ang mga heologo
na lahat itong mga pormasyon

63
00:04:43,960 --> 00:04:45,400
ay ginawa ng pagbaha

64
00:04:45,960 --> 00:04:49,640
na naganap no'ng panahon
ng huling Ice Age.

65
00:04:50,840 --> 00:04:55,040
Kung kailan at paano naganap
ito, bagaman, ay nananatiling misteryo,

66
00:04:55,120 --> 00:04:58,960
isang naging kontrobersiya
sa mga heologo nang ilang dekada na.

67
00:04:59,040 --> 00:05:01,360
Ano ba talaga ang nangyari rito?

68
00:05:02,840 --> 00:05:07,600
At maaari kayang kaugnay ito sa nangyari
ro'n sa nawalang maunlad na sibilisasyon

69
00:05:07,680 --> 00:05:08,960
ng Ice Age?

70
00:05:12,480 --> 00:05:14,720
Para maunawaan ko ang lahat ng ito,

71
00:05:14,800 --> 00:05:17,720
ang heologo at manunulat
na si Randall Carlson,

72
00:05:17,800 --> 00:05:21,320
na sinisiyasat
ang Scablands nang ilang dekada na,

73
00:05:21,400 --> 00:05:26,040
ay sinamahan ako sa lugar ng Grand Coulee
na kilala bilang Lenore Lake.

74
00:05:27,240 --> 00:05:30,320
Anumang dahilan,
walang tanong sa isip ng sinuman…

75
00:05:30,440 --> 00:05:33,400
na ito ang resulta ng pagbaha

76
00:05:33,480 --> 00:05:35,680
sa sukat na halos hindi makuwenta.

77
00:05:35,760 --> 00:05:38,200
Una kong impresyon, tingin pa sa mapa,

78
00:05:38,280 --> 00:05:42,080
ay ito ang lugar
na nawasak, nasira at napinsala.

79
00:05:42,160 --> 00:05:44,200
Anong kuwento nitong tanawin?

80
00:05:44,280 --> 00:05:46,560
Ngayon, karamihan sa tipikal na modelo,

81
00:05:46,640 --> 00:05:48,600
-ang pinagmulan ng tubig…
-Oo.

82
00:05:48,680 --> 00:05:51,720
…na gumawa sa Scablands,
ay ang Lake Missoula.

83
00:05:54,880 --> 00:05:56,680
Noong huling Ice Age,

84
00:05:56,760 --> 00:06:00,440
natakpan ng mga yelo
ang hilagang bahagi ng North America,

85
00:06:00,520 --> 00:06:01,760
baybayin sa baybayin.

86
00:06:03,920 --> 00:06:09,160
Ilang milyong milya kuwadrado ng yelo, may
sapat na tubig para punan ang karagatan.

87
00:06:11,840 --> 00:06:14,400
At sa timog na bahagi ng yelo,

88
00:06:14,480 --> 00:06:16,640
nabuo ang tubig-tabang na lawa.

89
00:06:18,480 --> 00:06:20,920
Isang glacial na lawa, ang Missoula,

90
00:06:21,000 --> 00:06:25,640
ay mayroong tubig na kasingdami ng
pinagsamang lawa ng Erie at Ontario,

91
00:06:26,520 --> 00:06:29,880
nasasaklaw ang ngayon
ay hilagang-kanlurang Montana.

92
00:06:33,080 --> 00:06:36,400
Ang kasalukuyang teorya
ay naharangan ang Lake Missoula

93
00:06:36,480 --> 00:06:39,800
ng parang natural na dam ng yelo
na nasira.

94
00:06:45,840 --> 00:06:46,920
Tanggalin ang dam,

95
00:06:47,000 --> 00:06:50,360
lahat ng tubig ay aagos dito sa kanluran
tulad nito.

96
00:06:53,520 --> 00:06:56,440
At para maestima
ang mga pinsalang ito sa tanawin,

97
00:06:57,040 --> 00:07:03,720
naisip ng mga heologo na ang dam ng yelo
ay nabuo muli at nasira nang paulit-ulit,

98
00:07:03,800 --> 00:07:08,760
na nagsanhi ng dose-dosenang pagbaha
sa ilang libong taon,

99
00:07:08,840 --> 00:07:12,960
unti-unting hinuhulma ang Scablands
sa nakikita natin ngayon.

100
00:07:14,440 --> 00:07:16,280
Kaya lumabas sa Lake Missoula,

101
00:07:16,360 --> 00:07:19,200
at dahil di sapat ang pag-ubos
ng Lake Missoula,

102
00:07:19,280 --> 00:07:21,600
nangailangan ng 80 o 90 na pag-ubos.

103
00:07:21,680 --> 00:07:22,760
Nakakatulong iyon.

104
00:07:25,120 --> 00:07:30,440
Iyon ay mausisang gawa-gawa na paliwanag
para sa magandang tanawin.

105
00:07:33,080 --> 00:07:37,560
May malakas na tinatawag
na "uniformitarian trend" sa heologo.

106
00:07:37,640 --> 00:07:40,880
Ayaw ng mga modernong heologo
ang mga kataklismo.

107
00:07:40,960 --> 00:07:45,120
Mas gusto nila ang mahaba, mabagal,
unti-unting paliwanag sa mga bagay,

108
00:07:45,200 --> 00:07:47,960
at gusto ang pananaw
na ang mga bagay ngayon

109
00:07:48,040 --> 00:07:49,640
ay pareho sa nakaraan,

110
00:07:49,720 --> 00:07:52,640
kahit na para sa akin
iyon ay walang kabuluhan.

111
00:07:54,040 --> 00:07:56,720
Naniniwala si Randall
na ang katibayan dito

112
00:07:56,800 --> 00:08:00,080
ay nagpakita hindi ng mga siglo
ng unti-unting pagbaha,

113
00:08:00,160 --> 00:08:06,560
pero ng isang malakihang malupit na
delubyo na tumagal lang ng ilang linggo.

114
00:08:06,640 --> 00:08:08,960
-Hindi lang ito tubig, ano?
-Hindi.

115
00:08:09,040 --> 00:08:11,080
-Oo.
-Hanggang sa kayang makita,

116
00:08:11,800 --> 00:08:15,640
magiging malupit, kumukulo,
magulong senaryo.

117
00:08:17,400 --> 00:08:20,040
Gumagalaw na tubig
na barado ng libong yelo.

118
00:08:21,160 --> 00:08:24,000
Lahat ng nasa pagitan nitong talampas
ay naalis.

119
00:08:24,080 --> 00:08:25,240
Oo.

120
00:08:26,520 --> 00:08:30,320
Isang napakalaking di-maisip na malupit
na pangyayari.

121
00:08:32,840 --> 00:08:34,280
Para bigyan ka ng ideya,

122
00:08:34,360 --> 00:08:38,200
kung kukunin ang bawat ilog sa Daigdig
mula sa bawat kontinente,

123
00:08:38,280 --> 00:08:40,039
pagsasamahin lahat,

124
00:08:40,600 --> 00:08:43,080
mumultiplikahin pa sa di bababa sa sampu

125
00:08:43,159 --> 00:08:45,919
para makuha ang dami ng tubig
na umaagos dito.

126
00:08:46,000 --> 00:08:48,799
Wow! Talagang nailalagay niyan
sa perspektibo.

127
00:08:54,600 --> 00:08:57,680
Talagang nakakasindak na tanawin,

128
00:08:57,760 --> 00:09:00,480
na nagsasabi sa 'kin ng sinaunang sakuna.

129
00:09:01,880 --> 00:09:05,800
Isang sakuna sa sukat
na halos imposible nang maisip ngayon.

130
00:09:09,760 --> 00:09:15,000
Noong Ice Age, ito ay isang lugar
ng malambot na damuhan,

131
00:09:15,080 --> 00:09:18,760
na puno ng mga naglilibot
na mga antelop at mga mastodon,

132
00:09:19,920 --> 00:09:22,600
hanggang sa dumating ang kalupitan.

133
00:09:29,520 --> 00:09:33,360
Naglabas ng napakalaking talon
ang tubig-baha

134
00:09:33,440 --> 00:09:36,360
na puwedeng kasinglaki
ng sampung Niagara Falls,

135
00:09:36,440 --> 00:09:39,920
dalawa't kalahating beses na mataas,
pitong beses na mas malawak,

136
00:09:40,520 --> 00:09:43,400
at 3,000 beses na mas malakas.

137
00:09:47,640 --> 00:09:49,200
Gaano kabilis iyon?

138
00:09:49,280 --> 00:09:51,480
Tingin ko'y napakabilis nangyari.

139
00:09:51,560 --> 00:09:54,160
-Baka nalikha ng ilang linggo?
-Oo.

140
00:09:58,640 --> 00:10:03,320
Ang pinakamalinaw na patunay ay narito,
sa lugar na kung tawagin ay Wallula Gap,

141
00:10:04,680 --> 00:10:10,000
kung saan ang tubig-baha ay nakaukit ng
malaking canyon, 1,200 talampakang lalim,

142
00:10:11,680 --> 00:10:15,320
iniwan itong mga napakalalaking mga bato…

143
00:10:17,720 --> 00:10:19,480
kilala bilang Twin Sisters.

144
00:10:21,000 --> 00:10:23,120
Pruweba ng bilis at bangis

145
00:10:24,160 --> 00:10:27,920
ng pinakamalaking pagbaha
sa kasaysayan ng tao.

146
00:10:32,840 --> 00:10:35,240
Ang pananaliksik ay nagpakitang ang pagbuo

147
00:10:35,320 --> 00:10:42,080
ay di lang milenyong gawa ng unti-unting
pagguho, gaya ng sabi ng mga heologo.

148
00:10:44,560 --> 00:10:46,960
At no'ng matapos itong malaking delubyo,

149
00:10:47,560 --> 00:10:48,600
ang umuurong na tubig

150
00:10:48,680 --> 00:10:52,800
ay di lang nag-iwan
ng mga tore ng mas matigas na bato.

151
00:10:54,280 --> 00:10:58,080
Sa malapit, sa lugar
na kilala bilang Camas Prairie,

152
00:10:58,160 --> 00:11:01,080
ay ang malalaking paalon-alon sa tanawin.

153
00:11:02,800 --> 00:11:05,520
Sobrang ayos nila at perpektong nabuo,

154
00:11:05,600 --> 00:11:09,120
sinumang pupunta sa baybayin
at makakita ang along nawawala

155
00:11:09,200 --> 00:11:13,680
ay makikita na ang umuurong na alon
ay nag-iiwan ng paalon-alon sa buhangin,

156
00:11:13,760 --> 00:11:16,680
at ang paalon-alon
ay kalahating pulgada ang taas

157
00:11:16,760 --> 00:11:18,200
at ilang talampakan ang haba.

158
00:11:18,280 --> 00:11:21,400
Ang mayroon sa Camas Prairie
ay paalun-alon na current

159
00:11:21,480 --> 00:11:26,480
na nasa 30 hanggang 50 na talampakang taas
at 300 na talampakang haba.

160
00:11:28,240 --> 00:11:31,680
Parehong kaganapan sila
na sanhi ng pag-urong ng tubig.

161
00:11:31,760 --> 00:11:35,080
Pero ang paalon-alon sa tanawin
ay malaking kaganapan,

162
00:11:35,160 --> 00:11:39,440
napakaraming tubig na dumaan sa tanawin
at pagkatapos ay umatras.

163
00:11:40,880 --> 00:11:42,440
Tunay na sakuna.

164
00:11:42,520 --> 00:11:43,800
Sakuna, oo.

165
00:11:43,880 --> 00:11:47,960
Kung may nakaligtas dahil sa suwerte,

166
00:11:48,040 --> 00:11:49,720
makakalabas sila sa resulta

167
00:11:49,800 --> 00:11:52,400
na iniisip na ang buong mundo
ay nasira na.

168
00:11:57,360 --> 00:12:02,880
Ang Scablands ay nagpapakita ng lahat ng
senyales ng malaking, nangwawasak na baha

169
00:12:02,960 --> 00:12:04,960
na hindi nagtagal,

170
00:12:06,680 --> 00:12:09,880
katulad ng inilarawan
sa mga kuwento sa buong mundo.

171
00:12:15,440 --> 00:12:21,360
At malabong lahat ng tubig ay mula sa Lake
Missoula, gaya ng sabi ng mga heologo.

172
00:12:21,960 --> 00:12:23,360
Alisin mo ang dam ng yelo,

173
00:12:23,920 --> 00:12:27,000
aagos lahat ng tubig pakanluran gaya nito…

174
00:12:27,120 --> 00:12:30,440
…pero mahahanap natin sa timog na pader,

175
00:12:31,160 --> 00:12:33,400
may malaking deposito ng graba.

176
00:12:34,080 --> 00:12:35,680
Aagos patimog itong tubig.

177
00:12:35,760 --> 00:12:38,160
At diyan maghihiwalay mula sa daluyan.

178
00:12:38,240 --> 00:12:41,880
Makikita mo ang pinagmulan ng baha
sa yelo, di sa lawang ito.

179
00:12:41,960 --> 00:12:42,960
Tama.

180
00:12:43,040 --> 00:12:45,160
Inaamin na ngayon at kinikilala

181
00:12:45,240 --> 00:12:47,920
na, baka may iba pang lawa dito sa taas.

182
00:12:48,000 --> 00:12:51,800
At ang dapat talaga nating gawin
ay tumingin sa hilaga.

183
00:12:51,880 --> 00:12:53,600
-Para tingnan ang tuktok.
-Oo.

184
00:12:53,680 --> 00:12:55,760
Para balikan ang teorya ng daluyan,

185
00:12:55,840 --> 00:12:58,880
inilagay ang mga baha
sa tiyak na takdang panahon,

186
00:12:58,960 --> 00:13:02,240
sa 18,000 hanggang 15,500-taong
haba ng pagitan.

187
00:13:02,320 --> 00:13:06,000
Oo. Tingin ko dapat nating
suriing mabuti ang ilang mga petsa.

188
00:13:06,080 --> 00:13:08,000
Dahil wala akong maisip sa panahong iyon

189
00:13:08,080 --> 00:13:09,960
magbibigay ng matinding enerhiya

190
00:13:10,040 --> 00:13:11,640
para ilabas ang ganitong tubig.

191
00:13:13,040 --> 00:13:17,040
Ang dapat mangyari ngayon
ay buuin ang mga piraso ng palaisipan…

192
00:13:17,120 --> 00:13:19,160
-Oo.
-…para makuha ang buo,

193
00:13:19,240 --> 00:13:20,680
maliwanag na kabuuan.

194
00:13:24,080 --> 00:13:28,440
Iyong mas malaking kabuuan na hinahanap
ni Randall ay baka pausbong na.

195
00:13:30,160 --> 00:13:32,920
Sa halip na patuloy na tukuyin
ang Scablands

196
00:13:33,000 --> 00:13:35,480
bilang nakakalitong panrehiyong pangyayari

197
00:13:35,560 --> 00:13:38,400
na walang maliwanag na panlabas na sanhi,

198
00:13:38,480 --> 00:13:41,520
nilalagay ng argumento ni Randall
ang tanawing ito

199
00:13:41,600 --> 00:13:45,440
sa konteksto ng mas malawak,
talagang pandaigdigang pagkawasak

200
00:13:45,520 --> 00:13:47,880
na naganap sa dulo ng huling Ice Age.

201
00:13:50,320 --> 00:13:54,920
Hindi 18,000, o 15,500 taong nakalipas…

202
00:13:56,520 --> 00:13:59,280
…pero nasa 12,800 taong nakalipas…

203
00:14:00,960 --> 00:14:02,960
…sa simula ng Younger Dryas.

204
00:14:05,720 --> 00:14:09,200
Maaari bang ang pagkawasak
na makikita sa Scablands

205
00:14:09,280 --> 00:14:12,360
ay naging bahagi no'ng
mas malaking sinaunang sakuna

206
00:14:12,440 --> 00:14:16,760
na suspetsa ko'y bumura
ng isang buong maunlad na sibilisasyon?

207
00:14:21,640 --> 00:14:24,040
Isa pang tanawin ng sinaunang Amerika

208
00:14:24,120 --> 00:14:26,160
ang maaaring may huling bakas.

209
00:14:29,400 --> 00:14:30,920
1,200 milya sa timog,

210
00:14:31,560 --> 00:14:35,120
sa tuyong disyerto
sa hangganan ng US-Mexico,

211
00:14:36,680 --> 00:14:39,320
sa lugar na tinatawag na Murray Springs.

212
00:14:44,840 --> 00:14:48,960
Si Allen West ay miyembro
ng isang grupo ng mga mananaliksik

213
00:14:49,040 --> 00:14:52,560
na pinahanga ang komunidad
ng agham noong 2007,

214
00:14:52,640 --> 00:14:57,160
sa paglalathala ng papel
tungkol sa pambihirang natuklasan dito,

215
00:14:58,080 --> 00:15:03,760
sa lugar na may nakalantad na lupa
na may bagay na kilala bilang "black mat."

216
00:15:04,480 --> 00:15:06,520
Itong black mat na makikita rito…

217
00:15:06,600 --> 00:15:07,440
ALLEN WEST
MANANALIKSIK, KASANGGUNI SA GEOSCIENCE

218
00:15:07,520 --> 00:15:09,560
-Oo.
-…kinakatawan ang pagkalipol.

219
00:15:09,640 --> 00:15:15,440
Sa ilalim niyan, may mga buto ng mamot,
may mga buto ng Amerikanong kabayo,

220
00:15:15,520 --> 00:15:20,200
Amerikanong kamel, mga lobo,
at pusang saber-toothed.

221
00:15:20,280 --> 00:15:25,760
At sa ngayon, wala sa mga iyon
ang nahanap sa itaas ng patong na iyan.

222
00:15:26,560 --> 00:15:29,000
Karagdagan sa pagkalipol ng megafauna,

223
00:15:29,080 --> 00:15:31,240
mayroon ding pagkalipol ng mga tao.

224
00:15:31,320 --> 00:15:35,320
Iniisip namin na baka nasa 50 hanggang 60%
ng mga tao

225
00:15:35,400 --> 00:15:38,480
sa buong hilagang hating-globo
ay namatay noon.

226
00:15:38,560 --> 00:15:41,760
Tama. Napakadramatikong bilang niyan.

227
00:15:41,840 --> 00:15:44,320
Alam naming may nangyari,
di alam kung ano.

228
00:15:44,400 --> 00:15:46,440
Naharap kayo sa misteryo…

229
00:15:46,520 --> 00:15:48,840
-Oo.
-…na ginusto n'yong magsiyasat.

230
00:15:50,760 --> 00:15:54,920
Noong unang nadiskubre at sinuri
ang black mat no'ng 1960s,

231
00:15:55,960 --> 00:16:00,440
natukoy ng mga siyentipiko ang edad nitong
nasa 12,800 taong nakalipas,

232
00:16:00,520 --> 00:16:03,800
ang eksaktong sandali na simula
ng Younger Dryas.

233
00:16:06,080 --> 00:16:07,760
Kaya ako narito.

234
00:16:09,280 --> 00:16:12,080
Baka makatulong ang black mat sa paglutas

235
00:16:12,160 --> 00:16:16,680
di lang sa misteryong nagpasimula no'ng
kataklismong panahon sa una pa lang,

236
00:16:18,400 --> 00:16:23,400
pati na rin ang kung anuman ang puwedeng
nagpakawala ng napakalaking baha…

237
00:16:27,280 --> 00:16:29,480
na naglikha sa Scablands.

238
00:16:30,960 --> 00:16:32,520
Bilang bahagi ng pananaliksik,

239
00:16:32,600 --> 00:16:36,760
nagsagawa sila Allen ng mabusising
kemikal na pagsusuri ng black mat.

240
00:16:38,680 --> 00:16:42,200
Kaya pumunta kayo rito
at sinimulang siyasatin ang mat.

241
00:16:42,840 --> 00:16:46,120
Ang nahanap namin
ay tinunaw na salaming bilog-bilog.

242
00:16:46,720 --> 00:16:51,080
Ito ang unang tanda na may kaganapang
naganap sa mataas ang temperatura.

243
00:16:52,440 --> 00:16:54,120
Pero di namin alam kung ano.

244
00:16:55,480 --> 00:16:58,880
Ang temperaturang sapat
para tunawin ang lupa,

245
00:16:58,960 --> 00:17:00,160
iyon ba?

246
00:17:00,240 --> 00:17:02,040
Sapat para tumunaw ng kotse

247
00:17:02,120 --> 00:17:04,680
na naging tunaw na metal sa paradahan.

248
00:17:04,760 --> 00:17:05,600
Wow. Tama.

249
00:17:05,680 --> 00:17:07,080
Ano pang nakita rito?

250
00:17:07,160 --> 00:17:10,319
May mataas na bilang ng platinum
at ng iridium.

251
00:17:10,400 --> 00:17:13,000
Makakahanap ba ng platinum
at iridium dito?

252
00:17:13,079 --> 00:17:14,760
Hindi, di namin inaasahan.

253
00:17:15,599 --> 00:17:18,400
Di madalas makita iyon sa planetang ito.

254
00:17:19,359 --> 00:17:22,520
May isang bagay lang sa daigdig
ang makakagawa no'n,

255
00:17:22,599 --> 00:17:25,040
at iyon ay uri ng kosmikong pagtama.

256
00:17:25,680 --> 00:17:28,319
Bagay na asteroid o piraso ng kometang

257
00:17:28,400 --> 00:17:31,200
pumapasok sa atmospera at sumasabog sa ere

258
00:17:31,280 --> 00:17:32,920
o tumatama sa lupa?

259
00:17:33,000 --> 00:17:33,840
Tama iyan, oo.

260
00:17:35,920 --> 00:17:38,800
Isang kometa, isang mamamatay-lahi.

261
00:17:40,600 --> 00:17:43,440
Maipapaliwanag ba niyan
ang sakunang kataklismo

262
00:17:43,520 --> 00:17:46,080
na naganap sa dulo ng Younger Dryas?

263
00:17:46,880 --> 00:17:50,320
Nangyari iyon noon sa mga dinosaur.

264
00:17:54,560 --> 00:17:57,760
Walang kumontra na ito'y kosmikong tama,
asteroid o kometa,

265
00:17:57,840 --> 00:18:01,480
na nagsanhi sa pagkamatay
ng mga dinosaur 66 milyong taon na.

266
00:18:03,200 --> 00:18:05,720
Nag-iwan iyon ng ibang patong sa mundong

267
00:18:05,800 --> 00:18:08,160
makikita pa rin sa ilang lugar ngayon,

268
00:18:08,240 --> 00:18:11,560
at isang kaparehong patong
ang nakita sa Murray Springs.

269
00:18:14,880 --> 00:18:16,360
Nang ang grupo ni Allen

270
00:18:16,440 --> 00:18:20,280
ay napagtanto ang mga implikasyon
ng black mat sa Murray Springs,

271
00:18:21,080 --> 00:18:24,840
naglunsad sila ng maingat,
pangmatagalang imbestigasyon

272
00:18:25,720 --> 00:18:28,000
para malaman kung nagpakita
sa ibang lugar.

273
00:18:29,800 --> 00:18:32,920
At nagpakita nga, sa buong mundo.

274
00:18:37,240 --> 00:18:41,360
Ngayon, nahanap ang mga lugar
ng black mat sa North America,

275
00:18:41,440 --> 00:18:44,720
mula California hanggang Michigan
hanggang New Jersey,

276
00:18:44,800 --> 00:18:49,040
at mula Belgium sa hilagang Europa
hanggang Syria sa Middle East.

277
00:18:50,520 --> 00:18:53,440
Maraming potensiyal
na lugar ng pinagtamaan iyon,

278
00:18:53,520 --> 00:18:58,440
lahat ay nasa parehong panahon,
nasa 12,800 taong nakalipas.

279
00:19:01,280 --> 00:19:04,640
Napagtanto naming ito'y
tila uri ng malaking kaganapan.

280
00:19:04,720 --> 00:19:09,040
Naging malinaw sa amin ang kabuuang
isang sakuna ang nangyari.

281
00:19:11,440 --> 00:19:16,320
Pero kung may pagtama ng kometa,
nasaan ang nabutas na tinamaan?

282
00:19:18,000 --> 00:19:20,160
Palagay ko, nakita natin ang sagot

283
00:19:22,880 --> 00:19:24,560
sa may Scablands.

284
00:19:26,840 --> 00:19:29,920
Kung ang unang pagtama
sa simula ng Younger Dryas

285
00:19:30,000 --> 00:19:31,760
ay sa tuktok ng yelo,

286
00:19:31,840 --> 00:19:35,320
pagkatunaw ng yelo,
walang butas na makikita.

287
00:19:37,040 --> 00:19:39,040
Masusuportahan nito ang teorya ni Randall

288
00:19:39,120 --> 00:19:43,760
na ang biglaang sakuna ng pagbaha
na responsable sa Scablands

289
00:19:43,840 --> 00:19:48,200
ay di nagmula sa lawa
pero mula mismo sa tuktok ng yelo.

290
00:19:50,240 --> 00:19:54,520
Talagang hihilingin na muling isulat
ang kasaysayan na alam natin.

291
00:19:54,600 --> 00:19:55,440
Oo.

292
00:19:57,400 --> 00:20:00,680
Pero, ang isang pagtama lang
ay di makakagawa

293
00:20:00,760 --> 00:20:04,520
ng lahat ng lugar ng black mat na naimapa
ng grupo ni Allen.

294
00:20:06,400 --> 00:20:08,960
Humantong ito sa ideyang nakakagulat.

295
00:20:09,040 --> 00:20:13,480
Baka hindi isang kosmikong pagtama
ang nag-iwan ng bakas sa buong mundo,

296
00:20:13,560 --> 00:20:14,800
pero marami.

297
00:20:14,880 --> 00:20:18,600
Maikling matinding bagyo ng kosmiko
na nakatagpo ng Daigdig.

298
00:20:18,680 --> 00:20:21,800
Tinawag nilang
ang teorya ng pagtama ng Younger Dryas.

299
00:20:24,120 --> 00:20:26,880
'Wag isiping ang Daigdig ay natamaan
ng kometa,

300
00:20:26,960 --> 00:20:29,920
sa halip ay natamaan
ng libo-libong mga piraso.

301
00:20:30,000 --> 00:20:32,920
Isipin na 12,800 taong nakalipas,

302
00:20:33,000 --> 00:20:37,040
ang Daigdig ay dumaan sa
debris trail ng isang higanteng kometa.

303
00:20:43,560 --> 00:20:46,920
Iyon ay parang libo-libong
bombang atomika na sumasabog.

304
00:20:48,200 --> 00:20:53,320
Sa ilang oras lang,
isang nakakagulantang na pangyayari,

305
00:20:55,240 --> 00:21:00,160
naglalabas ng singaw ng tubig
at ulap ng alikabok na tumakip sa langit,

306
00:21:00,920 --> 00:21:03,360
na nagpababa ng temperatura.

307
00:21:04,800 --> 00:21:07,920
Isiping naninirahan sa Miami
at nagsasaya ka sa tabing-dagat,

308
00:21:08,960 --> 00:21:12,080
at biglang naging Anchorage, Alaska
ang klima.

309
00:21:13,280 --> 00:21:16,960
-Nang magdamag lang, talaga. Oo.
-Oo, sa loob ng ilang buwan.

310
00:21:21,000 --> 00:21:21,920
ANG PAGDATING NG KOMETA
AY NAGSANHI NG PAGKALIPOL

311
00:21:22,000 --> 00:21:23,600
No'ng sina Allen

312
00:21:23,680 --> 00:21:26,400
sa kilala ngayon na Comet Research Group,

313
00:21:26,480 --> 00:21:27,840
ay nilathala ang natuklasan,

314
00:21:27,920 --> 00:21:31,400
tulad ng inaasahan,
sila ay kinutya at nilibak.

315
00:21:31,480 --> 00:21:32,440
DEBATE NG MINI-ICE AGE
GINULAT ANG MUNDO NG HEOLOHIYA

316
00:21:33,240 --> 00:21:36,680
Ang mga siyentipiko'y
tinuruan na mangutya ng mga bagay.

317
00:21:36,760 --> 00:21:39,280
Mabuting mag-alinlangan, mangutya'y hindi.

318
00:21:41,000 --> 00:21:43,560
Ang nakakabahala pa sa kanilang natuklasan

319
00:21:43,640 --> 00:21:46,960
ay ang pinagmulan
ng cometary debris na iyon.

320
00:21:48,120 --> 00:21:49,960
Ang Taurid meteor stream,

321
00:21:51,920 --> 00:21:55,720
parte sa langit na dinadaanan ng Daigdig
dalawang beses kada taon

322
00:21:55,800 --> 00:21:58,120
sa huling bahagi ng Hunyo at Oktubre.

323
00:21:59,080 --> 00:22:02,200
Tinatayang maaaring mayroong 200 bagay

324
00:22:02,280 --> 00:22:04,120
na isang kilometro ang diameter

325
00:22:04,200 --> 00:22:06,560
na umiikot sa Taurid meteor stream.

326
00:22:11,920 --> 00:22:13,120
Ang ebidensiya

327
00:22:13,200 --> 00:22:15,360
ng mga siyentipiko ng Comet Research Group

328
00:22:15,440 --> 00:22:22,200
ay di bababa sa malaking pandaigdigang
kataklismo mga 12,800 taong nakalipas,

329
00:22:22,280 --> 00:22:25,720
sakunang sapat ang laki
para maalis ang lahat ng bakas

330
00:22:25,800 --> 00:22:28,400
ng maunlad na sibilisasyon ng Ice Age,

331
00:22:28,480 --> 00:22:30,520
at maipaliwanag agad

332
00:22:30,600 --> 00:22:33,800
ang misteryong iniimbestigahan ko
sa loob ng 30 taon.

333
00:22:36,240 --> 00:22:40,240
Baka ito ang dahilan kaya ang sinaunang
sibilisasyong lumitaw pagkatapos

334
00:22:40,320 --> 00:22:44,360
ay sobrang siyentipikong nakatuon
sa kalangitan.

335
00:22:45,360 --> 00:22:48,080
Ito ay lugar na dapat pagtuunan ng pansin

336
00:22:48,160 --> 00:22:50,440
dahil may bagay na mapanganib sa taas

337
00:22:50,520 --> 00:22:52,320
at tumatapos ng sibilisasyon.

338
00:22:55,800 --> 00:22:58,800
Sa Göbekli Tepe sa Turkey, nakita natin

339
00:22:58,880 --> 00:23:03,840
kung paano inalala ng mga sinauna
ang sakuna na ito sa bato.

340
00:23:03,920 --> 00:23:08,520
Nagtala ng mga konstelasyon sa kalangitan
noong panahong iyon sa Pillar 43.

341
00:23:09,720 --> 00:23:12,680
Pero maaaring may isa pang mensahe
ang mga haligi

342
00:23:13,400 --> 00:23:16,080
na gustong ipakita ni Dr. Martin Sweatman,

343
00:23:16,160 --> 00:23:19,000
isang bagay na pinaniniwalaan niyang
isang tala

344
00:23:19,080 --> 00:23:23,520
ng kung kailan at mula saan
dumating ang ulan ng bulalakaw.

345
00:23:25,840 --> 00:23:28,240
Ang mayroon dito, may mga ahas…

346
00:23:28,320 --> 00:23:29,440
DR. MARTIN SWEATMAN
UNIBERSIDAD NG EDINBURGH

347
00:23:29,520 --> 00:23:32,480
…na nagmula sa katawan
at mga binti ng soro.

348
00:23:33,440 --> 00:23:35,880
At kung magpapatuloy sa kabila ng haligi,

349
00:23:35,960 --> 00:23:39,720
at muli, mayroong mga ahas
na nagmula sa mga ibong ito.

350
00:23:40,440 --> 00:23:45,440
Ang sinaunang kultura ay nakita
ang mga bulalakaw bilang ahas ng langit.

351
00:23:45,520 --> 00:23:48,080
Walang seryosong pagtatalo tungkol diyan.

352
00:23:48,160 --> 00:23:52,160
Maaaring masabi na mga bulalakaw
na mula sa mga konstelasyon…

353
00:23:52,240 --> 00:23:53,080
Oo.

354
00:23:53,160 --> 00:23:55,840
…mataas na nakabaluktot na mga ibon
ay Pisces.

355
00:23:55,920 --> 00:23:56,760
Tama.

356
00:23:56,840 --> 00:23:59,600
At dito mayroong konstelasyon na Aquarius,

357
00:23:59,680 --> 00:24:01,840
iniisip naming 'yon ang sa soro.

358
00:24:01,920 --> 00:24:04,280
Noong binuo ang Göbekli Tepe,

359
00:24:04,360 --> 00:24:09,480
ito ang mga konstelasyon kung saan nagmula
ang Taurid meteor stream.

360
00:24:10,280 --> 00:24:11,400
Sinasabi nilang

361
00:24:11,480 --> 00:24:15,120
ang Taurid meteor stream
ay lumalabas mula sa Aquarius

362
00:24:15,200 --> 00:24:17,440
at pagkatapos mula sa Pisces,

363
00:24:17,520 --> 00:24:20,400
at nagaganap iyon sa loob ng ilang linggo.

364
00:24:21,320 --> 00:24:25,360
Tala ng bagyo ng mga piraso ng kometa
na nagtagal nang ilang linggo.

365
00:24:27,600 --> 00:24:31,240
Iyon ang panahon na akma
sa lahat ng katibayan sa kataklismo

366
00:24:31,320 --> 00:24:33,840
na tumama sa Daigdig
12,800 taon ang nakalipas,

367
00:24:34,480 --> 00:24:39,000
kasali ang matinding pagbaha
na sumira sa Washington Scablands.

368
00:24:40,880 --> 00:24:43,880
At baka mayroong higit pa
sa tiyak na pagkakaayos

369
00:24:43,960 --> 00:24:47,640
ng Araw at mga konstelasyong
nakasaad sa Pillar 43.

370
00:24:48,960 --> 00:24:51,240
Nagaganap iyon sa isang solstice,

371
00:24:51,320 --> 00:24:55,960
dalawang beses lang sa isang ikot
na mababa sa 26,000 na taon,

372
00:24:56,040 --> 00:24:58,600
bawat balik ay tumatagal
ng halos isang siglo.

373
00:25:00,480 --> 00:25:01,680
Napansin kong kakaiba…

374
00:25:01,760 --> 00:25:02,920
GÖBEKLI TEPE - MGA TEMPLONG NAGSASABI
NG SINAUNANG KOSMIKONG HEOGRAPIYA

375
00:25:03,000 --> 00:25:05,240
…sabi ni archaeoastronomer Paul Burley,

376
00:25:05,320 --> 00:25:08,000
na ang eksakto na parehong pagkakaayos

377
00:25:08,080 --> 00:25:10,640
na nakita sa solstice
mga 12,800 taong nakalipas…

378
00:25:10,720 --> 00:25:11,680
ang mga tagatayo ng Göbekli Tepe
ay nagtayo ng templo

379
00:25:11,760 --> 00:25:13,000
na tila ipinapakita ang panahon
11,600 taon sa hinaharap

380
00:25:13,080 --> 00:25:13,920
nangyayari na ngayon!

381
00:25:14,000 --> 00:25:17,960
…ay nagbalik na sa kalangitan ngayon,
sa taglamig na solstice.

382
00:25:20,480 --> 00:25:23,440
Maaari kayang ang paglalarawan
ng Pillar 43 ay mensahe

383
00:25:23,520 --> 00:25:27,760
na ginawa ng mga dalubhasang astronomo
ng nawalang sibilisasyon?

384
00:25:29,760 --> 00:25:33,680
Isang babala sa hinaharap, sa atin,

385
00:25:34,440 --> 00:25:36,920
na may balik ang anumang aksiyon?

386
00:25:38,680 --> 00:25:43,600
Na kapag nagawa muli ng Araw at mga bituin
itong pagkakaayos sa solstice,

387
00:25:43,680 --> 00:25:47,240
isang sakuna ng mga serpyente
sa himpapawid ay mauulit?

388
00:25:51,440 --> 00:25:52,760
Kaya bigyang-pansin.

389
00:25:54,480 --> 00:25:57,400
Ang paniwala ay dapat magpahinto
sa atin at mag-isip.

390
00:25:58,680 --> 00:26:01,240
Ayoko maging propeta
ng lagim at katapusan,

391
00:26:01,320 --> 00:26:04,200
pero nanganganib na ba tayo
sa Taurid meteor stream?

392
00:26:04,280 --> 00:26:06,240
Panganib ito sa mga ninuno natin.

393
00:26:06,320 --> 00:26:09,000
Nagsanhi ng kataklismo
12,800 taon ang nakalipas.

394
00:26:09,080 --> 00:26:10,200
Mauulit ba iyon?

395
00:26:10,280 --> 00:26:11,880
Talagang nanganganib tayo.

396
00:26:13,080 --> 00:26:16,320
Sa katunayan, ang mga kalkulasyon
ng mga astronomo

397
00:26:16,400 --> 00:26:19,000
ay nasa panahon tayo ng panganib ngayon

398
00:26:19,080 --> 00:26:23,760
kung saan ang makapal na bahagi ng Taurids
ay maaaring tatama sa Daigdig.

399
00:26:26,400 --> 00:26:30,840
Parami nang parami ang mga siyentipiko
na naniniwala sa teoryang Younger Dryas…

400
00:26:35,280 --> 00:26:40,120
at itong bumibilis na interes
ay di na limitado sa mga siyentipiko.

401
00:26:44,160 --> 00:26:48,080
Kung may tumama nga sa Daigdig
mga 12,000 taong nakalipas,

402
00:26:48,160 --> 00:26:51,040
at na-reset ang sibilisasyon,
interesanteng teorya iyan.

403
00:26:51,120 --> 00:26:53,960
Pero tingin ko'y
magandang talakayin ang teorya,

404
00:26:54,760 --> 00:27:00,040
pakiramdam ko lang ay maraming emosyon
ang kaakibat ng mga teorya mo,

405
00:27:00,120 --> 00:27:02,800
at maraming emosyon sa oposisyon.

406
00:27:02,880 --> 00:27:06,520
Paano pinapawalang-saysay
ng mainstream na arkeolohiya ito?

407
00:27:06,600 --> 00:27:08,720
Ano ang mga karaniwang argumento?

408
00:27:09,360 --> 00:27:12,560
Ang karaniwan ay,
"Mga arkeologo kami at mas may alam."

409
00:27:12,640 --> 00:27:15,400
Mula sa awtoridad iyon,
"Tanggapin ang sistema namin."

410
00:27:15,480 --> 00:27:18,200
"Kami ang gumawa ng lahat at ganito ito."

411
00:27:18,280 --> 00:27:24,040
Kakaiba na ang tao ay tatanggapin lang at
pag-uusapan ang tungkol sa isang naratibo.

412
00:27:24,120 --> 00:27:27,280
Ang naratibong sinabi nila
nang matagal na panahon na…

413
00:27:27,360 --> 00:27:28,200
Oo.

414
00:27:28,280 --> 00:27:29,760
…at ayaw nilang makontra.

415
00:27:30,560 --> 00:27:33,200
Baka dahilan ay binabantaan nito
ang paniwala

416
00:27:33,280 --> 00:27:36,880
na tayo ang tuktok at tugatog
ng buong kuwento ng tao.

417
00:27:36,960 --> 00:27:40,160
Baka ang paniwala
sa nawalang sibilisasyon sa nakaraan

418
00:27:40,240 --> 00:27:42,080
ay may di kaaya-ayang tanong

419
00:27:42,160 --> 00:27:44,400
na baka tayo ay mawalang sibilisasyon din.

420
00:27:48,880 --> 00:27:53,400
Kung haharapin natin
ang malawakang kataklismong pandaigdig

421
00:27:53,480 --> 00:27:55,200
na kauri ng naganap,

422
00:27:55,280 --> 00:27:58,040
na alam na nating naganap
sa dulo ng huling Ice Age,

423
00:27:58,120 --> 00:28:02,120
tingin ko ang sibilisasyon natin
ay talagang hindi makakaligtas.

424
00:28:05,880 --> 00:28:11,040
Kaya hindi mahirap isipin
na ang mas naunang maunlad na sibilisasyon

425
00:28:11,120 --> 00:28:12,520
ay maaaring nalipol,

426
00:28:13,040 --> 00:28:14,960
nabura sa memorya

427
00:28:15,040 --> 00:28:18,560
noong sinaunang sakuna
12,800 taon ang nakalipas.

428
00:28:22,120 --> 00:28:25,560
Pagkatapos ng mga kosmikong pagtama
sa mga tuktok ng yelo,

429
00:28:25,640 --> 00:28:30,160
tumaas ang lebel ng dagat, nilamon lahat
ng mga mababa na baybaying lupa

430
00:28:30,240 --> 00:28:33,200
na maaaring tinirhan
ng isang maunlad na kultura.

431
00:28:35,440 --> 00:28:37,320
Mga lugar tulad ng Sundaland…

432
00:28:38,840 --> 00:28:42,120
…ang peninsulang Maltese,
o Grand Bahama Banks.

433
00:28:44,960 --> 00:28:46,680
Baka sa Indonesia…

434
00:28:46,880 --> 00:28:49,640
…umatras pa-bundok ang mga nakaligtas,

435
00:28:49,720 --> 00:28:53,760
nag-iwan ng mga palatandaan
ng kanilang sopistikadong arkitektura.

436
00:28:55,040 --> 00:28:57,200
Ang ilang nakaligtas sa Turkey…

437
00:28:57,320 --> 00:29:00,760
…ay nagpasyang sumilong sa ilalim ng lupa

438
00:29:00,840 --> 00:29:02,680
sakaling may mga bulalakaw pa.

439
00:29:03,840 --> 00:29:05,600
Sa Mediterranean, sa Malta…

440
00:29:06,600 --> 00:29:08,240
…baka nagtayo sila ng mga templo

441
00:29:08,320 --> 00:29:11,520
na nakahanay sa pinakamaningning na bituin
sa gabi…

442
00:29:12,000 --> 00:29:15,560
…natatakot na hudyatan nito
ang sunod na kometa.

443
00:29:16,880 --> 00:29:18,080
Naglayag sila…

444
00:29:19,080 --> 00:29:21,760
…ipinapamana
ang heograpikong kaalaman nila.

445
00:29:23,440 --> 00:29:26,480
Naitala ang paglitaw nila
sa mga sinaunang tradisyon,

446
00:29:26,560 --> 00:29:28,920
naiukit pa sa bato.

447
00:29:30,240 --> 00:29:35,160
Ginabayan nila ang di gaanong maunlad
na kulturang gunitain ang nangyari

448
00:29:35,240 --> 00:29:36,520
sa mga monumento

449
00:29:36,600 --> 00:29:39,920
na nagtataglay ng tiyak,
matutukoy na pagkakahanay,

450
00:29:41,840 --> 00:29:46,440
at mga megalitikong bantayog na may
petsa, nilibing bilang time capsule.

451
00:29:52,280 --> 00:29:58,000
At ang mga sinaunang ito'y tinulungan
ang sangkatauhang magsimulang muli.

452
00:30:01,880 --> 00:30:04,600
Sa mga pakikipagsapalaran ko
ilang dekada na,

453
00:30:04,680 --> 00:30:09,120
natutunan kong galangin ang dunong
at, oo, ang agham ng mga sinauna.

454
00:30:10,480 --> 00:30:12,600
Naunawaan nila ang banta ng kalangitan,

455
00:30:12,680 --> 00:30:16,360
at pinanatiling nakatuon ang atensiyon
sa kosmos,

456
00:30:16,440 --> 00:30:20,000
at sa ilang nakakamatay
na interaksyon nito sa Daigdig.

457
00:30:21,720 --> 00:30:24,280
Ang kuwento nila
at monumentong istruktura,

458
00:30:24,360 --> 00:30:27,640
na maingat na hinanay
sa mga bituin at sa Araw,

459
00:30:27,720 --> 00:30:29,480
ay naging saksi sa pagkahumaling

460
00:30:30,680 --> 00:30:33,840
at gunitain ang mga teribleng kaganapan
sa Ice Age

461
00:30:33,920 --> 00:30:38,800
na binago ang istorya ng tao,
at nagsilang ng modernong mundo.

462
00:30:42,040 --> 00:30:47,920
Marahil ang ating maunlad na sibilisasyon
ay dapat makinig sa mga babala nila,

463
00:30:48,800 --> 00:30:52,480
sa takot na ang sarili nating istorya
ay matapos sa parehong paraan.

464
00:31:21,600 --> 00:31:26,600
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni
Merry Kristine Ferrer