‎LOẠT PHIM NETFLIX
‎Điều tôi muốn nói là ta phải công nhận
‎có một nền văn minh tiên tiến ‎tồn tại trong Kỷ Băng hà.
‎Tôi không nói là họ đã bay lên mặt trăng.
‎Nhưng ý tôi là họ đã tiến bộ xa, rất xa
‎về mặt kiến thức khoa học,
‎kiến thức về Trái Đất, về vũ trụ,
‎so với những gì ta được dạy.
‎Và họ có tay nghề kỹ thuật ‎điêu luyện cực kỳ,
‎như ở nơi tôi đang đến, ‎vùng Cappadocia của Thổ Nhĩ Kỳ.
‎Đây là một boongke sinh tồn cổ đại ‎nằm sâu dưới đất…
‎được xây dựng không phải chỉ để ‎chứa vài người, mà là vài ngàn người.
‎Các nhà sử học chính thống ‎từ lâu đã tranh cãi về mục đích của nó,
‎nhưng tôi tin nó giải thích được
‎cách nền văn minh cổ đại đã mất ‎mà tôi đang tìm đã biến mất như thế nào.
‎Đây là câu chuyện về Derinkuyu.
‎MÙA ĐÔNG CHẾT CHÓC
‎Tôi đến vùng Cappadocia ở Thổ Nhĩ Kỳ.
‎Cách 386 km về hướng Tây Bắc ‎của khu Göbekli Tepe bí ẩn…
‎GÖBEKLI TEPE - THỔ NHĨ KỲ
‎…vốn bị chủ ý chôn vùi,
‎ghi lại một thời đại biến cố ‎vào cuối Kỷ Băng hà.
‎Hàng triệu năm trước, ‎địa hình vùng này đã bị biến đổi
‎bởi một loạt vụ phun trào núi lửa, ‎để lại hàng lớp tro,
‎nén dần qua ngàn năm ‎thành loại đá mềm tên là đá tuff.
‎Nó là loại đá ‎dễ được tạo hình bởi thiên nhiên,
‎thành một thứ mà dân địa phương ‎gọi là "ống khói tiên".
‎Nhưng nó cũng là loại đá cho phép xây dựng
‎một trong những dự án ‎quy mô lớn phi thường nhất
‎mà nhân loại từng làm, ‎nằm sâu dưới lớp đá mềm này.
‎Chỉ cách nơi tôi đang đứng vài cây số,
‎người ta đã tìm ra thành phố ngầm ‎bí ẩn có từ hàng ngàn năm trước.
‎Nó là công trình của ‎một nền văn minh chưa được xác định,
‎và rõ ràng được thúc đẩy bởi nỗi sợ.
‎Do đó, câu hỏi lớn là, họ sợ điều gì?
‎Thị trấn gần nhất, ‎Derinkuyu, trông rất bình thường.
‎Nhưng vào năm 1963, khi trùng tu ‎một ngôi nhà và đào xuống lớp sàn,
‎họ phát hiện ra một đường hầm sâu ‎dẫn đến một thế giới bị lãng quên.
‎Thật khó tin, khi ẩn dưới con đường ‎đầy bụi của thị trấn nhỏ này,
‎là một khu phức hợp ngầm bí ẩn, ‎cổ xưa, rộng lớn vô cùng
‎được đục vào lớp đá nền ‎ngay dưới chân tôi đây.
‎Nếu bạn sợ không gian hẹp, ‎thì tôi xin cảnh báo trước.
‎Ta sẽ xuống dưới mặt đất.
‎Đây là vùng dưới mặt đất ‎ở thị trấn Derinkuyu.
‎Một loạt đường hầm và phòng bằng đá,
‎nằm sâu tận 85 mét dưới mặt đất…
‎với 18 tầng gồm các phòng và đường hầm.
‎Toàn bộ khu phức hợp này ‎được người ta dùng rìu tay đục vào đá.
‎Một mê cung ngầm không có phương hướng
‎thỉnh thoảng có những không gian mở lớn.
‎Từ bên trong, không thể nào ‎hình dung được quy mô của nơi này.
‎Nhưng hầu hết thành phố ngầm này ‎đã được vẽ bản đồ,
‎và nếu ta loại bỏ lớp đá ‎ngăn giữa các không gian trống,
‎thì sẽ có hình mặt cắt của thành phố,
‎và nó sẽ khiến ta choáng váng.
‎Đây là một ổ kiến theo kích cỡ con người, ‎với những hang và đường hầm ngầm
‎mở rộng trong một khu vực rộng 4 km2.
‎Để thông gió cho nó, ‎Derinkuyu có 15.000 ống khí thông lên trên
‎kết nối các tầng trên cùng với mặt đất…
‎và hơn 50 hầm thông gió trục dọc,
‎một số kéo dài đến tận ‎mực nước ngầm cách mặt đất 85 mét…
‎và nó cũng là cái tên cho khu này.
‎Derinkuyu nghĩa là "giếng sâu".
‎Được xây với sự khéo léo ‎và phức tạp về kiến trúc khủng khiếp,
‎người ta ước tính Derinkuyu ‎có thể chứa đến 20.000 người.
‎Nhưng câu hỏi vẫn còn đó.
‎Người nào, khi nào và tại sao?
‎Thật khó để biết chính xác,
‎vì Derinkuyu như một hiện trường vụ án ‎đã bị hàng thế hệ giẫm qua giẫm lại.
‎THỔ NHĨ KỲ
‎Nhiều nền văn hóa đã sống ở khu vực này.
‎Suốt nhiều thế kỷ, Cappadocia ‎là nơi có vị trí chiến lược quan trọng
‎dọc Con đường Tơ lụa kết nối Á Âu,
‎có từ thời Alexander Đại Đế.
‎CON ĐƯỜNG TƠ LỤA
‎Học giả Thổ Nhĩ Kỳ, Sevim Tunçdemir,
‎là chuyên gia về các đường hầm Derinkuyu ‎và những người từng ở đó.
‎GIÁM ĐỐC BẢO TÀNG
‎Vùng này là nhà của nhiều nền văn minh.
‎Nếu tính từ khởi đầu,
‎thì có người Hitti
‎rồi người Phrygia, người Ba Tư,
‎vương quốc Cappadocian,
‎Đế chế La Mã.
‎Toàn bộ các dân tộc đó đã dùng nơi này.
‎Thậm chí nơi này ‎vẫn được sử dụng cho đến thời Ottoman.
‎NĂM 1.400
‎Khi lần đầu phát hiện các đường hầm,
‎các nhà khảo cổ đã tìm được ‎cổ vật của các Cơ Đốc nhân tiên khởi,
‎và ở các tầng sâu nhất có những phòng họp
‎có mái uốn vòm như trong các nhà thờ.
‎Giả thuyết ban đầu
‎mà đến giờ nhiều học giả vẫn bám vào,
‎là hệ thống ngầm dưới Derinkuyu
‎được các Cơ Đốc nhân tạo ra vào thế kỷ 7…
‎NĂM 650
‎…khi cố lẩn trốn ‎các cuộc bố ráp của người Ả Rập.
‎Nó là câu chuyện hấp dẫn ‎với du khách phương Tây.
‎Nhưng nó cũng sai hoàn toàn.
‎Các cuộc khai quật sau này tìm thấy ‎bằng chứng có người đã dùng nơi này
‎từ tận thế kỷ thứ 8 trước Công nguyên…
‎NĂM 750 TCN
‎…hàng trăm năm trước khi ‎các Cơ Đốc nhân ở đây.
‎Ta cứ gặp chuyện này ‎ở các di chỉ khảo cổ khắp thế giới.
‎Có bảng thông tin lớn ‎dựa trên hiểu biết của các nhà khảo cổ,
‎và hết lần này đến lần khác, ‎bảng đó sai bét.
‎Sai về dữ kiện.
‎Được các cuộc khảo cổ sau đó ‎chứng minh là sai, mà vẫn để nguyên.
‎Đừng tin các bảng thông tin. ‎Hãy tự mình tìm hiểu.
‎Đừng dựa vào ‎những người tự nhận là chuyên gia.
‎Có nhiều nền văn hóa đã dùng ‎hệ thống ngầm này qua hàng thế kỷ,
‎nhưng điều tôi muốn biết là ‎ai đã khởi xướng dự án phi thường này.
‎Và nó xưa cỡ nào?
‎Nhà sử học Hüsam Süleymangil ‎đã tìm hiểu nơi này hàng chục năm trời,
‎cố giải mã nguồn gốc bí ẩn của nó.
‎Khi nhìn vào Derinkuyu và mức độ ‎phức tạp của nó, tôi hoang mang luôn.
‎Ông nghĩ dự án này bắt đầu khi nào?
‎Có vài giả thuyết khác nhau về nó…
‎NHÀ SỬ HỌC
‎…và không cái nào ‎được khoa học chứng thực.
‎Rồi.
‎Họ không tìm được văn bản nào.
‎Họ không tìm thấy vật hữu cơ nào ‎để xác định niên đại carbon.
‎Mà có niên đại carbon gì chưa?
‎Theo tôi biết thì chưa.
‎Thật bất thường.
‎Mốc thời gian là bí ẩn lớn.
‎Tôi có các giả thuyết của mình,
‎nhưng Hüsam nêu ra một mốc
‎dựa vào nền văn hóa lâu đời nhất ‎từng dùng các hang này.
‎Theo tôi nghĩ, giả thuyết được ủng hộ nhất
‎là vào khoảng thế kỷ 8 trước Công nguyên.
‎Vào thời đó, vùng này
‎là nơi ở của dân tộc Phrygia,
‎những người chịu sự đe dọa ‎của một đế chế khác, Assyria.
‎Chúng ta biết là có đạo quân Assyria ‎hùng mạnh đến từ phía Đông Nam.
‎Người Phrygia kinh hoàng ‎trước đạo quân xâm lược này.
‎Người Assyria khét tiếng ‎là hay lột da tù binh,
‎phơi xác trên cọc và thiêu sống trẻ em.
‎Theo các tài liệu sau này,
‎khi quân Assyria ‎hành quân vào thung lũng này,
‎họ đã ngạc nhiên trước ‎chiến thuật mới lạ của dân giữ thành.
‎Người Phrygia chiến đấu ‎chống quân đội Assyria
‎theo kiểu chiến tranh du kích,
‎tấn công quân đội ở những nơi không ngờ.
‎Khi quân đội bắt đầu truy đuổi
‎thì họ dùng những nơi này để lẩn trốn.
‎Đấy là chiến thuật du kích ‎lâu đời được ưa chuộng.
‎Việt Cộng ở Nam Việt Nam ‎cũng đào đường hầm tương tự thế.
‎Phiến quân Afghanistan cũng làm thế
‎để lẩn trốn quân Xô-viết ‎rồi đến quân Mỹ vốn mạnh hơn họ.
‎Quan điểm chính thức
‎rằng người Phrygia đã đào hệ thống ngầm ‎để làm căn cứ quân sự bí mật,
‎có vẻ được củng cố bởi ‎một trong những nét tinh xảo hơn của nó…
‎những phiến đá lớn có thể vần chuyển,
‎chặn đứng các lối đi.
‎Những cánh cửa lăn này ‎có đường kính đến 1,5 m
‎và có thể nặng nửa tấn.
‎Ở mặt phía trong, phiến đá có một cái lỗ.
‎Nhét một khối đá khóa nhỏ hơn ‎làm tay cầm là có thể đóng hẳn cửa,
‎tạo nên một tường chắn ‎không ai có thể vượt qua.
‎Nhưng người Phrygia ‎thật sự tạo nên những cửa rất khéo này,
‎hay chúng vốn đã có sẵn?
‎Chúng được tạc từ cùng loại đá
‎tạo nên những ống khói tiên.
‎Cùng loại đá mềm cho phép người ta ‎đào được toàn bộ chỗ này.
‎Chúng là những cánh cửa khóa được, ‎ngăn các tầng với nhau,
‎và cần trình độ kỹ thuật tinh vi ‎để nó vừa vặn chỗ này.
‎Nhưng đá này mềm
‎và những kẻ tấn công quyết tâm ‎có búa tạ và cái đục
‎có thể dễ dàng phá nó,
‎khiến mọi nỗ lực tạo nên ‎những khối đá này trở thành vô dụng.
‎Tôi bắt đầu tự hỏi liệu chúng có được ‎thiết kế để chặn kẻ tấn công hay không.
‎Với tôi, chúng không giống ‎công trình phòng thủ,
‎đúng hơn nó là một cách khéo léo ‎để tạo những vùng riêng tư
‎hoặc để ngăn hỏa hoạn lan rộng.
‎Kể cả nơi này ban đầu ‎được xây với mục đích quân sự,
‎nhưng tại sao lại đào ở đây?
‎Ở đây đâu có gì để bảo vệ.
‎Trước năm 1830, tại Derinkuyu,
‎không có khu định cư trên mặt đất nào.
‎Quan niệm rằng đây là nơi ‎người ta lẩn trốn khỏi quân xâm lược,
‎tôi thấy rất không có lý.
‎Khi quân xâm lược đến vùng nào đó,
‎họ sẽ chiếm lấy, ‎sở hữu và chiếm đóng vùng đó.
‎Họ chỉ cần chặn lối ra vào ‎và chờ đến khi bạn chết đói.
‎Nên ý tưởng này chẳng hợp lý chút nào cả.
‎Theo quan điểm của tôi, ‎giới hàn lâm đang đi quá xa
‎khi nói nó có từ thế kỷ 8 TCN,
‎vì họ thấy đó là ngày tháng xa nhất ‎có người sử dụng nó.
‎Phải.
‎Nhưng ta đâu biết ‎có phải những người đó xây nó không.
‎Có lẽ nó đã có sẵn rồi.
‎Có khả năng, nó vẫn còn là bí ẩn.
‎- Luận thuyết được ủng hộ nhất… ‎- Phải.
‎…chứ không phải luận thuyết đúng.
‎Niên đại của thành phố ngầm
‎quá khó xác định ‎khi dùng niên đại khảo cổ.
‎Mọi niên đại được đưa ra ‎đều lấy từ việc sử dụng cấu trúc này.
‎Tôi đang sống ở một ngôi nhà nào đó
‎đâu có nghĩa ‎nó được xây ngay trước khi tôi ở.
‎Quan niệm này khiến tôi đặt câu hỏi ‎về niên đại của hệ thống ngầm này.
‎Có khi nào chúng xưa hơn,
‎xưa hơn nhiều so với ‎những luận thuyết được chấp nhận?
‎Và có khi nào lý do họ xây nơi này ‎không phải để lẩn trốn quân xâm lược
‎mà là để trốn một thứ gì khác?
‎Ở những tầng cổ nhất, ‎những tầng gần mặt đất nhất,
‎các phòng dường như ‎không được thiết kế để phòng thủ
‎mà là để sinh hoạt.
‎Các thành phố ngầm được tổ chức ‎để hỗ trợ sinh hoạt của con người.
‎Nói cách khác là ‎cho cuộc sống thường nhật.
‎Và có đủ căn cứ cho chuyện này.
‎Bắt đầu với bếp, ‎đến phòng trữ đồ ăn, phòng sinh hoạt.
‎Có những khu vực ‎mà ta biết là được dùng cho nấu ăn
‎và ta biết là ‎họ đã tạo những ống khói nhỏ.
‎Ở tầng lối vào, có một số phòng ‎được dùng làm chuồng gia súc.
‎Động vật là tài sản ‎giá trị nhất của những người này.
‎Có một khu vực ‎còn được xác định là phòng làm rượu,
‎nơi họ nghiền nho.
‎Thật sự là, hệ thống ngầm này ‎là một hầm rượu quá tuyệt.
‎Nhiệt độ ổn định ở mức dễ chịu,
‎dù bên trên có nóng hay lạnh cỡ nào.
‎Ở đây, thực phẩm sẽ tươi lâu hơn.
‎Rõ ràng, Derinkuyu được tạo ra ‎cho một nhóm dân số khá lớn sử dụng.
‎Một boongke ngầm.
‎KHU PHỨC HỢP NÚI CHEYENNE - MỸ
‎Cứ nghĩ về những lần
‎con người hiện đại tạo ra ‎những không gian sống rộng lớn dưới đất.
‎Khu Phức hợp Núi Cheyenne ở Colorado.
‎ĐỊA HẠ THÀNH - TRUNG QUỐC
‎Mạng lưới đường hầm Địa hạ Thành ‎được đào ngay dưới lòng Bắc Kinh.
‎TRUNG TÂM CHỈ HUY KHẨN CẤP ‎CỦA TỔNG THỐNG - MỸ
‎Trung tâm Chỉ huy Khẩn cấp ‎của Tổng thống nằm dưới Nhà trắng.
‎Không cái nào được xây ‎để chống lại quân xâm lược.
‎Chúng được xây làm nơi trú ẩn,
‎để bảo tồn sự sống trong trường hợp ‎có đe dọa ở trên mặt đất.
‎Tôi nghĩ rằng chuyện ở Derinkuyu…
‎cũng như vậy.
‎Nhưng tôi còn tin rằng ‎hầm này được tạo ra từ rất xưa,
‎xưa hơn mức ‎các nhà khảo cổ sẵn lòng tìm hiểu.
‎Có bằng chứng cho thấy
‎Derinkuyu có lẽ có niên đại ‎từ tận Kỷ Băng hà cuối cùng.
‎Luận điểm này liên quan đến ‎những dấu rìu tay rất rõ
‎trên những bức tường ở Derinkuyu.
‎Ở nơi cách Derinkuyu một cây số rưỡi,
‎các nhà khảo cổ Thổ Nhĩ Kỳ ‎khi khám phá một lòng sông cổ
‎đã tìm được một vài rìu tay và dụng cụ đá
‎có niên đại vào khoảng năm 9.500 TCN,
‎cuối Kỷ Băng hà cuối cùng.
‎Cũng những công cụ đó
‎đã tạo nên những phòng nông nhất ‎và cổ nhất của Derinkuyu.
‎KARAHAN TEPE - THỔ NHĨ KỲ
‎Tôi nghĩ về những phòng bán ngầm ‎ở Karahan Tepe,
‎cách đây chưa đầy 500 km,
‎với những cột thể hiện gần giống
‎cụm ống khói tiên tự nhiên ở Cappadocia.
‎Vì không ai tranh cãi
‎chuyện phòng này được tạc ‎vào cuối Kỷ Băng hà cuối cùng,
‎nên không có lý do gì Derinkuyu
‎không thể được xây ‎cùng khoảng thời gian đó.
‎Khi thấy chiều sâu ‎và độ phức tạp của Derinkuyu,
‎thật khó mà bỏ qua ‎quy mô lớn của kỳ công này
‎và nỗ lực khổng lồ cần có để đào nó.
‎Cái phi thường hơn nữa ‎về mặt kỹ thuật của nơi này
‎là đây không phải ‎thành phố ngầm duy nhất ở Cappadocia.
‎Năm 2013, công nhân xây dựng đã vô tình
‎đào phải một loạt đường hầm tại Nevşehir,
‎cách đó 27 km.
‎Họ tìm được một thành phố ngầm ‎còn lớn hơn cả Derinkuyu.
‎Sau đó, còn phát hiện ‎nhiều thành phố ngầm khác nữa.
‎THỔ NHĨ KỲ
‎Sự thật gây choáng váng là ở Cappadocia,
‎các nhà khảo cổ đã xác định được ‎36 thành phố ngầm như vậy.
‎Và nếu đếm những nơi chỉ có hai tầng,
‎thì con số này lên đến 200.
‎Một trong những thành phố ngầm đó ‎nằm cách Derinkuyu 8 km,
‎và nó nắm giữ một bí mật to lớn.
‎Hệ thống ngầm ở Kaymakli sâu tám tầng
‎và có diện tích rộng hơn Derinkuyu.
‎Dựa trên số phòng kho được đục vào đá,
‎các nhà khảo cổ nghĩ ‎nơi này nuôi được 3.500 người.
‎Nhưng điểm gây choáng váng nhất ‎của Kaymakli nằm ở tầng thứ ba.
‎Một đường hầm ngầm vươn xa trong lòng đất.
‎Ngày nay, đường này không đi được,
‎nhưng vài người nói đường hầm bị chặn này ‎kết nối Kaymakli với Derinkuyu.
‎Và khoảng cách của chúng ‎là 8 km theo đường thẳng.
‎Thật ra, các nhà khảo cổ đã xác định rằng
‎có ít nhất sáu khu ngầm khác ở Cappadocia
‎có kết nối với nhau ‎bằng những đường hầm tương tự.
‎Theo tôi, điều này thay đổi tất cả.
‎Những mê cung ngầm này ‎không phải các boongke riêng lẻ.
‎Chúng là một phần ‎của dự án khổng lồ và trải rộng,
‎bao gồm vài chục nơi tương tự nhau ‎trải khắp vùng này.
‎Chỉ có một nền văn minh cao cấp ‎mới có thể làm được việc đó.
‎Mối đe dọa nào lớn đến nỗi
‎có thể buộc cả một dân tộc,
‎có khi lên đến hàng trăm ngàn người, ‎phải xuống lòng đất tìm cuộc sống mới?
‎Hẳn phải có lý giải khác ‎cho lý do tạo nên những nơi này,
‎lý do gì đó hợp lý hơn ‎việc trốn quân xâm lược.
‎Câu trả lời có lẽ nằm ở một trong ‎những thần thoại lâu đời nhất ở đây,
‎một thần thoại từ hàng ngàn năm, ‎từ thời Bái hỏa giáo.
‎Đây là những thầy tu nhảy điệu xoay tròn ‎nổi tiếng của Cappadocia.
‎Các tín đồ sốt sắng của Hồi giáo Sufi.
‎Một trong những tàn tích ‎của nền văn hóa cổ Bái hỏa giáo.
‎Tiên tri Ba Tư, Zarathustra, ‎đã sáng lập nên tôn giáo,
‎mà một số người tin là ‎cổ nhất trên thế giới.
‎Những văn bản thiêng của họ có nói đến ‎một thành phố ngầm giống hệt Derinkuyu,
‎và nói rõ lý do ‎cũng như người xây dựng nó.
‎Zarathustra nói về vị vua đầu tiên ‎và là người sáng lập nền văn minh,
‎một người tên Yima.
‎Một hôm nọ, khi Yima đứng bên bờ sông,
‎thần Ahura Mazda hiện ra ‎kèm một lời cảnh báo đáng sợ.
‎Không phải về lụt lội, ‎mà là về một mùa đông chết chóc.
‎Và ngài bảo Yima xây một‎ vara, ‎một nơi trú ẩn ngầm rộng lớn.
‎Ông phải đưa vào đó ‎những con người tốt nhất, và thú vật
‎mỗi loài hai con.
‎Yima phải trữ hạt giống ‎của mọi loại cây quả,
‎tạo một kho dự trữ vô tận ‎cho đến khi mùa đông chết chóc qua đi.
‎Và văn bản thiêng còn nói rằng
‎khởi đầu của mùa đông chết chóc ‎sẽ được báo hiệu bởi mãng xà trên trời.
‎Vara ‎được cho là thần thoại
‎nghe rất giống các thành phố ngầm ‎mà ta thấy ở Cappadocia.
‎Nhưng sử học chính thống ‎lại không chịu thấy mối liên kết.
‎Thần thoại về Yima chỉ là một trong số
‎các thần thoại ‎mà giới khảo cổ cho là vô nghĩa,
‎nhưng nó lại nói đến ‎một mùa đông lạnh giá khủng khiếp.
‎Và như các nhà địa chất học đã xác nhận
‎có một thời kỳ lũ lụt lớn ‎trong thời Younger Dryas,
‎rất giống với mô tả trong các thần thoại,
‎họ cũng nói rằng sau đó, ‎nhiệt độ khắp hành tinh giảm mạnh.
‎Đích thực là một mùa đông chết chóc.
‎Rồi còn có nhiều chi tiết ‎liên kết sự mở đầu của mùa đông chết chóc
‎với sự xuất hiện ‎của một con rắn lớn trên trời,
‎hệt như những con rắn mà ta đã thấy ‎trong thần thoại của người Aztec cổ,
‎hay người Iroquois.
‎Mãng xà luôn liên kết với các đại biến cố.
‎Tôi cũng nhớ lại ‎những trụ đá ở Göbekli Tepe
‎được khắc hình rắn ‎dường như đang lao từ trời xuống.
‎Hoặc hình rắn khắc vào ‎đại điện của Ġgantija ở Malta.
‎Hoặc Gò Rắn ở Bắc Mỹ.
‎Dĩ nhiên, các nhà khảo cổ không liên kết ‎các biểu tượng và truyền thống cổ
‎từ những nửa bên kia Trái Đất ‎lại với nhau,
‎hay với một sự kiện duy nhất.
‎Nhưng giờ ta thấy các cấu trúc khác nhau ‎và dường như không liên quan nhau
‎trên khắp thế giới
‎dường như đều hưởng lợi ‎từ di sản của một kiến thức rất cổ.
‎Một di sản chung chưa rõ nguồn gốc.
‎Giả định gây choáng váng rằng ‎trong Kỷ Băng hà,
‎có một nền văn minh tiên tiến ‎có tác động trải khắp toàn cầu,
‎đã cùng tồn tại với những người săn bắt ‎hái lượm mà ta đã biết là có vào thời đó.
‎Một nền văn minh đã bị hủy diệt
‎trong những đại biến cố bí ẩn ‎của Younger Dryas.
‎Liệu những quy chiếu về mãng xà ‎cũng là một phần di sản đó?
‎Một lời cảnh báo ‎do những người sống sót để lại.
‎Tôi thấy rằng con người ‎là giống loài dễ quên.
‎Quá choáng váng trước những đại biến cố
‎xảy ra vào cuối Kỷ Băng hà cuối cùng,
‎đến nỗi chúng ta quên mất ‎một chương quan trọng trong lịch sử mình.
‎Và nó có thể là vấn đề lớn ‎vì như với quá nhiều thần thoại,
‎đoạn sau của câu chuyện Yima ‎có một lời cảnh báo rõ ràng từ các vị thần
‎rằng đến một ngày ‎đại thảm họa tương tự sẽ tái diễn.
‎Có thể không?
‎Suốt một thời gian dài, chúng ta vẫn ‎mù tịt về điều đã kích hoạt các trận lụt,
‎lửa cháy và nhiệt độ giảm mạnh ‎trong thời Younger Dryas,
‎nhưng các bằng chứng địa chất mới có ‎đã đưa ra một khả năng khủng khiếp.
‎Bằng chứng đó vẫn còn đến ngày nay
‎ở vùng đất đầy vết sẹo ‎của nước Mỹ tiền sử,
‎điểm đến tiếp theo của tôi.
‎Tôi khá tin chắc rằng ‎nguồn gốc của biểu tượng mãng xà
‎có liên quan cụ thể ‎đến những mãng xà trên trời
‎mà ta gọi là sao chổi.
‎Biên dịch: Ka Nguyen