1
00:00:06,040 --> 00:00:08,920
‎LOẠT PHIM NETFLIX

2
00:00:14,040 --> 00:00:17,760
‎Điều tôi muốn nói là ta phải công nhận

3
00:00:17,840 --> 00:00:22,120
‎có một nền văn minh tiên tiến
‎tồn tại trong Kỷ Băng hà.

4
00:00:22,960 --> 00:00:25,640
‎Tôi không nói là họ đã bay lên mặt trăng.

5
00:00:29,840 --> 00:00:33,920
‎Nhưng ý tôi là họ đã tiến bộ xa, rất xa

6
00:00:34,000 --> 00:00:35,800
‎về mặt kiến thức khoa học,

7
00:00:38,080 --> 00:00:40,920
‎kiến thức về Trái Đất, về vũ trụ,

8
00:00:41,000 --> 00:00:42,560
‎so với những gì ta được dạy.

9
00:00:44,800 --> 00:00:48,040
‎Và họ có tay nghề kỹ thuật
‎điêu luyện cực kỳ,

10
00:00:49,320 --> 00:00:52,720
‎như ở nơi tôi đang đến,
‎vùng Cappadocia của Thổ Nhĩ Kỳ.

11
00:00:54,400 --> 00:00:58,440
‎Đây là một boongke sinh tồn cổ đại
‎nằm sâu dưới đất…

12
00:01:02,040 --> 00:01:06,440
‎được xây dựng không phải chỉ để
‎chứa vài người, mà là vài ngàn người.

13
00:01:08,200 --> 00:01:11,840
‎Các nhà sử học chính thống
‎từ lâu đã tranh cãi về mục đích của nó,

14
00:01:11,920 --> 00:01:14,480
‎nhưng tôi tin nó giải thích được

15
00:01:14,560 --> 00:01:19,800
‎cách nền văn minh cổ đại đã mất
‎mà tôi đang tìm đã biến mất như thế nào.

16
00:01:21,120 --> 00:01:24,160
‎Đây là câu chuyện về Derinkuyu.

17
00:01:34,160 --> 00:01:39,360
‎MÙA ĐÔNG CHẾT CHÓC

18
00:01:42,680 --> 00:01:46,960
‎Tôi đến vùng Cappadocia ở Thổ Nhĩ Kỳ.

19
00:01:49,560 --> 00:01:55,880
‎Cách 386 km về hướng Tây Bắc
‎của khu Göbekli Tepe bí ẩn…

20
00:01:55,960 --> 00:01:57,240
‎GÖBEKLI TEPE - THỔ NHĨ KỲ

21
00:01:57,320 --> 00:01:59,480
‎…vốn bị chủ ý chôn vùi,

22
00:02:01,040 --> 00:02:05,720
‎ghi lại một thời đại biến cố
‎vào cuối Kỷ Băng hà.

23
00:02:09,440 --> 00:02:13,600
‎Hàng triệu năm trước,
‎địa hình vùng này đã bị biến đổi

24
00:02:13,680 --> 00:02:20,320
‎bởi một loạt vụ phun trào núi lửa,
‎để lại hàng lớp tro,

25
00:02:20,400 --> 00:02:25,160
‎nén dần qua ngàn năm
‎thành loại đá mềm tên là đá tuff.

26
00:02:26,920 --> 00:02:29,720
‎Nó là loại đá
‎dễ được tạo hình bởi thiên nhiên,

27
00:02:29,800 --> 00:02:32,760
‎thành một thứ mà dân địa phương
‎gọi là "ống khói tiên".

28
00:02:33,880 --> 00:02:37,200
‎Nhưng nó cũng là loại đá cho phép xây dựng

29
00:02:37,280 --> 00:02:41,040
‎một trong những dự án
‎quy mô lớn phi thường nhất

30
00:02:41,120 --> 00:02:46,160
‎mà nhân loại từng làm,
‎nằm sâu dưới lớp đá mềm này.

31
00:02:47,240 --> 00:02:49,360
‎Chỉ cách nơi tôi đang đứng vài cây số,

32
00:02:49,440 --> 00:02:54,440
‎người ta đã tìm ra thành phố ngầm
‎bí ẩn có từ hàng ngàn năm trước.

33
00:02:54,520 --> 00:02:57,840
‎Nó là công trình của
‎một nền văn minh chưa được xác định,

34
00:02:57,920 --> 00:03:00,520
‎và rõ ràng được thúc đẩy bởi nỗi sợ.

35
00:03:00,600 --> 00:03:03,760
‎Do đó, câu hỏi lớn là, họ sợ điều gì?

36
00:03:14,520 --> 00:03:18,160
‎Thị trấn gần nhất,
‎Derinkuyu, trông rất bình thường.

37
00:03:20,800 --> 00:03:26,320
‎Nhưng vào năm 1963, khi trùng tu
‎một ngôi nhà và đào xuống lớp sàn,

38
00:03:27,920 --> 00:03:33,880
‎họ phát hiện ra một đường hầm sâu
‎dẫn đến một thế giới bị lãng quên.

39
00:03:35,360 --> 00:03:39,360
‎Thật khó tin, khi ẩn dưới con đường
‎đầy bụi của thị trấn nhỏ này,

40
00:03:39,840 --> 00:03:43,240
‎là một khu phức hợp ngầm bí ẩn,
‎cổ xưa, rộng lớn vô cùng

41
00:03:43,840 --> 00:03:47,600
‎được đục vào lớp đá nền
‎ngay dưới chân tôi đây.

42
00:03:50,840 --> 00:03:54,200
‎Nếu bạn sợ không gian hẹp,
‎thì tôi xin cảnh báo trước.

43
00:03:56,960 --> 00:03:58,720
‎Ta sẽ xuống dưới mặt đất.

44
00:04:06,040 --> 00:04:09,080
‎Đây là vùng dưới mặt đất
‎ở thị trấn Derinkuyu.

45
00:04:12,720 --> 00:04:15,560
‎Một loạt đường hầm và phòng bằng đá,

46
00:04:15,640 --> 00:04:19,040
‎nằm sâu tận 85 mét dưới mặt đất…

47
00:04:21,279 --> 00:04:24,040
‎với 18 tầng gồm các phòng và đường hầm.

48
00:04:26,839 --> 00:04:31,320
‎Toàn bộ khu phức hợp này
‎được người ta dùng rìu tay đục vào đá.

49
00:04:32,680 --> 00:04:34,840
‎Một mê cung ngầm không có phương hướng

50
00:04:34,920 --> 00:04:37,960
‎thỉnh thoảng có những không gian mở lớn.

51
00:04:39,080 --> 00:04:44,200
‎Từ bên trong, không thể nào
‎hình dung được quy mô của nơi này.

52
00:04:45,680 --> 00:04:48,440
‎Nhưng hầu hết thành phố ngầm này
‎đã được vẽ bản đồ,

53
00:04:50,000 --> 00:04:52,920
‎và nếu ta loại bỏ lớp đá
‎ngăn giữa các không gian trống,

54
00:04:53,720 --> 00:04:55,840
‎thì sẽ có hình mặt cắt của thành phố,

55
00:04:57,200 --> 00:04:59,000
‎và nó sẽ khiến ta choáng váng.

56
00:05:02,600 --> 00:05:09,120
‎Đây là một ổ kiến theo kích cỡ con người,
‎với những hang và đường hầm ngầm

57
00:05:09,200 --> 00:05:12,680
‎mở rộng trong một khu vực rộng 4 km2.

58
00:05:14,160 --> 00:05:20,000
‎Để thông gió cho nó,
‎Derinkuyu có 15.000 ống khí thông lên trên

59
00:05:20,080 --> 00:05:22,360
‎kết nối các tầng trên cùng với mặt đất…

60
00:05:25,200 --> 00:05:27,760
‎và hơn 50 hầm thông gió trục dọc,

61
00:05:27,840 --> 00:05:32,720
‎một số kéo dài đến tận
‎mực nước ngầm cách mặt đất 85 mét…

62
00:05:36,280 --> 00:05:38,320
‎và nó cũng là cái tên cho khu này.

63
00:05:38,400 --> 00:05:41,120
‎Derinkuyu nghĩa là "giếng sâu".

64
00:05:45,040 --> 00:05:48,480
‎Được xây với sự khéo léo
‎và phức tạp về kiến trúc khủng khiếp,

65
00:05:48,560 --> 00:05:53,640
‎người ta ước tính Derinkuyu
‎có thể chứa đến 20.000 người.

66
00:05:54,320 --> 00:05:55,560
‎Nhưng câu hỏi vẫn còn đó.

67
00:05:56,240 --> 00:05:59,520
‎Người nào, khi nào và tại sao?

68
00:06:02,600 --> 00:06:04,360
‎Thật khó để biết chính xác,

69
00:06:05,080 --> 00:06:09,840
‎vì Derinkuyu như một hiện trường vụ án
‎đã bị hàng thế hệ giẫm qua giẫm lại.

70
00:06:11,360 --> 00:06:13,200
‎THỔ NHĨ KỲ

71
00:06:13,280 --> 00:06:15,640
‎Nhiều nền văn hóa đã sống ở khu vực này.

72
00:06:17,000 --> 00:06:21,240
‎Suốt nhiều thế kỷ, Cappadocia
‎là nơi có vị trí chiến lược quan trọng

73
00:06:22,400 --> 00:06:26,920
‎dọc Con đường Tơ lụa kết nối Á Âu,

74
00:06:27,560 --> 00:06:29,880
‎có từ thời Alexander Đại Đế.

75
00:06:29,960 --> 00:06:30,800
‎CON ĐƯỜNG TƠ LỤA

76
00:06:32,280 --> 00:06:34,480
‎Học giả Thổ Nhĩ Kỳ, Sevim Tunçdemir,

77
00:06:34,560 --> 00:06:38,440
‎là chuyên gia về các đường hầm Derinkuyu
‎và những người từng ở đó.

78
00:06:38,960 --> 00:06:39,880
‎GIÁM ĐỐC BẢO TÀNG

79
00:06:39,960 --> 00:06:41,640
‎Vùng này là nhà của nhiều nền văn minh.

80
00:06:41,720 --> 00:06:45,080
‎Nếu tính từ khởi đầu,

81
00:06:46,160 --> 00:06:47,440
‎thì có người Hitti

82
00:06:47,520 --> 00:06:50,080
‎rồi người Phrygia, người Ba Tư,

83
00:06:50,920 --> 00:06:52,600
‎vương quốc Cappadocian,

84
00:06:52,680 --> 00:06:54,080
‎Đế chế La Mã.

85
00:06:54,160 --> 00:06:56,960
‎Toàn bộ các dân tộc đó đã dùng nơi này.

86
00:06:57,520 --> 00:07:01,280
‎Thậm chí nơi này
‎vẫn được sử dụng cho đến thời Ottoman.

87
00:07:01,360 --> 00:07:02,200
‎NĂM 1.400

88
00:07:04,800 --> 00:07:06,760
‎Khi lần đầu phát hiện các đường hầm,

89
00:07:06,840 --> 00:07:10,440
‎các nhà khảo cổ đã tìm được
‎cổ vật của các Cơ Đốc nhân tiên khởi,

90
00:07:12,000 --> 00:07:15,200
‎và ở các tầng sâu nhất có những phòng họp

91
00:07:15,280 --> 00:07:18,200
‎có mái uốn vòm như trong các nhà thờ.

92
00:07:19,800 --> 00:07:21,360
‎Giả thuyết ban đầu

93
00:07:21,440 --> 00:07:24,080
‎mà đến giờ nhiều học giả vẫn bám vào,

94
00:07:24,680 --> 00:07:26,680
‎là hệ thống ngầm dưới Derinkuyu

95
00:07:26,760 --> 00:07:30,200
‎được các Cơ Đốc nhân tạo ra vào thế kỷ 7…

96
00:07:30,280 --> 00:07:32,120
‎NĂM 650

97
00:07:32,200 --> 00:07:34,920
‎…khi cố lẩn trốn
‎các cuộc bố ráp của người Ả Rập.

98
00:07:36,440 --> 00:07:38,920
‎Nó là câu chuyện hấp dẫn
‎với du khách phương Tây.

99
00:07:39,880 --> 00:07:42,200
‎Nhưng nó cũng sai hoàn toàn.

100
00:07:45,160 --> 00:07:49,280
‎Các cuộc khai quật sau này tìm thấy
‎bằng chứng có người đã dùng nơi này

101
00:07:49,360 --> 00:07:52,000
‎từ tận thế kỷ thứ 8 trước Công nguyên…

102
00:07:52,080 --> 00:07:52,920
‎NĂM 750 TCN

103
00:07:53,000 --> 00:07:55,720
‎…hàng trăm năm trước khi
‎các Cơ Đốc nhân ở đây.

104
00:07:57,840 --> 00:08:01,760
‎Ta cứ gặp chuyện này
‎ở các di chỉ khảo cổ khắp thế giới.

105
00:08:01,840 --> 00:08:06,240
‎Có bảng thông tin lớn
‎dựa trên hiểu biết của các nhà khảo cổ,

106
00:08:06,320 --> 00:08:09,000
‎và hết lần này đến lần khác,
‎bảng đó sai bét.

107
00:08:09,760 --> 00:08:11,040
‎Sai về dữ kiện.

108
00:08:11,120 --> 00:08:14,640
‎Được các cuộc khảo cổ sau đó
‎chứng minh là sai, mà vẫn để nguyên.

109
00:08:15,200 --> 00:08:18,600
‎Đừng tin các bảng thông tin.
‎Hãy tự mình tìm hiểu.

110
00:08:18,680 --> 00:08:21,200
‎Đừng dựa vào
‎những người tự nhận là chuyên gia.

111
00:08:25,080 --> 00:08:28,400
‎Có nhiều nền văn hóa đã dùng
‎hệ thống ngầm này qua hàng thế kỷ,

112
00:08:29,480 --> 00:08:33,280
‎nhưng điều tôi muốn biết là
‎ai đã khởi xướng dự án phi thường này.

113
00:08:34,440 --> 00:08:36,360
‎Và nó xưa cỡ nào?

114
00:08:38,400 --> 00:08:43,679
‎Nhà sử học Hüsam Süleymangil
‎đã tìm hiểu nơi này hàng chục năm trời,

115
00:08:43,760 --> 00:08:46,400
‎cố giải mã nguồn gốc bí ẩn của nó.

116
00:08:47,720 --> 00:08:53,720
‎Khi nhìn vào Derinkuyu và mức độ
‎phức tạp của nó, tôi hoang mang luôn.

117
00:08:53,800 --> 00:08:57,680
‎Ông nghĩ dự án này bắt đầu khi nào?

118
00:08:57,760 --> 00:08:59,680
‎Có vài giả thuyết khác nhau về nó…

119
00:08:59,760 --> 00:09:00,600
‎NHÀ SỬ HỌC

120
00:09:00,680 --> 00:09:02,760
‎…và không cái nào
‎được khoa học chứng thực.

121
00:09:02,840 --> 00:09:03,680
‎Rồi.

122
00:09:03,760 --> 00:09:05,800
‎Họ không tìm được văn bản nào.

123
00:09:05,880 --> 00:09:09,920
‎Họ không tìm thấy vật hữu cơ nào
‎để xác định niên đại carbon.

124
00:09:10,000 --> 00:09:11,480
‎Mà có niên đại carbon gì chưa?

125
00:09:11,560 --> 00:09:13,760
‎Theo tôi biết thì chưa.

126
00:09:13,840 --> 00:09:14,680
‎Thật bất thường.

127
00:09:14,760 --> 00:09:17,240
‎Mốc thời gian là bí ẩn lớn.

128
00:09:21,400 --> 00:09:23,400
‎Tôi có các giả thuyết của mình,

129
00:09:23,480 --> 00:09:25,160
‎nhưng Hüsam nêu ra một mốc

130
00:09:25,240 --> 00:09:29,000
‎dựa vào nền văn hóa lâu đời nhất
‎từng dùng các hang này.

131
00:09:29,800 --> 00:09:32,040
‎Theo tôi nghĩ, giả thuyết được ủng hộ nhất

132
00:09:32,120 --> 00:09:35,360
‎là vào khoảng thế kỷ 8 trước Công nguyên.

133
00:09:37,200 --> 00:09:39,160
‎Vào thời đó, vùng này

134
00:09:39,240 --> 00:09:42,280
‎là nơi ở của dân tộc Phrygia,

135
00:09:43,400 --> 00:09:47,040
‎những người chịu sự đe dọa
‎của một đế chế khác, Assyria.

136
00:09:49,000 --> 00:09:52,960
‎Chúng ta biết là có đạo quân Assyria
‎hùng mạnh đến từ phía Đông Nam.

137
00:09:55,240 --> 00:09:59,120
‎Người Phrygia kinh hoàng
‎trước đạo quân xâm lược này.

138
00:10:02,160 --> 00:10:05,240
‎Người Assyria khét tiếng
‎là hay lột da tù binh,

139
00:10:05,800 --> 00:10:09,640
‎phơi xác trên cọc và thiêu sống trẻ em.

140
00:10:12,800 --> 00:10:14,320
‎Theo các tài liệu sau này,

141
00:10:14,400 --> 00:10:18,000
‎khi quân Assyria
‎hành quân vào thung lũng này,

142
00:10:18,640 --> 00:10:22,280
‎họ đã ngạc nhiên trước
‎chiến thuật mới lạ của dân giữ thành.

143
00:10:27,920 --> 00:10:31,240
‎Người Phrygia chiến đấu
‎chống quân đội Assyria

144
00:10:31,320 --> 00:10:32,840
‎theo kiểu chiến tranh du kích,

145
00:10:32,920 --> 00:10:35,440
‎tấn công quân đội ở những nơi không ngờ.

146
00:10:35,520 --> 00:10:37,000
‎Khi quân đội bắt đầu truy đuổi

147
00:10:37,080 --> 00:10:39,680
‎thì họ dùng những nơi này để lẩn trốn.

148
00:10:42,600 --> 00:10:45,400
‎Đấy là chiến thuật du kích
‎lâu đời được ưa chuộng.

149
00:10:47,840 --> 00:10:51,320
‎Việt Cộng ở Nam Việt Nam
‎cũng đào đường hầm tương tự thế.

150
00:10:52,680 --> 00:10:54,880
‎Phiến quân Afghanistan cũng làm thế

151
00:10:55,400 --> 00:10:59,200
‎để lẩn trốn quân Xô-viết
‎rồi đến quân Mỹ vốn mạnh hơn họ.

152
00:11:01,920 --> 00:11:03,480
‎Quan điểm chính thức

153
00:11:03,560 --> 00:11:07,400
‎rằng người Phrygia đã đào hệ thống ngầm
‎để làm căn cứ quân sự bí mật,

154
00:11:08,080 --> 00:11:11,920
‎có vẻ được củng cố bởi
‎một trong những nét tinh xảo hơn của nó…

155
00:11:14,080 --> 00:11:17,520
‎những phiến đá lớn có thể vần chuyển,

156
00:11:17,600 --> 00:11:19,120
‎chặn đứng các lối đi.

157
00:11:22,160 --> 00:11:25,960
‎Những cánh cửa lăn này
‎có đường kính đến 1,5 m

158
00:11:26,640 --> 00:11:28,200
‎và có thể nặng nửa tấn.

159
00:11:32,480 --> 00:11:35,560
‎Ở mặt phía trong, phiến đá có một cái lỗ.

160
00:11:36,520 --> 00:11:41,400
‎Nhét một khối đá khóa nhỏ hơn
‎làm tay cầm là có thể đóng hẳn cửa,

161
00:11:42,360 --> 00:11:46,040
‎tạo nên một tường chắn
‎không ai có thể vượt qua.

162
00:11:54,560 --> 00:11:58,360
‎Nhưng người Phrygia
‎thật sự tạo nên những cửa rất khéo này,

163
00:11:59,640 --> 00:12:01,560
‎hay chúng vốn đã có sẵn?

164
00:12:03,520 --> 00:12:05,880
‎Chúng được tạc từ cùng loại đá

165
00:12:05,960 --> 00:12:07,640
‎tạo nên những ống khói tiên.

166
00:12:11,600 --> 00:12:16,720
‎Cùng loại đá mềm cho phép người ta
‎đào được toàn bộ chỗ này.

167
00:12:18,880 --> 00:12:22,720
‎Chúng là những cánh cửa khóa được,
‎ngăn các tầng với nhau,

168
00:12:22,800 --> 00:12:26,360
‎và cần trình độ kỹ thuật tinh vi
‎để nó vừa vặn chỗ này.

169
00:12:26,440 --> 00:12:28,080
‎Nhưng đá này mềm

170
00:12:28,160 --> 00:12:31,160
‎và những kẻ tấn công quyết tâm
‎có búa tạ và cái đục

171
00:12:31,240 --> 00:12:33,120
‎có thể dễ dàng phá nó,

172
00:12:33,200 --> 00:12:37,400
‎khiến mọi nỗ lực tạo nên
‎những khối đá này trở thành vô dụng.

173
00:12:37,480 --> 00:12:41,480
‎Tôi bắt đầu tự hỏi liệu chúng có được
‎thiết kế để chặn kẻ tấn công hay không.

174
00:12:44,240 --> 00:12:48,080
‎Với tôi, chúng không giống
‎công trình phòng thủ,

175
00:12:48,160 --> 00:12:51,600
‎đúng hơn nó là một cách khéo léo
‎để tạo những vùng riêng tư

176
00:12:53,200 --> 00:12:55,200
‎hoặc để ngăn hỏa hoạn lan rộng.

177
00:12:57,560 --> 00:13:02,080
‎Kể cả nơi này ban đầu
‎được xây với mục đích quân sự,

178
00:13:02,160 --> 00:13:04,000
‎nhưng tại sao lại đào ở đây?

179
00:13:06,000 --> 00:13:07,840
‎Ở đây đâu có gì để bảo vệ.

180
00:13:09,640 --> 00:13:11,560
‎Trước năm 1830, tại Derinkuyu,

181
00:13:12,240 --> 00:13:16,680
‎không có khu định cư trên mặt đất nào.

182
00:13:21,520 --> 00:13:26,080
‎Quan niệm rằng đây là nơi
‎người ta lẩn trốn khỏi quân xâm lược,

183
00:13:26,160 --> 00:13:27,840
‎tôi thấy rất không có lý.

184
00:13:27,920 --> 00:13:30,560
‎Khi quân xâm lược đến vùng nào đó,

185
00:13:30,640 --> 00:13:33,400
‎họ sẽ chiếm lấy,
‎sở hữu và chiếm đóng vùng đó.

186
00:13:33,480 --> 00:13:37,280
‎Họ chỉ cần chặn lối ra vào
‎và chờ đến khi bạn chết đói.

187
00:13:38,160 --> 00:13:41,160
‎Nên ý tưởng này chẳng hợp lý chút nào cả.

188
00:13:42,280 --> 00:13:45,520
‎Theo quan điểm của tôi,
‎giới hàn lâm đang đi quá xa

189
00:13:45,600 --> 00:13:47,560
‎khi nói nó có từ thế kỷ 8 TCN,

190
00:13:47,640 --> 00:13:50,800
‎vì họ thấy đó là ngày tháng xa nhất
‎có người sử dụng nó.

191
00:13:50,880 --> 00:13:51,840
‎Phải.

192
00:13:51,920 --> 00:13:54,800
‎Nhưng ta đâu biết
‎có phải những người đó xây nó không.

193
00:13:54,880 --> 00:13:56,800
‎Có lẽ nó đã có sẵn rồi.

194
00:13:56,880 --> 00:13:58,680
‎Có khả năng, nó vẫn còn là bí ẩn.

195
00:13:58,760 --> 00:14:00,760
‎- Luận thuyết được ủng hộ nhất…
‎- Phải.

196
00:14:00,840 --> 00:14:02,680
‎…chứ không phải luận thuyết đúng.

197
00:14:07,600 --> 00:14:09,520
‎Niên đại của thành phố ngầm

198
00:14:09,600 --> 00:14:13,480
‎quá khó xác định
‎khi dùng niên đại khảo cổ.

199
00:14:15,320 --> 00:14:19,480
‎Mọi niên đại được đưa ra
‎đều lấy từ việc sử dụng cấu trúc này.

200
00:14:19,560 --> 00:14:21,720
‎Tôi đang sống ở một ngôi nhà nào đó

201
00:14:21,800 --> 00:14:24,120
‎đâu có nghĩa
‎nó được xây ngay trước khi tôi ở.

202
00:14:32,320 --> 00:14:36,520
‎Quan niệm này khiến tôi đặt câu hỏi
‎về niên đại của hệ thống ngầm này.

203
00:14:37,680 --> 00:14:39,120
‎Có khi nào chúng xưa hơn,

204
00:14:39,920 --> 00:14:43,320
‎xưa hơn nhiều so với
‎những luận thuyết được chấp nhận?

205
00:14:45,320 --> 00:14:50,400
‎Và có khi nào lý do họ xây nơi này
‎không phải để lẩn trốn quân xâm lược

206
00:14:51,920 --> 00:14:53,920
‎mà là để trốn một thứ gì khác?

207
00:14:56,280 --> 00:15:00,320
‎Ở những tầng cổ nhất,
‎những tầng gần mặt đất nhất,

208
00:15:00,400 --> 00:15:03,240
‎các phòng dường như
‎không được thiết kế để phòng thủ

209
00:15:03,320 --> 00:15:04,600
‎mà là để sinh hoạt.

210
00:15:08,240 --> 00:15:14,320
‎Các thành phố ngầm được tổ chức
‎để hỗ trợ sinh hoạt của con người.

211
00:15:14,400 --> 00:15:17,800
‎Nói cách khác là
‎cho cuộc sống thường nhật.

212
00:15:19,040 --> 00:15:21,640
‎Và có đủ căn cứ cho chuyện này.

213
00:15:23,160 --> 00:15:28,040
‎Bắt đầu với bếp,
‎đến phòng trữ đồ ăn, phòng sinh hoạt.

214
00:15:30,640 --> 00:15:34,000
‎Có những khu vực
‎mà ta biết là được dùng cho nấu ăn

215
00:15:34,080 --> 00:15:36,720
‎và ta biết là
‎họ đã tạo những ống khói nhỏ.

216
00:15:37,760 --> 00:15:41,200
‎Ở tầng lối vào, có một số phòng
‎được dùng làm chuồng gia súc.

217
00:15:41,840 --> 00:15:45,520
‎Động vật là tài sản
‎giá trị nhất của những người này.

218
00:15:48,600 --> 00:15:51,640
‎Có một khu vực
‎còn được xác định là phòng làm rượu,

219
00:15:52,320 --> 00:15:53,760
‎nơi họ nghiền nho.

220
00:15:55,840 --> 00:15:58,680
‎Thật sự là, hệ thống ngầm này
‎là một hầm rượu quá tuyệt.

221
00:15:59,600 --> 00:16:01,480
‎Nhiệt độ ổn định ở mức dễ chịu,

222
00:16:01,560 --> 00:16:04,840
‎dù bên trên có nóng hay lạnh cỡ nào.

223
00:16:06,160 --> 00:16:08,560
‎Ở đây, thực phẩm sẽ tươi lâu hơn.

224
00:16:10,920 --> 00:16:16,680
‎Rõ ràng, Derinkuyu được tạo ra
‎cho một nhóm dân số khá lớn sử dụng.

225
00:16:17,600 --> 00:16:18,800
‎Một boongke ngầm.

226
00:16:21,600 --> 00:16:22,720
‎KHU PHỨC HỢP NÚI CHEYENNE - MỸ

227
00:16:22,800 --> 00:16:24,520
‎Cứ nghĩ về những lần

228
00:16:24,600 --> 00:16:28,440
‎con người hiện đại tạo ra
‎những không gian sống rộng lớn dưới đất.

229
00:16:29,240 --> 00:16:31,600
‎Khu Phức hợp Núi Cheyenne ở Colorado.

230
00:16:33,120 --> 00:16:34,400
‎ĐỊA HẠ THÀNH - TRUNG QUỐC

231
00:16:34,480 --> 00:16:38,240
‎Mạng lưới đường hầm Địa hạ Thành
‎được đào ngay dưới lòng Bắc Kinh.

232
00:16:38,800 --> 00:16:40,120
‎TRUNG TÂM CHỈ HUY KHẨN CẤP
‎CỦA TỔNG THỐNG - MỸ

233
00:16:40,200 --> 00:16:43,520
‎Trung tâm Chỉ huy Khẩn cấp
‎của Tổng thống nằm dưới Nhà trắng.

234
00:16:45,080 --> 00:16:48,600
‎Không cái nào được xây
‎để chống lại quân xâm lược.

235
00:16:49,920 --> 00:16:52,120
‎Chúng được xây làm nơi trú ẩn,

236
00:16:52,200 --> 00:16:55,800
‎để bảo tồn sự sống trong trường hợp
‎có đe dọa ở trên mặt đất.

237
00:16:58,000 --> 00:17:00,800
‎Tôi nghĩ rằng chuyện ở Derinkuyu…

238
00:17:04,040 --> 00:17:05,280
‎cũng như vậy.

239
00:17:07,760 --> 00:17:11,319
‎Nhưng tôi còn tin rằng
‎hầm này được tạo ra từ rất xưa,

240
00:17:11,400 --> 00:17:13,920
‎xưa hơn mức
‎các nhà khảo cổ sẵn lòng tìm hiểu.

241
00:17:15,599 --> 00:17:17,400
‎Có bằng chứng cho thấy

242
00:17:17,480 --> 00:17:20,760
‎Derinkuyu có lẽ có niên đại
‎từ tận Kỷ Băng hà cuối cùng.

243
00:17:25,319 --> 00:17:29,359
‎Luận điểm này liên quan đến
‎những dấu rìu tay rất rõ

244
00:17:29,440 --> 00:17:31,040
‎trên những bức tường ở Derinkuyu.

245
00:17:32,760 --> 00:17:35,120
‎Ở nơi cách Derinkuyu một cây số rưỡi,

246
00:17:35,200 --> 00:17:38,680
‎các nhà khảo cổ Thổ Nhĩ Kỳ
‎khi khám phá một lòng sông cổ

247
00:17:38,760 --> 00:17:41,560
‎đã tìm được một vài rìu tay và dụng cụ đá

248
00:17:42,160 --> 00:17:46,600
‎có niên đại vào khoảng năm 9.500 TCN,

249
00:17:47,800 --> 00:17:49,400
‎cuối Kỷ Băng hà cuối cùng.

250
00:17:50,200 --> 00:17:51,520
‎Cũng những công cụ đó

251
00:17:51,600 --> 00:17:55,560
‎đã tạo nên những phòng nông nhất
‎và cổ nhất của Derinkuyu.

252
00:17:58,080 --> 00:17:59,120
‎KARAHAN TEPE - THỔ NHĨ KỲ

253
00:17:59,200 --> 00:18:02,920
‎Tôi nghĩ về những phòng bán ngầm
‎ở Karahan Tepe,

254
00:18:03,000 --> 00:18:05,320
‎cách đây chưa đầy 500 km,

255
00:18:06,040 --> 00:18:08,080
‎với những cột thể hiện gần giống

256
00:18:08,160 --> 00:18:11,320
‎cụm ống khói tiên tự nhiên ở Cappadocia.

257
00:18:14,160 --> 00:18:15,440
‎Vì không ai tranh cãi

258
00:18:15,520 --> 00:18:18,800
‎chuyện phòng này được tạc
‎vào cuối Kỷ Băng hà cuối cùng,

259
00:18:20,760 --> 00:18:22,400
‎nên không có lý do gì Derinkuyu

260
00:18:22,480 --> 00:18:24,920
‎không thể được xây
‎cùng khoảng thời gian đó.

261
00:18:29,960 --> 00:18:33,080
‎Khi thấy chiều sâu
‎và độ phức tạp của Derinkuyu,

262
00:18:33,160 --> 00:18:37,400
‎thật khó mà bỏ qua
‎quy mô lớn của kỳ công này

263
00:18:38,560 --> 00:18:43,040
‎và nỗ lực khổng lồ cần có để đào nó.

264
00:18:45,600 --> 00:18:48,800
‎Cái phi thường hơn nữa
‎về mặt kỹ thuật của nơi này

265
00:18:49,520 --> 00:18:53,080
‎là đây không phải
‎thành phố ngầm duy nhất ở Cappadocia.

266
00:18:58,200 --> 00:19:01,040
‎Năm 2013, công nhân xây dựng đã vô tình

267
00:19:01,120 --> 00:19:03,400
‎đào phải một loạt đường hầm tại Nevşehir,

268
00:19:05,360 --> 00:19:07,000
‎cách đó 27 km.

269
00:19:08,040 --> 00:19:11,880
‎Họ tìm được một thành phố ngầm
‎còn lớn hơn cả Derinkuyu.

270
00:19:14,800 --> 00:19:17,840
‎Sau đó, còn phát hiện
‎nhiều thành phố ngầm khác nữa.

271
00:19:19,520 --> 00:19:20,960
‎THỔ NHĨ KỲ

272
00:19:21,040 --> 00:19:23,720
‎Sự thật gây choáng váng là ở Cappadocia,

273
00:19:24,240 --> 00:19:28,880
‎các nhà khảo cổ đã xác định được
‎36 thành phố ngầm như vậy.

274
00:19:32,560 --> 00:19:35,080
‎Và nếu đếm những nơi chỉ có hai tầng,

275
00:19:35,600 --> 00:19:37,760
‎thì con số này lên đến 200.

276
00:19:43,200 --> 00:19:47,160
‎Một trong những thành phố ngầm đó
‎nằm cách Derinkuyu 8 km,

277
00:19:47,240 --> 00:19:49,400
‎và nó nắm giữ một bí mật to lớn.

278
00:19:51,240 --> 00:19:54,000
‎Hệ thống ngầm ở Kaymakli sâu tám tầng

279
00:19:54,080 --> 00:19:56,840
‎và có diện tích rộng hơn Derinkuyu.

280
00:19:58,920 --> 00:20:02,640
‎Dựa trên số phòng kho được đục vào đá,

281
00:20:02,720 --> 00:20:08,200
‎các nhà khảo cổ nghĩ
‎nơi này nuôi được 3.500 người.

282
00:20:12,600 --> 00:20:18,320
‎Nhưng điểm gây choáng váng nhất
‎của Kaymakli nằm ở tầng thứ ba.

283
00:20:22,920 --> 00:20:26,320
‎Một đường hầm ngầm vươn xa trong lòng đất.

284
00:20:32,200 --> 00:20:33,840
‎Ngày nay, đường này không đi được,

285
00:20:33,920 --> 00:20:39,000
‎nhưng vài người nói đường hầm bị chặn này
‎kết nối Kaymakli với Derinkuyu.

286
00:20:41,280 --> 00:20:43,840
‎Và khoảng cách của chúng
‎là 8 km theo đường thẳng.

287
00:20:48,800 --> 00:20:51,280
‎Thật ra, các nhà khảo cổ đã xác định rằng

288
00:20:51,360 --> 00:20:55,400
‎có ít nhất sáu khu ngầm khác ở Cappadocia

289
00:20:55,480 --> 00:20:59,040
‎có kết nối với nhau
‎bằng những đường hầm tương tự.

290
00:21:00,760 --> 00:21:03,920
‎Theo tôi, điều này thay đổi tất cả.

291
00:21:05,200 --> 00:21:09,560
‎Những mê cung ngầm này
‎không phải các boongke riêng lẻ.

292
00:21:09,640 --> 00:21:12,720
‎Chúng là một phần
‎của dự án khổng lồ và trải rộng,

293
00:21:12,800 --> 00:21:16,560
‎bao gồm vài chục nơi tương tự nhau
‎trải khắp vùng này.

294
00:21:17,640 --> 00:21:21,400
‎Chỉ có một nền văn minh cao cấp
‎mới có thể làm được việc đó.

295
00:21:23,760 --> 00:21:27,040
‎Mối đe dọa nào lớn đến nỗi

296
00:21:27,120 --> 00:21:30,240
‎có thể buộc cả một dân tộc,

297
00:21:30,320 --> 00:21:35,200
‎có khi lên đến hàng trăm ngàn người,
‎phải xuống lòng đất tìm cuộc sống mới?

298
00:21:36,200 --> 00:21:39,240
‎Hẳn phải có lý giải khác
‎cho lý do tạo nên những nơi này,

299
00:21:39,320 --> 00:21:43,120
‎lý do gì đó hợp lý hơn
‎việc trốn quân xâm lược.

300
00:21:46,160 --> 00:21:50,160
‎Câu trả lời có lẽ nằm ở một trong
‎những thần thoại lâu đời nhất ở đây,

301
00:21:51,320 --> 00:21:55,640
‎một thần thoại từ hàng ngàn năm,
‎từ thời Bái hỏa giáo.

302
00:21:59,000 --> 00:22:02,600
‎Đây là những thầy tu nhảy điệu xoay tròn
‎nổi tiếng của Cappadocia.

303
00:22:07,280 --> 00:22:10,360
‎Các tín đồ sốt sắng của Hồi giáo Sufi.

304
00:22:14,720 --> 00:22:18,320
‎Một trong những tàn tích
‎của nền văn hóa cổ Bái hỏa giáo.

305
00:22:20,800 --> 00:22:25,200
‎Tiên tri Ba Tư, Zarathustra,
‎đã sáng lập nên tôn giáo,

306
00:22:25,280 --> 00:22:28,600
‎mà một số người tin là
‎cổ nhất trên thế giới.

307
00:22:32,080 --> 00:22:37,000
‎Những văn bản thiêng của họ có nói đến
‎một thành phố ngầm giống hệt Derinkuyu,

308
00:22:37,080 --> 00:22:41,280
‎và nói rõ lý do
‎cũng như người xây dựng nó.

309
00:22:41,800 --> 00:22:46,640
‎Zarathustra nói về vị vua đầu tiên
‎và là người sáng lập nền văn minh,

310
00:22:46,720 --> 00:22:48,080
‎một người tên Yima.

311
00:22:54,000 --> 00:22:57,000
‎Một hôm nọ, khi Yima đứng bên bờ sông,

312
00:22:57,080 --> 00:23:01,720
‎thần Ahura Mazda hiện ra
‎kèm một lời cảnh báo đáng sợ.

313
00:23:02,800 --> 00:23:06,080
‎Không phải về lụt lội,
‎mà là về một mùa đông chết chóc.

314
00:23:07,320 --> 00:23:12,160
‎Và ngài bảo Yima xây một‎ vara,
‎một nơi trú ẩn ngầm rộng lớn.

315
00:23:14,040 --> 00:23:17,920
‎Ông phải đưa vào đó
‎những con người tốt nhất, và thú vật

316
00:23:18,000 --> 00:23:19,280
‎mỗi loài hai con.

317
00:23:20,320 --> 00:23:23,600
‎Yima phải trữ hạt giống
‎của mọi loại cây quả,

318
00:23:23,680 --> 00:23:27,840
‎tạo một kho dự trữ vô tận
‎cho đến khi mùa đông chết chóc qua đi.

319
00:23:28,720 --> 00:23:31,680
‎Và văn bản thiêng còn nói rằng

320
00:23:31,760 --> 00:23:37,080
‎khởi đầu của mùa đông chết chóc
‎sẽ được báo hiệu bởi mãng xà trên trời.

321
00:23:40,560 --> 00:23:42,720
‎Vara ‎được cho là thần thoại

322
00:23:42,800 --> 00:23:46,760
‎nghe rất giống các thành phố ngầm
‎mà ta thấy ở Cappadocia.

323
00:23:47,800 --> 00:23:50,800
‎Nhưng sử học chính thống
‎lại không chịu thấy mối liên kết.

324
00:23:51,920 --> 00:23:54,440
‎Thần thoại về Yima chỉ là một trong số

325
00:23:54,520 --> 00:23:56,880
‎các thần thoại
‎mà giới khảo cổ cho là vô nghĩa,

326
00:23:56,960 --> 00:24:00,560
‎nhưng nó lại nói đến
‎một mùa đông lạnh giá khủng khiếp.

327
00:24:03,320 --> 00:24:05,480
‎Và như các nhà địa chất học đã xác nhận

328
00:24:05,560 --> 00:24:09,520
‎có một thời kỳ lũ lụt lớn
‎trong thời Younger Dryas,

329
00:24:09,600 --> 00:24:12,080
‎rất giống với mô tả trong các thần thoại,

330
00:24:13,160 --> 00:24:17,240
‎họ cũng nói rằng sau đó,
‎nhiệt độ khắp hành tinh giảm mạnh.

331
00:24:18,520 --> 00:24:20,240
‎Đích thực là một mùa đông chết chóc.

332
00:24:21,800 --> 00:24:26,000
‎Rồi còn có nhiều chi tiết
‎liên kết sự mở đầu của mùa đông chết chóc

333
00:24:26,080 --> 00:24:29,000
‎với sự xuất hiện
‎của một con rắn lớn trên trời,

334
00:24:30,480 --> 00:24:34,520
‎hệt như những con rắn mà ta đã thấy
‎trong thần thoại của người Aztec cổ,

335
00:24:36,000 --> 00:24:37,560
‎hay người Iroquois.

336
00:24:37,640 --> 00:24:40,600
‎Mãng xà luôn liên kết với các đại biến cố.

337
00:24:46,120 --> 00:24:48,920
‎Tôi cũng nhớ lại
‎những trụ đá ở Göbekli Tepe

338
00:24:49,000 --> 00:24:54,240
‎được khắc hình rắn
‎dường như đang lao từ trời xuống.

339
00:24:55,160 --> 00:24:58,960
‎Hoặc hình rắn khắc vào
‎đại điện của Ġgantija ở Malta.

340
00:24:59,920 --> 00:25:01,960
‎Hoặc Gò Rắn ở Bắc Mỹ.

341
00:25:02,880 --> 00:25:07,400
‎Dĩ nhiên, các nhà khảo cổ không liên kết
‎các biểu tượng và truyền thống cổ

342
00:25:07,480 --> 00:25:10,320
‎từ những nửa bên kia Trái Đất
‎lại với nhau,

343
00:25:10,800 --> 00:25:12,920
‎hay với một sự kiện duy nhất.

344
00:25:13,800 --> 00:25:18,000
‎Nhưng giờ ta thấy các cấu trúc khác nhau
‎và dường như không liên quan nhau

345
00:25:18,080 --> 00:25:19,480
‎trên khắp thế giới

346
00:25:19,560 --> 00:25:23,680
‎dường như đều hưởng lợi
‎từ di sản của một kiến thức rất cổ.

347
00:25:24,160 --> 00:25:26,560
‎Một di sản chung chưa rõ nguồn gốc.

348
00:25:27,760 --> 00:25:30,920
‎Giả định gây choáng váng rằng
‎trong Kỷ Băng hà,

349
00:25:31,000 --> 00:25:35,040
‎có một nền văn minh tiên tiến
‎có tác động trải khắp toàn cầu,

350
00:25:35,120 --> 00:25:39,560
‎đã cùng tồn tại với những người săn bắt
‎hái lượm mà ta đã biết là có vào thời đó.

351
00:25:40,360 --> 00:25:42,520
‎Một nền văn minh đã bị hủy diệt

352
00:25:42,600 --> 00:25:45,520
‎trong những đại biến cố bí ẩn
‎của Younger Dryas.

353
00:25:47,480 --> 00:25:52,000
‎Liệu những quy chiếu về mãng xà
‎cũng là một phần di sản đó?

354
00:25:52,920 --> 00:25:56,320
‎Một lời cảnh báo
‎do những người sống sót để lại.

355
00:26:04,160 --> 00:26:11,040
‎Tôi thấy rằng con người
‎là giống loài dễ quên.

356
00:26:12,680 --> 00:26:15,480
‎Quá choáng váng trước những đại biến cố

357
00:26:15,560 --> 00:26:17,520
‎xảy ra vào cuối Kỷ Băng hà cuối cùng,

358
00:26:17,600 --> 00:26:21,680
‎đến nỗi chúng ta quên mất
‎một chương quan trọng trong lịch sử mình.

359
00:26:23,000 --> 00:26:28,200
‎Và nó có thể là vấn đề lớn
‎vì như với quá nhiều thần thoại,

360
00:26:28,280 --> 00:26:32,760
‎đoạn sau của câu chuyện Yima
‎có một lời cảnh báo rõ ràng từ các vị thần

361
00:26:32,840 --> 00:26:36,760
‎rằng đến một ngày
‎đại thảm họa tương tự sẽ tái diễn.

362
00:26:39,120 --> 00:26:40,080
‎Có thể không?

363
00:26:41,800 --> 00:26:46,720
‎Suốt một thời gian dài, chúng ta vẫn
‎mù tịt về điều đã kích hoạt các trận lụt,

364
00:26:46,800 --> 00:26:50,160
‎lửa cháy và nhiệt độ giảm mạnh
‎trong thời Younger Dryas,

365
00:26:51,080 --> 00:26:55,120
‎nhưng các bằng chứng địa chất mới có
‎đã đưa ra một khả năng khủng khiếp.

366
00:26:56,440 --> 00:26:58,760
‎Bằng chứng đó vẫn còn đến ngày nay

367
00:26:58,840 --> 00:27:01,840
‎ở vùng đất đầy vết sẹo
‎của nước Mỹ tiền sử,

368
00:27:01,920 --> 00:27:03,440
‎điểm đến tiếp theo của tôi.

369
00:27:04,440 --> 00:27:08,320
‎Tôi khá tin chắc rằng
‎nguồn gốc của biểu tượng mãng xà

370
00:27:08,400 --> 00:27:11,160
‎có liên quan cụ thể
‎đến những mãng xà trên trời

371
00:27:11,240 --> 00:27:12,840
‎mà ta gọi là sao chổi.

372
00:27:41,600 --> 00:27:46,600
‎Biên dịch: Ka Nguyen